Kosovo üzrə Xüsusi məhkəmə Haşim Taçini və digər üç təqsirləndirilən şəxsi 1998-1999-cu illər müharibəsi zamanı özbaşına həbs, qəddar rəftar, işgəncə və qətldə təqsirli bilib. 58 yaşlı Taçi 25 il həbs cəzasına məhkum edilib, onun əlbirləri isə 13 ildən 25 ilə qədər həbs cəzası alıblar. Taçi günahsız olduğunu bildirib.

Xüsusi məhkəmənin qərarına əsasən, Haşim Taçi, Kadri Veseli, Yakup Krasniçi və Reçep Selimi 385 nəfərin özbaşına həbsində, 49 nəfərə qarşı qəddar rəftarda, 303 nəfərin işgəncəsində və 96 nəfərin qətlində təqsirli biliniblər.

Eyni zamanda məhkəmə prokurorluğun mülki əhaliyə qarşı geniş yayılmış və ya sistematik hücumlar barədə kifayət qədər dəlil təqdim etmədiyini və dörd nəfərin insanlığa qarşı cinayətlərdə təqsirli bilinmədiyini müəyyən edib.

Məhkəmə müəyyən edib ki, Taçi və onun əlbirləri Kosovo Azadlıq Ordusunun (KLA) siyasi və hərbi məqsədlərinə qarşı çıxan hesab etdikləri şəxslərin, o cümlədən digər qüvvələrə qoşulmuş Kosovo albanlarının, Serbiya hakimiyyəti ilə əlaqələrində şübhəli bilinən şəxslərin, qaraçılar və serblər də daxil olmaqla etnik azlıqların müəyyən üzvlərinin qanunsuz təqibinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstəriblər.

Məhkəmə qurbanların cinayətkar fəaliyyətdə iştirak etdiklərinə və ya KLA üçün təhlükə yaratdıqlarına dair heç bir dəlil tapmayıb. 

Prosesə sədrlik edən hakim qeyd edib ki, məhkəmə KLA-nın qanuniliyini və ya Kosovonun müstəqilliyinə nail olmaq məqsədini araşdırmır. O, sadəcə, qurumun bəzi üzvlərinin məqsədlərinə çatmaq üçün istifadə etdiyi metodları araşdırır. Hakim  bildirib ki, bu məhkəmə prosesi Serbiya hərbi və hərbiləşdirilmiş qüvvələri tərəfindən Kosovo albanlarına qarşı törədilən cinayətlərə toxunmayacaq.

H. Taçi hökmdən apellyasiya şikayəti verə bilər.

O, 1990-cı illərdə Kosovo Azadlıq Ordusunun qurucularından biri olub. Məhkəmə qərara alıb ki, Baş Qərargah üzvü və Siyasi Departamentin rəhbəri kimi Taçi cinayətlərdə əsas rol oynayıb. O, həmçinin 13 parlament üzvünün həbsində və dindirilməsində, eləcə də alban fəalının həbsində və qətlində şəxsən iştirak edib.

Məhkəmə qərarına görə, Baş Qərargah üzvü, mətbuat katibi və KLA-nın rəis müavini kimi Yakup Krasniçinin də rolu bu işdə əsas olub və Taçi kimi o da 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Kadri Veseli həm müharibə zamanı, həm də sonralar sülh dövründə kəşfiyyata rəhbərlik edib. Məhkəmə onu 18 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib və qeyd olunub ki, bir çox insanın saxlanılmasına və ya öldürülməsinə əsaslanan "kəşfiyyat məlumatları" əsasən təsdiqlənməmiş şayiələrdir.

Recep Selimi KLA-nın baş müfəttişi idi və məhkəməyə görə, digər təqsirləndirilən şəxslərə nisbətən daha az təsir gücünə malik olub. O, 13 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Bir çox kosovolu tərəfindən qəhrəman hesab edilən Haşim Taçinin tərəfdarları hökmün elan edildiyi gün Priştina və Haaqada toplaşıblar.

Kosovo 2008-ci ildə Serbiyadan ayrılıb müstəqilliyini elan etdikdən sonra o, qismən tanınmış ölkə hökumətində baş nazir, baş nazirin birinci müavini və xarici işlər naziri vəzifələrində çalışıb.

H. Taçi 2016-cı ildən 2020-ci ilə qədər Kosovo Respublikasının Prezidenti olub. Kosovo üzrə Xüsusi prokurorluq tərəfindən ittiham edildikdən sonra istefa verib və o vaxtdan bəri Haaqada həbsdədir.

O, 2020-ci ildə istefa verdikdən sonra deyib: "Mən sülh dövründə siyasi səhvlər etmiş ola bilərəm, amma heç vaxt müharibə cinayətləri törətməmişəm".

Rizvan CƏFƏROV,

"Azərbaycan"

AZƏRTAC xəbər verir ki, sənəd 262 lehinə və 159 əleyhinə səslə təsdiqlənib. Qanun layihəsi daha əvvəl Senatda 86 səs lehinə, 11 səs əleyhinə olmaqla qəbul edilib. Layihə imzalanması üçün Prezident Donald Trampa göndəriləcək.

Sənəd Rusiyaya qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsi üzərində bir ildən çox çalışmış Cənubi Karolinanın mərhum senatoru Lindsi Qremin adını daşıyır. Layihə Rusiyanın sanksiyalardan yayınmasına kömək edən neft tankerlərini də hədəfə alır, həmçinin Rusiya enerjisinin əsas alıcılarına qarşı 100 faizədək gömrük rüsumlarının tətbiqinə imkan verir.

Qeyd edək ki, bu sənəd Donald Trampın Ağ Evə qayıtmasından sonra Ukraynanın dəstəklənməsinə yönəlmiş ən genişmiqyaslı qanunvericilik təşəbbüslərindən biri hesab olunur.

Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rüstəm Xəlilov səhhəti ilə əlaqadar Salyan Rayon Mərkəzi Xəstəxanası Publik Hüquq Şəxsdə müalicə alan şəhid anası Şirinova Könül Vəkil qızını ziyarət edib. İcra başçısı ziyarət zamanı şəhid anasının sağlamlıq durumu və qayğıları ilə maraqlanıb, şəfa diləyib, hər zaman şəhid ailələrinin yanında olduğunu bildirib.

Görüşdə RİH başçısı Vətənimiz üçün ləyaqətli övlad böyütdüyünə görə anaya təşəkkür edib. Hazırda səhhətinin yaxşılığa doğru dəyişdiyini söyləyən ana, şəhid ailələrinin üzvlərinin sağlamlığının daim diqqətdə saxlanılmasını, onların sosial müdafiəsinin  davamlı olaraq gücləndirilməsini hər kəsin təqdirəlayiq hal kimi qiymətləndirdiyini bildirib və buna görə möhtərəm Prezident İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya dərin minnətdarlığını ifadə edib. Qeyd edək ki, Könül Şirinova Vətən müharibəsində şəhidlik zirvəsinə ucalan kapitan Kamil Şirinovun anasıdır. 

Kamil Əliş oğlu Şirinov 1991-ci il aprelin 9-da Salyan rayonunun Çuxanlı kəndində hərbçi ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Əliş Şirinov I Qarabağ müharibəsinin iştirakçısıdır. 

Kamil Şirinov 2006-cı ildə orta təhsilini, 2009-cu ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi, 2013-cü ildə Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəbi bitirib. Türkiyədə, Pakistanda hərbi təlimlərdə iştirak edib. 7 il xüsusi əməliyyat qrupunun baş kəşfiyyatçısı və həmin qrupun komandiri olub. Dostları onu zarafatla "Sarı komutan" çağırırdılar. 2016-cı ilin Aprel döyüşlərinin qəhrəmanlarından idi. "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalını ona şəxsən Prezident İlham Əliyev təqdim etmişdi. 

2020-ci il sentyabrın 29-da Füzuli uğrunda gedən qızğın döyüşlərdən birində qəhrəmancasına döyüşərək şəhid olub. Döyüş yoldaşının həyatını xilas edib, lakin bu vaxt düşmən snayperinin namərd gülləsinə tuş gəlib. Sinəsində daşıdığı Azərbaycan bayrağını döyüş yoldaşına verərək: "Bunu oğlum Türkaya çatdırın,"- deyib. 

Kapitan Kamil Şirinov "Füzulinin azad olunmasına görə", "Vətən uğrunda" medalları, "Qarabağ" ordeni ilə təltif olunub (ölümündən sonra). 2 övladı yadigar qalıb. Hər il ad günü, anım günü xüsusi hörmətlə qeyd edilir. Bu xalq nəinki şəhidləri, onları boya-başa çatdıran valideynləri də əziz tutur. Dövlətimiz isə şəhidləri yetişdirən ata-analara xüsusi qayğı göstərir. Şəhidlər ölmür, onlar qəlbimizdə əbədi yaşayır. Necə deyərlər, heç nə yaddan çıxmır, heç kəs unudulmur.

Seyran CAVADOV,

 "Azərbaycan" 

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə məlumat Maliyyə Nazirliyinin 2027-ci ilin icmal və dövlət büdcələrinin ilkin göstəricilərinə dair açıqlamasında öz əksini tapıb.

Məlumata əsasən, gələn ilin büdcə xərclərinin ən böyük hissəsi — təxminən 42 faizi məhz bu iki sahənin payına düşəcək. Belə ki, iqtisadi fəaliyyət xərclərinə 8 milyard 891 milyon manat (ümumi büdcənin 21 faizi), müdafiə və milli təhlükəsizlik sahəsinə isə 8 milyard 816,4 milyon manat (20,8 faiz) vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulur.

Dövlət xərclərinin digər mühüm hissəsi idarəetmə və sosial sahələrin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcək. Ümumi dövlət xidmətləri üzrə xərclərə 5 milyard 506,3 milyon manat (13 faiz), sosial müdafiə və sosial təminat tədbirlərinə isə 4 milyard 916 milyon manat (11,6 faiz) vəsait proqnozlaşdırılır.

Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və prokurorluq orqanlarının saxlanılması üçün isə ümumilikdə 3 milyard 33,6 milyon manat (8,1 faiz) ayrılacaq ki, bunun da 2 milyard 82,6 milyon manatı (4,9 faiz) birbaşa dövlət büdcəsinin payına düşür. Struktur bölümlərinə əsasən, kənd təsərrüfatı xərcləri üçün 1 milyard 379,5 milyon manat (3,3 faiz), əsas bölmələrə aid edilməyən xidmətlər üçün 857,6 milyon manat (2 faiz), mədəniyyət, incəsənət, informasiya, bədən tərbiyəsi və gənclər siyasəti istiqamətinə isə 645,2 milyon manat (1,5 faiz) vəsait ayrılması planlaşdırılır. Büdcə layihəsində nisbətən az paya malik sahələr sırasına ətraf mühitin mühafizəsi (438,7 milyon manat, 1 faiz) və mənzil-kommunal təsərrüfatı (335 milyon manat, 0,8 faiz) daxildir.

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfələr vermiş, bəstələdiyi simfonik və bir-birindən maraqlı digər səhnə əsərləri ilə xalqın sevgi və hörmətini qazanmış görkəmli bəstəkar Nazim Ağalar oğlu Əliverdibəyov 1926-cı il avqustun 24-də Bakıda musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Bəstəkarın atası Ağalar Əliverdibəyov dövrünün seçilən qabaqcıl ziyalısı, muğam sənətinin mahir bilicisi və həm də ifaçısı olub. O illərin görkəmli xanəndələri, sazəndələri, musiqisevərləri Əliverdibəyovların evində tez-tez toplaşarmışlar. Onların evlərinin pəncərəsindən daim dalğa-dalğa musiqi sədaları yayılarmış.

Böyük sənətkarın ailəsində doğulması, kiçik yaşlarından musiqinin sədaları altında böyüməsi, necə deyərlər, onunla nəfəs alması Nazim Əliverdibəyovun gələcək həyat yolunu müəyyənləşdirməyə müsbət təsir göstərib. Eşitdiyi bənzərsiz musiqilər, ifalar hələ uşaqlıq illərindən onu sehrləyib. Nazim Əliverdibəyov bu sehrin təsir dairəsinə düşüb. Zaman keçdikcə onun qəlbində musiqiyə böyük sevgi və məhəbbət yaranıb. Bu sevgi, bu məhəbbət onu özü də hiss etmədən musiqi dünyasına gətirib.  

Gələcəyin görkəmli bəstəkarı olaraq Nazim Əliverdibəyov onillik musiqi məktəbinin buraxılış imtahanı zamanı özünün bəstələdiyi ilk pyeslərindən birini ifa edib. İmtahanı qəbul edən Üzeyir Hacıbəyli onu böyük maraqla sonadək dinləyib. Əsər dahi sənətkarın çox xoşuna gəlib. Üzeyir bəy şagirdin bacarığını layiqincə qiymətləndirərək Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına qəbul olmağı məsləhət bilib. Nazim Əliverdibəyov konservatoriyaya qəbul olandan sonra həyatının ən gözəl illərini yaşamağa başlayıb. Musiqinin sirlərini dərindən mənimsəyən Nazim Əliverdibəyov violonçeldə ifa etməyi isə sevimli müəllimi A.Şvartsdan, sonralar isə İ.Turindən öyrənib. 

Bəstəkar Nazim Əliverdibəyov konservatoriyada dahi Üzeyir Hacıbəylinin sinfində dərs alıb. Yavaş-yavaş ötüb keçən illər onu  musiqiçi kimi formalaşdırıb. Sonrakı illər o, simli alətlər fakültəsində təhsilini yarımçıq qoyaraq bəstəkarlığa meyil göstərib. Nazim Əliverdibəyov Üzeyir Hacıbəylinin sevimli şagirdlərindən biri olub. O, 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində görkəmli bəstəkar, professor Cövdət Hacıyevin də sinfini uğurla başa vurub.

 Yaradıcılıq yollarına 1940-cı illərin sonlarında başlayan bəstəkar Nazim Əliverdibəyov 30 il ərzində Azərbaycan musiqisini  daha da zənginləşdirmək üçün bir-birindən maraqlı əsərlər bəstələyib. Bəstələdiyi bu əsərlər onun şöhrətini daha da artırıb, xalqa sevdirib. 

Bəstəkarlıqla yanaşı, Nazim Əliverdibəyov həm də pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. Bülbül adına Orta İxtisas Məktəbində Azərbaycan musiqisini sevə-sevə gələcəyin sənətçilərinə tədris edib. Bacarığını, bilik və təcrübəsini nəzərə alaraq Nazim Əliverdibəyova yüksək etimad göstərilib. Görkəmli bəstəkar 1964-1985-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Məktəbində direktor işləyib. Eyni zamanda illər əvvəl Üzeyir Hacıbəylinin Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında böyük əziyyətlər bahasına yaratdığı və tədris etdiyi "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fənnindən gələcəyin musiqiçilərinə dərs deyib. Neçə-neçə musiqiçinin formalaşmasında, hazırlanmasında gərgin əmək sərf edib, onlara yol göstərib, dəyərli məsləhətlər verib. Nazim Əliverdibəyov həm də Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının dosenti olub. Çalışdığı illər ərzində peşəkar mütəxəssis kimi böyük hörmət və şöhrət qazanıb.

Xalq musiqisinin, xalq yaradıcılığının kök və üslubunu dərindən bilən, həssaslıqla duyan, onu daim ürəyində və qəlbində hiss edən görkəmli bəstəkar Nazim Əliverdibəyov Bülbül adına Orta İxtisas Məktəbində direktor işlədiyi illərdə tədrisdə bir sıra mühüm və uğurlu islahatlar aparıb. Onun təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə bünövrəsi 1960-cı ildə qoyulmuş Xalq çalğı alətləri şöbəsi xeyli genişləndirilib. 1980-ci ildə isə daha uğurlu addım atılıb, şöbədə xanəndə bölməsi açılıb. Bundan sonra xalq musiqisinin və yaradıcılığının tədrisi istiqamətində imkanlar daha da artıb. Dövrünün ustad sənətkarları olan Şövkət Ələkbərova, İslam Rzayev, Arif Babayev, Əlibaba Məmmədov və başqaları məktəbdə dərs deməyə dəvət ediliblər. Hazırda xalq arasında sevilən məşhur ifaçı və xanəndələr bir zamanlar bu şöbədə təhsli alıblar. 

Bəstəkar Nazim Əliverdibəyovun yaradıcılığında opera və simfoniya bəstələmələri, kino musiqisi, kamera-instrumental və vokal, uşaqlar üçün yazılmış əsərlər də mühüm yer tutur. İllərdən bəri zamanla ayaqlaşan bu əsərlər daha çox səmimiliyi, emosional ifadəliliyi ilə diqqəti cəlb edir və sevilir. Həmin əsərlərdən "Qəhrəmanlıq uvertürası", "Mingəçevir" simfonik poeması, "Cırtdan" uşaq operası, "Muğam" xoreoqrafiya lövhəsi, "Bayatı  Şiraz" xoru və başqaları bu gün də sevilə-sevilə ifa olunur və dinlənilir.

Nazim Əliverdibəyov dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin "Əsli və Kərəm", "Leyli və Məcnun" operalarını yenidən orkestrləşdirib. O, Üzeyir Hacıbəylinin nəşr edilmiş "Leyli və  Məcnun", "Koroğlu" operalarının partituralarının redaktoru və tərtibçisi də olub.  Görkəmli bəstəkar Nazim Əliverdibəyov "Bayatı-Şiraz" muğamı əsasında kapella xoru üçün əsər də yaradıb. Bir müddətdən sonra isə onu orqan aləti üçün də işləyib. Böyük sevgi ilə bəslənən əsər bu gün də həm xor kapellasının, həm də orqan ifaçılarının konsert repertuarında əsas yerlərdən birini tutur.

Bütün zamanlarda xatırlanan və sevilən bəstəkar Nazim Əliverdibəyovun musiqi mədəniyyətimizə verdiyi töhfələr dövlətimiz tərəfindən layiqincə qiymətləndirilib. Görkəmli musiqiçi 1959-cu ildə "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalına layiq görülüb.

Tanınmış bəstəkar, pedaqoq Nazim Əliverdibəyov 16 fevral 1986-cı ildə Bakıda vəfat edib.

Vahid MƏHƏRRƏMOV,

"Azərbaycan"

Üzeyir Hacıbəylinin Azərbaycan musiqisinə gətirdiyi yeniliklər onun yaradıcılığının müxtəlif istiqamətlərində özünü göstərib. Bəstəkar milli musiqinin peşəkar musiqi ilə vəhdətini yaradaraq sonrakı bəstəkar nəsilləri üçün mühüm məktəb formalaşdırıb. Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığında musiqi, elm və pedaqoji fəaliyyət bir-biri ilə sıx vəhdət təşkil edir. Bəstəkar "Ər və arvad", "O olmasın, bu olsun" və "Arşın mal alan" kimi əsərləri ilə Azərbaycanda musiqili komediya və operetta janrlarının inkişafına böyük töhfə verib.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Səadət Təhmirazqızı söyləyib.

O qeyd edib ki, Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqisində qəzəl-romans janrının da əsasını qoyub. Nizaminin sözlərinə yazdığı "Sənsiz" və "Sevgili canan" romansları bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

"Bəstəkarın elmi fəaliyyəti də Azərbaycan musiqişünaslığının inkişafında mühüm mərhələ təşkil edir. O, uzun illər apardığı tədqiqatların nəticəsi olaraq "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" əsərini yaradıb. Bu elmi əsər Azərbaycan musiqisinin nəzəri əsaslarının öyrənilməsi baxımından bu gün də mühüm mənbələrdən biri hesab olunur.

Üzeyir Hacıbəyli məktəbinin təsiri sonrakı bəstəkar nəslinin yaradıcılığında da aydın görünür. Fikrət Əmirov, Qara Qarayev, Cövdət Hacıyev, Sultan Hacıbəyov, Süleyman Ələsgərov, Cahangir Cahangirov, Ramiz Mustafayev və digər bəstəkarların yaradıcılığında milli musiqi ilə peşəkar bəstəkarlıq ənənələrinin vəhdəti öz əksini tapıb. Ü.Hacıbəylinin yaratdığı ənənələr sonrakı dövrlərdə də inkişaf etdirilib. Fikrət Əmirovun "Şur" simfonik muğamı, eləcə də digər bəstəkarların muğam simfonizmi sahəsində ərsəyə gətirdikləri əsərlər bu məktəbin davamlılığını göstərir.

Onun ən böyük arzularından biri Azərbaycan musiqisinin dünyada təbliği olub. Bu gün bəstəkarlarımızın əsərlərinin dünyanın müxtəlif konsert salonlarında səsləndirilməsi həmin arzunun reallaşmasının göstəricisidir. Bəstəkarın irsinin beynəlxalq səviyyədə təbliğində keçirilən musiqi festivalları və müxtəlif layihələr də mühüm rol oynayır. Üzeyir Hacıbəylinin doğum günü - 18 Sentyabrın Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunması da onun Azərbaycan musiqi mədəniyyətindəki əvəzsiz mövqeyinin sübutudur", - deyə o əlavə edib.

Azərbaycan musiqişünaslığında Üzeyirşünaslıq istiqamətinin formalaşmasının dahi bəstəkarın irsinin tükənməzliyini göstərdiyini vurğulayan Səadət Təhmirazqızı deyib: "Musiqişünaslar daim Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığına müraciət edərək yeni faktları üzə çıxarır, onun əsərlərinin müxtəlif aspektlərini araşdırırlar. Üzeyir Hacıbəyli öz xalqı və onun mədəniyyəti üçün elə böyük bir sərvət yaradıb ki, o bitib-tükənən deyil. Bizim üzərimizə düşən ən böyük məsuliyyət həmin irsi qorumaq, gələcək nəsillərə çatdırmaq və düzgün şəkildə təbliğ etməkdir".

Everest zirvəsinə qalxmış Azərbaycanın qadın alpinisti Vəfa Musayevaya həsr olunmuş "Sıfırı bir etdim" sənədli filminin təqdimatı keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə çıxış edən gənclər və idman naziri Fərid Qayıbov Vəfa Musayevanın Azərbaycan qadınının gücünü hər kəsə göstərdiyini bildirib.

Nazir qeyd edib ki, film Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə hazırlanıb. O, idmançılar və gənclərə nümunə olan insanlar haqqında bir neçə filmin artıq çəkildiyini diqqətə çatdırıb.

F.Qayıbov Vəfa Musayevanın Everest zirvəsini fəth etməklə onlarla, yüzlərlə Azərbaycan gənc qadınına nümunə olduğunu vurğulayıb: "Filmdə də görəcəksiniz ki, bu, heç də asan bir iş deyil. Amma Vəfa xanım bu nümunəsi ilə onlarla, yüzlərlə Azərbaycan gənc qadınına nümunə oldu və olacaq".

Nazir bildirib ki, Gənclər və İdman Nazirliyi belə idmançılara hər zaman dəstək olur və bundan sonra da dəstəyini davam etdirəcək. O, Vəfa Musayevanın ötən il "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunduğunu da xatırladıb.

Filmdə Vəfa Musayeva uşaqlıq xatirələrindən, Cəbrayıl rayonunun Balyand kəndində keçirdiyi illərdən danışıb. O, uşaqlıqdan yüksək yerlərdə olmağa xüsusi maraq göstərdiyini qeyd edib. Alpinist bildirib ki, kənddə digər qızlar evcik oynayarkən, o, qayaların üzərində oturaraq ətrafı və kəndi müşahidə etməyi sevib: "Uşaqlıqda bütün uşaqlar, əslində, mənim kimi qızlar kəndin evə daha yaxın olan tərəflərində öz gəlincikləri ilə oynayanda, onların saçlarını hörəndə mən çox yaxşı xatırlayıram ki, həmin qayanın üzərində otururdum və dağların, təpələrin arasında yerləşən kəndimizə baxırdım. O yüksəklikdə olmaq mənə o qədər xoş idi ki, çünki mən oradan hər şeyi görə bilirdim".

