Azərbaycanda mayın 17-də gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb.

Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, Bakıda və Abşeron yarımadasında arabir yağış yağacağı gözlənilir. Yarımadanın bəzi yerlərində intensivləşəcəyi, şimşək çaxacağı ehtimalı var. Arabir güclənən şimal-qərb küləyi gündüz mülayimləşəcək. Havanın temperaturu gecə 14-16° isti, gündüz 17-21° isti olacaq. Atmosfer təzyiqi 752 mm civə sütunu təşkil edəcək. Nisbi rütubət 75-80 faiz olacaq.

Azərbaycanın rayonlarında bəzi yerlərdə havanın arabir yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə intensiv olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi, yüksək dağlıq ərazilərdə qara keçəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 13-16° isti, gündüz 21-26° isti, dağlarda gecə 4-9° isti, gündüz 12-17°, bəzi yerlərdə 20-22° isti olacaq.

Naxçıvan şəhəri, Culfa, Ordubad, Sədərək, Şahbuz və Şərurda havanın bəzi yerlərdə fasilələrlə yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Mülayim qərb küləyi əsəcək. Havanın temperaturu gecə 7-12° isti, gündüz 19-24° isti olacaq.

Xankəndi, Şuşa, Xocalı, Xocavənd, Füzuli, Ağdam, həmçinin Daşkəsən-Gədəbəy, Göygöldə havanın bəzi yerlərdə fasilələrlə yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə qısamüddətli intensiv olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 4-9° isti, gündüz 13-18°, bəzi yerlərdə 20-23° isti olacaq.

Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın, Zəngilanda havanın bəzi yerlərdə fasilələrlə yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə qısamüddətli intensiv olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 4-9° isti, gündüz 12-17°, bəzi yerlərdə 21° isti olacaq.

Qazax, Gəncə, Samux, Goranboy, Tərtər, Şəmkir, Tovuz, Naftalanda hava əsasən yağmursuz olacaq. Lakin gündüz bəzi yerlərdə arabir yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə qısamüddətli intensiv olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 10-15° isti, gündüz 21-26° isti olacaq.

Balakən, Zaqatala, Qax, Şəki, Oğuz, Qəbələ, İsmayıllı, Ağsu, Şamaxı, Siyəzən, Şabran, Xızı, Quba, Xaçmaz, Qusarda havanın bəzi yerlərdə arabir yağıntılı olacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə intensiv və güclü olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi, yüksək dağlıq ərazilərdə qar yağacağı ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 8-13° isti, gündüz 19-24° isti, dağlarda gecə 2-6° isti, gündüz 6-9° isti olacaq.

Yevlax, Ağdaş, Kürdəmir, İmişli, Ağcabədi, Bərdə, Beyləqan, Sabirabad, Mingəçevir, Biləsuvar, Saatlı, Göyçay, Ucar, Şirvan, Hacıqabul, Zərdab, Salyan, Neftçalada bəzi yerlərdə fasilələrlə yağış yağacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə intensiv və güclü olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Arabir duman olacaq. Qərb küləyi bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 13-16° isti, gündüz 21-26° isti olacaq.

Masallı, Yardımlı, Lerik, Lənkəran, Astara, Biləsuvar, Cəlilabadda bəzi yerlərdə fasilələrlə leysan xarakterli yağış yağacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə intensiv və güclü olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Axşam tədricən kəsiləcək. Arabir duman olacaq. Şimal-şərq küləyi, bəzi yerlərdə arabir güclənəcək. Havanın temperaturu gecə 12-16° isti, gündüz 18-22° isti, dağlarda gecə 7-9° isti, gündüz 12-15° isti olacaq.

Qazaxıstanın qədim Türküstan şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü türk dünyasının gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirən mühüm siyasi platforma kimi diqqət çəkdi. Zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə həm təşkilatın perspektivləri, həm də Azərbaycanın regional liderliyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Cənab Prezidentin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri Türk Dövlətləri Təşkilatının artıq qlobal proseslərdə söz sahibi olmağa çalışan geosiyasi güc mərkəzi kimi təqdim edilməsidir. Dövlət başçısının “Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir” fikri hazırkı beynəlxalq münasibətlər sistemində türk dövlətlərinin koordinasiyalı fəaliyyətə olan ehtiyacını ortaya qoyur.

Türküstan Zirvəsi həm də təşkilata üzv ölkələr arasında ikitərəfli münasibətlərinin strateji xarakterini bir daha nümayiş etdirdi. Cənab Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, son illər qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlərin intensivliyi münasibətlərin müttəfiqlik mərhələsinə yüksəldiyini göstərir. Bu əməkdaşlıq təkcə siyasi deyil, enerji, nəqliyyat, logistika və rəqəmsal bağlantılar baxımından da türk coğrafiyasının inteqrasiyasını sürətləndirir.

Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt məsələlərinə gəlincə,  Azərbaycanın artıq yeni texnoloji mərhələyə keçidi prioritet elan etməsi zirvə görüşündə bir daha bəyan olundu. 

Rəqəmsal İnkişaf Şurasının, Milli Süni İntellekt Mərkəzinin və Süni İntellekt Akademiyasının yaradılması ölkəmizin innovasiya iqtisadiyyatına keçid niyyətinin göstəricisidir. Bu yanaşma zəngin enerji ixracatçısı olan Azərbaycanın texnoloji və rəqəmsal mərkəzə çevrilmək hədəfini ortaya qoyur.

Zirvə görüşündə rəqəmsal suverenlik məsələsi xüsusi vurğulandı. Reallıq ondan ibarətdir ki, müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi artıq informasiya və texnologiya imkanları ilə də müəyyən olunur. Bu baxımdan Azərbaycanın genişzolaqlı internetin tam əhatəsinə nail olması və dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması istiqamətində addımları region üçün nümunə hesab oluna bilər.

Zirvə görüşündə nəqliyyat-kommunikasiya layihələri də xüsusi müzakirə olundu. Prezident İlham Əliyevin Orta Dəhliz və Zəngəzur dəhlizinin perspektivlərinə dair fikirləri türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyası baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə qlobal geosiyasi gərginliklər fonunda alternativ nəqliyyat marşrutlarına artan tələbat Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında mühüm logistika mərkəzinə çevirir. Orta Dəhlizin əsas seqmenti olan Zəngəzur dəhlizi isə Azərbaycanın regional kommunikasiya xəritəsində rolunu daha da gücləndirir.

Könül Nurullayeva,

Mill Məclisin deputatı

Qazaxıstanın Türküstan şəhərində keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü türk ölkələrinin inteqrasiyası yolunda növbəti uğurlu addım oldu. Zirvə görüşü çərçivəsində liderlər önəmli görüşlər keçirdilər və aktual müzakirələr apardılar. Zirvə görüşündə liderlərin çıxışlarında üzv ölkələr arasında əməkdaşlığın genişləndirlməsinin zəruriliyini  özündə ehtiva edən bir sıra mühüm mesajlar verildi”. 

