Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Rəhman Hümmətov Bakıda keçirilən İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 51-ci İllik Toplantıları çərçivəsində təşkil olunmuş panel müzakirələrində bildirib ki, Orta dəhliz boyunca nəqliyyat infrastrukturunun daha koordinasiyalı və prioritet şəkildə inkişaf etdirilməsi zəruridir.
Nazir müavini həmçinin vurğulayıb ki, dəhlizdən faydalanmaq potensial olaraq iqtisadi mərkəzə çevrilmək və daha yüksək gəlir əldə etmək imkanları yaradır: "Koordinasiyalı infrastruktur investisiyası əsas ön şərt olaraq qalsa da, Orta dəhlizin tam potensialı yalnız rəqəmsal və yumşaq əlaqəlilik tədbirlərində paralel irəliləyiş vasitəsilə reallaşdırıla bilər. Bu istiqamətdə mühüm addım keçən il Prezident fərmanı ilə yaradılmış vahid pəncərə informasiya sisteminin tətbiqidir. Bu təşəbbüslər nəqliyyat operatorlarını, limanları, gömrük orqanlarını və digər maraqlı tərəfləri vahid rəqəmsal ekosistemə inteqrasiya etmək, kağızsız prosedurları, real vaxt rejimində yük izləməsini və fasiləsiz məlumat mübadiləsini təmin etmək məqsədi daşıyır".
R.Hümmətov onu da qeyd edib ki, Azərbaycan Orta dəhlizi və bütün nəqliyyat ekosisteminin dayanıqlılığını gücləndirmək məqsədilə böyük infrastruktur layihələrinin icrasını sürətləndirir: "Mühüm bir mərhələ 2025-ci ildə ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Vaşinqton Bəyannaməsinin imzalanması ilə başlandı. Belə ki, 15 milyon ton gözlənilən tutumu ilə Zəngəzur dəhlizinin (TRIPP) yaradılmasına doğru mühüm addım atıldı. Ölkəmiz Orta dəhlizin qlobal marşruta çevrilməsi və daha çox yüklərin daşınması üçün daim yeni həll yolları arayır. Azərbaycan bu istiqamətdə bir neçə irimiqyaslı infrastruktur həlli təşəbbüsünü irəli sürüb. Məsələn, Bakı limanının ikinci mərhələdə genişləndirilmə işlərini aparmaqla illik tutumu 25 milyon ton yükə çatdırmaqla konteyner daşımasının 500 000 TEU-ya qaldırılması nəzərdə tutulur. Bu, həmçinin azad iqtisadi zona daxilində ixtisaslaşdırılmış aviasiya klasterinin yaradılmasını, milli dəmir yolu şəbəkələrinin tam elektrikləşdirilməsi və modernizasiyasını, eləcə də yeni yüksəktutumlu magistral yolların və dəmir yolu xətlərinin inşasını əhatə edir. Belə infrastrukturun təkmilləşdirilməsi Orta dəhlizə olan beynəlxalq və institusional marağı artırıb".
Bu informasiyanı təsadüfən xatırlatmadıq. Dünyada baş verən gərgin geosiyasi proseslər yeni ticarət marşrutlarının axtarışına səbəb olub. O üzdən Asiya ilə Avropa arasında etibarlı yeni marşrutun yaradılması zərurəti ortaya çıxıb. Bununla bağlı Orta dəhlizin üzərindən aparılan ticarət əməliyyatlarının həcmini üçqat artırmaq üçün 10 prioritet layihə açıqlanıb. Mərkəzi Asiya üçün prioritet vəzifələrdən biri Almatı şəhəri ətrafından keçən dəmir yolu xəttinin tikintisidir. Hazırda bütün yük qatarları ölkənin ən böyük şəhərinin mərkəzi hissəsindən keçir. Yeni dəmir yolu xəttinin tikintisi şəhərin nəqliyyat qovşağına düşən yükü əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa, həmçinin qatarların hərəkət sürətini artırmağa imkan verəcək.
Eyni zamanda Özbəkistan və Qazaxıstan arasında yeni dəmir yolu marşrutunun açılması yükgöndərənlərə birbaşa istədikləri istiqamətlərdən istifadə etmək imkanı verəcək. Bu, ticarət tərəfdaşlarını sərhəd keçidlərində uzunmüddətli yubanmalardan xilas edəcək. Hazırda sərhədi keçmə proseduru xeyli vaxt aparır.
Ekoloji amil xüsusi diqqətə layiqdir: iqlim dəyişiklikləri nəticəsində Xəzər dənizinin su səviyyəsi aşağı düşməkdə davam edir. Bu isə limanların fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Odur ki, Aktau limanının yükaşırma səmərəliliyini artırmaq üçün avadanlıqların yenilənməsinə və yanalma qurğularının potensialının artırılmasına kəskin ehtiyac var.
Yeni reallıqlar marşrut boyunca bir sıra problemlərin olduğunu da üzə çıxarır. İlk növbədə Qara dəniz regionunda əsas problem Gürcüstanda çatdırılma müddətlərinin artmasına səbəb olan lokomotivlərin çatışmazlığını aradan qaldırmaqdır. Yeni vaqonların və dartı hərəkət heyətinin alınması bütün dəhlizin buraxılış qabiliyyətini və ümumi iş səmərəliliyini prinsipial şəkildə artırmağa imkan verəcək. Paralel olaraq, yerli stansiyanın genişləndirilməsi və Axalkalaki-Türkiyə sərhəd sahəsində dəmir yolu infrastrukturunun modernləşdirilməsinin həyata keçirilməsi də vacibdir.
Dəniz limanlarında da genişmiqyaslı yenidənqurma işlərinin görülməsi tələb olunur. Gürcüstanın Poti limanı 2023-cü ildən öz buraxılış imkanlarını tükədib. Limanda icra olunacaq yenidənqurma işləri onun dəniz yükləri üçün yükaşırma gücünün artırılması, daha çox sayda konteyner gəmisinə xidmət göstərməyə və konteynerlərin tranzit vaxtını azaltmağa imkan verəcək. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Orta dəhlizin dəmir yolu infrastrukturunda təxirəsalınmaz həll tələb edən ən kritik məhdudiyyətli yer Sivas-Qars-Gürcüstanla sərhəd sahəsidir və onun modernləşdirilməsi ən qısa müddətdə həyata keçirilməlidir.
İstanbul ərazisində logistik sıxlıqların qarşısını almaq üçün Üçüncü körpü vasitəsilə Bosfor boğazı üzərindən yüksək buraxılış qabiliyyətli yerüstü dəmir yolu xəttinin tikintisi nəzərdə tutulur. Avropa istiqamətində Rumıniya və Bolqarıstanın liman və dəmir yolu infrastrukturuna irimiqyaslı investisiyaların qoyulması zərurəti yaradır ki, bu da həmin ölkələrin Mərkəzi Avropa ilə daxili və transsərhəd nəqliyyat əlaqələrini möhkəmləndirməyə imkan verəcək.
Nəhayət, Orta dəhliz boyu onuncu ən mühüm tədbir ticarət şəraitinin kompleks yaxşılaşdırılmasına nail olmaqdır. Bunun üçün sərhəd prosedurlarının idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi və bütün proseslərin rəqəmsal transformasiyasının sürətləndirilməsi həyata keçirilməlidir.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