O, yaxın zamanda Cəbrayıla və Balyand kəndinə səfəri zamanı uşaqlıqda üzərində oturduğu qayaya yenidən qalxdığını deyib. V.Musayeva filmdə alpinist olmağın çətinliklərindən də bəhs edib. O, dağlarda olarkən özünü daha azad və sərbəst hiss etdiyini, yüksəkliklərin onun üçün xüsusi anlam daşıdığını diqqətə çatdırıb.

Filmdə alpinistin uşaqlıqdan formalaşan xarakterinin və dağlara olan marağının sonrakı həyat yoluna təsiri də əksini tapıb.

Filmin təqdimatından sonra Azərbaycan Alpinizm Federasiyasının İdarə Heyətinin üzvü Çingiz Tağızadə Vəfa Musayevanın Everest zirvəsinə qalxmasının təkcə onun şəxsi uğuru deyil, Azərbaycan alpinizmi və idmanı üçün də böyük əhəmiyyət daşıdığını söyləyib.

O qeyd edib ki, Everestə qalxmaq böyük fiziki hazırlıqla yanaşı, güclü iradə, səbir, cəsarət və məsuliyyət tələb edir. O, V.Musayevaya çətin və şərəfli yolda uğurlar arzulayıb və Azərbaycan bayrağının dünyanın ən yüksək zirvəsində dalğalandırılacağına inandığını deyib.

Azərbaycan İdman Akademiyasının rektoru Fuad Hacıyev isə V.Musayeva haqqında fikirlərini bölüşməyi özü üçün mənəvi öhdəlik hesab etdiyini bildirib. 

Filmin ssenaristi və rejissoru Rüstəm Babazadə hündürlükdən qorxduğunu, lakin filmin montajı zamanı bu fobiyasının aradan qalxdığını deyib. Rejissor V.Musayevanın Everestə getməsi və zirvəni fəth etməsinin onun üçün də xüsusi təəssürat yaratdığını vurğulayıb.

Bəzi şairlər dövrlərinin hadisələrini qələmə alır, bəziləri isə yaşadıqları zamanın mənəvi yaddaşına çevrilirlər. Onların sözündə bir xalqın tarixi, torpağın nəfəsi, ayrılığın ağrısı, azadlıq arzusu və insanın varlığı qarşısında düşündüyü suallar yaşayır. Belə sənətkarların yaradıcılığı ədəbi hadisə deyil, eyni zamanda milli düşüncənin, mənəvi özünüdərkin ifadəsidir. 

Məmməd Araz Azərbaycan poeziyasında məhz belə ucalıq qazanan söz ustadlarındandır. Şairin  şeirlərində Vətən, sadəcə, coğrafi məkan, xəritədəki sərhəd və ya doğulub yaşanılan torpaq deyil, həm də şairin qəlbində başlayan, yaddaşından keçən, ağrısı ilə onu yaşadan böyük mənəvi dünyadır. Dağ, daş, çay, ağac, bulaq, ana dili və xalqın taleyi Məmməd Araz poeziyasında bu dünyanın ayrı-ayrı nişanələrinə çevrilir. Məmməd Arazın poeziyası oxucunu yalnız duyğulandırmır, onu düşünməyə, vətəndaşlıq məsuliyyətini dərk etməyə çağırır. Elə buna görə də şairin adı Azərbaycan ədəbiyyatında milli ruhun, vətəndaş qeyrətinin və istiqlal düşüncəsinin qüdrətli ifadəçilərindən biri kimi yaşayır.

Məmməd Araz 1933-cü ildə Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Nursu kəndində anadan olub. Doğulduğu dağlıq mühit, xalqın zəngin folkloru, təbiətin sərt və əzəmətli mənzərələri onun poetik dünyasının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Şairin yaradıcılığında dağların, qayaların, çayların və doğma yurd mənzərələrinin bu qədər canlı görünməsi təsadüfi deyil. Şair təbiəti yalnız gözəllik mənbəyi kimi deyil, həm də xalqın xarakterini və taleyini ifadə edən mənəvi obraz kimi təqdim edirdi.

Məmməd Arazın yaradıcılıq yolu poeziyamızın inkişaf mərhələləri ilə sıx bağlıdır. O, şeir, publisistika və ədəbi fəaliyyətin demək olar ki, bütün sahələrində məhsuldar çalışıb, sözə məsuliyyətlə yanaşan, sənətin ictimai və mənəvi gücünə inanan sənətkar kimi tanınıb. Şairin yaradıcılığı zaman keçdikcə daha da dərinləşib, şəxsi duyğularla ictimai düşüncə, Vətən sevgisi ilə insan taleyi bir-birini tamamlayıb. Məmməd Arazın yaradıcılıq kredosunu ifadə edən misraları onun sənət dünyasına açar verir: 

Məni şeirimdə gəz bir insan kimi, 

Qəlbimdə nə varsa ona demişəm. 

Anadan-bacıdan gizlətdiyimi, 

Kağızdan, qələmdən gizlətməmişəm.

Bu misralarda şairin sənətə münasibəti aydın görünür. Şeir onun üçün yalnız bədii ifadə vasitəsi deyil, insanın özünü açdığı, daxili həqiqətini etiraf etdiyi mənəvi məkandır. "Məni şeirimdə gəz" çağırışı oxucunu şairin zahiri bioqrafiyasından daha dərin bir aləmə - onun qəlbinə, düşüncələrinə və mənəvi iztirablarına dəvət edir. Burada səmimiyyət, sadəcə, hisslərin açıq ifadəsi deyil, həm də söz qarşısında dürüstlükdür.

Məmməd Araz yaradıcılığının mühüm xüsusiyyəti Vətən anlayışını yüksək mənəvi dəyərə çevirməsidir. Onun şeirlərində Vətən sevgisi pafoslu çağırışlarla məhdudlaşmır; bu sevgi torpağın daşına, qayasına, təbiətinə, dilinə və insana münasibətdə ümumiləşir. Şair üçün Vətənə bağlılıq təkcə sevmək deyil, həm də onun ağrısını öz ağrın bilmək, taleyinə cavabdehlik daşımaqdır. Məmməd Arazın məşhur misraları bu düşüncəni son dərəcə yığcam, amma təsirli şəkildə ifadə edir:

Vətən mənə oğul desə, nə dərdim, 

Mamır olub qayasında bitərdim. 

Bu torpaqsız harda, nə vaxt, nə dərdim,

Xəzanımdır, xəzanımdır, xəzanım.

Bu şeirdə şair özünü Vətəndən ayrı təsəvvür edə bilmir. "Mamır olub qayasında bitərdim" ifadəsi Vətənə bağlılığın qeyri-adi poetik obrazıdır. Mamır qayaya yapışaraq onunla bir varlıq təsiri bağışlayır. Şair də öz varlığını doğma torpağın varlığı ilə birləşdirir. Burada Vətən sevgisi romantik duyğudan daha təsirlidir - insanın mənəvi mövcudluğunun şərtinə çevrilir. Məmməd Arazın "Vətən daşı olmayandan, olmaz ölkə vətəndaşı" fikri də onun vətəndaşlıq anlayışını aydınlaşdırır. Bu misrada "daş" sözü, sadəcə, maddi varlıq deyil, eyni zamanda möhkəmlik, sədaqət, dayaq və torpağa bağlılıq rəmzidir. Şairin düşüncəsinə görə, vətəndaşlıq yalnız hüquqi mənsubiyyət yox, Vətənin taleyinə münasibətdə mənəvi mövqe tutmaqdır. Bu yanaşma onun başqa bir misrasında da özünü göstərir:

Mənim yurdum hardan başlar? 

- Ürəyimin kandarından.

Şair duyğusunda, düşüncəsində Vətən xəritənin sərhədindən əvvəl insanın ürəyinin kandarından başlayır. Məmməd Arazın yurdu onun yaddaşında, duyğusunda, dilində və mənəvi kimliyində yaşayır. 

Azərbaycan!..… 

Qayalarda bitən bir çiçək...… 

Azərbaycan, çiçəklərin içində qaya...… 

Mənim könlüm bu torpağı vəsf eləyərək,

Azərbaycan dünyasından baxar dünyaya.

Bu misralarda "çiçək" və "qaya" obrazlarının qarşılaşdırılması diqqəti cəlb edir. Çiçək zərifliyin, gözəlliyin, həyatın, qaya isə möhkəmliyin, əzəmətin və davamlılığın rəmzidir. Azərbaycan bu iki xüsusiyyəti özündə birləşdirən bütöv varlıq kimi təqdim olunur. Şairin könlü dünyaya Azərbaycan pəncərəsindən baxır. Deməli, milli kimlik onun üçün dünyadan təcrid olunmaq yox, dünyanı mənəvi dəyərlərin işığında dərk etməkdir.

Məmməd Arazın yaradıcılığında Araz çayı xüsusi yer tutur. Araz onun poeziyasında, sadəcə, coğrafi məkan deyil, bölünmüş Vətənin, ayrılmış talelərin və bütövlük arzusunun rəmzinə çevrilir. "Arazın nəğməsi", "Bu gecə yuxumda Arazı gördüm", "Araz üstə çinar gördüm", "Yenə Arazı gördüm", "Mən Araz şairiyəm" kimi əsərlərində bu mövzu müxtəlif poetik çalarlarla işlənib.

"Qələm gəldi əlimə - Araz gəlir dilimə" misrası Araz mövzusunun şairin yaradıcılığında nə qədər təbii və üzvi yer tutduğunu göstərir. Arazın adı şairin dilinə gələndə bütöv Azərbaycan düşüncəsi, ayrılıq nisgili və milli yaddaş danışmağa başlayır. Şair Arazı tarix kimi görür. Çayın axarı zamanın axarını, iki sahili isə ayrılmış Vətənin ağrısını xatırladır. Bu obrazın gücü ondadır ki, Araz həm təbiət hadisəsi, həm də insan taleyinin poetik ifadəsidir. Onun səsində ayrılığın harayı, axarında isə bütövlüyə doğru davam edən ümid duyulur. Araz mövzusu şairin azərbaycançılıq düşüncəsinin mühüm dayaqlarından biridir. Şairin yaradıcılığında Azərbaycan yalnız keçmişin xatirəsi deyil, gələcəyin idealıdır. Bu idealın içində milli birlik, azadlıq, ərazi bütövlüyü və mənəvi bütövlük anlayışları bir-birini tamamlayır.

Məmməd Arazın poeziyası milli istiqlal düşüncəsinin də mühüm ifadə mənbələrindəndir. XX əsrin sonlarında Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında baş verən hadisələr şairin yaradıcılığında dərin iz buraxıb. "Ayağa dur, Azərbaycan", "Ata millət, ana millət ağlama", "Bizi vətən çağırır", "Əsgər oğul", "Dilənçi qaçqın", "Kəlbəcər qaçqınlarına" kimi əsərlərdə xalqın azadlıq arzusu, Qarabağ dərdi, qaçqınlıq və köçkünlük faciəsi öz əksini tapıb.

"Ayağa dur, Azərbaycan" şeirindəki:

Atın məni tank altına, 

Qundaqdakı bir körpəni xilas edim. 

Neçə "səni", neçə "məni" xilas edim.

misraları şairin vətəndaşlıq mövqeyini qətiyyətli şəkildə ifadə edir. Burada fədakarlıq fərdi qəhrəmanlıq nümayişi kimi deyil, insan həyatını qorumaq, xalqın gələcəyini xilas etmək məsuliyyəti kimi təqdim olunur. "Bir körpə" obrazı gələcəyin, davamlılığın və ümidin rəmzidir. Şairin özünü onun yolunda qurban verməyə hazır olması Vətən sevgisinin mənəvi miqyasını göstərir. Məmməd Arazın istiqlal şeirlərində ağrı ilə mübarizə əzmi yanaşı dayanır. O, xalqın dərdini yalnız təsvir etmir, bu dərdin içindən ayağa qalxmaq iradəsi də axtarır. Buna görə şairin poeziyası həm nisgilin, həm də dirənişin poeziyasıdır.

Məmməd Arazın yaradıcılığının mühüm cəhətlərindən biri də Azərbaycan dilinin poetik imkanlarından ustalıqla istifadə etməsidir. Şairin şeirlərində sözlər təsadüfi seçilmir; hər kəlmə fikrin, duyğunun və obrazın yerinə uyğun gəlir. Şairin dili həm xalq danışığının canlılığını, həm də yüksək poetik düşüncənin dərinliyini daşıyır. Məmməd Arazın sözə münasibəti onun bu misralarında da hiss olunur: "Ürəyimsiz kəlmə yazan deyiləm". Bu fikir şairin yaradıcılıq prinsipini ifadə edir. Söz Məmməd Araz üçün yalnız texniki vasitə deyil, ürəkdən keçən həqiqətin daşıyıcısıdır. Buna görə də şairin şeirlərində xalq dilindən gələn ifadələr, təbiət obrazları, qədim sözlər və canlı danışıq intonasiyası xüsusi təbii harmoniya yaradır. Məsələn:

Dolular qırımlı, daşlar döyənək, 

Sən kimə gərəksən, mən kimə gərək.

Bu misralarda sözlərin səslənişi və mənası arasında daxili uyğunluq var. "Qırımlı", "döyənək" kimi ifadələr şeirin emosional gərginliyini artırır. Şairin dili həm sərt, həm də canlıdır. O, təbiətin və insanın ağrısını eyni poetik nəfəsdə birləşdirir. Məmməd Arazın sənətkarlığı onda görünür ki, mürəkkəb fikirləri belə yaddaqalan, sadə və tutumlu ifadələrlə çatdırmağı bacarır. Şairin şeirləri xalqın dilindən doğulmuş kimi səslənir, lakin bu təbiiliyin arxasında böyük söz seçimi dayanır.

Məmməd Arazın dünya və insan taleyi haqqında düşüncələrini ümumiləşdirən ən məşhur əsərlərindən biri "Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin" şeiridir. 1976-cı ildə yazılmış bu əsər insanın dünya ilə münasibətini, həyatın ötəriliyini və sahiblik iddiasının nisbi olduğunu fəlsəfi dillə ifadə edir. Şeirin əsas misrası təkrarlandıqca adi bir cümlədən daha çox məna qazanır:

Bir taleyin oyununda cütlənmiş zərik,

Yüz il qoşa atılsaq da qoşa düşmərik. 

Bir zərrənin işığına milyonlar şərik, 

Dünya sənin, dünya mənim, 

Dünya heç kimin...

"Cütlənmiş zər" obrazı insan talelərinin bir-birinə yaxınlığını, lakin nəticələrinin eyni olmadığını göstərir. İnsanlar eyni dünyanın içində yaşasalar da, hər biri öz taleyini yaşayır. "Bir zərrənin işığına milyonlar şərik" misrası isə insanın dünyadakı yerini daha geniş miqyasda düşünməyə çağırır. Hər kəs həyatın işığından pay alır, amma heç kim dünyanı əbədi olaraq öz mülkünə çevirə bilmir.

Şeirin son bəndindəki "Mən özümlə oynadığım şahmata güldüm…" misrası insanın öz iddialarına kənardan baxa bilməsi kimi səslənir. Şair burada dünyanın və həyatın mürəkkəbliyini dərk edən bir təbəssümə gəlir. Bu, sadəcə, gülüş deyil, faniliyi anlamağın doğurduğu fəlsəfi nəticədir.

Məmməd Araz 2004-cü ildə dünyadan köçdü. Lakin şairin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatında yaşayır və yeni nəsilləri Vətən, dil, milli yaddaş, azadlıq və insan məsuliyyəti haqqında düşünməyə çağırır. Şairin şeirləri zamanın dəyişən mənzərələri içərisində mənəvi dəyərini qoruyur. Çünki həqiqi poeziya yalnız yazıldığı günün deyil, insanın dəyişməyən duyğularının da ifadəsidir. Heç kimə qalmayan dünyada heç kim də əbədi deyil. İnsan ömrü ötəridir, zaman hər kəsi öz axarına alıb aparır. Lakin sənətkarın taleyi yalnız yaşadığı illərlə bitmir. Şairin sözü xalqın yaddaşında yaşayır, misraları dillərdə səslənir, düşüncəsi yeni nəsillərin mənəvi dünyasına işıq salır. Məmməd Araz özü köçdü, əbədi olaraq sözü qaldı. Onun sözü Vətənin daşında, Arazın axarında, ana dilinin zənginliyində və Azərbaycan insanının yaddaşında yaşamaqda davam edir. Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin… Amma söz xalqın yaddaşında qaldıqca sənətkarın ömrü də əbədiyyətə qovuşur.

Elşən QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Müasir iqtisadiyyatın dayanıqlılığı getdikcə daha çox sahibkarlığın inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Sahibkarlıq artıq yalnız gəlir əldə etməyə yönəlmiş biznes fəaliyyəti deyil. O, yeni iş yerlərinin yaradılmasının, regionlarda iqtisadi fəallığın genişlənməsinin, innovasiyaların tətbiqinin və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin mühüm dayaqlarından birinə çevrilib. Qlobal iqtisadi münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, rəqəmsallaşmanın istehsal və xidmət modellərini yenidən formalaşdırdığı indiki mərhələdə çevik və rəqabətqabiliyyətli sahibkarlıq sektorunun mövcudluğu ölkələrin iqtisadi dayanıqlılığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan üçün də sahibkarlığın inkişafı strateji xarakter daşıyır. Neft gəlirləri uzun illər ölkənin iqtisadi inkişafı üçün güclü maliyyə bazası yaradıb. Lakin yeni mərhələnin əsas vəzifəsi iqtisadi artımın getdikcə daha çox qeyri-neft sektoruna, özəl təşəbbüsə və sahibkarlıq fəallığına söykənməsidir. Son illərdə həyata keçirilən islahatların mühüm istiqamətlərindən birinin məhz biznes mühitinin yaxşılaşdırılmasına və sahibkarlıq təşəbbüslərinin stimullaşdırılmasına yönəlməsi də bununla bağlıdır.

Vergi və gömrük inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi, dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, sahibkarların maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, güzəştli kreditlərin verilməsi, investisiya təşviqi mexanizmlərinin tətbiqi, sənaye zonalarının və aqroparkların yaradılması bu siyasətin əsas istiqamətlərindəndir. Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin, Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun, KOB evlərinin və digər institutların fəaliyyəti sahibkarla dövlət arasında münasibətlərin daha çevik və xidmətyönümlü əsasda qurulmasına imkan verir.

Həyata keçirilən siyasətin nəticələri son açıqlanan rəsmi statistik göstəricilərdə də aydın görünür. Son iki ilin müqayisəsi mikro, kiçik və orta sahibkarlıq sektorunda müsbət dinamikanın davam etdiyini göstərir. Bu dövrdə KOB subyektlərinin sayı 5,8 faiz, sektorda məşğulluq 6,9 faiz, yaradılan əlavə dəyər isə 3,4 faiz artıb. Bu göstəricilər yalnız sahibkarlıq subyektlərinin sayca genişlənməsini deyil, eyni zamanda onların iqtisadi fəallıqda və əmək bazarında mövqeyinin möhkəmlənməsini ifadə edir.

Xüsusilə məşğulluğun artım tempinin subyektlərin say artımını üstələməsi diqqət çəkir. Bu, sahibkarlığın yeni iş yerlərinin yaradılmasında sosial rolunun genişləndiyini göstərir. Əlavə dəyərin yüksəlməsi isə sektorun iqtisadi nəticələrinin də yaxşılaşdığına işarədir. Başqa sözlə, sahibkarlıq artıq iqtisadiyyatda yalnız kəmiyyət göstəriciləri ilə deyil, yaratdığı məşğulluq və əlavə dəyərlə də daha nəzərəçarpan mövqe qazanır.

Bununla belə, burada əsas məsələ yalnız artımın davam etməsi deyil, onun keyfiyyətinin və dayanıqlılığının təmin olunmasıdır. Sahibkarlığın növbəti inkişaf mərhələsində daha çox müəssisənin yaradılması ilə yanaşı, mövcud bizneslərin iqtisadi miqyasının genişləndirilməsi, məhsuldarlığının və rəqabət qabiliyyətinin artırılması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Bu baxımdan sahibkarlığın maliyyə resurslarına çıxışının yaxşılaşdırılması xüsusi rol oynayır. Son hesabat dövrünün göstəricilərinə əsasən, Sahibkarlığın İnkişafı Fondu tərəfindən maliyyələşdirilən layihələrin 99,8 faizi, ayrılan güzəştli kredit məbləğinin isə 93,4 faizi mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin payına düşüb. Eyni zamanda güzəştli kreditlə maliyyələşdirilən layihələrin 94,7 faizi, ayrılmış vəsaitlərin isə 72 faizi regionlara yönəldilib. Bu göstəricilər dövlət maliyyə dəstəyinin həm KOB sektorunun inkişafına, həm də sahibkarlığın regional coğrafiyasının genişlənməsinə xidmət etdiyini göstərir.

Regionlarda sahibkarlığın inkişafı ölkənin iqtisadi siyasətində ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Yerli resursların iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması, yeni istehsal və emal müəssisələrinin yaradılması, məşğulluğun genişlənməsi və əhalinin gəlirlərinin artması regional inkişafın dayanıqlılığı üçün mühüm şərtdir. Bu baxımdan yerli xammala əsaslanan istehsalın, ixrac potensialına malik müəssisələrin və daha yüksək əlavə dəyər yaradan biznes layihələrinin təşviqi qarşıdakı dövrdə də mühüm istiqamətlərdən biri olaraq qalır.

Sahibkarlığın ölkənin iqtisadi inkişaf modelindəki rolu strateji sənədlərdə də aydın ifadə olunub. "Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər" sənədində dayanıqlı artan rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyat əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyən edilib. İqtisadi artımın getdikcə daha çox qabaqcıl və səmərəli özəl təşəbbüslərə söykənməsi, kiçik və orta sahibkarlığın iqtisadi artımın və məşğulluğun başlıca mənbələrindən birinə çevrilməsi, sahibkarların maliyyəyə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması və innovativ özəl sektorun inkişafı burada xüsusi yer tutur.

"Azərbaycan Respublikasının 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası" da bu xətti davam etdirərək iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi, özəl sektorun fəallığının yüksəldilməsi, investisiya və ixrac imkanlarının artırılması üçün konkret tədbirlər müəyyən edir. Növbəti 2027-2030-cu illəri əhatə edən sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının hazırlanması isə ölkənin iqtisadi siyasətində bu xəttin davamlı xarakter daşıdığını göstərir.

Yeni mərhələnin mühüm imkanlarından biri rəqəmsal transformasiya ilə bağlıdır. Elektron xidmətlərin genişlənməsi, rəqəmsal ödəniş sistemləri, onlayn satış kanalları, süni intellekt həlləri və yeni texnoloji platformalar biznesin təşkilində və bazara çıxış imkanlarında ciddi dəyişikliklər yaradır. 2026-2029-cu illər üçün rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişaf strategiyası da sahibkarlıqda rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsini, innovasiya əsaslı inkişafı və rəqəmsal bacarıqların gücləndirilməsini ön plana çıxarır. Bu imkanlar xüsusilə mikro və kiçik sahibkarların fəaliyyət xərclərinin azalması, yeni bazarlara çıxışı və rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Digər mühüm inkişaf məkanı Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarıdır. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə qurulan müasir infrastruktur, sənaye parkları, aqrar və xidmət layihələri, tətbiq olunan vergi və digər güzəştlər yeni sahibkarlıq təşəbbüsləri üçün geniş imkanlar yaradır. Bu ərazilərin iqtisadi dövriyyəyə qoşulması yalnız regional inkişaf baxımından deyil, yeni istehsal zəncirlərinin, investisiya layihələrinin və ixrac imkanlarının formalaşdırılması baxımından da mühüm perspektivlər açır.