Bu fikirləri Milli Məclisin deputatı Samir Vəliyev deyib. Deputat bildirib ki, hazırda qlobal miqyasda sürətli transformasiyalar baş verir, dünya dəyişir, yeni nizam formalaşır. Belə bir şəraitdə Türk dünyası üçün də mühüm çağırışlar yaranıb. Zirvə görüşündə bu kontekstdə də müzakirələr aparılıb. Yüksəksəviyyəli təmaslar çox olduqca münasibətlərin dərinləşməsi üçün də daha geniş imkanlar yaranır. Artıq yalnız rəsmi deyil, eyni zamanda, qeyri-rəsmi Zirvə toplantısının keçirilməsi ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın və tərəfdaşlığın daha da dərinləşməsinə xidmət göstərən amil kimi qiymətləndirilməlidir.

Millət vəkili xatırladıb ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün keçirilməsi TDT-nın tarixində yeni bir başlanğıcdır. Bu ənənə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü əsasında həyata vəsiqə alıb. Belə ki, TDT-nın dövlət başçılarının ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü Türk dünyasının qədim şəhəri Şuşada baş tutub. Ötən ilin mayında isə bu formatda sammit Macarıstanda keçirilib. Keçən ilin oktyabrında isə Azərbaycanın Qəbələ şəhərində növbəti Zirvə görüşü reallaşıb.

Ümumiyyətlə, Azərbaycan TDT-nın güclənməsinə və onun funksionallığının artmasına davamlı töhfələr verir. Dövlətimizin başçısı Türk dünyasını vahid bir ailə kimi səciyyələndirib və bildirib ki, bizi başqa yerdə gözləmirlər. Qeyd edək ki, Türk birliyinin ideyadan reallığa çevrilməsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin müstəsna xidmətləri olub. Biz qürur duyuruq ki, TDT-nın yaranmasına aparan yol Naxçıvandan başlayıb. 2009-cu ildə Naxçıvanda keçirilmiş Zirvə görüşündə Azərbaycanın dövlət başçısının təşəbbüsü ilə “Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması haqqında Naxçıvan Sazişi”i imzalanıb və Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması üzrə razılığa gəlinib. Sonradan bu platforma TDT-ə çevrilib. Sammitdə Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq çəkisi artır, qlobal proseslərdə rolu və mövqeyi güclənir.  “Keçən ilin oktyabr ayında Qəbələ Zirvə Görüşündə sədrliyi qəbul edən Azərbaycan təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir”, - deyə dövlətimizin başçısı vurğulayıb.

Samir Vəliyev qeyd edib ki, hazırda bütün dünyanın nəzərləri türk ölkələrinin yerləşdiyi coğrafiyaya yönəlib. Bu, ilk növbədə resurslarla və gərgin geosiyasi reallıqlar fonunda alternativ nəqliyyat bağlantılarına artan tələbatla bağlıdır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiyadakı türkdilli ölkələr Avropa ölkələrinin resurslara artan ehtiyaclarını qarşılamaq iqtidarındadır. Eyni zamanda, bu coğrafiyadan hər cəhətdən əlverişli və təhlükəsiz olan nəqliyyat bağlantıları keçir. Yüklər Çin sərhədlərindən başlayan Orta Dəhlizlə Mərkəzi Asiyadakı Türk dövlətlərindən keçməklə Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana və buradan da Türkiyəyə ötürülməklə Avropaya çatdırla bilər. Əslində, bu marşrut Azərbaycan Prezidentinin siyasi qətiyyəti əsasında yaradılan müasir infrastruktur sayəsində artıq funksionaldır və daşımalar ilbəil artır. Ölkəmizin təşəbbüsü olan Zəngəzur Dəhlizinin açılması ilə Transxəzər marşrutunun daha bir qolu yaranmış olacaq.  Bundan əlavə, dövlətimizin başçısının çıxışında qeyd edildiyi kimi, rəqəmsal inkişaf sahəsində türk dövlətləri ilə əməkdaşlıq uğurla davam edir. Avropa ilə Asiya arasında “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi icra olunur. Bu layihənin tərkib hissəsi olan, Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel xəttinin yaxın aylarda istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

Eyni zamanda, bu günlərdə Bakıda keçiriləcək BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası çərçivəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının şəhərsalma üzrə yüksəksəviyyəli dialoqu da təşkil ediləcək. Həmçinin, türk xalqlarının elmi-mədəni birliyinə böyük töhfə vermiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr edilən “Türk dünyası həftəsi” də  iyun ayında Bakıda keçiriləcək. Cənab Prezident bu tədbirin xalqlarımızın mədəni həyatında əlamətdar hadisəyə çevriləcəyinə əminliyini bildirib.

“Məlumdur ki, Türküstan şəhəri türk xalqlarının qədimliyini özündə ehtiva edən mərkəzlərdən biridir. Zirvə görüşündə iştirak edən liderlər Türküstanda tarixi-mədəni məkanları ziyarət ediblər. Eləcə də, Türk Sivilizasiyası Mərkəzinin onlayn təməlqoyma mərasimində iştirak ediblər. Bu layihə türk xalqlarının zəngin tarixi, mədəni və mənəvi irsinin qorunub saxlanmasına, öyrənilməsinə və təbliğinə yönəlib. Ən qabaqcıl standartlara uyğun inşa ediləcək mərkəzin əsas ideyası türk sivilizasiyasının dünya tarixində özünəməxsus yeri, dərin fəlsəfəsi və dövlətçilik ənənələri olan böyük sivilizasiya olduğunu nümayiş etdirməkdir. Bütün bunlar türk dövlətlərini və xalqlarını daha da yaxınlaşdıran vacib amillərdir”-deyə deputat vurğulayıb.

Rəşad Cəfərli,

“Azərbaycan”

Tədbirdə dövlət rəsmiləri, millət vəkilləri, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, KİV və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

Tamaşadan öncə əməkdar incəsənət xadimi, professor Məryəm Əlizadə çıxış edərək görkəmli yazıçının Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında, milli mədəniyyəti və ədəbiyyatında əvəzsiz xidmətlərindən bəhs edib.  Mirzə Fətəli Axundzadənin, Cəlil Məmmədquluzadənin ənənələrini davam etdirən Elçinin müxtəlif illərdə yazdığı əsərlərin həm yerli, həm də ölkə xaricində teatrlarda uğurlu nümayişlərindən danışaraq  onun bütün dövrlərdə yaşadığını qeyd edib: "90-cı illərdə onun yazdığı trilogiya “Ah, Paris, Paris”, “Mənim ərim dəlidir”, “Diaqnoz D” möhtəşəm komediyalar idi. Elçinin komediyalarındakı gülüş dramaturgiyanın inkişafına yol açmışdı. Azərbaycan dramaturgiyası tamamilə yeni mərhələyə qədəm qoydu".