Eyni zamanda mövcud inkişaf dinamikası növbəti mərhələnin vacib çağırışlarını da müəyyən edir. Mikro sahibkarların KOB strukturunda yüksək xüsusi çəkisi həmin bizneslərin bir hissəsinin tədricən kiçik, daha sonra isə orta sahibkarlıq səviyyəsinə yüksəlməsi üçün əlavə stimullara ehtiyac olduğunu göstərir. Əsas kapital qoyuluşlarında KOB-ların rolunun artırılması, uzunmüddətli və münasib maliyyə resurslarına çıxışın daha da genişləndirilməsi, texnoloji yenilənmənin sürətləndirilməsi, elmi-tədqiqat və innovasiya fəaliyyətinin sahibkarlıqla daha sıx əlaqələndirilməsi də vacib inkişaf istiqamətlərindəndir.

Burada söhbət daha çox mövcud çətinliklərdən deyil, sahibkarlığın istifadə olunmamış inkişaf ehtiyatlarının hərəkətə gətirilməsindən gedir. Azərbaycan sahibkarlığı artıq formalaşmanın ilkin mərhələsini xeyli dərəcədə geridə qoyub. İndi əsas məsələ onun keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə keçməsidir. Bu isə daha yüksək məhsuldarlıq, texnoloji yenilənmə, ixrac imkanlarının genişlənməsi, innovativ düşüncənin güclənməsi və regionlarda daha dayanıqlı biznes strukturlarının formalaşması deməkdir.

Beləliklə, Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafını artıq yalnız biznes subyektlərinin sayındakı artımla qiymətləndirmək kifayət deyil. Yeni mərhələdə əsas hədəf daha məhsuldar, innovativ, dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli özəl sektorun formalaşdırılmasıdır. Dövlətin həyata keçirdiyi islahatlar, strateji sənədlərdə müəyyən olunan hədəflər, regionlarda və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaranan yeni iqtisadi imkanlar bunun üçün əlverişli zəmin yaradır. Qarşıdakı dövrdə bu potensialdan daha səmərəli istifadə olunması sahibkarlığın qeyri-neft iqtisadiyyatının genişlənməsində, məşğulluğun artırılmasında və ölkənin uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığının təmin edilməsində rolunu daha da gücləndirəcək.

Yaşar MƏMMƏDOV,

Elm və Təhsil Nazirliyi İqtisadiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, iqtisad elmləri doktoru

Buna ölkəmizin əlverişli investisiya mühiti imkan verir

Azərbaycan-İsveçrə iqtisadi münasibətləri ticarət, investisiya, enerji, sənaye və innovasiya sahələrini əhatə edən fəal tərəfdaşlığa əsaslanır. İkitərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədilə bu günlərdə növbəti İsveçrə-Azərbaycan Biznes-Forumu təşkil olunub. 

Forum iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun İsveçrə Konfederasiyasına işgüzar səfəri çərçivəsində  keçirilib. Tədbirdə hər iki ölkədən dövlət rəsmiləri ilə yanaşı, enerji, nəqliyyat və logistika, tikinti, maşınqayırma, metallurgiya, qida, turizm, səhiyyə, telekommunikasiya, konsaltinq, maliyyə, kimya, əczaçılıq və s. sahələri təmsil edən şirkətlərin nümayəndələri iştirak ediblər.

Xatırladaq ki, Azərbaycan-İsveçrə I Biznes-Forumu 2011-ci il oktyabrın 27-də Bakıda təşkil olunub və fəaliyyətə başlayıb. Həmin vaxtdan da ölkələrimiz arasında iqtisadi əməkdaşlığın inkişaf dinamikasına müsbət təsir göstərib. Ticarət və qarşılıqlı investisiyalar ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin əsas istiqamətlərinə çevrilib.

İndiyədək İsveçrə tərəfindən Azərbaycan iqtisadiyyatına 844 milyon dollardan çox investisiya yatırılıb. Ölkəmizdə tikinti materialları istehsalı sahəsində İsveçrənin "Holcim" şirkəti fəaliyyət göstərir. 

Budəfəki forumda çıxış edən iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov  Azərbaycanın  məhz əlverişli biznes və investisiya mühiti, strateji coğrafi mövqeyi, nəqliyyat-logistika imkanları və Orta dəhliz çərçivəsində artan rolunu vurğulayıb. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən azad iqtisadi və sənaye zonalarının, eləcə də "yaşıl enerji" potensialının investorlar, o cümlədən İsveçrə şirkətləri üçün yeni əməkdaşlıq imkanları yaratdığını qeyd edib.

İsveçrə Konfederasiyasının Ticarət Sazişləri üzrə Federal Şurasının nümayəndəsi, İqtisadi Məsələlər üzrə Dövlət Katibliyinin İkitərəfli İqtisadi Əlaqələr İdarəsinin rəhbəri Andrea Rauber Saxer çıxışında Azərbaycan-İsveçrə iqtisadi dialoqunun inkişafı, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, eləcə də işgüzar dairələr arasında birbaşa təmasların artırılmasının əhəmiyyətini bildirib.

Forum çərçivəsində Dördüncü Sənaye İnqilabı, innovasiya ekosistemləri və investisiya təşviqi sahəsində qlobal trendlər nəzərdən keçirilib, Azərbaycan və İsveçrə şirkətlərinin təqdimatları dinlənilib, investisiya prioritetləri, qlobal bazarlara çıxış imkanları və əməkdaşlıq modelləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Nazir Mikayıl Cabbarov tədbir barədə belə deyib: "İsveçrə-Azərbaycan Biznes-Forumu iki ölkənin işgüzar dairələrinin səmimi fikir mübadiləsi aparması və yeni əməkdaşlıq imkanlarını dəyərləndirməsi baxımından faydalı oldu. Tədbirdə investisiya və ticarət, enerji, nəqliyyat, rəqəmsal texnologiyalar, innovasiya və turizm sahələrində əməkdaşlığın inkişafı üçün mövcud potensial və səsləndirilən təkliflər nəzərdən keçirildi. Azərbaycanın əlverişli biznes mühiti, strateji coğrafi mövqeyi və regional bağlantıları İsveçrə şirkətləri üçün yeni imkanlar yaradır".

Onu da qeyd edək ki, səfəri zamanı Azərbaycanın iqtisadiyyat nazirini İsveçrə Konfederasiyasının prezidenti, Federal İqtisadi Məsələlər, Təhsil və Tədqiqat Departamentinin rəhbəri Gi Parmelen də qəbul edib.

Söhbət zamanı Azərbaycan-İsveçrə münasibətlərinin gündəliyindəki məsələlər müzakirə olunub. Ölkələrimiz arasında möhkəm ikitərəfli əlaqələrin qarşılıqlı hörmət və etimada əsaslandığı, tərəfdaşlığın qarşıdakı dövrdə daha da inkişaf etdirilməsi üçün geniş imkanların olduğu vurğulanıb. Ticarət və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyəti çərçivəsində yeni istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi, həmçinin humanitar əlaqələrin daha da gücləndirilməsinin əhəmiyyəti qeyd olunub.

Mikayıl Cabbarovun İsveçrə Konfederasiyasının Ticarət Sazişləri üzrə Federal Şurasının nümayəndəsi, İqtisadi Məsələlər üzrə Dövlət Katibliyinin İkitərəfli İqtisadi Əlaqələr İdarəsinin rəhbəri Andrea Rauber Saxer ilə  də  görüşü olub.

Aparılan fikir mübadiləsi Azərbaycan-İsveçrə iqtisadi tərəfdaşlığının inkişafı üçün prioritet istiqamətlərə yönəldilib. Belə bir inam ifadə olunub ki, iki ölkənin biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və yeni birgə təşəbbüslərin reallaşdırılması iqtisadi tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsinə öz töhfəsini verəcək. 

Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə İsveçrə Federal Şurası arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın 10-cu iclası da keçirilib. Birgə komissiyanın həmsədrləri Mikayıl Cabbarov və Andrea Rauber Saxerin iştirak etdiyi iclasda Azərbaycan-İsveçrə iqtisadi tərəfdaşlığının inkişafı üçün prioritet istiqamətlər, həmçinin ticarət və investisiya əlaqələrinin mövcud vəziyyəti  diqqət mərkəzində olub. Eləcə də İsveçrə Konfederasiyası ilə tərəfdaşlığın ikitərəfli formatda və beynəlxalq maliyyə qurumları çərçivəsində genişləndirilməsi məsələləri müzakirə edilib.

Beləliklə, ölkələrimiz arasında sənaye, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, innovasiya, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində əməkdaşlığın yeni perspektivlərinin meydana çıxdığı özünü göstərib. Eləcə də Azərbaycanın əlverişli investisiya mühiti, strateji nəqliyyat bağlantıları, "yaşıl enerji" potensialı və rəqəmsal transformasiya istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin xarici tərəfdaşlar üçün yaratdığı  imkanlar  bir daha gündəmə gəlib. Önəmli məqamlardan biri də odur ki, sözügedən görüş və tədbirlərdə  Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında tətbiq olunan biznes dəstəyi mexanizmləri də diqqətə çatdırılıb.

Flora SADIQLI,

"Azərbaycan"

1918-ci il mayın 29-da İrəvan siyasi mərkəz kimi ermənilərə güzəştə gediləndə çobankərəlilərin yaşam taleyi daha da ağırlaşdı, yerli əhali nə qədər çalışsa da, erməni dövlətinin silahlı birləşmələrinin fasiləsiz hücumlarının qarşısını ala bilmədi. Terror və qırğınlar kənd camaatını əldən salmışdı. Heç bir yerdən dəstək almayan çobankərəlilərin pulu, qızıl-zinət əşyaları, xalı-xalçası əlindən alınaraq vəhşicəsinə qətlə yetirilir, ev-eşiyi ilə birlikdə yandırılırdı... 1918-ci ildə kənd ermənilər tərəfindən tam boşaldılır, bu qırğında qaçıb canını salamat qurtaran əhali İrana, Türkiyəyə, habelə Azərbaycanın kənd və şəhərlərinə üz tutur. Bu zaman Saleh Musayev və yaxınları Türkiyəyə, İğdır vilayətinə gedirlər. Lakin el-oba xiffəti az müddətdən sonra onları geri dönməyə məcbur edir. Arazı keçəndən sonra Saleh kişi tanış-bilişdən Çobankərənin taleyi ilə maraqlanır. Vəziyyətin əvvəlkindən də betər olduğunu biləndə Saleh kişi ailəsi ilə Naxçıvanın Xanlıqlar kəndində məskunlaşmalı olur.

Haqsızlığa dözməyən 66 çobankərəli 1922-ci ildə yenidən doğulub boya-başa çatdığı kəndə dönür. Məlum olur ki, İrəvanın yaxınlığında, Zəngi çayı ilə Qarasu çayının arasında, səfalı məkanda yerləşən, 5000 nəfərdən çox əhalisi olan  qədim Çobankərədən azərbaycanlılar tamamilə çıxarılıb, onların ev-eşiklərində gəlmə ermənilər yerləşdirilib. Gedənlər Çobankərəyə yaxın ərazilərə üz tutmalı olurlar.  1930-cu ildə isə Çobankərə kənd kimi, ümumiyyətlə, Yer üzündən silinir, burada hərbi aerodrom yaradılır. İndi həmin ərazidə Ermənistanın məşhur Zvartnots Beynəlxalq Hava Limanı fəaliyyət göstərir. 

Əslən Qərbi Azərbaycandan olan akademik Budaq Budaqov "Həyat anlarımdan olan səhifələr" kitabında yazır: "1918-ci ildə Çobankərə kəndinin əhalisi erməni silahlı qüvvələri tərəfindən qovulduqdan sonra kəndə od vurub yandırmışdılar. Ailəmiz Çobankərəyə qayıdandan sonra biz uşaqlar kəndin xarabalıqları arasında dolanır və orada gizlənpaç oynayırdıq". 

Bu "gizlənpaç" oyunlarını ermənilər çobankərəlilərin yaşlı sakinləri ilə, el-oba təəssübü çəkən qeyrətli oğulları ilə oynayırdılar. Harada gözə dəyən, erməniyə "bəli" deməyən türk görsəydilər, dərhal axırına çıxırdılar. Erməni məmurlar Mürsəqulular (Dəvəçilər də deyirlər) nəslindən olan Vəli kişinin oğlu Salehi əliçıraqlı axtarırdılar. 

Saleh  Musayev 1889-cu ildə Çobankərədə dünyaya göz açmışdı, adlı-sanlı nəslin sayılanı idi. Molla yanında "Quranı-Kərim"i başa vurandan, ərəb əlifbası ilə yazıb-oxumağı öyrənəndən sonra beşsinifli rus-tatar məktəbini bitirmişdi. Boyu qalxandan əmisi Rüstəm kişidən qalma tacirliklə məşğul olurdu. Tehranda, Təbrizdə, Ankarada, Qarsda, Trabzonda, Orta Asiya və Suriyadan belə yaxşı tacir kimi tanınırdı. Hətta bu ölkələrdə alqı-satqı işləri ilə əlaqədar aylarla, bəzən illərlə yaşamalı olurdu. 

56 baş dəvəsi var idi, özü də karvanbaşı idi, karvanı yolda qaçaq-quldurdan özü qoruyardı. Bundan əlavə, ailənin sürü ilə mal-qarası və qoyun-quzusu vardı. 

Naxçıvanda bolşevik hökuməti xüsusiyyətçiliyə son qoymaq üçün  ümumi təsərrüfat yaradanda Salehin mal-qarasını və qoyun sürüsünü tamamilə artelin tövləsinə apardılar. 1927-1928-ci illərdə isə kolxoz quruculuğu başlayanda Saleh kişi ailəyə məxsus bir sürü mal-qarasını, habelə dəvələrin yarısını, yəni 28-ni kolxoza bağışlayır. Lakin ondan tələb edirlər ki, qalan 28 dəvədən də 25-ni kolxoza verməlisən. Saleh kişi bu təklifdən imtina etdiyinə görə, ilkin repressiya tədbiri kimi onu səsvermə hüququndan məhrum edirlər.  Vəziyyəti belə görən Saleh Musayev dəvələrin 25 başını Araz çayından keçirib İranda qızıl pula satır. Qayıdandan sonra ona qarşı təzyiqlər artdığından Saleh kişi  Ordubad rayonunun Keçili kəndində başlanmış üsyana qoşulur... 

Xanlıqlar kəndində hamı 1931-ci ilin ikinci Novruz çərşənbəsini qeyd edirdi. NKVD-çilər tam yəqin edirlər ki, bu əziz gündə Saleh kişi mütləq evində olar. Odur ki, axşamtərəfi həyətdə tonqallar yandırılanda NKVD işçiləri Saleh kişinin evinə gəlir, fürsəti fövtə verməyib onu birbaşa rayon miliş şöbəsinə aparırlar. 

Milis şöbəsinin rəisi onu görən kimi "Saleh kişi, qar əriyəndə hər şey üzə çıxır" deyə əlindəki qovluğu ona göstərərək "Siz sovet dövlətinin düşmənisınız. Bu qovluqda yığılanlar sizin haqqınızdakı məlumatlardır. Bu il yanvarın 5-də verilmiş qərarla siz həbs olunursunuz...

Get, müstəntiq Simonyan gəlib hər şeyi həll edər".

Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin xüsusi işlər üzrə müstəntiqi Simonyan bu barədə ad çıxarmışdı, SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 2 fevral 1930-cu il tarixli "Mülkədarlarla mübarizə işinin təşkili və bütün SSRİ ərazisində kolxozların təşkili" barəsində qərarının maddə və müddəalarını xüsusi canfəşanlıqla  yerinə yetirmək üçün əlindən gələni edirdi. İlk növbədə məğrur azərbaycanlılardan qisas alırdı. Andronikin sadiq əsgərinə tabe olmayanları istədiyi kimi güdaza verirdi.

Saleh kameraya girəndə gördü ki, burdakıların hamısı onunla birlikdə ermənilərə qarşı vuruşan adamlardı. Salamlaşıb bir-bir hal-əhval tutdu. Adamın çoxluğundan burada güclə oturmaq olurdu. Gecədən keçirdi, birdən nəzarətçinin gür səsi eşidildi:

- Saleh Vəli oğlu, sizi müstəntiq gözləyir.

Saleh astaca ayağa durdu, qaranlıqda məhbuslara toxuna-toxuna qapının ağzında zəif yanan çırağa tərəf getdi.

Saleh müstəntiqin otağına daxil olanda gördü ki, uzunburun, sifəti  kələ-kötür, alçaqboylu bir adam başıaşağı yazı yazır. Diqqətini qarşısındakı sənədlərdən ayırmadan Salehin adını, atasının adını, təvəllüdünü, ailəli olub-olmadığını  soruşdu.  

O, "neçə uşağın var" sualına "yoxdu" cavabı alanda özündən çıxdı:

- Necə yəni yoxdu, axı burada yazılıb ki, sən ikiarvadlısan (Uzun illər övladı olmadığından Saleh bəy həyat yoldaşı Leylanın təkidli təşəbbüsü və qohum-əqrəba ağsaqqallarının məsləhəti ilə ikinci dəfə Tərlanla evlənmişdi). Bu da sovet hökumətinin qanunlarına ziddir. İkinci yoldaşınız sizdən 20 yaş kiçikdir. Ondan da bir oğlunuz var, adı Rüstəmdir. Belə çıxır ki, ilk istintaqdan yalan danışırsınız. Buna görə bir maddə də əlavə olunur. Yəni dövlət istintaq orqanlarını aldatdığınıza görə bir ildən üç ilə qədər iş sizin işinizin üstünə gələcək.

Bu sözləri dedikcə Dövlət Siyasi İdarəsinin (QPU) xüsusi işlər üzrə müstəntiqi Simonyan  fikirlərini daha ciddi şəkildə əsaslandırmağa çalışaraq: 

- Sizin kimi adamlar Sovet hökumətinin qanun-qaydasını pozur, dini yaymaqla məşğul olur. Hər həyətdə tonqal qalayırsınız ki, baxın, ay yazıq ermənilər, sizi beləcə odda yandıracağıq. Elə dünən çərşənbə axşamı tonqal yandırdığınız üçün də sizə yeni bir maddə açacağam ki, o da bir ildən üç ilə qədər iş deməkdir. Hələlik altı il həbsiniz var. Köhnə işləri müəyyənləşdirib, yəqin ki, sizə ölüm hökmü verəcəklər. Ermənilərə göz verib-işıq vermirsiniz. Naxçıvandan, Vedidən bəri hansı ermənini dindirirsən, sənin əlindən dad edir. Neçə vaxtdır səni axtarırıq. Yaxşı yadıma düşdü, bir il bundan əvvəl daxili işlər idarəsinin üç nəfər nümayəndəsi kəndin ətrafında sizdən soruşublar ki, dəvəçililərdən Vəli kişinin oğlu Saleh kənddədir? Siz onlara demisiniz ki, bax, o, dağda dəvələrin yanındadır. Onlar dağa çıxanda siz qaçmısınız... Bilmirdin ki, səni əvvəl-axır həbs edəcəyik, indi qaç görüm hara qaçırsan?! 

Əlindəki yazılı vərəqi ona sarı uzatdı: "Gəl, qol çək!"

- Ver oxuyum, sonra.

- Siz dediniz savadsızam.

- Savadsızam, amma türk və rus dilində yazıb-oxuya bilirəm. Beşillik rus-tatar məktəbini bitirmişəm... 

Samson Salehin cəsarətli danışığından hiss etdi ki, bu adam başqa adamlar kimi deyil, səsinin tonunu bir az aşağı salıb "hə, neynək, onda qol çək, artıq gecə keçir. Sizin oxumağınız lazım deyil, məhkəmədə hamısını oxuyacaqlar", - dedi.

- Yox, oxumamış qol çəkməyəcəm. 

Müstəntiq əsəbiləşib növbətçini çağırdı: - Aparın bunu içəri salın, nə vaxt ağıllanar, onda gətirərsiniz. Özünü də təkadamlıq kameraya salın, qoy onu gündə yarım saat çölə çıxarsınlar, heç kəslə əlaqəsi olmasın... 

Kiçik məmur Salehi 7 nömrəli kameraya salıb, qapını üç yerdən kilidlədi.  Kamera zülmət qaranlıq idi, göz-gözü görmürdü. Tavandan iynənin ucu qədər işıq düşürdü. İstədi ayağını uzatsın, hiss etdi ki, hər tərəf divardı. Başını əlləri arasına alıb ailəsini, oğlu Rüstəmi, müstəndiqin verdiyi ikibaşlı sualları xəyalında saf-çürük etməyə başladı. 

Salehi nə vaxt yuxu aparmışdı bilmədi, onu səhərə yaxın kamera qapısının cıngiltisi və nəzarətçinin "Müstəntiq səni yanına çağırır" amiranə səsi yuxudan oyatdı.

Saleh müstəntiqin otağına daxil olar-olmaz o dilləndi:  

- Hə, Saleh kişi, deyirsən ikiarvadlı deyilsən?! 

- Yox.

- Onda bu suala cavab ver. Bilirdin ki, Şura hökuməti kolxoz qurur. Yəni kəndin bütün mal-qarasını toplayır bir yerə, nə bəy olacaq, nə rəiyyət, hamı bərabər yaşayacaq. Sən də aparıb dəvələri satmısan qızıl pula, məqamında qaçasan Türkiyəyə, bacın Ağgülün yanına...

Sonra da qoşulmusan Ordubadda "Keçili bandası"na,  Dərələyəzdə Abbasqulu bəy Şadlinskinin əks-inqilabçı dəstəsinə. Ətrafına özün kimi silahlı adamlar toplayaraq  bolşeviklərə qarşı qırğınlar, təxribatlar törətmisən, elə bilirdin bilməyəcəyik?!     

- Bəli, olmuşam, amma mən bolşeviklərə qarşı yox, erməni silahlılarına qarşı vuruşmuşam. Adını bolşevik qoyan "Daşnaksütyun" partiyasının silahlı dəstələri kəndbəkənd hücum edib dinc əhalini qılıncdan keçirir, onların malını, var-dövlətini arabalara yığıb aparırdılar, camaatı kənddən qaçmağa məcbur edirdilər...

- Bəs Ordubad rayonunda "Keçili üsyanı"nda iştirakın necə? Azərbaycan Baş Siyasi İdarəsinin Naxçıvan Diyar Şöbəsinin rəis müavini Orbelyanın verdiyi məlumatlara görə, xalq sizin törətdiyiniz haqsızlıqlara görə ayağa qalxmışdı. 

- Yox, Orbelyan vəzifəsindən istifadə edərək iki ərik ağacı, beş keçisi olanı  "mülkədar" adlandırıb, ailəsini başsız qoyub, camatın malını, mülkünü müsadirə edib, özünü də qazamata, güllələnməyə  məhkum edirdi, xalq buna görə ayağa qalxmışdı. Keçililərə kömək eləmək mənim borcum idi. 

- Qılınc Qaya istiqamətində ermənilərin toplum halında qılıncdan keçirilməsində sən və sənin başçılığın altında bir neçə nəfər onlarca erməni öldürmüsünüz, niyə, o zavallı ermənilərin günahı nə idi?!

- Onlar "Daşnaksütyun" partiyasının qoşunları idi. Əyinlərinə bolşeviklərin geydiyi paltardan geyib, dinc əhalini üsyançı, sovetləşməyə qarşı çıxanlar adıyla qırırdılar, onda daha möhkəm hücuma keçdik... 

- Mən sizə göstərəcəm sovet hökumətinə qarşı təxribat aparmaq nə deməkdir. Həm ermənilərə, həm də Şuraya qarşı vuruşmusan. Sizin kökünüzü kəsəcəm, sizləri  güllələyəcəm, əziyyət verəcəm. 

Əlindəki vərəqi başından yuxarı qaldıraraq, "Saleh bəy, görürsən, bu 98 bəyin hamısını bu qələmimlə güllələyəcəm, heç səsləri də çıxmayacaq" dedi. 

Beləliklə, Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin 187 N-li orderinə və  idarənin əməkdaşı Samson Avanesovun təklifinə əsasən, Saleh Vəli oğlu Musayevin 55 nəfər həmfikirlisi ilə birlikdə "Şəxsi iş"i məhkəməyə göndərilir. İşdə kollegiyanın qərarından çıxarış ümumiləşdirilərək günahlandırma qərarına daha 54 nəfər də əlavə edilir.  Bununla da Üçlüyün Məhkəmə Kollegiyasının 5 mart 1931-ci il tarixli qərarı ilə 1889-cu ildə İrəvan mahalının Çobankərə kəndində anadan olmuş  Musayev Saleh Vəli oğlu Azərbaycan SSR CM-nin 64-cü maddəsi ilə "Keçili bandası" ilə əlaqədə təqsirli bilinərək, əmlakının bir hissəsi müsadirə olunmaqla, 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməklə həbs düşərgəsinə göndəriləcəyi bəyan edilir.

Şərur dəmir yolu stansiyasında yazın həlim nəfəsi gecəyə və dustaqlara rahatlıq gətirmişdi. Birdən əlisilahlı əsgərin amiranə səslə "Məhbuslar, düzlənin!" deməsi onları xəyallardan ayırdı, hamı cəld sıraya düzüldü.

Gecənin qaranlığında hər vaqona 60 nəfər yerləşdirildi. Vaqonun qapısının bağlanmaq əmrini gözləyən əlisilahlı, yanı itli əsgərin qapının digər küncündə dayanan yoldaşına "təlimata əsasən kim qanunu pozarsa, yerindəcə güllələnəcək, meyiti yerə atılacaq..." deməsini Saleh aydınca eşitdi. Odur ki, yoldaşlarına bərk-bərk tapşırdı ki, heç kim artıq-əskik hərəkət etməməlidir...

"Cinayətkarlar"la dolu qatar yavaş-yavaş yola düşəndə hamı sükut və hüznlə gəldikləri tərəfə baxır, nəyi isə xatırlayırdı. Qatar sürətini artırdıqca xəyallar da yollarda ilişib qalırdı. Beləcə, "cinayətkarlar"ın gedəcəyi ünvanı heç kimə bildirməyən "qara qatar" günlərlə yol qət etdi. Vaqondakılara gündə bir qədər quru çörək, bir qədər də su verilirdi. Dünyasını dəyişənləri qatar gedə-gedə yerə atır, ya da hardasa çayın üstündən keçəndə suya tullayırdılar. Acından ölməmək üçün onların dadına Salehin qardaşı Rzanın verdiyi  keçi dərisinə yığılmış qovrulmuş ət və bir kisə qurudulmuş lavaş çatırdı. Vaqonda bu qovurmadan və lavaşdan hamı istifadə etmişdi, hətta keşikçi əsgərlər də... 

Üzüntülü günlərdən sonra, nəhayət, qatar Qazaxıstanın şimalına, qarlı-şaxtalı Sibirə çatır. Gətirilən dustaqlar əlitüfəngli adamlar və yanlarındakı böyük itlərlə mühasirəyə alınırlar. Məhbusların döşündəki nömrələri, habelə ad və familyalarını ucadan oxuyaraq, ölənləri-itənləri çıxmaqla qeydiyyata götürürdülər. Heç kimin bir-biri ilə danışa bilmədiyi bu yerdə məsələni qəlizləşdirən həm də dustaqların rus dilini bilməməsi idi. Birdən zabit əsəbi və amiranə səslə "Sizin içinizdə rus dilini bilən varmı", - deyə müraciət edəndə rəisin nə dediyini bilmək üçün hamının nəzər-diqqəti bir anlığa Salehə yönəldi. Saleh bir addım irəli durub  "Mən bilirəm" dedi.

Zabit Salehin sinəsindəki nömrəyə diqqətlə baxaraq "21.456 nömrəli Saleh Musayev, irəli gəl, mənim dediklərimi məhbuslara tərcümə et" dedi. 

- Kiminsə buradan qaçması ölüm deməkdir, yəni Sibir elə bir yerdir ki, ayağını səhvən başqa yerə qoyan özü də bilmədən yarğanın dərinliyinə gedə bilər. Buralarda ancaq bələdçi vasitəsilə hərəkət etmək olar. Kim qanunu pozarsa, yerindəcə güllələnəcək. Aydındır?! İndi yolu davam edək.

 Saleh deyilənləri dustaqlara tərcümə etdikdən sonra insan axını yola düzəldi. Xeyli gedəndən sonra meşənin dərinliklərində, açıq bir ərazidə məhbusları saxlayıb əmr etdilər ki, dayanın, təlimata görə gecə hərəkət etmək olmaz, dincəlin, sübh tezdən məhbus düşərgəsinə yollanacağıq.

Səhər açılar-açılmaz dustaqlar yola düzəldi. Elə ki, axın düşərgəyə çatdı, Saleh "sıraya düzlən!" deyən zabitin hər kəlməsini açıqlamaqla, kimin cibində  nəyi varsa, birinci posta təhvil verməsini tələb etdi. 

Sonra  məhbuslar yerbəyer edildi. Yenicə düzəldilmiş baraklardan yaş şam ağacının özünəməxsus iyi hələ çəkilməmişdi. 60 nəfərlik barakda iki nəfərdən ibarət yataq taxtları düzəldilmişdi. Salehgilin barakındakıların hamısı Şərurdan bir yerdə çıxanlar idi.

Sabahı düşərgə rəhbəri hər bir baraka briqadir-rəhbər təyin edirdi ki, onlar məhbusların hərəkətləri barədə məmurlara dəqiq məlumat versinlər. Həmin adam barakda olan dustaqların gündəlik iş normasının yerinə yetirilməsinə cavabdehlik daşısın. İyirmi səkkiz nömrəli barakın qabağında dayanan zabit "Sizə bu adamı  briqadir təyin edirəm" deyərək, Salehi işarə ilə qabağa çağırdı və dedi:

- Hər briqadanın ayrı sahəsi var. Bir nəfər bələdçi-sibirli ilə gedib ağac qıracaqsınız. Adama 100 ağac. Gündəlik normanı kim doldurmasa, elə buradaca güllələyəcəyik. Yaşamaq istəyirsinizsə, işləmək lazımdır. Mənim sözüm bu qədər.

Saleh ilk gündən kollektiv qarşısında belə bir məsələ qoydu ki, bu 60 nəfərin 60-nın da evinə sağ-salamat qayıtması üçün hamı işləməlidir. Müəyyən səbəbdən normanı yerinə yetirə bilməyənin əvəzinə mütləq ağac qırılmalıdır ki, itkimiz olmasın.

Beləcə, günlər ayları, aylar illəri əvəzləyirdi. Salehin rəhbərliyi altında 60 nəfər həm yaxşı işləyir, həm də nizam-intizama riayət etdiklərindən sayları azalmırdı. Bəlkə də bu səbəbdəndir ki, işgüzarlığı, dustaqlara qayğısı, heç zaman haqqı-nahaqqa verməyən Salehin düşərgədə hörməti-izzəti gündən-günə artırdı. Onu düşərgənin yeməkxanasına müdir təyin edəndə dustaqların sevinci yerə-göyə sığmırdı. Artıq Saleh türmədə ikinci  adam hesab olunurdu. Həmyerlisi Cəfəri də yanına işə götürmüşdü. Bütün müsəlmanlara yaxşıca kömək edirdi. Yeməyin keyfiyyətini artırdığından, səliqə-sahman yaratdığından dustaqlar rəisdən, rəis də ondan razılıq edirdi. 

Artıq 1940-cı il idi, Sibir düşərgəsi ilə vidalaşmağa sayılı günlər qalırdı. 

Saleh Sibirlə, 9 ildən artıq bir yerdə duz-çörək kəsdiyi insanlarla ayrılanda sənədlərdən məlum oldu ki, ona Naxçıvanın Xanlıqlar kəndində yox, Azərbaycanın Yevlax rayonunda yaşamaq hüququ verilib.

Saleh atasının Qubadlı tərəflərdən olan ailə dostu Paşa bəyin oğlu (sonradan əmisi oğlu Çayqıraqlı Qasıma oğulluğa verilmiş) 1932-ci ildə Qarabağda milis nəfəri işləyərkən erməni basqınlarının qarşısının alınmasında fədakarlıq göstərdiyi üçün daşnakların əli ilə Qazaxıstan çöllərinə sürgün edilən,  orada da azərbaycanlı ailələrini aşağılayan erməniəsilli məmura şillə vurduğu üçün Sibirə həbs düşərgəsinə göndərilən İsmixanın vaxtından iki il əvvəl azadlığa buraxılmasına nail olur. O, axşam İsmixana "hazırlaş, artıq getməyin vaxtıdır, sabah yola düşürük" deyəndə İsmixan qulaqlarına inanmadı: - Axı mənim... 

Saleh kişi qoymadı ki, o, sözünün ardını gətirsin: "Sən yaxşı işlədiyinə görə rəhbərlik vaxtından iki il əvvəl azadlığa buraxılmağın haqqında qərar verib, al, bu da sənədlərin". 

Saleh Musayev Sibirdən Yevlaxa qayıdanda artıq oğlu Rüstəm 14 yaşında idi.  Qısa müddətdə Yevlaxda da el-obanın hörmətini qazandı. Oğul-qız toyu etdi...1947-ci ildə Yevlax rayon NKVD rəisi Saleh kişini yanına çağırtdırıb "sən dövlətin düşmənisən, Sibirdən vaxtından 6 ay tez gəlmisən. Özün də rahat adama oxşamırsan... Səni yenidən həbsə göndərəcəm " deyib, ona 5 il həbs cəzası təyin edir. Saleh kişi bu dəfə cəzasını çəkmək üçün Murmanskdakı həbsxanaya göndərilir. Bir neçə aydan sonra düşərgə rəisinin təklifi ilə, təcrübəsi nəzərə alınmaqla, o, buradakı yeməkxanaya müdir təyin edilir. Beş ili tamam olduqdan sonra rəis onu yanına çağırır. Saleh kişi kabinetə daxil olarkən həbs müddəti bitdiyi üçün rəisə "yoldaş" deyə müraciət edir. O isə Saleh kişiyə "nə" "yoldaş", sənə əlavə olaraq 5 il həbs cəzası vermişəm, ona  görə də "vətəndaş" deyə müraciət etməlisən" deyir. Beləliklə, Saleh kişi yenidən 5 il də həbsxana həyatı yaşamalı olur.

1953-cü ildə Stalinin ölümündən sonra, SSRİ rəhbəri Xruşşovun verdiyi amnistiya əsasında Saleh Musayev 1955-ci ilin mart ayında həbsdən azad olunur, Azərbaycana, Yevlaxa qayıdır.  Özü və övladları Rüstəm, Əhməd, Həmid, nəvələri Eldar, Xanlar, Şahmar, Yelmar, Şahlar, Tərlan, İlyas, Knyaz, Niyaz və Bahar, eləcə də nəticələri müstəqil Azərbaycan dövlətçiliyinə xidmətdə əllərindən gələni əsirgəmirlər. Saleh kişinin tərbiyəsi ilə böyüyən, onun ailə ənənələrini ləyaqətlə yaşadan və davam etdirən nəvə-nəticələri, eləcə də Mürsəqulular, Yavuxlular tayfalarının Yevlaxda,  Bərdədə, Ağcabədidə, Şəmkirdə, Naxçıvanda, İğdırda, başqa ölkə və şəhərlərdə yaşayan nəsil davamçıları bu gün Çobankərəyə qayıtmaq arzusu ilə yaşayırlar, Prezident 

İlham Əliyevin müəllifi olduğu Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası çərçivəsində Mürsəqulular nəslinin davamçıları, eləcə də Yevlax və onun ətraf kəndlərində yaşayan, qədim İrəvan mahalından qovulan, deportasiya olunan yüzlərlə ailənin törəmələri yaxın gələcəkdə öz dədə-baba torpaqlarına qayıdacaqları günü səbirsizliklə gözləyirlər.  

Ailədə, qohum-əqrəba yanında böyük nüfuz sahibi, el ağsaqqalı Saleh kişi  həmişə doğma Çobankərənin - dədə-baba yurdlarının xiffətini çəkirdi, o yerlər haqqında nəvələrinə, yaxınlarına danışmaqdan doymurdu. Bu minvalla çobankərəli Saleh kişi Yevlaxda 40 ildən artıq ömür sürdü. 1981-ci ildə 91 yaşında həyatla vidalaşmalı oldu. Məzarı Yevlaxın Dəvəçilər qəbiristanlığındadır. 

Rəhman SALMANLI,

"Azərbaycan"

Son dövrlərdə TDT çərçivəsində transmilli və mütəşəkkil cinayətkarlıq, terrorizm, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq və qeyri-qanuni miqrasiya ilə mübarizə mexanizmləri hazırlanır. 2025-ci ildə türk dövlətlərinin polis akademiyaları platformasının yaradılması və 

11 sentyabr 2026-cı ildə Astanada keçirilmiş TDT daxili işlər nazirlərinin üçüncü iclasında Cinayətkarlıqla Mübarizə Şurasının yaradılması barədə razılığın əldə olunması təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın müəyyən institusional səviyyəyə çatdığını göstərir. Bu mənada TÜRKPOL-un yaradılması təklifinə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə sahəsində əməkdaşlığın daha institusional əsaslara keçirilməsi istiqamətində səylərin davamı kimi baxmaq lazımdır.

Bu fikirləri türk ekspert Zeynəb Gizem Özpınar Türkiyənin daxili işlər naziri Mustafa Çiftçinin TÜRKPOL-un yaradılması ilə bağlı son təklifini AZƏRTAC-ın müxbirinə şərh edərkən deyib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın daxili işlər nazirlərinin bu təklifə müsbət münasibət bildirməsi siyasi zəminin formalaşmağa başladığını göstərir: "Beləliklə, TÜRKPOL-u uzun illər ərzində TDT çərçivəsində inkişaf edən hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlığın daha inkişaf etmiş institusional struktura çevrilməsinə yönəlmiş təşəbbüs kimi nəzərdən keçirmək lazımdır".

Zeynəb Gizem Özpınar qeyd edir ki, TÜRKPOL-un yaxın illərdə fəaliyyətə başlaması üçün bir sıra addımların atılması zəruridir. İlk növbədə Cinayətkarlıqla Mübarizə Şurasının təsis sazişinin imzalanması, daha sonra isə məlumat mübadiləsi üzrə ümumi standartların müəyyənləşdirilməsi, axtarışda olan şəxslər və transmilli cinayətlərlə bağlı məlumat mübadiləsinin tənzimlənməsi, qurumlar arasında səlahiyyət və öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi, habelə birgə əməliyyat potensialının yaradılması tələb olunacaq.

"Burada iştirakçı ölkələrin hüquq sistemləri, təhlükəsizlik sistemləri və məlumat mübadiləsi sahəsində qanunvericiliyindəki fərqlər bu prosesin sürətini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Eyni zamanda TDT üzvü olan ölkələrin siyasi iradəsini və hüquq-mühafizə orqanları arasında mövcud əməkdaşlıq mexanizmlərini nəzərə alaraq, ilk mərhələdə daimi fəaliyyət göstərən koordinasiya və məlumat mübadiləsi strukturunun yaradılması, daha sonra isə TÜRKPOL-un Türk Dövlətlərinin Hüquq-Mühafizə Orqanları ilə Əməkdaşlıq Agentliyinə çevrilməsi real ssenari kimi irəli sürülür", - deyə ekspert izah edib.

Zeynəb Gizem Özpınar hesab edir ki, yaxın bir neçə il ərzində TÜRKPOL-un institusional struktura çevrilməsi ehtimalı yüksəkdir. Bununla belə, onun miqyası və əməliyyat potensialı üzv dövlətlər arasında hüquqi və siyasi uzlaşmanın səviyyəsindən asılı olacaq.

Pakistanın "Dispatch News Desk" (DND) portalında kommunikasiya fəlsəfəsi üzrə tədqiqatçı Şazia Ənvər Çimanın Prezident İlham Əliyevin Qərb mediası və Avropa Parlamentinin ikili standartları ilə bağlı mövqeyinə həsr olunmuş məqaləsi dərc edilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, müəllif Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarında Qərb mediasında faktların manipulyasiya olunması, məqsədyönlü narrativlərin formalaşdırılması və media məkanından siyasi təsir aləti kimi istifadə edilməsi məsələlərinə dəfələrlə diqqət çəkdiyi barədə yazıb. Tədqiqatçının fikrincə, Azərbaycan Prezidenti bu cür informasiya kampaniyalarını konkret faktlar və nümunələr əsasında təhlil edən siyasi liderlərdən biridir.

Şazia Ənvər Çima vurğulayır ki, uzun müddətdir Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq tədbirlərdəki çıxışlarını izləyir. Onun sözlərinə görə, dövlət başçısının rəsmi internet saytında yayımlanan çıxışlarının mətnləri kommunikasiya fəlsəfəsi və narrativlərin formalaşdırılması prosesini öyrənən tədqiqatçılar və tələbələr üçün mühüm materialdır. Bu çıxışlarda saxta narrativlərin necə yaradılması, xarici təsir mexanizmləri və gənclərin informasiya kampaniyalarının əsas hədəfinə çevrilməsi kimi məsələlərə də toxunulur.

Müəllif yazır ki, müəyyən xarici güclərin hegemonluğunu qəbul etmək əvəzinə müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütmək istəyən Azərbaycan kimi ölkələrə qarşı media təzyiqi daha da güclənir. Şazia Ənvər Çimanın fikrincə, Qərb media mühitinin özündə də, xüsusilə akademik fəaliyyətlə praktik medianı birləşdirən mütəxəssislər arasında bu yanaşmaya tənqidi münasibət formalaşmağa başlayıb. Onlar bildirirlər ki, ictimaiyyət üçün müxtəlif mənbələrdən faktları yoxlamaq imkanlarının artması fonunda Qərb mediasının etibarlılığı zəifləyir. Müəllif qeyd edir ki, bu ekspertlər Qərb mediasını öz roluna yenidən baxmağa, ölkələrə nə etməli olduqlarını diktə etmək əvəzinə onların özləri üçün hansı yolun daha uyğun olduğuna qərar verməsinə imkan yaratmağa çağırırlar. Onların qənaətinə görə, media artıq Qərb dövlətlərinin siyasi xəttinin köməkçi aləti kimi çıxış etməməlidir.

Şazia Ənvər Çima hesab edir ki, Prezident İlham Əliyev sübutlar, konkret nümunələr və məlumatlar təqdim etməklə Qərb mediasındakı bu yanaşmaları ifşa edən nadir siyasi liderlərdən biridir. Məqalədə Prezident İlham Əliyevin narrativin həqiqətə əsaslanmalı, reallığı əks etdirməli və qərəzli olmamalı olduğu barədə mövqeyi də xüsusi vurğulanır. Pakistanlı tədqiqatçı bu baxımdan Şuşada keçirilən Qlobal Media forumlarındakı müzakirələrə də toxunub. O qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyev koordinasiyalı və məqsədyönlü informasiya kampaniyalarını "media hücumu" kimi xarakterizə edib, bu cür kampaniyaların çox vaxt mühüm geosiyasi proseslərlə eyni dövrə təsadüf etdiyinə diqqət çəkib. Prezident İlham Əliyev daha əvvəl də media materiallarının obyektiv olmasının vacibliyini vurğulayıb.

Məqalədə Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının baş katibini, təşkilatın müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçilərini, eləcə də bir sıra beynəlxalq dini qurumların nümayəndələrini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlərə xüsusi yer ayrılıb.

Şazia Ənvər Çima yazır ki, dövlətimizin başçısı Azərbaycanın uzun illər ərzində Avropa institutlarında üzləşdiyi münasibətdən danışaraq ikili standartlarla bağlı mövqeyini ifadə edib. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın güclənməsi fonunda ölkəyə qarşı yenidən "çirkli Qərb media kampaniyası" aparıldığını bildirib və Azərbaycan haqqında yalan və böhtan xarakterli materialların dərc olunduğunu deyib.

Müəllif yazır ki, dövlətimizin başçısı həmin görüşdə bəzi ölkələrin ikili yanaşma və ikili standartlarından danışıb, Azərbaycanın təxminən 30 il davam edən Ermənistan işğalı dövründə üzləşdiyi vəziyyətə beynəlxalq ictimaiyyətin münasibətini konkret faktlarla izah edib.

Şazia Ənvər Çimanın sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyev böyük dövlətlərin, o cümlədən keçmiş Minsk qrupuna daxil olan ölkələrin Ermənistana dəstək verdiyini bildirib. Məqalədə həmçinin bildirilir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılmasını tələb edən dörd qətnaməsinin olmasına baxmayaraq, beynəlxalq təşkilatlar uzun müddət bu məsələyə təsirli reaksiya verməyiblər.

Müəllif yazısını saxta narrativlərin müasir dövrdə ciddi təsir alətinə çevrildiyini vurğulamaqla yekunlaşdırıb və bu problemin beynəlxalq səviyyədə daha geniş müzakirəsinə ehtiyac olduğunu bildirib.

Qeyd edək ki, Şazia Ənvər Çima Pakistanın İdarəetmə və Texnologiya Universitetində (UMT) kommunikasiya fəlsəfəsi üzrə assistant professordur. O, beynəlxalq münasibətlər, geosiyasət, xarici siyasət və regional məsələlər üzrə ixtisaslaşmış pakistanlı akademik, tədqiqatçı, media analitiki və şərhçidir.

Prezident İlham Əliyevin müsəlman dünyasında ayrı-seçkilik yaradılması cəhdləri ilə bağlı mesajları, ATƏT, Avropa Parlamenti və Avropa Şurasına yönələn haqlı tənqidləri geosiyasətin mənəviyyatdan ayrı olmadığını göstərir.

İslam dünyasının vahid cəbhədə birləşdirilməsi ideyası

Prezident İlham Əliyev Bakıda keçirilən beynəlxalq konfransların iştirakçıları ilə görüşündə XII əsrdən XVI əsrə qədər (Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli) uzanan böyük bir irsi sadalayıb. Bununla da Azərbaycanın əsrlər boyu elmə, mədəniyyətə, ədəbiyyata fasiləsiz töhfə verdiyi barədə dərin məzmunu bölüşüb.