Görkəmli yazıçının bir sıra tamaşalarına quruluş verən rejissor, Əməkdar incəsənət xadimi Mehriban Ələkbərzadə Elçinin milli teatr prosesində əvəzsiz xidmətlərindən danışaraq, müəlliflə son yaradıcılıq işləri olan "Baş" tamaşasının ərsəyə gəlməsindən bəhs edib.

Nümayiş olunan “Baş” tamaşasının quruluşçu rejissoru və səhnələşdirmənin müəllifi Əməkdar incəsənət xadimi, Dövlət mükafatı laureatı Mehriban Ələkbərzadə, quruluşçu rəssamı Əməkdar mədəniyyət işçisi İlham Elxanoğlu, geyim üzrə rəssamı Vüsal Rəhim, bəstəkarı Azər Hacıəsgərli, rejissor assistentləri Ceyran Başaran və Nərmin Həsənovadır.

Tamaşada Xalq artistləri Rafiq Əzimov (Molla Müzəffər ağa), Hacı İsmayılov (Münşi Məşədi Həsənağa), Kazım Abdullayev (Hüseynqulu xan), Əməkdar artistlər Füzuli Hüseynov (Knyaz Sisianov), Vəfa Rzayeva (Çariça Mariya), Elnar Qarayev (Mahmud bəy), Anar Heybətov (Dilmanc Şərif bəy), Rövşən Kərimduxt (Fətəli şah), Kazım Həsənquliyev, (Hacı Muxtar), Elxan Quliyev (Həmdulla), Elşən Rüstəmov (İvan Petroviç Lazarev), Mətləb Abdullayev (Polkovnik fon Qrenfald), Ayşad Məmmədov (Mirzə Məhəmməd Əkbari), aktyorlar Elçin Əfəndi (Cavad xan), Rüstəm Rüstəmov (İbrahim xan), Cümşüd Zeynalov (Xacə Əbdül Rəhman), Cavidan Novruz (Qurd Kərim), Tural İbrahimov (Abbas Mirzə), Nəzrin Abdullayeva (Sarı Çoban qızı), Günəş Təkin (Ağabəyim ağa), Vüsal Mustafayev (Vaxtanq Potsixaşvili), Lalə Süleymanova (Markiza Natalya de Lafonje), Ləman İmanova (Hürü bəyim), Elsevər Rəhimov (Podpolkovnik Eristov), Elçin Nurəliyev (Podpolkovnik Pavlov), Əliulla Vəliyev (Mayor Lisaneviç), Kənan Hüseynov (Sarı Çoban), Muhuma Sahov (Leşgərnevis Rza), Rəvan Səmədov (Çapar), Rüfət Əhmədov (Əmir Həmzə) çıxış edib.

"Baş” XIX əsrin əvvəllərində mənşəcə gürcü olan rus generalı Sisianovun komandanlığı ilə imperiya qoşunlarının Cənubi Qafqazı işğal etməsindən bəhs edir. Tamaşanın süjetini Bakıda Sisianovun başının kəsilib Fətəli şah Qacara göndərilməsi və bundan sonrakı gərgin mənəvi-siyasi hadisələr təşkil edir. Sisianovun başının “səyahəti” geniş bir coğrafiyada - Azərbaycan xanlıqlarında, Gürcüstan çarlıq və knyazlıqlarında, Rusiyada, Qacarlar səltənətində cərəyan edən hadisələri, insan xarakterlərini göstərir.

Qeyd edilməlidir ki, yazıçının “Baş” romanı rus, ingilis, türk, ukrayna, italyan, rumın, ərəb, alman dillərinə tərcümə edilmiş, dünyanın müxtəlif ölkələrində nəşr olunmuşdur.

“Baş” tamaşasının premyerası 26 senytabr 2025-ci il tarixində Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında keçirilib.

İşğaldan azad olunan Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kəndinə növbəti köç prosesi gerçəkləşib. Səhər saatlarında yola salınan ailələr doğma yurdlarına qovuşublar.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, Şükürbəyli kəndi bu gün 18 ailə olmaqla 77 nəfərə qucaq açıb. Ailələr yenidən qurulan kəndə qədəm qoyub və doğma yurdlarında yaradılan gözəlliyi seyr ediblər. Qeyd edək ki, kənd tam müasir standartlara uyğun şəkildə yenidən qurulub və sakinlərin rahat yaşayışı üçün bütün zəruri infrastruktur yaradılıb.

Kənddə hər biri 80 yerlik olmaqla iki körpələr evi-uşaq bağçası, 360 şagird yerlik məktəb binası, həkim məntəqəsi, musiqi məktəbi, klub-icma mərkəzi, həmçinin yerli icra strukturları üçün inzibati bina tikilib. Bununla yanaşı, 35/10 kV-luq elektrik yarımstansiyası inşa olunub, elektrik enerjisi, təbii qaz, içməli su, rabitə, internet və İP TV şəbəkələri yaradılıb, kənddaxili yollar asfaltlanıb. İlkin mərhələdə 635 fərdi yaşayış evi istifadəyə verilib. Onlardan 615-i sakinlər, 20-si isə xidməti istifadə üçün ayrılıb. Müasir üslubda inşa olunan evlər 2, 3, 4 və 5 otaqlıdır.

Şükürbəyliyə rayonun Şıxalıağalı, Dəjəl kəndləri və Mahmudlu qəsəbəsinin sakinləri də daxil olmaqla ümumilikdə 2522 nəfərin 615 ailənin köçürülməsi nəzərdə tutulur.

Beləliklə, uzun illər həsrətlə doğma yurda qayıdışı gözləyən insanlar üçün Şükürbəylidə yeni həyat başlayıb. Burada həyata keçirilən quruculuq işləri “Böyük Qayıdış” proqramının uğurlu icrasının daha bir nümunəsidir. Doğma yurdlarına qayıdan keçmiş məcburi köçkünlər onlara göstərilən dövlət qayğısından böyük məmnunluq duyaraq, yaradılan müasir yaşayış şəraitinə görə ölkə rəhbərliyinə minnətdarlıqlarını ifadə ediblər.

Sakinlər bu tarixi torpaqlarımızı işğaldan canı bahasına qurtaran qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsini ehtiramla anıb, onlara Allahdan rəhmət diləyiblər. Eyni zamanda, döyüşlərdə şücaət göstərən qazilərimizə uzun ömür və cansağlığı arzulayan sakinlər, azad edilmiş ərazilərdəki dirçəlişin məhz bu fədakarlıq sayəsində mümkün olduğunu bildiriblər. Onlar vurğulayıblar ki, bu gün doğma yurdlarında başlanan yeni həyat həm də şəhid və qazilərimizin bizə əmanət etdiyi Zəfərin bəhrəsidir.