Dövlətimizin başçısından sitat: "Azərbaycan xalqı dünya mədəniyyətinə bir çox dahi şəxsiyyətlər, şairlər, mütəfəkkirlər bəxş etmişdir. Sadəcə olaraq, onların adlarının sadalanması göstərir ki, xalqımız və diyarımız nə qədər istedadlarla zəngindir - XII əsrdə Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, XIV əsrdə İmadəddin Nəsimi, XV əsrdə Yəhya Bakuvi, XVI əsrdə Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli. Yəni onların hər biri böyük bir dünyadır. Onların qoyduqları miras, tarixi-mədəni irs bu gün bizim üçün, onların davamçıları üçün, bütün Azərbaycan xalqı üçün və deyə bilərəm ki, bütün islam aləmi üçün çox böyük dəyərdir".

Deməli, Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın dünyaya bəxş etdiyi tarixi şəxsiyyətlər və onların irsi üzərindən formalaşmış dəyərləri gələcəyə baxışda vacib nüans hesab edir.

Bu anlayışlarla geosiyasi səbəb-nəticə əlaqələrinin qurulmasına baxmaq lazımdır. Prezident İlham Əliyevin tezislərinin dərin geosiyasi məzmunu həmin strukturda iki əsas məqamı nəzərə çatdırır:

- Geosiyasi maraqlar ədalətə əsaslananda onun nəticələrinin uğurlu qalması dayanıqlı və davamlı olur. Azərbaycanın xarici siyasətdəki yanaşmaları məhz bu formula əsaslanır;

- Azərbaycanın qazandığı geosiyasi nailiyyətlərin arxasında güclü genetik və mənəvi kodlar, dərin tarixi miras dayanması həqiqətdir.

Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü konsepsiya regionlararası sivilizasiya modelinə fundamental tərəflərdən yanaşır. Bu cəhətdən müsəlman-türk dünyasının bir parçası olan Azərbaycan üçün ortaq irs əsasında multiregional mənəvi bağlantılar ön planda dayanır.

Bunun qarşısında dayanan maneələri aradan qaldırmaq üçün Azərbaycanın səyləri diqqətəlayiqdir. Prezident İlham Əliyevin çağırışlar barədəki formulunu belə xarakterizə etmək olar:

- Müsəlman dünyasındakı gərginliklərdən narahat olan Azərbaycan islam həmrəyliyini idman və mədəniyyət platformaları vasitəsilə praktiki müstəviyə daşıyır;

- İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Bakıda keçiriləcək növbəti zirvə görüşü ölkəmizin qlobal arenadakı birləşdirici və barışdırıcı vasitəçi rolunun növbəti təsdiqi olacaq;

- Azərbaycanın əsas hədəfi müsəlman ölkələri arasındakı ixtilafları müştərək səylərlə bitirmək və islam dünyasını parçalamaq istəyən xarici təhdidlərə qarşı vahid cəbhə formalaşdırmaqdır. Burada digər məqsəd islam dininə zərbə vurmaq istəyən qüvvələri yerində oturtmaqdır.

Bu mövqe müsəlman coğrafiyasına ünvanlanan çağırış olmaqla, iki əsas məqamı geosiyasətin sərhədlərində müəyyənləşdirir. Birincisi, Azərbaycan geosiyasi ambisiyaların mənəvi dəyərləri üstələdiyi müasir dünya nizamında tarixə, onun mirasına və cəmiyyətlərdəki inanclara dərin hörmətlə yanaşır. Bu, beynəlxalq hüququn praktiki olaraq icrasına dair yaxşı presedentdir.

İkincisi, müsəlman dünyasına qarşı qlobal məkanda nümayiş etdirilən selektiv yanaşmalara qarşı birlik nümayiş etdirilməsi vacibdir. Azərbaycan bu məsələyə dair böyük məsuliyyəti üzərinə götürür.

Avropa Parlamentinin ifşası

Azərbaycan beynəlxalq hüquqda ayrı-seçkiliyə məruz qalan ölkə olub. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zamanında nə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri yerinə yetirilib, nə də rəsmi İrəvana qarşı sanksiyalar tətbiq edilib.

Bunlar yetmirmiş kimi, Avropa Şurası, Avropa Parlamenti kimi qurumlar Ermənistanın və erməni lobbisinin maraqları çərçivəsində Azərbaycana qarşı mövqe tutublar. Qarayaxma kampaniyası əsasında strukturlaşdırılan qərəzli mövqe Azərbaycan ərazi bütövlüyü və suverenliyini təmin etdikdən sonra daha açıq müstəviyə keçib.

Prezident İlham Əliyev keçirdiyi qəbulda Qərb geosiyasətində təzyiq alətinə çevrilən Avropa Şurası və Avropa Parlamentinin "fəlsəfəsi" ifşa edilib.

Dövlətimizin başçısı bununla beynəlxalq münasibətlər sisteminin ən ağrılı nöqtəsini - geosiyasətin mənəviyyatdan təcrid edilməsini Avropa Şurası və Avropa Parlamentinin timsalında aşağıdakı faktlarla göstərir:

- Avropa Şurasının Azərbaycan öz suverenliyini və beynəlxalq hüququ bərpa etdikdən cəmi dörd ay sonra Bakıya qarşı sanksiya mexanizmini işə salması qlobal ədalətsizliyin bariz nümunəsidir;

- Başqalarına şəffaflıq və demokratiya dərsi keçməyə çalışan Avropa Parlamentinin özü rüşvətxorlar yuvasıdır.

Xatırladaq ki, 2022-ci ildəki "Qatargate" kimi irimiqyaslı korrupsiya qalmaqalı (məsələn, AP-nin vitse-prezidenti Eva Kailinin evindən nağd pul kisələrinin tapılması) Avropa Parlamentinin daxilindəki çirkli maliyyə və lobbi mexanizmlərini açıq şəkildə üzə çıxarır. O, 2022-ci il dekabrın 13-də Avropa Parlamentində keçirilən səsvermə nəticəsində (625 lehinə, 1 əleyhinə səslə) bu vəzifədən azad edilib. Bu faktlar Avropa Parlamentinin Azərbaycana qarşı qəbul etdiyi qərəzli qətnamələrin arxa planını və ikili standartlarını aydın nümayiş etdirir.

- Avropa Parlamenti islamofoblardan ibarət bir təşkilatdır. Bu, Şərqə və müsəlman-türk dünyasına baxışdakı ayrı-seçkilik xəttini həyata keçirir.

Nəticə

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində güc mərkəzlərinin geosiyasi maraqları tez-tez ədalət və beynəlxalq hüquq prinsiplərinin üstündən xətt çəkir. Belə mürəkkəb qlobal mühitdə Azərbaycan milli maraqlarını, mənəvi dəyərlərini qorumaqla sivilizasiyalararası dialoqa əsaslanan müstəqil siyasət nümunəsi ortaya qoyur.

Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd olunan prizmalardan uğurlu geosiyasətin mənəvi dəyərlərdən və tarixi köklərdən ayrı təsəvvür edilmədiyini göstərir. Dövlətimizin başçısı bununla da geosiyasətin etikası barədə mühüm yanaşmalar sərgiləyir.

Azərbaycan müsəlman coğrafiyasında mövcud olan gərginlikləri aradan qaldırmağa, islam həmrəyliyini gücləndirməyə və ortaq maraqlar ətrafında vahid cəbhə yaratmağa çalışır.

Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi dövründə səssiz qalan beynəlxalq qurumlar ölkəmiz suverenliyini bərpa etdikdən sonra açıq təzyiq və sanksiya siyasətinə keçiblər. Bu, onların ikili standartlarına aid təkzibedilməz faktdır.

Avropa Parlamenti və Avropa Şurasının Azərbaycana qarşı qəbul etdiyi qərəzli qərarlar bu təşkilatların islamofob mahiyyətini və maliyyə-lobbi maraqlarından asılılığını açıq şəkildə nümayiş etdirir. Azərbaycana qarşı kampaniyaları icra edən qurumların özləri isə indi institusional böhran keçirirlər.

Beləliklə, Azərbaycan zəngin tarixi-mədəni irsinə güvənərək, qlobal müstəvidə ədalətsizliklərə qarşı barışdırıcı və prinsipial mövqeyini qətiyyətlə qoruyur.

Bu, qəbuledilməz və təəssüf doğuran haldır

Sentyabrın 11-də Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura növbəti səfəri təşkil olunub. 58 ölkəni və 

9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nümayəndənin iştirak etdiyi səfər ilk növbədə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq prosesinin nümayişi baxımından diqqət çəkdi. Eyni zamanda səfərin əhəmiyyəti yalnız bu istiqamətlə məhdudlaşmır. Bu təşəbbüs Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə apardığı siyasətin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və ölkənin mövqeyinin diplomatik müstəvidə təqdim edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələrində ciddi narazılıq və aqressiv reaksiyalara səbəb oldu. Xarici diplomatların Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinə səfər etməsinə qarşı yönəlmiş bu kampaniya yalnız diplomatik etiket baxımından deyil, həm də Ermənistanın Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün tanınması istiqamətində verdiyi bəyanatlarla ziddiyyət təşkil etməsi baxımından diqqət çəkdi.

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələrinin reaksiyası qəbuledilməz və təəssüf doğuran haldır. Xarici diplomatların səfərinin hədəfə alınması, onların təmsil etdikləri dövlətlərin mövqeyinə qarşı təzyiq xarakterli kampaniyaların aparılması Ermənistan daxilində revanşist düşüncənin hələ də kifayət qədər güclü olduğunu göstərir.

Diplomatik korpus nümayəndələrinin Azərbaycan ərazisinə səfəri tamamilə təbii və legitim diplomatik fəaliyyətdir. Bu səfərlərin Ermənistan cəmiyyətində müəyyən qüvvələri narahat etməsi isə, əslində, həmin dairələrin Azərbaycanın mövcud reallıqlarını qəbul etmək istəmədiklərini göstərir.

Qarabağ Azərbaycanın suveren ərazisidir. Azərbaycan öz ərazisində xarici diplomatların səfərlərinin təşkili və keçirilməsi ilə bağlı qərarları müstəqil şəkildə qəbul edir. Odur ki, həmin səfərə görə xarici diplomatların hədəfə alınması və onların fəaliyyətinin qınanması Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdidir.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri onların təmsil etdikləri ölkələrin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə münasibətini də nümayiş etdirir. Ermənistan cəmiyyətində bu reallığın qəbul edilməməsi isə regionda formalaşmış yeni siyasi-hüquqi vəziyyətlə ziddiyyət təşkil edir.

Erməni revanşist dairələrinin reaksiyasında diqqəti çəkən digər məqam tarixi irslə bağlı birtərəfli və ziddiyyətli yanaşmadır. Bir tərəfdən, Gəncəsər və Xudavəng kimi Azərbaycan ərazisində yerləşən alban tarixi abidələri erməni irsi kimi təqdim edilir, digər tərəfdən isə, müasir Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqının əsrlər boyu mövcud olmuş tarixi və mədəni izlərinin tanınmasından imtina edilir.

Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş Qafqaz Albaniyası irsi Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən dairələrinin təhrif etməyə çalışdığı tarixi mövzulardan biridir. Qafqaz Albaniyasının regionun tarixində mühüm siyasi, dini və mədəni rol oynaması tarixşünaslıqda geniş araşdırılmış məsələlərdəndir.

Azərbaycan ərazisindəki tarixi-mədəni irsin mənsubiyyəti ilə bağlı mübahisələrə siyasi və etnik çalarların gətirilməsi elmi yanaşmanı zəiflədir. Tarixi abidələrin qorunması və tədqiqi siyasi qarşıdurma vasitəsinə deyil, elmi və mədəni əməkdaşlıq predmetinə çevrilməlidir.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən bütün tarixi və mədəni abidələr dövlət tərəfindən qorunur. Bu irsin qorunması Azərbaycanın üzərinə düşən məsuliyyət kimi qəbul edilir və həmin abidələr ölkənin çoxəsrlik tarixinin ayrılmaz hissəsidir.

Ermənistan daxilində revanşist mövqeləri müdafiə edən qüvvələrin mövcudluğu yeni məsələ deyil. Bununla belə, son kampaniyada yayılan bəzi məlumat və paylaşımların yalnız radikal müxalif dairələrin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmadığı müşahidə olunur.

Müxtəlif məlumatların hakim siyasi dairələrə yaxın informasiya resurslarında da yayılması Ermənistan hakimiyyətinin revanşist ritorikaya münasibəti ilə bağlı suallar yaradır. Bu vəziyyət rəsmi İrəvanın bir tərəfdən, sülh və normallaşma mesajları verməsi, digər tərəfdən isə, cəmiyyətdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün nəticələrini qəbul etməyən narrativlərin yayılmasına imkan verməsi baxımından ziddiyyətli görünür.

Mövzu ilə bağlı Ermənistan parlamentinin sədri Ruben Rubinyanın açıqlaması da qəbuledilməzdir. Azərbaycanın suveren ərazisində keçirilən diplomatik səfərə münasibət bildirilməsi Ermənistanın Azərbaycanın daxili məsələlərinə müdaxilə etmək cəhdləridir.

Sentyabrın 14-də Ermənistan parlamentində 12-13 sentyabr 2022-ci il hadisələri zamanı həlak olmuş hərbçilərin xatirəsinin birdəqiqəlik sükutla yad edilməsi də siyasi kontekstdən kənarda nəzərdən keçirilə bilməz. 2022-ci ilin sentyabr hadisələri Azərbaycan-Ermənistan sərhədində ciddi hərbi eskalasiya ilə müşayiət olunmuşdu. Bu hadisələrin yalnız bir tərəfinin təqdimatı üzərindən ictimai-siyasi gündəmin formalaşdırılması isə revanşist əhvali-ruhiyyənin gücləndirilməsi riskini artırır.

Baş verənlər Ermənistanın sülh prosesinə münasibətilə bağlı suallar doğurur. Son illərdə rəsmi İrəvan sülh və normallaşma istiqamətində müxtəlif bəyanatlar səsləndirsə də, cəmiyyət daxilində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və Qarabağın hüquqi statusu ilə bağlı köhnə təsəvvürlərin tam aradan qalxmadığı görünür.

2023-cü ildən sonra bölgədə yaranmış yeni reallıq Ermənistanı Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində daha praqmatik siyasət yürütməyə vadar edib. Lakin Ermənistan cəmiyyətində və siyasi mühitində revanşist ritorikanın yenidən gücləndirilməsi sülh prosesinin dayanıqlılığı üçün ciddi risk yaradır.

Diplomatik səfərlərə qarşı təşkil olunan kampaniyalar isə sülh gündəminə deyil, qarşıdurma ritorikasına xidmət edir. Bu baxımdan son reaksiyalar Ermənistanın sülh prosesində nə dərəcədə ardıcıl və səmimi olduğu barədə əsaslı suallar doğurur.

Ermənistanın tarixi irs məsələsində nümayiş etdirdiyi selektiv yanaşma Qərbi Azərbaycandakı Azərbaycan mədəni irsi məsələsini də gündəmə gətirir. Azərbaycan xalqının əsrlər boyu indiki Ermənistan ərazisində yaşaması, burada yaşayış məskənləri salması və zəngin mədəni irs yaratması ilə bağlı çoxsaylı tarixi faktlar mövcuddur.

Məscidlər, qəbiristanlıqlar, tarixi yaşayış məskənləri və digər mədəni irs nümunələrinin zamanla dağıdılması və ya öz ilkin kimliyindən uzaqlaşdırılması regionun tarixi yaddaşına ciddi zərbə vurur. Tarixi və mədəni irsin siyasi məqsədlərlə dəyişdirilməsi və ya bir xalqın izlərinin silinməsi cəhdləri isə regionda uzunmüddətli barışığın formalaşmasına xidmət etmir.

Mədəni irsin qorunması beynəlxalq hüququn və UNESCO-nun müvafiq prinsiplərinin də əsas tələblərindən biridir. Bu baxımdan tarixi abidələrin qorunması məsələsinə etnik və siyasi ayrı-seçkilikdən kənar, universal prinsiplər əsasında yanaşılmalıdır.

Erməni revanşist dairələrinin diplomatik səfərə reaksiyası bir daha göstərir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində qarşıda duran əsas məsələlərdən biri yalnız siyasi sənədlərin imzalanması deyil, həm də cəmiyyətlərdə mövcud olan stereotiplərin aradan qaldırılmasıdır.

Sülh yalnız hökumətlər arasında razılaşma ilə məhdudlaşmır. Davamlı sülh üçün ərazi bütövlüyü və suverenliklə bağlı əldə olunmuş reallıqların cəmiyyətlər tərəfindən də qəbul edilməsi vacibdir. Xarici diplomatların Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinə səfərinə qarşı aqressiv kampaniyaların aparılması isə Ermənistan cəmiyyətinin müəyyən hissəsinin hələ də bu reallıqla barışmadığını nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Azərbaycanın mövqeyindən də aydındır ki, davamlı və dayanıqlı sülh yalnız qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə ehtiram, tarixi reallıqların obyektiv qəbul edilməsi əsasında mümkündür. Ermənistanın isə revanşist ritorikadan uzaqlaşması, Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi, eləcə də regionun mürəkkəb tarixini obyektiv şəkildə qəbul etməsi gələcəkdə dayanıqlı sülhün təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Ziyafət ƏSGƏROV,

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədr müavini

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Ağ Evin sözçüsü Kuş Desai “Fox News”a açıqlamasında deyib.

O bildirib ki, Prezident Donald Tramp faiz dərəcələrinin hara yönəldilməsini istədiyini açıq şəkildə bəyan edib: “FED administrasiyanın faiz dərəcələrini artırmaqla bağlı uğursuz qərarı heç bir inandırıcı iqtisadi arqumentə söykənmir”.

Qeyd edək ki, FED uçot dərəcəsini 0,25 bazis bəndi artıraraq 3,75–4 faiz diapazonuna çatdırıb. Hazırda ölkədə inflyasiya 3,4 faizdir.

Donald Tramp Federal Ehtiyat Sisteminin keçmiş sədri Cerom Paueli dəfələrlə sərt tənqid edib. ABŞ lideri vurğulayıb ki, tənzimləyici orqan əsas faiz dərəcəsini mərhələli şəkildə azaltmalıdır. O, Pauellin yerinə namizədliyi Senat tərəfindən təsdiqlənən Kevin Uorşu məsləhət görüb. Tramp Uorşun faiz dərəcəsini aşağı salacağına əmin idi.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Tramp bu barədə jurnalistlərə açıqlamasında danışıb.

“Ümid edirik ki, müharibənin sonuna yaxınlaşırıq. Onlar razılaşma əldə etmək istəyirlər. Bunun necə nəticələnəcəyini görəcəyik”, – deyə ABŞ Prezidenti vurğulayıb.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, bunun 2 milyard 751 milyon manatının (86,9 faiz) borclanma, 275 milyon manatının (8,7 faiz) vahid xəzinə hesabının qalığı və 140 milyon manatının (4,4 faiz) özəlləşmədən daxilolmalar hesabına maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndini rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının 30 illiyi münasibətilə qərara alıram:

Auditor fəaliyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının aşağıdakı üzvləri və əməkdaşları "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilsinlər:

Ağayev Akif Ağa oğlu

Axundov Vaqif Xəlil oğlu

Bayramova Lamiyə Qəşəm qızı

Bənnayev Elxan Bəhmən oğlu

Cavadov Vasif Tofiq oğlu

Cəbiyev Hüseyn Kommuna oğlu

Eyvazova Mətanət Gümüş qızı

Əliyev Azər Hüseyn oğlu

Fətiyev Üzeyir Cəmil oğlu

Hacıəzizov İlham İsfəndiyar oğlu

Həsənova Adilə Teymur qızı

Qarayev Fəqan Şakir oğlu

Qurbanlı Ziya Tofiq oğlu

Məmmədov Şahbaz Müseyib oğlu

Süleymanova Elzadə Süleyman qızı.

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 16 sentyabr 2026-cı il

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:

Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında səmərəli fəaliyyətinə görə Ülvi Zahid oğlu Quliyev "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilsin.

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 16 sentyabr 2026-cı il

№ 297

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2014-cü il 17 iyun tarixli 196 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2014, № 6, maddə 749 (Cild I); 2024, № 7, maddə 910; 2025, № 3, maddə 267, № 7, maddə 709) ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumların Siyahısı”nın “I. Büdcədən maliyyələşdirilən qurumlar” bölməsinin “1. Təhsil müəssisələri” hissəsinin 1.93-cü və 1.133-cü bəndləri aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“1.93. Füzuli şəhər Kurmanqazı adına İncəsənət Məktəbi”;

“1.133. Xankəndi şəhər İncəsənət Məktəbi”.

Əli Əsədov,

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 15 ” “ sentyabr ” 2026-cı il

№ 298

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, “Xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri və obyektləri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2014-cü il 4 aprel tarixli 924-IVQD nömrəli Qanununun tətbiqi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2014-cü il 15 may tarixli 166 nömrəli Fərmanının 1.4.2-ci yarımbəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikasının Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğunun sanitariya-mühafizə zonası əlavə olunmuş xəritədə göstərilən 3230,81 hektarlıq sahədə təsdiq edilsin.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 16 ” “ sentyabr ” 2026-cı il

"BANK RESPUBLİKA"ASC SƏHMDARLARININ NÖVBƏDƏNKƏNAR ÜMUMİ YIÜINCAĞI

19 oktyabr 2026-cı ildə saat 12:00-da, Xaqani  küçəsi, 21 ünvanında yerləşən bankın Baş Ofisində keçiriləcək.

Gündəlikdəki məsələlər:

1. İclasın sədrinin və katibinin təyin edilməsi.

2. İclasın gündəliyinin təsdiq edilməsi.

3. "Bank Respublika" ASC-nin əvvəlki tarixlərdə keçirilmiş Səhmdarlarının Ümumi Yığıncağında bəzi məsələlər üzrə qəbul edilmiş qərarlara yenidən baxılması və həmin məsələlər üzrə müvafiq qərarların qəbul edilməsi haqqında.

4. "Bank Respublika" ASC-nin Müşahidə Şurasının tərkibi haqqında.

5. "Bank Respublika" ASC-nin Nizamnaməsinə əlavə və dəyişikliklərin təsdiq edilməsi haqqında.

6. "Bank Respublika" ASC tərəfindən aidiyyəti şəxslərlə bağlanması nəzərdə tutulan müqavilə(lər)in təsdiq edilməsi.

7. Bank Respublika ASC-nin Mükafatlandırma Siyasətinin təsdiq edilməsi haqqında.

8. Digər məsələlər.

Bank Respublika

Ağdam rayonunda “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nda nəzərdə tutulan tədbirlərin icra vəziyyəti, görülən işlər və qarşıda duran vəzifələr müzakirə edilib.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, əvvəlcə rayonda fəaliyyət göstərən fermer təsərrüfatlarına baxış keçirilib. Rayon rəhbərliyi, Prezident Administrasiyasının məsul əməkdaşı, Əlaqələndirmə Qərargahının üzvləri, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin və Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin yerli qurumlarının nümayəndələri fermer təsərrüfatlarında olublar. Baxış zamanı təsərrüfatların mövcud vəziyyəti, əkin sahələrinin istifadəsi, istehsal imkanları və qarşıya çıxan problemlərlə yerində tanış olunub. Fermerlərin təklif və müraciətləri dinlənilib, qaldırılan məsələlərin həlli ilə bağlı aidiyyəti qurumların nümayəndələri ilə müzakirələr aparılıb.