12:43

Prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq, işğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdış davam etdirilir.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bu gün Cəbrayılın Şükürbəyli kəndinə 18 ailə olmaqla 77 nəfər yola salınıb.

Cəbrayılın Şükürbəyli kəndinə köç edənlər respublikanın müxtəlif yerlərində, əsasən yataqxanalarda, sanatoriya və inzibati binalarda müvəqqəti məskunlaşmış ailələrdir. Doğma yurda qayıdan sakinlər hərtərəfli dövlət qayğısı ilə əhatə olunduqlarına görə Prezident İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya təşəkkür ediblər.

Onlar, həmçinin torpaqlarımızı işğaldan azad edən rəşadətli Azərbaycan Ordusuna, qəhrəman əsgər və zabitlərimizə minnətdarlıqlarını bildirib, bu yolda canlarından keçən şəhidlərimizə rəhmət diləyiblər.

Baş nazirin müavini Samir Şərifov Səudiyyə Ərəbistanının nümayəndə heyəti ilə görüşüb.

Nazirlər Kabinetindən AZƏRTAC-a bildiriblər ki, mayın 16-da Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin müavini, Azərbaycan Respublikası və Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın həmsədri Samir Şərifov Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) 13-cü Sessiyasında iştirak üçün Bakıya gəlmiş Səudiyyə Ərəbistanının nümayəndə heyətinin rəhbəri, bələdiyyələr və mənzil naziri Məcid bin Abdullah əl-Hogaili ilə görüşüb.

Görüş zamanı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının Bakıda keçirilməsindən və Səudiyyə Ərəbistanının Forumda iştirakından məmnunluq ifadə olunub.

İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın hazırkı vəziyyətinin qənaətbəxş olduğu qeyd edilib.

Müasir şəhərsalmaya dair məsələlər, həmçinin Azərbaycan Respublikası və Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı arasında iqtisadi münasibətlərin perspektivinə dair fikir mübadiləsi aparılıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mayın 16-da BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) icraçı direktoru Anaklaudia Rossbaxı qəbul edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Anaklaudia Rossbax Bakıda BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası ilə bağlı gördüyü işlərin onda dərin təəssürat hissi yaratdığını deyərək, bu mötəbər tədbirin təşkili ilə əlaqədar ölkəmizin tətbiq etdiyi innovativ yanaşmaları alqışladığını vurğuladı, onların sessiyanın daha məzmunlu keçirilməsinə zəmin yaratdığını qeyd etdi. Bütün bunlara görə Azərbaycan tərəfinə minnətdarlıq edən qonaq ölkəmizin bu tədbirə möhtəşəm ev sahibliyi edəcəyinə əminliyini bildirdi.

Anaklaudia Rossbax COP29-un Azərbaycanda yüksək səviyyədə keçirildiyini xatırladaraq, bunun ardınca ölkəmizdə WUF13 kimi tədbirin təşkilinin önəminə toxundu. O, COP və WUF-un BMT sistemində ən böyük tədbirlər hesab olunduğunu deyərək vurğuladı ki, mahiyyəti etibarilə Azərbaycan bu tədbirlər arasında əlaqə yaradıb.

Qonaq ölkəmizin BMT-nin Məskunlaşma Proqramının fəaliyyətinə verdiyi könüllü maliyyə töhfələrini yüksək qiymətləndirdi, Azərbaycan-UN-Habitat əməkdaşlığını, o cümlədən respublikamızda keçirilən Milli Şəhərsalma forumları ənənəsini təqdir etdiyini dedi. O, bundan sonra da əməkdaşlığın uğurla davam edəcəyinə ümidvarlığını bildirdi.

Xoş sözlərə görə minnətdarlığını ifadə edən dövlətimizin başçısı vurğuladı ki, ölkəmiz tərəfindən tədbirin yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün bütün zəruri addımlar atılıb. Prezident İlham Əliyev bir neçə gün əvvəl Bakı Olimpiya Stadionunun ərazisində WUF13 ilə bağlı görülən işlərlə yerində tanış olduğunu xatırlatdı, bu tədbirin nəticəyönümlü olacağına ümidvarlığını ifadə etdi.

Dövlətimizin başçısı Azərbaycanın Ümumdünya Şəhərsalma Forumu təcrübəsinin, həmçinin ölkəmizdə şəhərsalma sahəsində tətbiq olunan innovativ yanaşmaların, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə postmünaqişə şəraitində genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılmasının digər ölkələr üçün də nümunəvi xarakter daşıdığını bildirdi və ölkəmizin bu təcrübəni bölüşməyə hazır olduğunu dedi.

Söhbət zamanı Azərbaycanın BMT-nin Məskunlaşma Proqramının fəaliyyətini dəstəklədiyi məmnunluqla vurğulandı, ölkəmizlə bu qurum arasında əməkdaşlığın perspektivləri ilə bağlı müzakirələr aparıldı.

Görüşdən sonra Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi ilə BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) arasında WUF13 Bakı standartlarına əsasən gələcəkdə keçiriləcək Ümumdünya Şəhərsalma Forumun sessiyalarına ev sahibliyi üzrə əməliyyat təlimatının birgə hazırlanmasında əməkdaşlıq etmək məqsədilə Niyyət Məktubu imzalandı. Gələcək sessiyalara ev sahibliyi edəcək tərəflərə qərarqəbuletmə prosesinə dəstək olmaq üçün nəzərdə tutulan sənəd Bakıda keçirilən WUF13-ün uğurlu hazırlıq mərhələsinə əsaslanmaqla, növbəti tədbirlərin operativ səmərəliliyini artırmağı hədəfləyir.

​Qazaxıstanın Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) qeyri-rəsmi Zirvə görüşü keçirilib. Prezident İlham Əliyevin də iştirak etdiyi bu mötəbər tədbir həm türk dünyasının, həm də beynəlxalq birliyin diqqət mərkəzindədir. Bu yüksək maraq təsadüfi deyil, çünki qlobal idarəetmənin ənənəvi mexanizmlərinin dərin böhran keçirdiyi bir dövrdə, TDT Avrasiya məkanında regional əməkdaşlığın ən perspektivli və dinamik mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir.

​Milli Məclisin deputatı Kamran Bayramov qəzetimizə açıqlamasında bildirib ki, bu gün əminliklə qeyd etmək olar ki, türk dünyası inteqrasiya prosesində keyfiyyətcə yeni bir mərhələyə qədəm qoyur: "Əgər əvvəllər TDT çərçivəsindəki əməkdaşlıq daha çox simvolik, mədəni və humanitar təşəbbüs kimi qəbul edilirdisə, hazırda təşkilat öz fəaliyyət gündəliyini fəal şəkildə genişləndirir. İndi diqqət mərkəzində iqtisadiyyat və ticarət əlaqələri, nəqliyyat-logistika şəbəkələrinin qovuşdurulması, enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsallaşma və innovasiyalar, təhlükəsizlik və xarici siyasət yanaşmalarının koordinasiyası dayanır.