Sonra Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinin inzibati binasında fermer və sahibkarların, aidiyyəti dövlət qurumlarının yerli nümayəndələrinin və Əlaqələndirmə Qərargahının üzvlərinin iştirakı ilə görüş keçirilib. Görüşdə Dövlət Proqramının rayonda icrası, kənd təsərrüfatı sahəsində mövcud vəziyyət, əkin sahələrindən səmərəli istifadə, məhsuldarlığın artırılması, suvarma məsələləri, fermerlərin qarşılaşdıqları problemlər və onların həlli istiqamətində görüləcək işlər müzakirə olunub.

2027-ci ildə əsas kapitala yönələn investisiyalarda 2,4 faiz artım proqnozlaşdırılır.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, ortamüddətli dövrdə isə Azərbaycan iqtisadiyyatına kapital qoyuluşlarının orta illik artımı 2,2 faiz təşkil edəcək.

Saatlı stansiyasından 25 kilometr cənubda, İmişli rayonunda zəlzələ baş verib.

Bu barədə AZƏRTAC-a Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin Zəlzələlərin tədqiqatı bürosundan məlumat verilib.

Bildirilib ki, yerli vaxtla saat 22:28-da qeydə alınan zəlzələ hiss olunmayıb. Yeraltı təkanların maqnitudası 3,1 olub.

Zəlzələnin ocağı 43 kilometr dərinlikdə yerləşib.

ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FED) yüksək inflyasiyanı cilovlamaq məqsədilə uçot dərəcəsini 0,25 faiz bəndi artıraraq 3,75–4 faiz diapazonuna çatdırıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu, FED-in 2023-cü ildən bəri uçot dərəcəsini ilk dəfə artırmasıdır.

“Bugünkü qərar inflyasiyanın 2 faizlik hədəfə daha tez qaytarılmasına kömək edəcək”, – deyə qurumun açıqlamasında bildirilib.

FED-in açıqladığı proqnozlara əsasən, uçot dərəcəsi bu ilin sonunadək daha bir dəfə artırıla və təxminən 4,1 faizə çatdırıla bilər.

2027-ci ildə də Azərbaycanda ABŞ dollarının məzənnəsinin 1,7 manat səviyyəsində qalması proqnozlaşdırılır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Maliyyə Nazirliyinin məlumatında deyilir.

2027-ci ilin sonuna ÜDM-in həcmi 141 milyard manat, o cümlədən qeyri-neft-qaz ÜDM-i 109,1 milyard manat təşkil edəcək.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, 2030-cu ildə isə ÜDM-in 169,1 milyard manata, qeyri-neft-qaz ÜDM-in isə 138,6 milyard manata çatacağı proqnozlaşdırılır. Ortamüddətli dövrdə ÜDM-in real artım tempinin orta illik 3,3 faiz, qeyri-neft-qaz ÜDM-in isə 4,4 faiz olacağı proqnozlaşdırılır. 2030-cu ildə ÜDM-in tərkibində qeyri-neft-qaz sektorunun payının 82 faizə çatacağı gözlənilir.

2026-cı il və növbəti üç ili əhatə edən ortamüddətli dövr üzrə büdcə siyasətinin məqsəd, istiqamət və hədəfləri bir sıra çağırışlar nəzərə alınmaqla müəyyən edilib.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər” və onun əsasında hazırlanan 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyasının, işğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramının icrası, onların 2027-2030-cu illəri əhatə edən növbəti mərhələsi, eləcə də ölkənin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi aktual çağırışlar hesab olunur. Qeyd olunanlarla yanaşı, iqtisadiyyatın digər sahələri üzrə qəbul edilmiş strategiya və dövlət proqramlarının icrası üçün maliyyə təminatının yaradılması ortamüddətli büdcə siyasətinin əsas məqsədlərinə aiddir.

2027-ci ildə gəlirlər sahəsində həyata keçiriləcək əsas istiqamətlər ölkənin iqtisadi inkişafını sürətləndirmək, rəqabət qabiliyyətini gücləndirmək, investisiya mühitini daha cəlbedici etmək məqsədi daşıyır. Bu tədbirlər çərçivəsində vergi borclarının idarə olunması sahəsində daha çevik yanaşmaların tətbiqi və könüllü ödəniş intizamının gücləndirilməsi, sahibkarlığın dəstəklənməsi və strateji sahələrə investisiyaların təşviqi və vergi və gömrük inzibatçılığı mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi kimi addımlar planlaşdırılır. Qeyd olunanlar nəzərə alınmaqla, 2027-ci il üzrə gəlir siyasətinin əsas istiqamətləri aşağıdakı kimi nəzərdə tutulur:

-Biznes mühitinin fəaliyyətinin, investisiya qoyuluşunun təşviqi və vergitutma bazasının genişləndirilməsi. Vergi siyasətində prioritetlərdən biri olan biznes mühitinin daha əlverişli və proqnozlaşdırıla bilən əsaslarla formalaşdırılması, real sektorun inkişafını dəstəkləyən mexanizmlərin gücləndirilməsi və investisiya fəallığının təşviqidir. Bu çərçivədə müddəti başa çatan vergi güzəşt və azadolmalarının müddətinin uzadılması, qeyri-neft sektorunun inkişafı məqsədilə nəticəyönümlü yeni güzəştlərin müəyyən edilməsi nəzərdə tutulur.

-Vergi inzibatçılığının və nəzarət mexanizmlərinin daha da təkmilləşdirilməsi. Vergi gəlirlərinin dayanıqlılığının təmin edilməsi baxımından əsas istiqamətlərdən biri vergitutma bazasının genişləndirilməsi və vergitutma obyektlərinin daha dəqiq müəyyən edilməsidir. Bu çərçivədə uçot, hesabat və ödəmə intizamına nəzarətin gücləndirilməsi nəzərdə tutulur.

-Vergi borcları üzrə möhlət mexanizminin sadələşdirilməsi və təşviqlərin tətbiqi. Vergi borclarının idarəolunması sahəsində əsas istiqamətlərdən biri borcların tənzimlənməsi mexanizmlərinin sadələşdirilməsi, ödəyicilər üçün daha çevik yanaşmaların tətbiqi və könüllü ödəniş intizamının gücləndirilməsidir. Bu çərçivədə vergi borcları üzrə möhlət verilməsi prosedurlarının təkmilləşdirilməsi, ödəmə qabiliyyətində çətinlik yaşayan, lakin iqtisadi fəaliyyətini davam etdirən vergi ödəyiciləri üçün daha əlverişli mexanizmlərin müəyyən olunması, habelə müəyyən şərtlər daxilində maliyyə sanksiyaları və penya üzrə güzəştlərin tətbiqi imkanlarının nəzərdən keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Dövlət büdcəsinin əsas xərc istiqamətləri büdcə siyasəti qarşısında dayanan çağırışlar və sosial-iqtisadi hədəflər əsas götürülməklə ortamüddətli resurs zərfinə uyğun olaraq Milli xərc prioritetləri əsasında müəyyənləşdirilib. Belə ki, 2027-2030-cu illərdə dövlət büdcəsi xərcləri dövlətin əsas funksiyalarının maliyyələşdirilməsinin təmin edilməsinə yönəldiləcək. Ümumilikdə, ortamüddətli dövrdə dövlət büdcəsinin əsas xərc istiqamətləri aşağıdakılardır:

-dayanıqlı və yüksək iqtisadi artımın dəstəklənməsi, o cümlədən rəqəmsal inkişafyönümlü və innovasiya tutumlu sahələrə investisiyaların artması, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artırılması, sahibkarlığın inkişafı və yerli istehsalın stimullaşdırılması və biznes-investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması;

- ölkənin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, o cümlədən sərhədlərin bərpası və toxunulmazlığının təmin edilməsi, ordunun maddi-texniki təchizatının müasirləş-dirilməsi, ərazilərin minalardan təmizlənməsi, hərbçilərin sosial təminatının və xidmət şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində kompleks tədbirlərin və layihələrin icrası;

- işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yenidənqurma, bərpa və məskunlaşdırma tədbirlərinin davam etdirilməsi;

- rəqəmsal inkişaf sahəsində müəyyən edilən prioritetlərin həyata keçirilməsi, eləcə də süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsal transformasiya proseslərinin sürətləndirilməsi;

- əhalinin sosial müdafiəsi və rifahı, xüsusilə həssas təbəqələrin sosial təminatının daha da gücləndirilməsi;

- iqtisadiyyata dövlət büdcəsindən birbaşa və dolayısı ilə dövlət öhdəlikləri, dövlət sifarişi, subsidiya, subvensiya və dotasiya formasında maliyyə dəstəyinin davam etdirilməsi;

- müdafiə olunan xərclərin, o cümlədən əməyin ödənişi, pensiyalar, müavinətlər, təqaüdlər və digər sosial ödənişlər ilə bağlı xərclərin maliyyə təminatı;

- dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuş dövlət proqram və tədbirlərin maliyyə təminatı;

- təmiz ətraf mühit və “yaşıl artım”ın təmin olunması, eləcə də yaşıl enerji mənbələrinin genişləndirilməsi.

Azərbaycan hökuməti 2027-ci ildə ölkədə illik inflyasiyanın 5,3 faiz təşkil edəcəyini proqnozlaşdırır.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən cari ilin ötən dövrü ərzində faktiki inflyasiya səviyyəsi, dünya üzrə əmtəə, o cümlədən ərzaq qiymətlərinin nisbətən aşağı düşməsi və bunun idxal qiymətlərinə təsiri, nominal effektiv məzənnə indeksinin dinamikası və məzənnənin sabit qalması fərziyyələri, tənzimlənən mal və xidmətlərin tariflərinin dəyişməsinin təsirləri nəzərə alınaraq baza ssenaridə cari il üzrə 5,7 faiz proqnozlaşdırılan orta illik inflyasiya tədricən azalaraq 2030-cu ildə 4,3 faiz olacağı gözlənilir.

2027-ci ildə dövlət büdcəsinin gəlirləri 39 milyard 234 milyon manat proqnozlaşdırılır ki, bu da 2026-cı ilin təsdiq olunmuş göstəricisi ilə müqayisədə 625 milyon manat və yaxud 1,6 faiz çox, 2025-ci ilin icra göstəriciləri ilə müqayisədə 49,4 milyon manat və yaxud 0,1 faiz çoxdur.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, növbəti ildə dövlət büdcəsinin xərcləri 2026-cı ilin təsdiq olunmuş göstəricisi ilə müqayisədə 696,4 milyon manat və ya 1,7 faiz artım ilə 42 milyard 400 milyon manat proqnozlaşdırılır və bu da 2025-ci ilin icra göstəriciləri ilə müqayisədə 3 milyard 795,4 milyon manat və yaxud 9,8 faiz çoxdur.

2027-ci ildə dövlət büdcəsinin kəsiri 2026-cı ilin təsdiq olunmuş göstəricisi ilə müqayisədə 71,4 milyon manat və ya 2,3 faiz çox olmaqla 3 milyard 166 milyon manat (ÜDM-də xüsusi çəkisi 2,2 faiz olmaqla) proqnozlaşdırılır.

2027-ci ildə xam neftin bir barelinin orta illik satış qiyməti 65 ABŞ dolları səviyyəsində götürülməklə dövlət büdcəsinin gəlirləri ÜDM-in 27,8 faizi həcmində, yəni 39 milyard 234 milyon manat nəzərdə tutulur ki, bunun da 39,5 faizi və ya 15 milyard 480 milyon manatı neft-qaz sektorunun, 60,5 faizi və ya 23 milyard 754 milyon manatı qeyri-neft-qaz sektorunun payına düşür.

2027-ci ildə Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə daxilolmalar dövlət büdcəsi gəlirlərinin 47 faizini və ya 18 milyard 430 milyon manat təşkil edəcəkdir ki, bu da cari ilin təsdiq olunmuş göstəricisindən 1 milyard 520 milyon manat və ya 9 faiz, 2025-ci ilin icra göstəricisindən isə 2 milyard 074,8 milyon manat və ya 12,7 faiz çoxdur. Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə daxilolmaların 80,6 faizi və ya 14 milyard 850 milyon manatı qeyri-neft-qaz sektorunun, 19,4 faizi və ya 3 milyard 580 milyon manatı neft-qaz sektorunun payına düşür. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gömrük Komitəsi üzrə daxilolmalar 6 milyard 865 milyon manat nəzərdə tutulur ki, bu da 2026-cı ilin təsdiq olunmuş göstəricisi ilə müqayisədə 3 milyon manat, 2025-ci ilin faktı ilə müqayisədə 495,1 milyon manat çoxdur. Bununla yanaşı, növbəti ildə dövlət büdcəsi gəlirlərinin 11 milyard 900 milyon manatı və ya 30,3 faizi Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondundan transfertin, 855 milyon manatı və ya 2,2 faizi səhmlərində dövlətin payı olan müəssisələrdən alınan dividendlərin, 599 milyon manatı və ya 1,5 faizi büdcə təşkilatlarının büdcədənkənar daxilolmalarının, 585 milyon manatı və ya 1,5 faizi isə sair gəlirlərin payına düşür.

2027-ci il üçün 42 milyard 400 milyon manat (ÜDM-in 30,1 faizi) həcmində proqnozlaşdırılan dövlət büdcəsi xərclərinin 26 milyard 400 milyon manatı və ya 62,3 faizi cari xərclərə, 13 milyard 800 milyon manatı və ya 32,5 faizi əsaslı xərclərə, 2 milyard 200 milyon manatı və ya 5,2 faizi dövlət borcuna və öhdəliklərinə xidmətlə bağlı xərclərə yönələcəyi proqnozlaşdırılıb.

AZƏRTAC Maliyyə Nazirliyinə istinadla xəbər verir ki, icmal büdcə xərcləri isə növbəti ildə 50 milyard 386,7 milyon manat proqnozlaşdırılıb. Bu, 2026-cı ilin təsdiq olunmuş göstəricisi ilə müqayisədə 1 milyard 547,4 milyon manat və ya 3,2 faiz çoxdur. 2027-ci il üzrə icmal büdcədə 2 milyard 777,9 milyon manat büdcə kəsri (defisit) olacağı proqnozlaşdırılıb.

AZƏRTAC Gürcüstan hökumətinin mətbuat xidmətinə istinadla xəbər verir ki, görüşdə Gürcüstanın investisiya imkanları və ölkədəki əlverişli biznes mühiti müzakirə olunub.

Tərəflər enerji sektoru və bərpaolunan enerjinin inkişafı sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də bu sahədə birgə layihələrin həyata keçirilməsi perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.

Görüşdə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta Dəhlizin rolu və Gürcüstanın imkanları vurğulanıb, bu layihənin xarici investorlar üçün əlavə imkanlar yaratdığı qeyd edilib.

Maliyyə Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, sənəd növbəti il və ortamüddətli dövr üzrə makroiqtisadi proqnozları, büdcə siyasətinin əsas istiqamət və hədəflərini, prioritet xərc istiqamətlərini, icmal və dövlət büdcələrinin layihələrinin ilkin parametrlərinə dair Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin baxışlarını əks etdirir.

Büdcə prosesinin növbəti mərhələlərində - 2027-ci il üçün dövlət büdcəsi haqqında qanun layihəsi Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim edilənədək qeyd olunan parametrlərə dəyişikliklərin edilməsi mümkündür.

 Türkiyə-Azərbaycan Universitetində (TAU) Bilik Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib.       

Əvvəlcə universitetin foyesində hər iki ölkənin böyük liderləri, öndərləri Heydər Əliyevin və Mustafa Kamal Atatürkün xatirəsinə ehtiram ifadə olunub. Daha sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub, Azərbaycanın və Türkiyənin dövlət himnləri səsləndirilib.

Tədbirin açılış nitqini Bakı şəhəri Xətai Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rafiq Quluyev edərək bildirib ki, Türkiyə-Azərbaycan Universiteti iki qardaş ölkənin strateji əməkdaşlığının nəticəsidir və gələcəkdə ölkə üçün peşəkar və beynəlxalq səviyyəli kadrlar burada hazırlanacaq.

TAU-nun rektoru, dos. Nəcibə Nəsibova tədbir iştirakçılarını salamlayıb və 2026/2027-ci tədris ilinin başlanması münasibətilə universitetin professor-müəllim heyətini və tələbələri təbrik edib. Rektor bildirib ki, iki dövlət başçısının təşəbbüsü ilə yaradılmış universitet Azərbaycan gənclərinə geniş imkanlar açır: "Gənclərimiz ölkə xaricinə getmədən, öz Vətənimizdə Türkiyənin Orta Doğu Texnik Universiteti (ODTÜ), İstanbul Texnik Universiteti (İTÜ) və Hacettepe Universiteti kimi nüfuzlu ali məktəblərinin professor-müəllim heyətindən dərs almaq imkanı əldə edirlər. Onların modern elmi mühitdə yetişməsi üçün bütün yollar açıqdır. Bu, gənclərimiz üçün dəyərli bir fürsətdir və onların yüksəkixtisaslı mühəndislər kimi yetişməsi üzərimizə böyük məsuliyyət qoyur". Nəcibə Nəsibova TAU-nun perspektivlərinə toxunaraq qeyd edib ki, universitet bu gün yalnız kadrlar və mühəndislər hazırlayan bir təhsil müəssisəsi kimi görünə bilər, lakin zaman keçdikcə Azərbaycan və Türkiyənin elm, innovasiya və texnologiya sahələrindəki əməkdaşlığını daha da dərinləşdirən mühüm bir mərkəzə çevriləcək.

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirinin müavini Firudin Qurbanov əvvəlcə yeni tədris ili münasibətilə tədbir iştirakçılarını təbrik edib. O, inkişaf etmiş ölkələrin əsas aparıcı qüvvəsinin məhz universitetlər olduğunu tədbir iştirakçılarının diqqətinə çatdırıb. Nazir müavini qeyd edib ki, məhz universitetlərdə bizim gələcəyimiz müəyyən olunur və bu mənada TAU kimi strateji və beynəlxalq səviyyəli universitetin yaradılması olduqca böyük əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədr müavini Zəkiyyə Mustafayeva təbrik çıxışında Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin qurulması və fəaliyyətinin xüsusi önəmindən danışıb. Sədr müavini qida təhlükəsizliyinin daim dövlət rəhbərliyinin diqqətində olduğunu vurğulayıb və bu sahədə yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanması sahəsində TAU ilə əməkdaşlığa hazır olduqlarını qeyd edib.

Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin təhsil müşaviri Yurdagül Aydoğan tədbir iştirakçılarını salamlayaraq bildirib ki, Türkiyə-Azərbaycan Universiteti iki ölkə arasındakı əlaqələrin ən pik nöqtəsidir və gələcək onilliklərin ortaq layihəsidir. Müşavir qeyd edib ki, TAU-nun çətiri altında Türkiyənin və Azərbaycanın akademik təcrübəsinin birləşməsi son dərəcə əhəmiyyətlidir. Onun sözlərinə görə, Orta Doğu Texniki Universiteti, İstanbul Texniki Universiteti və Hacettepe Universiteti kimi Türkiyənin köklü ali təhsil müəssisələrinin bilik və təcrübəsinin Azərbaycanın güclü akademik infrastrukturu ilə qovuşması bizə yalnız keyfiyyətli təhsil modeli deyil, eyni zamanda, ortaq bilik istehsal etmək qabiliyyəti qazandırır.

Millət vəkili, Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, professor Əhliman Əmiraslanov çıxışında Azərbaycan və Türkiyə arasında təhsil sahəsində əlaqələrinin inkişafı tarixindən, Ulu Öndər Heydər Əliyevin bu sahəyə diqqətindən danışıb. Millət vəkili eyni zamanda Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin qurulması prosesindən, cənab İlham Əliyevin və cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bu məsələyə diqqətindən bəhs edib.  O, eyni zamanda TAU-da iki qardaş ölkənin professor-müəllim heyətinin çiyin-çiyinə çalışmasının gələcəkdə təhsil əlaqələrinin daha da güclənməsinə töhfə verəcəyini vurğulayıb.

Tədbirdə millət vəkili, İnsan hüquqları komitəsinin sədri Zahid Oruc çıxışında Azərbaycan və Türkiyənin qardaşlığından, İkinci Qarabağ Müharibəsində qazanılan zəfərin təməlində elmin, təhsilin böyük payının olduğunu qeyd edib. Millət vəkii Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin yaradılmasının ölkə başçılarının uzaqgörən, qətiyyətli siyasəti nəticəsində strateji səviyyəyə yüksələn əlaqələrin təhsil sahəsində də inkişafının təzahürü olduğunu vurğulayıb.

Türkiyə və Azərbaycan İş Adamları və Sənayeçilər İctimai Birliyinin (TÜİB) sədri Hüseyn Büyükfırat, TAU-nun Kompüter mühəndisliyi proqramının rəhbəri professor Ahmet Coşar çıxış edərək tələbələri təbrik ediblər və onlara təhsil həyatında uğurlar diləyiblər.

Tədbirdə TAU-nun ən yüksək bal toplamış tələbəsi Fatimə Hacıməmmədli (667.5 bal) çıxış edib və qeyd edib ki, TAU sadəcə nəzəri biliklər verən universitet deyil, eyni zamanda tələbələrə praktiki təcrübə qazandıran, onları elmi tədqiqatlara həvəsləndirən, araşdırmağı, innovativ düşüncəni və real problemlərə həll tapmağı aşılayan ali təhsil ocağıdır.

Tədbirin sonunda bu ilki qəbul imtahanlarında ən yüksək bal toplamış TAU-nun sənaye mühəndisliyi ixtisasının tələbəsi Fatimə Hacıməmmədli (667.5 bal), kompüter mühəndisliyi ixtisasının Ayxan Əhmədov (647.2 bal) və qida mühəndisliyi ixtisasının tələbəsi Xədicə Nəzərova (562.4 bal) müxtəlif hədiyyələrlə mükafatlandırılıb.

Qeyd edək ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında elm

və texnologiya sahəsində əməkdaşlığı yeni səviyyəyə çatdıracaq Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin yaradılmasına dair Anlaşma Memorandumu 2024-cü il fevralın 19-da Ankarada Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə imzalanıb. Memorandumu Türkiyənin Ali Təhsil Şurasının rəhbəri Erol Özvar və Azərbaycanın elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev imzalayıblar.<o:p></o:p>

Orqanizmin bərpası və zədələrin qarşısının alınması üçün tətil bitdikdən dərhal sonra idmana başlamaq məqsədəuyğun deyil. Bu barədə “Sport-Express” nəşrinə müsahibəsində Rusiyanın Yüngül Atletika Federasiyasının İdmançılar Komissiyasının sədri Yuri Çeçun bildirib. Ekspertin sözlərinə görə, məşqlərə tətil başa çatdıqdan ən azı iki gün sonra başlamaq lazımdır. “Evə qayıtmaq, iqlim dəyişikliyi və uçuş orqanizm üçün əlavə stres ola bilər, buna görə də ilk günlərdə intensiv fiziki yük arzuolunmazdır”, - deyə Çeçun qeyd edib. 

O, həmçinin vurğulayıb ki, işə başlamaq da bədən üçün əlavə gərginlik yaradır. Bu səbəbdən qısa adaptasiya dövrü orqanizmin öyrəşdiyi ritmə daha tez qayıtmasına kömək edəcək və həddindən artıq yorğunluq riskini azaldacaq.

Yasəmən MUSAYEVA, 

“Azərbaycan”

 E.ə. IX əsrin birinci yarısında Şərqi Anadoluda Van gölü hövzəsində yaşayan tayfaların siyasi birliyi kimi meydana gəlmiş Urartu dövləti Orta Araz hövzəsi ilə Göyçə gölü arasındakı torpaqlarda yaşayan yerli tayfalar üzərinə həm xərac almaq, həm də canlı qüvvə olaraq çoxsaylı əsirlər ələ keçirmək məqsədi ilə hərbi yürüşlər etmişdir. Cənubi Qafqazda Alban ölkəsinin adına ilk dəfə e.ə. VIII əsrin ortalarına aid Urartu mixi yazılı kitabəsində rast gəlinir. Ümumiyyətlə Urartu mixi yazılı kitabələrində albanlarla yanaşı, bir çox tayfaların müasir dövrdə Ermənistan adlandırılan Azərbaycanın tarixi qərb torpaqlarının qədim sakinləri olduğu məlumdur. Bu kitabələrdə albanların, iskitlərin və utilərin adları çəkilir, amma nə hay, nə də erməni adlı etnik ünsürdən bəhs edilmir. Urartu kitabələri sübut edir ki, müasir Ermənistan ərazisində ən qədim dövlətçilik ənənələri məhz Azərbaycan xalqının etnogenezində fəal iştirak etmiş iskitlər, albanlar və utilər kimi böyük tayfa birliklərinin hərbi-siyasi fəaliyyəti ilə bağlı olaraq təşəkkül tapmışdır. Urartulular Uti ölkəsini Etiuni, Alban ölkəsini isə Ku-Alban adlandırırdılar. E.ə. IX əsrin sonundan etibarən Urartu hökmdarları İşpuini və oğlu Minuanın hakimiyyəti dövrlərinə aid mixi yazılı kitabələrdə Göyçə gölünün qərbini əhatə edən Etiuni ölkəsində (KUR.Etiuni ), e.ə. 743-742-ci illərdə isə II Sardurinin hücumlarından bəhs edən qədim Tuşpa (Van) qalasındakı Analıqız (Xəzinə qapısı) mixi yazılı kitabəsində Ku-Alban (KUR.Ku-Alban ) ölkəsindən bəhs edilir. Bu mənbələrdən məlum olur ki, e.ə. I minilliyin əvvəllərində Alban və Uti ölkələrinin tarixi-coğrafi hüdudları Kür çayının sağ sahili torpaqlarını, yəni Göyçə gölü hövzəsini əhatə edirmiş.

Analıqız kitabəsi – Ku-Alban ölkəsindən bəhs edən ilk mənbə

(e.ə.VIII əsrin ortaları)

Alban ölkəsinin adının e.ə.VIII əsrin ortalarına aid Urartu kitabəsində, həmçinin Göyçə gölünün cənub-şərqinə aid bölgədə çəkilməsi əslində, albanların Kür çayının sağ sahilində, daha qədim zamanlardan yaşadığını sübut edən tutarlı dəlildir. Halbuki müasir albanşünaslıq elmində belə bir fikir var ki, Albaniya dövləti Kürün sol sahilində meydana gəlib, sonrakı dönəmlərdə, yəni artıq erkən orta əsrlər dövründə Kürün sağ sahilinə genişlənib və bizim eranın IV əsrinin sonlarından başlayaraq Kürün sol sahili ilə yanaşı sağ sahilində də möhkəmlənib. Bu konsepsiyaya görə V əsrin ortalarında Albaniyanın paytaxtı Bərdə şəhərinə köçürüldüyünə görə Kürün sağ sahili yalnız bu dövrdən etibarən Alban torpaqları olub. Əslində isə bu cür yanaşma tarixi obyektivliyi yox, məhz qərəzli yanaşmanı göstərir. Göyçə gölü hövzəsində Alban ölkəsindən bəhs edən Urartu kitabəsi isə bu cür yanlış konsepsiyaların üzərindən bilavasitə xətt çəkir və albanların Qərbi Azərbaycan ərazisində yaşayan qədim etnoslardan biri olduğunu təsdiq edir.

Alban tayfalarından əvvəl Qərbi Azərbaycan ərazisində tayfa ittifaqı yaradan, yerli tayfaları vahid dövlətin tərkibində birləşdirən etnos etiular olmuşdur. Urartu mənbələrində albanların, lipinlərin və digər tayfaların hərəsinin tayfa başçısının və ya hökmdarının adı çəkilir. Amma etiular, yəni utilər haqqında məlumat verən mixi yazılı mətnlərdə onların bir neçə hökmdarının olmasından, çox saylı şəhərlərindən və Göyçə gölünün qərbini əhatə edən geniş ərazili dövlətə sahib olmasından bəhs edilir. E.ə. VIII əsrin birinci yarısında Etiuni ölkəsi müasir Qarsa, Sarıqamışa qədər, Ağbaba, Şörəyel, Dərəçiçək, Qərbi Azərbaycanın şimal-qərb bölgələri, hətta Çıldır gölü də daxil olmaqla böyük bir coğrafiyanı əhatə edirdi. Urartu mixi yazılı kitabələrində Etiuni tayfa ittifaqından Qərbi Azərbaycan ərazisini ilk dəfə vahid dövlət halında birləşdirən güclü etnos kimi bəhs edilməsi, bölgədə yerli dövlətçilik ənənələrinin qədim ənənələrə malik olduğunu sübut edir.

Azərbaycanın qərb torpaqlarında etiuların vahid dövlətçilik xəttini əvvəlcə iskitlər, daha sonra isə albanlar davam etdirmişlər. Cənubi Qafqazı ilk dəfə vahid dövlət halında birləşdirən İskit dövlətinin adı e.ə. VIII əsrin əvvəllərində Urartu mixi yazılı kitabələrində, eləcə də Şörəyel mahalında Qanlıca kəndindən tapılmış qayaüstü kitabədə İşkiqulu, e.ə. VII əsrin 70-ci illərindən etibarən Aşşur hökmdarı Asarhaddonun kitabələrində Aşquz (İşquz) kimi çəkilmişdir. Bir çox mənbələrdə (əsasən qədim fars, yunan və latındilli mənbələrdə) İskit elat tayfaları Sak və ya Skolati (Sak+elatı) adı ilə də tanınırdılar. İskit dövləti süqut etdikdən sonra onun torpaqları Mada (Midiya) imperiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Mada imperiyasına son qoyan Əhəməni dövləti Araz çayından şimaldakı torpaqlarda (Sakasayana – İskit dövlətinin mərkəzi bölgəsi) möhkəmlənmək üçün ciddi cəhd göstərsə də, bu coğrafiyada uzun müddət hakimiyyətini bərqərar edə bilməmişdi.

Qədim yunan müəllifləri öz əsərlərində Albaniya dövlətindən bəhs etdikləri zaman artıq Əhəməni imperiyası dağılmış, Makedoniyalı İsgəndərin diadoxlarının (sərkərdə) isə qısamüddətli və  müvəqqəti bir hakimiyyət mərhələsi başlamışdır. Bun diadoxlar arasında uzun sürən çəkişmələr regionda siyasi dağınıqlıq vəziyyəti yaratmışdı. E.ə. IV əsrin sonunda Azərbaycanın şimalında Albaniya dövlətinin yenidən bərpa olunması və güclənməsi məhz regionda bu cür siyasi dağınıqlığın davam etdiyi şəraitdə və İskit dövlətinin mərkəzi bölgəsində - Kür və Araz çayları hövzəsində iskitlərin hərbi-siyasi ənənələrinin təsiri nəticəsində baş vermişdir. Erkən Orta əsrlər dövrünün ilk mərhələsində (e.ə.III-VII əsrlər) Qarabağın Qafqaz Albaniyasının tərkibində olduğu dövrdə buranın əhalisinin böyük bir hissəsi iskit-sak tayfaları ilə yanaşı hunlar idi. Burada yaşayan hunların əksəriyyəti xristianlığı qəbul etmişdir.

Təsadüf deyil ki, VII əsrdə yaşayan Alban tarixçisi Moisey Kalankatlı “Alban ölkəsinin tarixi” kitabında Alban ölkəsinin ilk hökmdarının Sak (=İskit) soyundan olan Aran olması haqqında məlumat vermişdir. Bu kitabın ilk variantı Alban dilində yazılsa da, sonralar erməni keşişləri qrabar dilinə tərcümə edərək üzünü köçürmüş, yeni mətnlər əlavə edərək ciddi təhriflərə yol vermişlər. Əsəri diqqətlə oxuyanda, tarixi-filoloji və mətnşünaslıq baxımından analiz edəndə aydın olur ki, bu əsərin ilk variantı Alban dilində olub. Alban hökmdarı Cavanşirin dövründə (VII əsr) yaşayan Moisey Kalankatlı onun tapşırığı ilə bu əsəri qələmə almışdır. Məşhur albanşünas alim K.Trever “Qafqaz Albaniyasının tarixi və mədəniyyətinin oçerki” adlı kitabında qeyd edir ki, Alban tarixi əsərində rast gəlinən ermənilərlə bağlı məlumatlar, sonradan erməni keşişləri tərəfindən bu əsərə daxil edilmiş kompilyativ fraqmentlərdir. K.Trever burada böyük bir sualın cavabını açıqlayır və məlumat verir ki, ona görə erməni keşişləri orta əsrlər dövründə Alban tarixi əsərinə ermənilər haqqında olan uydurmaları və əfsanələri daxil edirdilər ki, erməni xalqı ilə alban xalqının tarixini eyniləşdirsinlər, bunların bir kökdən olduğunu əsaslandırsınlar və sübut etsinlər. Bu cəfəngiyatı hələ 70 il bundan öncə sovet dövründə yaşamış albanşünas alim K.Trever müəyyən etmişdi. Bundan sonra aparılan tədqiqatlarda erməni və alban mədəniyyətlərinin tamamilə bir-birinə yad mədəniyyət olduğunu sübut etdi. Albanların xristianlığı ermənilərdən 270 il əvvəl qəbul etdiyini yazan Moisey Kalankatlı qeyd edir ki, albanlar İsanın dinini qəbul edəndə, kilsələrə gedəndə, ibadət edəndə ermənilər hələ də bütpərəst toplum idilər. Ermənilərin bütpərəst toplum olmasını özlərinin tarixçisi kimi qələmə verdikləri, əslində yunan mənşəli tarixçi, din xadimi olan Favstos Buzand da qeyd etmişdir. O, “Tarix” əsərində yazır ki, ermənilərin hökmdarı olan Tiran hakimiyətdə olduğu zaman (339-350-ci illər) Ərzurum yaxınlığında Tordanda erməni kilsəsində, o kilsəni idarə edən parfiyalı Müqəddəs Qriqorisin nəvəsi İusik idi, İusik ermənilərin yeni dini rəhbəri seçilmişdi. Əslində, katolikos rütbəsi ermənilərdə yox idi. O, erməni kilsəsinə rəhbərlik edən keşiş idi. 347-ci ildə yeni il günü Tiran kilsəyə girərək dini bayramı qeyd etmək istəyərkən İusik ona mane olur. İusik kilsənin qapısı ağzında duraraq Tiranı buraxmır. İusikin erməni hökmdarına qarşı məşhur çıxışı var. Favstos Buzand bu çıxışı öz əsərində ətraflı verir. İusik erməni çarına deyir ki:“sən o qədər murdar əməllər törətmişsən ki, adın xristianlıq qoyub, İsanın dinini qəbul etmək qoyub, o bəhanə ilə əslində bütpərəst məbədlərinə getmisən, xristian olmamısan və xristianlığa qarşı qəddar tədbirlər görmüsən, keşişləri, din xadimlərini qətlə yetirmisən”. Favstos Buzand yazır ki, buna görə də İusikin bu sözündən sonra Tiran öz nahararlarına, yəni ətrafında olan sərkərdələrə əmr verib ki, onlar zopayla keşiş İusiki kilsənin içərisində döyüb öldürsünlər. IV əsrdə albanlar xristianlığı rəsmən qəbul etmişdi. Bu dövrdə Albaniyada xristianlıq dövlət səviyyəsində təbliğ olunurdu. Amma ermənilər həmin dövrdə xristian din xadimlərini kilsənin içində qətlə yetirirdilər. Buna görə də albanlarla ermənilərin xristianlıq tarixi tamamilə başqa-başqa məsələlərdi.

 Ramin ƏLİZADƏ,

AMEA A.A. Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun böyük elmi işçisi

major-bidi;mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-theme-font:major-bidi; color:black;mso-themecolor:text1;mso-ansi-language:AZ-LATIN"><o:p> </o:p>

Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi general-polkovnik Əli Nağıyevin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Mərkəzi Asiya dövlətləri və Azərbaycan Respublikası xüsusi xidmət orqanları rəhbərlərinin Qazaxıstan Respublikasında “Müasir təhdidlər şəraitində regional təhlükəsizliyin təmin olunması” mövzusunda keçirilən görüşündə iştirak edib.

Bu barədə AZƏRTAC-a DTX-nin Mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Tədbirdə çıxış edən general-polkovnik Əli Nağıyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşündə iştirakının ölkələrimiz arasında münasibətlərin strateji xarakterini aydın şəkildə əks etdirdiyini vurğulayaraq Azərbaycanın bu formatın tamhüquqlu iştirakçısına çevrilməsinin regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən tarixi addım olduğunu, ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini bildirib.

DTX rəisi regional təhlükəsizliyə təhdidlər sırasında beynəlxalq terrorçuluq və dini ekstremizm, transmilli cinayətkar qruplaşmaların fəaliyyəti, narkotik vasitələrin və silahların qanunsuz dövriyyəsi ilə yanaşı, kibercinayətkarlığın müasir formalarının, habelə kritik infrastruktura yönəlmiş digər təhlükələrin də yer aldığını, cinayətkar və terrorçu qruplaşmaların nəqliyyat, kommunikasiya və digər həyati əhəmiyyətli obyektlərin fəaliyyətinə təsir göstərmək məqsədilə müasir informasiya texnologiyalarından istifadə imkanlarının xüsusi narahatlıq doğuran amil olduğunu qeyd edib.

General-polkovnik Əli Nağıyev dövlətlərimiz arasında münasibətləri səciyyələndirən qardaşlıq, qarşılıqlı hörmət və etimad mühitinin bundan sonra da möhkəmlənəcəyinə əminliyini ifadə edib.

Görüşün sonunda regional təhlükəsizliyin və sabitliyin daha da möhkəmləndirilməsi məqsədilə xüsusi xidmət orqanları arasında sıx əməkdaşlığın davam etdirilməsi barədə razılıq əldə olunub.

“Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nda nəzərdə tutulan tədbirlərə uyğun olaraq Qəbələ rayonunda aqrar sektorun bir çox istiqamətlərində tədbirlər görülür.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, yeni Dövlət Proqramının icrası istiqamətində görülən işlərə baxış məqsədilə Prezident Administrasiyasının, Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin və Qəbələ Rayon İcra Hakimiyyətinin, rayon Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin, Su Meliorasiya Sistemlərinin İstismarı İdarəsinin məsul şəxslərinin iştirakı ilə ərazilərə baxış keçirilib.

Nümayəndələr rayon ərazisində bitkiçilik, heyvandarlıq, balıqçılıq, ərzaqlıq buğda istehsalının artırılması istiqamətində təsərrüfatlara baxış keçirib, sahibkarların təşəbbüsləri və görülən işlərlə tanış olublar. Həmçinin bağçılıq və emal sahəsi üzrə “Aspi Aqro” MMC-nin əlavə 55 hektar sahədə üzüm bağının salınması, “AZROSE” MMC-nin 50 hektar açıq sahədə gül plantasiyalarının salınması üçün aparılan hazırlıq işləri, “Aqrokompleks Qəbələ” MMC tərəfindən 100 hektar yonca və qarğıdalı sahələrində müasir yağış yağdırma sisteminin tətbiqi, “Novex Aqro” MMC-nin kartof sahələrində “Valley İrriqation” yağış yağdırma sistemlərinin modernləşdirilməsi istiqamətində görülən işlər diqqət mərkəzində olub.

Nümayəndələr rayonun heyvandarlıq sahəsi üzrə “Aqrokompleks Qəbələ” MMC tərəfindən məhsuldarlığın artırılması və sürünün yenilənməsi üçün əlavə 300 baş iribuynuzlu heyvanların alınmasının, balıqçılıq sahəsi üzrə “AFF-in Qəbələ Qızıl Balıqartırma Zavodu” MMC tərəfindən balıq istehsalının 36 tondan 80 tona artırılmasının mərhələli şəkildə 2026–2030-cu illər ərzində başa çatdırılması nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, rayonda buğda istehsalı sahəsi üzrə fermer Şahin Mustafayevlə 54 hektar sahədə ərzaqlıq buğda məhsuldarlığının yüksəldilməsi layihələri, eləcə də sahibkar Səbuhi Nəbiyevin “Tofiqoğlu” arıçılıq təsərrüfatında görülən işlər təhlil edilib.

Sahibkarlarla görüş zamanı onların fəaliyyəti, gələcək planları və qarşılaşdıqlar məsələlər bağlı müzakirə aparılıb, dövlət tərəfindən yaradılan imkanlardan, o cümlədən subsidiya, güzəştli maliyyələşmə və digər dəstək mexanizmlərindən səmərəli istifadənin vacibliyi vurğulanıb.

Tədbirin davamı olaraq rayon icra hakimiyyətində kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı ilə məşğul olan təsərrüfatların və emal müəssisələrinin, aidiyyəti dövlət qurumlarının yerli nümayəndələrinin, Qərargah üzvlərinin iştirakı ilə keçirilən görüşdə Dövlət Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən digər tədbirlərə dair məlumatlar diqqətə çatdırılıb, fermer və sahibkarları maraqlandıran suallar cavablandırılıb.

“Büdcə sistemi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və “Azərbaycan Respublikasının 2027-ci il dövlət büdcəsi layihəsinin hazırlanması haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 30 yanvar tarixli 71s nömrəli Sərəncamına uyğun olaraq 2027-ci il dövlət büdcəsinin və icmal büdcənin layihələri hazırlanıb.

Maliyyə Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş büdcə prosesinin növbəti mərhələsinə uyğun olaraq hazırlanmış layihələr, növbəti üç il üçün icmal büdcənin göstəriciləri və büdcə zərfinə daxil olan digər sənədlər Maliyyə Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə təqdim olunub.

Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Fuad Muradov Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası sədrinin müavini, millət vəkili, Türk Dövlətləri ilə Əlaqələr Baş İdarəsinin sədri Kürşad Zorlu, həmin qurumun sədr müavini Temel Akyürək və Beynəlxalq Demokratlar Birliyinin Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri Cengiz Aygörlə görüşüb.

Dövlət Komitəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin beynəlxalq miqyasda həyata keçirdiyi layihələr barədə məlumat verən sədr Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixi köklərə, qarşılıqlı etimada və möhkəm dostluq prinsiplərinə əsaslandığını vurğulayıb. Qeyd olunub ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsində hər iki ölkənin dövlət başçıları İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın əzmi, siyasi iradəsi, qətiyyəti və qarşılıqlı səyləri mühüm rol oynayıb. Bu siyasi iradənin nəticəsi olaraq iki qardaş ölkə arasında bütün sahələri, o cümlədən diaspor fəaliyyətini əhatə edən, gündən-günə möhkəmlənən və sarsılmaz xarakter alan münasibətlər formalaşıb.

Bildirilib ki, Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması, milli-mədəni dəyərlərimizin təbliği, xaricdə yaşayan soydaşlarımızın bir araya gətirilməsi və Azərbaycan diasporunun fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilir. Bu çərçivədə hazırda dünyanın 21 ölkəsində 33 Azərbaycan Evinin mövcudluğuna diqqət çəkilib. Həmin evlərdən bir neçəsinin Türkiyədə yerləşməsi və burada yaşayan azərbaycanlıların vahid platforma ətrafında birləşməsinə, milli-mədəni irsimizin qorunub yaşadılmasına, Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının daha da möhkəmləndirilməsinə töhfələr verdiyi vurğulanıb.

Kürşad Zorlu türkdilli dövlətlər arasında əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsinin və ortaq təşəbbüslərin artırılmasının vacibliyindən danışıb. O, müasir texnologiyaların yaratdığı imkanların xaricdə yaşayan soydaşların daha çevik və effektiv şəkildə bir araya gətirilməsi, onların vahid rəqəmsal platformalar üzərindən əlaqələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Qeyd edib ki, rəqəmsal imkanlardan məqsədyönlü istifadə diaspor təşkilatları arasında informasiya mübadiləsini sürətləndirməklə yanaşı, müxtəlif ölkələrdə yaşayan soydaşların ortaq məqsədlər ətrafında daha sıx əməkdaşlığına şərait yarada bilər. O, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin bu istiqamətdə həyata keçirdiyi layihə və proqramları yüksək qiymətləndirdiyini qeyd edib.

Səmərəli fikir mübadiləsi ilə davam edən görüşdə perspektivə dair təkliflər səslənib, real əməkdaşlıq imkanları nəzərdən keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, otuzdan çox media qurumundan nümayəndənin iştirak etdiyi media turda əvvəlcə zavodun fəaliyyəti, istehsal gücü, ötən illər ərzində burada həyata keçirilmiş modernizasiya layihələri barədə iştirakçılara ətraflı məlumat verilib.

Bildirilib ki, SOCAR-ın "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin (İB) 2026-cı ildə istehsal gücündən istifadə göstəricisinin 85 faizdən çox olacağı gözlənilir. Müəssisə 2025-ci ildə istehsal gücündən 86 faiz istifadə edib.

“Azərikimya” İstehsalat Birliyinin Etilen-Polietilen Zavodu ölkəmizin neft-kimya sənayesində böyük paya sahibdir. Etilen-Polietilen zavodunda ildə 187 min ton propilen, 190 min ton etilen və 120 min ton polietilen istehsal olunur. Zavodun yüksəktəzyiqli polietilen istehsalı üzrə Polimir-120 qurğusunun illik istehsal gücü 120 min ton təşkil edir. Burada LDPE (aşağısıxlıqlı polietilen) istehsal edilir.

Zavodun tərkibində müasir texnologiyalı “EP-300” istehsalatı, “Polimir-120” istehsalatları və BEEİ (buxar və elektrik enerjisi istehsalatı) ilə yanaşı, 2013-cü ildən yeni Azot-oksigen və Su Soyutma qurğuları istifadəyə verilib. “EP-300“ qurğusunda xammal kimi H.Əliyev adına NEZ-dən qəbul edilən ilkin emal benzini ilə yanaşı, texniki butan (LPG), quru qaz fraksiyası (C1-C2) və texniki propan (PPF) fraksiyası da alınır ki, onların emalı nəticəsində əsas məhsullardan əlavə digər aralıq məhsullar da istehsal edilir. Əlavə məhsullar isə BBF (butilen-butadien fraksiyası), maye piroliz qətranı, ağır qətran, hidrogen, metan-hidrogen, etan, propan fraksiyalarıdır. Zavodun tərkibində həm də texniki və mütləqləşdirilmiş izopropil spirti sahələri fəaliyyət göstərir. 1966-cı ildə istismara verilən bu qurğunun layihə gücü illik 25 000 tondur. Ümumiyyətlə, zavodda istehsal olunan məhsullar həm daxili tələbata, həm "SOCAR Polymer" MMC və "Azneft" İB-ə, həm də satışa verilir.

SOCAR-ın "Azərikimya" İstehsalat Birliyinin Proses üzrə direktoru Samir Səlimli qeyd edib ki, Etilen-Polietilen zavodunda 2026-cı ildə əsaslı təmir işlərinin aparılması nəzərdə tutulmayıb və müəssisə tam normal rejimdə fəaliyyət göstərib. O bildirib ki, növbəti əsaslı təmirin 2027-ci ilin ikinci rübündə keçirilməsi planlaşdırılır.