​Faktiki olaraq, nəhəng demoqrafik, iqtisadi və tranzit potensialına malik dayanıqlı bir geosiyasi məkan formalaşmaqdadır. Sevindirici haldır ki, məhz Azərbaycan TDT çərçivəsində təşkilatın institusional inkişafına yeni dinamika qazandırır".

 Deputat qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyev Türküstan sammitindəki çıxışında bu mühüm məqamı xüsusi olaraq vurğulayıb.

​Bakı hər zaman əməkdaşlığın praktiki tərəfini gücləndirməyin tərəfdarı kimi çıxış edir, bəyanatlardan konkret layihə və təşəbbüslərə keçidin zəruriliyini diqqətə çatdırır. Əlverişli coğrafi mövqeyə malik və Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat-logistika qovşağı olan Azərbaycan türk dünyasındakı inteqrasiya proseslərinin obyektiv olaraq əsas drayverlərindən birinə çevrilir.

K.Bayramov bildirib ki, son illərdə TDT çərçivəsində qlobal geoiqtisadi transformasiyalar fonunda strateji əhəmiyyət kəsb edən Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyil: "Asiya ilə Avropa arasında alternativ tədarük marşrutlarına artan maraq türk dövlətlərinin Avrasiya ticarətindəki həlledici rolunu daha da möhkəmləndirir. Nəqliyyat və energetika sahələrindəki bu sıx qarşılıqlı fəaliyyət, daha geniş iqtisadi kooperasiya üçün möhkəm təməl yaradır.

​Bu xüsusda, Azərbaycan dövlətinin başçısı öz çıxışında rəqəmsal inkişaf və süni intellektin yaratdığı imkanlar sayəsində dünyanın yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu və türk dövlətlərinin bu prosesdə ön sıralarda yer almalı olduğunu qeyd etdi.

​Azərbaycan TDT-nin inteqrasiya modelini beynəlxalq səviyyədə təşviq etmək üçün öz platformasını təqdim etməyə hazırdır və bu istiqamətdə əməli addımlar atır. 

Deputat bu günlərdə Bakıda BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası çərçivəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının şəhərsalma üzrə yüksəksəviyyəli dialoqunun təşkil olunacağını diqqətə çatdıraraq əlavə edib ki, iyun ayında isə ölkəmizin paytaxtı türk xalqlarının elmi-mədəni birliyinə misilsiz töhfələr vermiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsinə ev sahibliyi edəcək: "Bu hadisələrin hər biri ölkəmizin vahid türk dünyasının qüdrətli sistemində etibarlı və əvəzolunmaz bir bağ olduğunu nümayiş etdirir. Türk dünyasının əhəmiyyəti artıq regional çərçivələri aşaraq qlobal proseslərin vizual tərkib hissəsinə çevrilir. Bu, həm TDT-nin potensialına beynəlxalq marağın artmasında, həm də üzv dövlətlərin dünya siyasəti və iqtisadiyyatının əsas məsələlərində öz mövqelərini koordinasiya etmək rəğbətində özünü göstərir. Qlobal güc mərkəzləri arasında rəqabətin kəskinləşdiyi və dünya sisteminin yenidən formalaşdığı bir şəraitdə, belə bir ortaq platformanın mövcudluğu türk dövlətləri üçün əlavə strateji üstünlükdür. Beləliklə, TDT liderlərinin qeyri-rəsmi sammiti olduqca kritik bir tarixi məqamda baş tutdu. Bu dövr türk dünyasına nəinki daxili birliyi möhkəmləndirmək, həm də beynəlxalq münasibətlərin yeni arxitekturasında daha nüfuzlu yer tutmaq imkanı verir. Təşkilatın gələcək geosiyasi və geoiqtisadi rolu, üzv dövlətlərin bu tarixi fürsət pəncərəsindən nə dərəcədə səmərəli istifadə edəcəyindən asılı olacaq.Prezident İlham Əliyevin Türküstan sammitində bəyan etdiyi kimi  "Bizim ailəmiz olan türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir."

​Azərbaycan liderinin bu sözləri TDT üzvü olan ölkələr üçün strateji bir kompas və hədəf olmalıdır. Mövcud potensialı nəzərə alsaq, bu hədəfə yaxın gələcəkdə nail olunacaq".

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Türkiyədə keçirilən “EFES-2026” çoxmillətli birgə müştərək təlimi çərçivəsində növbəti tapşırıqlar uğurla tamamlanıb.

Müdafiə Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, təlim planına uyğun olaraq, iştirakçı ölkələrin hərbi qulluqçuları dənizdən sahilə hücum tapşırığını icra ediblər.

Yüksəksürətli katerlərlə sahildə yerləşən şərti düşmən mövqelərinə yaxınlaşan qruplar, intensiv atəş dəstəyi altında quruya çıxıb, istehkamları dəf edərək müdafiə mövqelərini qısa müddətdə zərərsizləşdiriblər.

Aparılan effektiv əməliyyat nəticəsində sahil xətti tam təmizlənib və desant qüvvələrinin quruya çıxması üçün təhlükəsiz şərait yaradılıb.

Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin qeyri-hökumət təşkilatlarının II Əməkdaşlıq Forumu keçirilir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, forumda Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv və müşahidəçi ölkələrin QHT nümayəndələri, dövlət qurumlarının təmsilçiləri, ekspertlər və ictimai fəallar iştirak edirlər.

Tədbirin əsas məqsədi türk dünyasında vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ortaq layihələrin təşviqi, humanitar, sosial, mədəni və ictimai istiqamətlər üzrə birgə fəaliyyət imkanlarının müzakirəsidir.

Dünya bazarında Azərbaycan nefti bahalaşıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti 2,93 dollar və ya 2,58 faiz artaraq 116,41 dollar olub.

Qeyd edək ki, "Azeri Light" neftinin ən aşağı qiyməti 2020-ci il aprelin 21-də (15,81 ABŞ dolları), maksimal qiyməti isə 2008-ci ilin iyulunda (149,66 ABŞ dolları) qeydə alınıb.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çin sədri Si Cinpinlə ikigünlük görüşünü uğurlu adlandırıb.

AZƏRTAC-ın məlumatına görə, bu barədə o, Ağ Evə döndükdən sonra jurnalistlərə deyib.

"Biz əla müqavilələr, əla ticarət sövdələşmələri bağladıq, əla münasibətlər qurduq. Bir çox şey baş verdi və siz onlar haqqında eşidəcəksiniz. Amma bu, böyük bir uğur idi”,- deyə Tramp bildirib.