“Müəssisədə 2016-2021-ci illərdə genişmiqyaslı modernizasiya və yenidənqurma işləri həyata keçirilib. Hazırda müəssisə normal fəaliyyət göstərir. Modernizasiya və yenidənqurma layihəsindən sonra müəssisənin əsaslı təmir məqsədilə dayandırılması ildə bir dəfədən iki ildə bir dəfəyə keçirilib. Növbəti hədəf bu müddətin üç və dörd ilə qədər artırılmasıdır”,- deyə o qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, hal-hazırda avtomatika və idarəetmə sistemlərinin yenilənməsini əhatə edən növbəti modernizasiya layihəsi aktiv fazadadır: “Layihənin mühəndislik mərhələsi 95 faiz tamamlanıb və növbəti ildən sahə işlərinə start veriləcək. Müəssisədə müxtəlif məhsullar üzrə istehsal gücü 50, 90, 120 və 187 min ton təşkil edir. Müəssisənin məhsullarının satışında ixracın payı təxminən 90 faiz təşkil edir. Daxili bazarın tələbatı təmin edildikdən sonra məhsullar Türkiyə, Estoniya, digər Avropa ölkələri, Çin və başqa istiqamətlərə ixrac olunur. 2016–2021-ci illərdə icra edilən layihə çərçivəsində məhsuldarlıq etilen üzrə 40 faiz, propilen üzrə isə 70 faiz artırılıb və qurğular artıq 5 ildir ki, bu güclə fəaliyyət göstərir”.

Qeyd olunub ki, zavodda Etilen, Polietilen, eləcə də Buxar və Elektrik Enerjisi İstehsalatı (BEEİ) fəaliyyət göstərir. Rekonstruksiya və modernizasiya işlərindən sonra Etilen İstehsalatının illik layihə gücü etilen üzrə 190 min tona, propilen üzrə isə 187 min tona çatdırılıb. 2001-ci ildə istismara verilmiş BEEİ zavodun istehsalat sahələrinin buxar və elektrik enerjisi ilə təmin olunmasına xidmət edir.

Daha sonra media təmsilçiləri zavodun istehsalat sahələri ilə tanış olublar.

Sentyabrın 16-da Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin 2026-cı ilin payız sessiyasında ilk iclası keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, komitə sədri Arzu Nağıyev Azərbaycanda həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində ölkəmizin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi və milli təhlükəsizliyimizin etibarlı təmin olunması istiqamətində əldə edilmiş mühüm nəticələrdən danışıb.

Gündəliyi təqdim edən komitə sədri müzakirəyə 4 məsələnin çıxarıldığını deyib.

O, əvvəlcə 2026-cı ilin yaz və növbədənkənar sessiyaları dövründə Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsində görülən işlər barədə hesabatı təqdim edib.

Daha sonra Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin 2026-cı ilin payız sessiyası üçün iş planının layihəsini təqdim olunub. Bildirilib ki, növbəti sessiyada əsasən büdcə məsələləri müzakirə ediləcək, təqdim olunmuş qanun layihələrinə baxılacaq, həmçinin komitənin səlahiyyət dairəsinə daxil olan mövzular üzrə müzakirələrin təşkili və digər məsələlər nəzərdə tutulub.

Komitə sədri gündəliyin üçüncü məsələsi olan “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Slovakiya Respublikası Hökuməti arasında məxfi məlumatın mübadiləsi və qarşılıqlı mühafizəsi haqqında Saziş”in təsdiq edilməsi barədə” qanun layihəsi ilə bağlı diqqətə çatdırıb ki, sənəd 2026-cı il iyulun 8-də Bakı şəhərində imzalanıb. Saziş 17 maddədən ibarətdir. Sənədin məqsədi tərəflər arasında mübadilə edilən və ya yaradılan məxfi məlumatların mühafizəsini təmin etməkdir.

Sonuncu məsələ - “Hərbi xidmətkeçmə haqqında” Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə” və “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” qanunlarda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi (birinci oxunuş) ilə bağlı bildirilib ki, sənəd hərbi qulluqçuların hərbi rütbədə olma müddətlərində onların təhsil və elmi fəaliyyətinin nəzərə alınması ilə bağlı məsələləri əhatə edir.

İclasda komitənin ötən sessiyada görülmüş işlər barədə hesabatı məqbul hesab olunub, payız sessiyası üçün iş planının layihəsi təsdiqlənib və gündəlikdəki qanun layihələri Milli Məclisin plenar iclasında müzakirəyə tövsiyə edilib.

ABŞ hərbçiləri və Federal Təhqiqat Bürosunun (FTB) agentləri “VL Prosperity” adlı iri neft tankerinin göyərtəsinə qalxaraq gəmiyə edilən kiberhücumu araşdırmağa başlayıblar. Bu barədə “Bloomberg” agentliyi ABŞ Sahil Mühafizəsinə istinadən məlumat yayıb. Xarici bayraq altında Texas istiqamətində hərəkət edən tankerin avqustun 21-də təftiş edildiyi bildirilir. Yoxlamaya səbəb xarici xakerlərin gəminin daxili şəbəkələrinə qanunsuz daxilolma əlamətlərinin aşkar edilməsi olub. Naviqasiya xidmətlərinin məlumatına görə, hazırda gəmi Qalveston şəhəri yaxınlığında lövbər salıb. Sahil Mühafizəsi nümayəndələri qeyd ediblər ki, gəmi kapitanı, heyət üzvləri və gəmi sahibi təhqiqata hərtərəfli köməklik göstərirlər. Hadisə tankerin fəaliyyətində hər hansı axsamaya səbəb olmayıb, heyət arasında xəsarət alan yoxdur.

Yasəmən MUSAYEVA, 

“Azərbaycan”

Sentyabrın 16-da Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ölkəmizdə səfərdə olan Pan-Afrika Parlamentinin prezidenti Fateh Butbiqin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb.

Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, nazir Ceyhun Bayramov Azərbaycan ilə Afrika ölkələri arasında əlaqələrin son illərdə dinamik şəkildə inkişaf etdiyini qeyd edib. Bu xüsusda qarşılıqlı səfərlərin, siyasi məsləhətləşmələrin, habelə parlamentlərarası əlaqələrin ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyəti vurğulanıb. Azərbaycanın Afrika qitəsi ilə münasibətlərin inkişafına xüsusi önəm verdiyi bildirilib.

Ölkəmizin Afrika ölkələri ilə qarşılıqlı səfərlərin intensivləşdirilməsi və müxtəlif sahələrdə yeni əməkdaşlıq imkanlarının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə məlumat verilib.

Nazir Ceyhun Bayramov Azərbaycan Milli Məclisinin parlament diplomatiyasının inkişaf etdirilməsi, Afrika ölkələrinin parlamentləri ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və Pan-Afrika Parlamenti ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində səylərini xüsusi qeyd edib. Milli Məclis ilə Pan-Afrika Parlamenti arasında imzalanmış anlaşma memorandumunun mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilib.

Tərəflər Azərbaycanın beynəlxalq və regional platformalarda sədrliyi və fəaliyyəti barədə də fikir mübadiləsi aparıblar. Nazir Ceyhun Bayramov Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə Hərəkatın institusional inkişafına mühüm töhfələr verdiyini bildirib. Bu çərçivədə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Qoşulmama Hərəkatının Parlament Şəbəkəsinin və Gənclər Təşkilatının yaradılmasının, eləcə də Hərəkat çərçivəsində həmrəylik və qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

COVID-19 pandemiyası dövründə Azərbaycanın beynəlxalq həmrəyliyin gücləndirilməsi istiqamətində irəli sürdüyü təşəbbüslər barədə məlumat verilib. Qeyd olunub ki, Azərbaycan pandemiya ilə mübarizə çərçivəsində əksəriyyəti Qoşulmama Hərəkatının üzvləri olmaqla 80-dən çox ölkəyə maliyyə və humanitar yardım göstərib, həmçinin postpandemiya dövründə Afrikada və Kiçik Ada İnkişaf etməkdə olan Dövlətlərində bərpa proseslərinin dəstəklənməsi üçün vəsait ayırıb. Bununla yanaşı, vaksinlərin bərabər paylanması ilə bağlı qətnamənin qəbul olunduğu xatırlanıb.

Azərbaycanın COP29 sədrliyi çərçivəsində inkişaf etməkdə olan ölkələrin, o cümlədən Afrika dövlətlərinin iqlim maliyyəsinə çıxışının genişləndirilməsi istiqamətində aparılan işlər və Bakıda qəbul olunmuş qərarların əhəmiyyəti qeyd olunub.

Görüş zamanı Azərbaycanın yerləşdiyi regionda oynadığı rol, Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər, habelə keçmiş Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsindən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlar barədə qarşı tərəfə məlumat verilib.

Nazir Ceyhun Bayramov Azərbaycanın ərazilərinin işğaldan azad edilməsindən sonra həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərindən bəhs edib. Azərbaycanın Afrika ölkələri ilə əməkdaşlığının yalnız siyasi və diplomatik sahə ilə məhdudlaşmadığı, enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, mədən sənayesi, təhsil, humanitar və digər istiqamətlərdə əməkdaşlıq üçün geniş potensialın mövcud olduğu qeyd olunub. Azərbaycan tərəfindən Afrikada təhsil və tibbi proqramlara, eləcə də institusional potensialın inkişafına göstərilən dəstəyin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Pan-Afrika Parlamentinin prezidenti Fateh Butbiq Azərbaycanın Afrika qitəsi ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsinə verdiyi önəmi, habelə parlament diplomatiyası və çoxtərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi təşəbbüsləri yüksək qiymətləndirib.

Görüşdə, həmçinin qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Azərbaycanın Keniyadakı səfiri Sultan Hacıyev sentyabrın 16-da Keniya Respublikası Senatının sədri Amason Jeffah Kingi ilə görüşüb.

Səfirlikdən AZƏRTAC-a bildirilib ki, Sultan Hacıyev ötən dövr ərzində Azərbaycan ilə Keniya arasında münasibətlərin dinamik inkişafından söhbət açıb. Diplomat Keniya Senatında parlamentlərarası dostluq qrupunun, eyni zamanda, Azərbaycanın Milli Məclisində bu ölkə ilə əlaqələr üzrə işçi qrupunun təsis olunmasını iki ölkə arasında münasibətlərində mühüm mərhələ olduğunu vurğulayıb.

Senatın sədri A.J.Kingi qanunverici orqanlar arasında əməkdaşlığın inkişaf tempindən razılığını ifadə edib. Keniya Prezidenti Uilyam Samoei Rutonun WUF13-də iştirak etmək üçün Bakıya səfərinin bu kontekstdə əhəmiyyəti qeyd olunub.

O, həmçinin vurğulayıb ki, ikitərəfli işbirliyi ilə bərabər parlamentlərin beynəlxalq aləmdə, o cümlədən Qoşulmama Hərəkatı və Parlamentlərarası İttifaq çərçivəsində səmərəli əməkdaşlığının inkişafı hər iki ölkənin maraqlarına xidmət edir.

Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan, Türkiyə və Avropa bazarları arasında nəqliyyat imkanlarını genişləndirə bilər. Onun mövcud infrastrukturla səmərəli inteqrasiyası isə daha geniş regional logistika şəbəkəsinin çevikliyini və dayanıqlılığını artıra bilər.

Bu fikirləri “International Carbon Neutrality Industry Research Organization” (ICNIRO) analitik təşkilatının həmtəsisçisi Britani Li AZƏRTAC-a müsahibəsində səsləndirib.

Onun sözlərinə görə, hazırda fəaliyyət göstərən nəqliyyat şəbəkəsi Çin, Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Xəzər regionu, Gürcüstan, Türkiyə və Avropa bazarları arasında əlaqələri təmin edir. Bu sistemdə Azərbaycan mühüm mövqeyə malikdir.

“Zəngəzur dəhlizi mövcud şəbəkəyə yaxşı inteqrasiya olunarsa, Azərbaycandan Türkiyə və Avropa istiqamətində əlavə nəqliyyat marşrutları təmin edə və daha bağlantılı multimodal nəqliyyat sisteminin yaradılmasına kömək edə bilər. Əlavə nəqliyyat imkanlarının yaranması logistika şəbəkəsini daha çevik edə, həmçinin tranzit müddətinin və xərclərin azaldılmasına şərait yarada bilər. Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti yalnız birbaşa yükdaşımalarla məhdudlaşmaya bilər. Daha vacib olan bu layihənin Azərbaycanın regional logistika və ticarət qovşağı kimi inkişafını dəstəkləyə biləcəyidir”, – deyə o vurğulayıb.

Britani Li dəhlizin inkişafının müxtəlif sahələrdə biznes üçün yeni imkanlar yarada biləcəyini qeyd edib: “Söhbət yalnız yüklərin Azərbaycan ərazisindən keçməsindən getmir. Bu, həmçinin logistika, anbar, distribusiya, emal, təchizat zəncirləri sahəsində xidmətlər və transsərhəd ticarət üçün yeni biznes imkanları yarada bilər. Nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi əlaqəli xidmətlərin inkişafı baxımından da əhəmiyyətli ola bilər. Zəngəzur dəhlizinin mövcud infrastruktur və logistika xidmətləri ilə səmərəli inteqrasiyası Çin, Mərkəzi Asiya, Qafqaz, Türkiyə və Avropanı əhatə edən daha əlaqəli nəqliyyat sisteminin formalaşmasına imkan verə bilər. Mən bunun potensialını kifayət qədər müsbət qiymətləndirirəm. Zəngəzur dəhlizi mövcud infrastruktur və Orta Dəhlizin xidmətləri ilə səmərəli şəkildə inteqrasiya oluna bilsə, Çin–Mərkəzi Asiya–Qafqaz–Türkiyə–Avropa istiqamətində geniş logistika şəbəkəsini daha səmərəli və dayanıqlı edə bilər”.

O hesab edir ki, belə bir inkişaf Azərbaycanın regional nəqliyyat sistemindəki mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər: “Bu, həmçinin Azərbaycanın Asiya və Avropa bazarlarını birləşdirən mühüm logistika qovşağı kimi rolunu daha da gücləndirəcək”.

Görkəmli azərbaycanlı alim, ilahiyyatçı filosof Şeyx Seyid Yəhya Bakuvi Şirvaniyə həsr olunmuş beynəlxalq elmi-praktik konfransın iştirakçıları Qarabağa səfər proqramı çərçivəsində Şuşa şəhərində də olublar.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, əvvəlcə Cıdır düzünə gələn nümayəndə heyəti buradan açılan möhtəşəm mənzərəni seyr ediblər.

Sonra Yuxarı Gövhər Ağa məscidini ziyarət edən nümayəndə heyətinin diqqətinə çatdırılıb ki, 30 ilə yaxın işğal dövründə şəhərdəki tarixi binalar, məscidlər, abidələr erməni vandalizminə məruz qalıb. Şuşa işğaldan azad edildikdən sonra şəhərdə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinə başlanılıb. İnfrastrukturun qurulması ilə yanaşı, Şuşanın tarixi-mədəni irsinin bərpası və qorunması istiqamətində də mühüm işlər görülüb.

Məlumat verilib ki, qədim Şuşada 17 məhəllə olub. Hər məhəllədə hamam, məscid və bulaq var idi. Qədim məhəllələrdəki tarixi-memarlıq nümunəsi olan bu tikililər, o cümlədən məscidlər də erməni vandalizminə məruz qalıb. Şəhər işğaldan azad olunduqdan sonra Yuxarı Gövhər Ağa, Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı, Mamayı və Çöl Qala məscidləri bərpa olunub, Yeni Şuşa məscidinin inşasına başlanılıb.

Konfrans iştirakçıları sonda tikintisi aparılan Yeni Şuşa məscidi ilə tanış olublar.

Azərbaycan tarixən müxtəlif dinlərin, mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların qovuşduğu məkanlardan biri olub. Bu, müasir dövrdə də ölkənin ictimai həyatında və xarici siyasətində özünü aydın şəkildə göstərir. Müxtəlif dini və etnik icmaların qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşaması, mədəni müxtəlifliyin qorunması və dinlərarası dialoqun təşviqi respublikamızın multikulturalizm və tolerantlıq siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız ayrı-ayrı dövlətlərlə deyil, beynəlxalq və regional təşkilatlarla münasibətlərində də öz əksini tapır.

Bu baxımdan son günlər Bakıda keçirilən tədbirlər xüsusi diqqət çəkir. Sentyabrın 14-də Türk Dövlətləri Təşkilatının üzv ölkələrinin Müsəlman Dini İdarə Rəhbərlərinin VII görüşünün keçirilməsi və Şeyx Seyyid Yəhya Bakuvi Şirvaniyə həsr olunmuş beynəlxalq elmi-praktiki konfransın təşkili Azərbaycanın dini-mədəni irsə və dialoqa verdiyi əhəmiyyətin növbəti nümunəsidir. Ölkəmizin multikultural və tolerant mühiti onu müxtəlif dinlərin və sivilizasiyaların nümayəndələri arasında dialoqun aparılması üçün əlverişli məkana çevirib. 

Sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edən Prezident İlham Əliyev Türk dünyası və Qafqaz xalqları ilə sıx əlaqələrimizin olduğunu vurğulayıb. Bu tədbirlərin əhəmiyyətini diqqətə çatdıran dövlətimizin başçısı bildirib ki, məhz belə birgə tədbirlər bizi daha da birləşdirir, aramızdakı dostluq, qardaşlıq əlaqələrini gücləndirir və dünyaya çox gözəl mesajlar verir: “Müsəlman dini liderlərin hər bir sözü, təbii ki, müsəlman icmaları üçün çox dəyərlidir, qiymətlidir. Bu sözlər sülhə, əməkdaşlığa, əmin-amanlığa, barışığa istiqamətləndirilirsə, deməli, yaşadığımız bölgələrdə də sülh və əmin-amanlıq üstünlük təşkil edəcək”.

Dövlətimizin başçısı bugünkü dünyada və xüsusilə müsəlman aləmində baş verən bəzi hadisələrdən narahatlığını ifadə edib. Bildirib ki, biz Azərbaycanda hər zaman çalışmışıq və çalışacağıq ki, İslam həmrəyliyini əməli-praktiki addımlarla, öz işimizlə gücləndirək. 

Beynəlxalq siyasətində dini dəyərlərə hörmətə, müxtəlifliyin qorunmasına və qarşılıqlı anlaşmanın təşviqinə böyük əhəmiyyət verən Azərbaycanın İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə münasibətləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyük regional qurum olan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı üzv dövlətlərin sosial-iqtisadi, ictimai-siyasi, elmi və mədəni həyatında mühüm rol oynayır.

Azərbaycanın İƏT ilə əlaqələri də müxtəlif sahələri əhatə edir. Ölkəmiz təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın inkişafına, üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsinə və ümumi problemlərin həlli istiqamətində birgə fəaliyyətə xüsusi əhəmiyyət verir. Bu əlaqələr Azərbaycanla İslam dünyası arasında siyasi münasibətlərlə yanaşı, sosial, iqtisadi, humanitar, elmi və mədəni əməkdaşlığın da inkişafına xidmət edir.

Azərbaycan İƏT məkanında fəal təşəbbüslərlə çıxış etməklə yanaşı, təşkilat çərçivəsində müxtəlif beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsinə də mühüm töhfələr verib. 

2013-cü ilin aprelində Bakıda İƏT-ə üzv dövlətlərin əmək nazirlərinin konfransının keçirilməsi də belə təşəbbüslərdən biri olub. Tədbirdə əmək, miqrasiya, işçi qüvvəsi, təcrübə mübadiləsi və sosial müdafiə sahələrində gələcək əməkdaşlığın prioritetlərini müəyyənləşdirən Çərçivə Sənədi qəbul edilib, Azərbaycanın təşəbbüsü ilə İƏT Əmək Mərkəzinin yaradılması barədə qərar verilib. Həmin ilin oktyabrında Azərbaycanın BMT Təhlükəsizlik Şurasına sədrliyi dövründə BMT və İƏT arasında tərəfdaşlıq əlaqələrinin gücləndirilməsi mövzusunda yüksək səviyyəli iclasın keçirilməsi də Azərbaycanın İslam dünyası ilə əməkdaşlığa beynəlxalq  müstəvidə də əhəmiyyət verdiyini göstərib.

Dövlətimizin başçısı Azərbaycanda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və ICESCO xətti ilə bir çox tədbirlərin keçirildiyini diqqətə çatdırıb: “Hələ təxminən 10 il bundan əvvəl - 2017-ci ildə bizim təşəbbüsümüzlə və bütün müsəlman ölkələrinin dəstəyi ilə Bakıda IV İslam Həmrəylik Oyunları keçirilmişdir. Biz də bu Oyunları, sadəcə olaraq, idman yarışı kimi deyil, böyük birlik bayramı kimi qəbul edirdik”.

2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının Azərbaycanda keçirilməsi və Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə həmin ilin “İslam Həmrəyliyi İli” elan edilməsi islam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi, islam dəyərlərinin dünyada təbliği baxımından mühüm hadisələrdən olub. Bakıda keçirilən Oyunlar İslam dünyasının müxtəlif ölkələrindən olan idmançıları bir araya gətirməklə yanaşı, ölkələr arasında dostluq və əməkdaşlıq münasibətlərinin daha da inkişaf etdirilməsi üçün mühüm platformaya çevrilib.

“İslam Həmrəyliyi İli”ndə islam dünyasının ortaq dəyərlərinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması, müsəlman ölkələri arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan mühüm addımlar sonrakı illərdə də davam etdirilib.

Gələn il islam dünyasının diqqəti yenidən Azərbaycana yönələcək. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşü ölkəmizin paytaxtında keçiriləcək. Dövlətimizin başçısının bildirdiyi kimi, dünyada gedən proseslərin fonunda belə bir tədbirin məhz Azərbaycanda keçirilməsi təsadüfi deyil. Azərbaycanın təmsil olunduğu bütün təşkilatlarda birləşdirici, barışdırıcı və əməkdaşlığa istiqamət verən ölkə kimi çıxış etdiyini vurğulayan Prezident İlham Əliyev gələn il Azərbaycanda keçiriləcək bu Zirvə Görüşünün çox gözəl nəticələri olacağına əminliyini ifadə edib: “Bizim ümidlərimiz ondan ibarətdir ki, o Zirvə Görüşünə qədər bəzi müsəlman ölkələri arasında gedən proseslər, anlaşılmazlıq, bəzi hallarda toqquşmalar başa çatacaq. Öz tərəfimizdən əlimizdən gələni edəcəyik ki, müsəlman aləmi vahid bir ailə kimi birləşsin, bütün lazımsız söz-söhbətlər yığışdırılsın, qarşıdurmalar dayandırılsın. Bizi ayırmaq istəyən, əslində, İslam dininə zərbə vurmaq istəyən ünsürlər də öz yerlərinə otursunlar. Əlbəttə ki, biz ancaq müştərək səylərlə buna nail ola bilərik”.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsədlərdən biri müxtəlif dini və mədəni platformalarda əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi, xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi və dialoq imkanlarının artırılmasıdır. İƏT Zirvə Görüşünün 2027-ci ildə Bakıda keçirilməsi də Azərbaycanın İslam dünyası ilə münasibətlərinin inkişafı baxımından mühüm hadisə olacaq. Dünyada və xüsusilə müsəlman aləmində mürəkkəb proseslərin davam etdiyi bir vaxtda belə bir toplantının Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin dialoqa, əməkdaşlığa və həmrəyliyə verdiyi əhəmiyyətin növbəti ifadəsinə çevriləcək.

Zöhrə FƏRƏCOVA,

“Azərbaycan”