Türkiyə və Azərbaycan arasında qardaşlıq təkcə regionda deyil, Asiyadan Avropayadək uzanan geniş məkanda sülhə, sabitliyə və rifaha töhfə verən güclü əməkdaşlıq modelinə çevrilib. Ankara və Bakı beynəlxalq platformalarda çiyin-çiyinə fəaliyyət göstərir, ədalətli maraqların müdafiəsində bir-birinə güclü və səmimi dəstək nümayiş etdirir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirləri Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu Ankarada Azərbaycanın Müstəqillik Günü və Silahlı Qüvvələrin yaranmasının ildönümünə həsr olunmuş təntənəli tədbirdə səsləndirib.

Nazir vurğulayıb ki, Ankara və Bakı həm kədərdə, həm də sevincdə birdir: “44 günlük Vətən müharibəsi günlərində Azərbaycana göstərilən dəstəklə fəxr edirik. 2023-cü ildə baş vermiş dağıdıcı zəlzələlərin nəticələrinin aradan qaldırılmasına görə qardaş ölkənin yardımına görə minnətdarıq. Bütün bunlar ölkələrimiz və xalqlarımız arasında qardaşlığın güclü təzahürləridir”.

A.Uraloğlu müasir Azərbaycanın nailiyyətlərini alqışlayıb, bütün Türk dünyasının maraqları naminə səylərin daha da gücləndirilməsinin vacibliyini qeyd edib.

Nazir Prezidentlər İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iki ölkə arasında qardaşlıq əlaqələrinin və strateji münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə verdikləri töhfənin danılmaz olduğunu vurğulayaraq, münasibətlərin bütün sahələrdə, o cümlədən nəqliyyat sektorunda daha da inkişaf etdirilməsinə çağırıb.

Türkiyənin nəqliyyat naziri ölkəmizin işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan bərpa işlərini yüksək qiymətləndirib, iki ölkə liderinin yeni hava limanlarının açılışında iştirakını xatırladaraq deyib: “Əminəm ki, Türkiyə və Azərbaycan liderlərinin ortaq baxışı sayəsində qarşıya qoyulan hədəflərə ən qısa müddətdə nail olacağıq. Ölkələrimizin ortaq yanaşmaları regiondan çox uzaqlarda da inkişafa töhfə verir. Birgə layihələrin inkişafı, Orta Dəhlizin reallaşdırılması istiqamətində göstərilən səylər son dərəcə böyük əhəmiyyət daşıyır”.

A.Uraloğlu, həmçinin münasibətlərin normallaşması prosesinin arzuolunan nəticələr verəcəyinə və regionun ziddiyyətlər dövrünü geridə qoyacağına əminliyini ifadə edib.

Şəxsi dronumu həyətimdə və ya şəhər daxilində heç bir rəsmi icazə almadan uçursam, bu, qanun pozuntusu sayılırmı? Əgər sayılırsa, hansı hallarda məsuliyyət yaranır və məni hansı məbləğdə cərimə və ya digər hüquqi sanksiyalar gözləyə bilər?

Məhəmməd  ƏLİZADƏ,

Sumqayıt şəhəri

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) istifadəsini dispozitiv (sərbəst) deyil, imperativ (məcburi) normalarla tənzimləyir. Nəzərə almalısınız ki, sizin mülkiyyət hüququnuzun olması (həyətyanı sahəyə sahiblik) həmin sahə üzərindəki hava məkanından sərbəst istifadə hüququ vermir.

"Mülki dövriyyənin müəyyən iştirakçılarına mənsub ola bilən və dövriyyədə olmasına xüsusi icazə əsasında yol verilən (mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış) əşyaların siyahısı haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 18-ci bəndinə əsasən, mülki pilotsuz uçuş aparatları (uşaqların istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş oyuncaq pilotsuz uçuş aparatları istisna olmaqla) Mülki Məcəlləyə uyğun olaraq, mülki dövriyyənin müəyyən iştirakçılarına mənsub ola bilən və dövriyyədə olmasına xüsusi icazə əsasında yol verilən (mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış) əşyalar siyahısına daxildir və xüsusi icazə əsasında dövriyyədə ola bilər. 

Xüsusi icazə Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi tərəfindən aidiyyəti dövlət orqanlarının (Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti, Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti, Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidməti və Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi) rəyləri nəzərə alınmaqla verilir.

Qeyd edək ki, qanunvericilikdə mülki PUA sistemlərinin icazəsiz istismarı, əldə edilməsi və satılması inzibati məsuliyyət yaradır. Belə ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 294-3.1-ci maddəsi ilə müvafiq icazə alınmadan model pilotsuz uçuş aparatı klubu və ya assosiasiyasının fəaliyyət göstərməsinə görə -fiziki şəxslər üç min manat məbləğində, vəzifəli şəxslər beş min manat məbləğində, hüquqi şəxslər səkkiz min manat məbləğində; 294-3.2-ci maddəsinə görə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) yaratdığı mərkəzin icazəsi olmadan nəzarət olunan hava məkanında və aerodromyanı ərazidə mülki pilotsuz uçuş aparatı sistemləri əməliyyatlarının həyata keçirilməsinə görə -fiziki şəxslər üç min manat məbləğində, vəzifəli şəxslər yeddi min manat məbləğində, hüquqi şəxslər on beş min manat məbləğində və 294-3.3-cü maddəsinə görə, məsafədən idarə edən pilotun (operatorun) əməliyyatın dayandırılması və ya dəyişdirilməsi ilə əlaqədar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) yaratdığı mərkəzin verdiyi göstərişi dərhal yerinə yetirməməsinə görə -fiziki şəxslər dörd min manat məbləğində, vəzifəli şəxslər yeddi min manat məbləğində, hüquqi şəxslər on yeddi min manat məbləğində cərimə edilirlər.

Həmçinin İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 592-1-ci maddəsinə əsasən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının xüsusi icazəsi olmadan mülki pilotsuz uçuş aparatlarının (uşaqların istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş oyuncaq pilotsuz uçuş aparatları istisna olmaqla) əldə edilməsi və ya satılmasına görə -mülki pilotsuz uçuş aparatları müsadirə edilməklə yüz əlli manatdan üç yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Bununla yanaşı nəzərə almalısınız ki, əgər şəhər daxilində uçuş həyata keçirirsinizsə, bu, təkcə inzibati xəta kimi deyil, həm də şəxsi və ictimai təhlükəsizliyə müdaxilə kimi də qiymətləndirilə bilər. 

Sualları cavablandırdı:

Paşa SƏFƏROV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü

Dünən Zəngilan şəhəri və Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kəndi növbəti sakinlərini qarşılayıb

İşğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə aparılan yenidənqurma və bərpa prosesi artıq yeni tarixi mərhələnin simvoluna çevrilib. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr təkcə dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması anlamına gəlmir. Bu proses eyni zamanda insanların öz doğma yurdlarına qayıdışı, illərlə yarımçıq qalan həyatların yenidən qurulması, sosial və iqtisadi münasibətlərin bərpası deməkdir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr öz miqyası və sürəti ilə diqqət çəkir. Qüdrətli dövlətimiz tərəfindən bölgənin dirçəldilməsi istiqamətində sistemli addımlar atılır, şəhərsalma müasir yanaşmalar əsasında həyata keçirilir. Burada məqsəd yalnız yaşayış məntəqələrini bərpa etmək deyil, eyni zamanda müasir standartlara uyğun, dayanıqlı və komfortlu həyat mühiti yaratmaqdır.

Azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən tikinti və infrastruktur layihələri bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir. Bunların sırasında yolların çəkilməsi, elektrik və qaz xətlərinin qurulması, su təminatının yaradılması, rabitə sistemlərinin yenilənməsi, məktəb və xəstəxanaların tikilməsi xüsusi yer tutur. Uzun illər tamamilə dağıdılmış vəziyyətdə qalan yaşayış məntəqələrində demək olar ki, bütün infrastrukturlar sıfırdan qurulur.

Müasir şəhərsalma yanaşmasının əsas elementlərindən biri də "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqidir. Bu model çərçivəsində tikilən yaşayış məntəqələrində ekoloji təhlükəsizlik, rəqəmsal idarəetmə, enerjidən səmərəli istifadə və vətəndaş rahatlığı əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib. Yeni qurulan kənd və şəhərlərdə alternativ enerji mənbələrinin tətbiqi, elektron xidmətlərin təşkili və rəqəmsal infrastrukturun yaradılması bölgənin gələcək inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Quruculuq işlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də sosial infrastrukturun formalaşdırılmasıdır. Yeni məktəblər, uşaq bağçaları, tibb müəssisələri və sosial xidmət obyektləri insanların rahat yaşayışını təmin etmək məqsədi daşıyır. Dövlətin əsas məqsədi yalnız əhalini doğma torpaqlarına qaytarmaq deyil, eyni zamanda onlar üçün təhlükəsiz və yüksək həyat standartlarına uyğun mühit yaratmaqdır.

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında bildirib ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəldilməsi Azərbaycanın əsas milli prioritetlərindən biridir. Dövlət başçısı mayın 10-da Zəngilan şəhərində ilk yaşayış kompleksinə köçən ailələrlə görüşü zamanı qeyd edib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin ən böyük arzularından biri torpaqlarımızın işğaldan azad olunması idi və Azərbaycan xalqı bu vəsiyyəti yerinə yetirdi. Bu gün ölkənin hər qarış torpağında Azərbaycanın suverenliyi tam təmin olunub.

Zəngilan şəhərində istifadəyə verilən ilk yaşayış kompleksi bölgədə həyata keçirilən yenidənqurma işlərinin mühüm nümunələrindən biridir. İki hektardan artıq ərazidə salınmış kompleksdə ümumilikdə 12 bina tikilib. Buraya həm üçmərtəbəli çoxmənzilli binalar, həm də "townhouse" tipli ikimərtəbəli evlər daxildir. Kompleksdə ümumilikdə 104 mənzil mövcuddur. Mənzillərin əksəriyyəti sakinlərin istifadəsinə verilib, müəyyən hissəsi isə xidməti məqsədlər üçün nəzərdə tutulub. Buradakı mənzillər müxtəlif ailə tərkibinə uyğun şəkildə 2, 3, 4 və 5 otaqlı formatda inşa olunub.

Yeni yaşayış kompleksində sakinlərin rahatlığı üçün geniş imkanlar yaradılıb. Ərazidə uşaq və idman meydançaları, velosiped zolaqları, yeraltı və yerüstü dayanacaqlar salınıb. Kompleks şəhərin Baş planına uyğun olaraq məktəb, uşaq bağçası və park ərazilərinə yaxın yerləşdirilib. Bu yanaşma gələcəkdə şəhərin daha rahat və funksional inkişafına xidmət edir.

Zəngilan şəhərinə keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə geridönüşü davam edir. Dünən 5 ailə olmaqla 26 nəfər öz yurduna qovuşub. Bununla da Zəngilanda məskunlaşan insanların sayı 339 nəfərə (84 ailə) çatıb. Bu rəqəmlər göstərir ki, "Böyük qayıdış" proqramı sürətlə həyata keçirilir.

Zəngilanda icra olunan layihələr sırasında turizm və xidmət sektorunun inkişafına yönəlmiş təşəbbüslər də xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev mayın 10-da "Zangilan City Park Hotel"in təməlini qoyub. 1,5 hektarlıq ərazidə tikiləcək hotel bölgənin turizm potensialının inkişafına mühüm töhfə verəcək. Burada 116 otağın yaradılması nəzərdə tutulur və eyni vaxtda 241 nəfərin yerləşməsi mümkün olacaq. Hoteldə restoran, iclas zalları, idman zalı və açıq terras fəaliyyət göstərəcək. Layihənin daha bir mühüm tərəfi isə məşğulluğa töhfəsi olacaq. Yeni hotelin istifadəyə verilməsindən sonra 120 nəfər işlə təmin ediləcək.

Qarabağda yenidən qurulan yaşayış məntəqələrindən biri də Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kəndidir. Dünən kəndə 107 ailə olmaqla 453 nəfər köçürülüb. Bununla da kənd sakinlərinin sayı 915 nəfərə (214 ailə) çatıb. Şükürbəyli Cəbrayıl rayonunun mühüm yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur və rayon mərkəzindən 18 kilometr məsafədə yerləşir. Burada həyata keçirilən quruculuq işləri kəndin tamamilə yeni simada formalaşdırılmasına şərait yaradıb. Şükürbəyli kəndində inşa edilən 360 şagird yerlik məktəb binası bölgədə təhsilin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir standartlara uyğun tikilən məktəbdə şagirdlərin keyfiyyətli təhsil alması üçün bütün zəruri şərait yaradılıb. Təhsil müəssisələrinin tikintisi dövlətin Qarabağda insan kapitalının formalaşdırılmasına verdiyi önəmin göstəricisidir.

Şükürbəyliyə gələcək mərhələlərdə daha çox ailənin köçürülməsi nəzərdə tutulur. Buraya yalnız kəndin əvvəlki sakinləri deyil, həmçinin Şıxalıağalı, Dəjəl və Mahmudlu yaşayış məntəqələrinin sakinləri də daxil olacaq. Ümumilikdə 615 ailənin, yəni 2522 nəfərin bu əraziyə köçürülməsi planlaşdırılır. İlkin mərhələdə 635 fərdi yaşayış evi istifadəyə verilib. Bu evlərin böyük hissəsi sakinlərin istifadəsinə təqdim olunub, bir qismi isə xidməti məqsədlər üçün ayrılıb.

Şükürbəyli kəndində sosial infrastrukturun qurulmasına da xüsusi diqqət yetirilib. Burada iki uşaq bağçası, tibb məntəqəsi, musiqi məktəbi, icma mərkəzi və inzibati bina tikilib. Kənddə sakinlərin rahat yaşayışı üçün bütün əsas kommunal xidmətlər yaradılıb. Elektrik yarımstansiyası istifadəyə verilib, qaz, su, rabitə, internet və "İP TV" şəbəkələri qurulub, yollar asfaltlanıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, yeni salınan yaşayış məntəqələri müasir kənd modelinə uyğun şəkildə formalaşdırılır.

Bu gün 35 minə yaxın keçmiş məcburi köçkün doğma torpaqlarında yaşayır. Bu rəqəm Azərbaycanın iqtisadi və siyasi gücünün təzahürüdür. Bu proses regionun gələcək inkişaf modelini formalaşdırır, yeni iqtisadi imkanlar yaradır və sosial rifahın yüksəlməsinə xidmət edir.

Ülkər XASPOLADOVA,

"Azərbaycan"

Bir zamanlar həsrətin simvoluna çevrilmiş Laçın dağları indi zəfərin vüqarı ilə buludlara boylanır. Üzərində ay-ulduzlu, üçrəngli bayrağımız dalğalanan Həkəri çayı doğma sahiblərinə qovuşmağın sevinci ilə çağlayır. Laçın artıq bizim üçün əlyetməz, ünçatmaz ünvan deyil. 

Laçın xalqımızın sarsılmaz inamının və milli ləyaqətimizin bərpa olunduğu qürur salnaməsidir. Bu gün Laçın deyəndə artıq köçkünlük acısını yox, böyük qayıdışın sevincini, yenidən qurulan yurd yerimizin müasir simasını və xalqımızın böyüklüyünü göz önünə gətiririk. İndi biz dağlar qoynunda bina edilmiş əsrarəngiz yurdda azad nəfəs alırıqsa, bu, birqərinəlik həsrət qaranlığını yaran parlaq Zəfərimizin sayəsindədir. 

18 mayın ağrılı-acılı dərsi 

18 may 1992-ci il. Bu, Azərbaycan xalqının yaddaşında Şuşanın itkisindən cəmi 10 gün sonra yaşanan növbəti bir faciənin - Laçın rayonunun işğalının acı tarixi idi. Laçının işğalı Azərbaycana vurulan ən ağır zərbələrdən biri oldu. 34 il əvvəl yaşanan bu faciə Ermənistanla Qarabağ arasında "nəfəslik" açaraq növbəti işğallar üçün qanlı zəmin hazırladı. Rayonun işğal altına düşməsi ilə faktiki olaraq Ermənistanla keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti arasında coğrafi əlaqə yaradıldı. Bu isə növbəti mərhələdə işğalçı Ermənistanın Kəlbəcəri və digər rayonlarımızı zəbt etməsinə birbaşa şərait yaratdı. Ermənistanın rayonlarımızı, o cümlədən Laçını asanlıqla işğal etməsi həmin dövrdə ölkədəki rəhbərliyin və iqtidara can atan qüvvələrin milli xəyanətinin ağrı-acılı nəticəsi idi. Laçının ermənilərə təhvil verilməsinin arxasında məkrli siyasi niyyətlər dayanmışdı. Həmin faciəvi dövrdə Şuşanın, Laçının müdafiəsini təşkil etmək əvəzinə Bakıda hakimiyyət davası aparan antimilli qüvvələri nə ölkənin, nə də xalqın taleyi maraqlandırırdı. Buna görə də 1992-ci il mayın 18-də Laçın işğal altına düşdü və yurdundan zorla didərgin salınan, məcburi köçkünə çevrilən on minlərlə vətəndaşımız ölkəmizin müxtəlif bölgələrində çadırlarda, yataqxanalarda, vaqonlarda... acınacaqlı vəziyyətdə yaşamağa başladılar. 

Ancaq bütün bu maddi-mənəvi məhrumiyyətlər laçınlıların ürəklərindəki yurda dönüş inamlarını sındıra bilmədi. Onlar hər il mayın 18-ni təqvimdəki qara ləkə kimi yox, qayıdışın başlanğıcı kimi gözlədilər.

Və bu böyük inam bir gün yurda dönüş sevinci ilə nəticələndi.  

Gerçəkləşdirilən vəd

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdışı xalqımızın qurtuluşu oldu. O zaman xilaskarlıq missiyasını üzərinə götürən Ulu Öndər Azərbaycanın öz gücünü toplaması üçün bugünkü zəfərimizi təmin edən siyasət yürüdərək möhkəm təməllər yaratdı. 

2003-cü ildən etibarən Heydər Əliyev siyasətini uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyevin ötən müddətdə gündəliyində duran başlıca məsələ torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi idi. Bu istiqamətdə düşünülmüş siyasət yürüdən dövlətimizin başçısı əmin idi ki, torpaqlarımız mütləq işğaldan azad ediləcək. 

2011-ci il dekabrın 24-də - öz doğum günündə Ağcabədidəki Taxtakörpü qəsəbəsində laçınlı köçkünlərlə görüşən Prezident İlham Əliyev o vaxt hər kəsin qəlbinə ümid toxumu səpən və hələ də yaddaşlarda dərin iz buraxan məşhur sözlərini demişdi: "Torpaqlarımız işğalçılardan azad olunandan sonra bütün köçkünlər üçün Laçında, Kəlbəcərdə, Ağdamda... bundan da gözəl evlər tikəcəyik. Mən buna şübhə etmirəm". Həmin vaxt bəlkə də  bəziləri üçün bu uzaq bir arzu kimi görünsə də, dövlət başçısı bu hədəfə doğru hər gün inamla addımlayırdı.

Həmin tarixi günün üzərindən heç on il keçməmiş Laçın rayonu işğaldan azad edildi. 2022-ci il avqustun 26-da azadlığına qovuşdurulan Laçın şəhərinə isə cəmi 9 ay  sonra - 28 May Müstəqillik Günündə qayıdış köçü həyata keçirildi. Həmin gün azad Laçında bu əsrarəngiz şəhərin sakinləri ilə görüşən Prezident İlham Əliyev vaxtilə Ağcabədidə laçınlılarla keçirilən o unudulmaz görüşü xatırladı və o zaman deyilən sözlərin artıq gerçəyə çevrilməsinin qürurunu bölüşdü: "O görüşdə demişdim ki, gün gələcək, biz sizin üçün Laçında daha gözəl evlər tikəcəyik və gün gəldi. O tarixdən cəmi 11 il keçib, biz sizinlə artıq Laçın şəhərində görüşürük və bundan böyük xoşbəxtlik ola bilməz". 

Xilaskar lider İlham Əliyev vurğuladı ki, bu tarixlərin - yəni Laçının azad olunmasının və bu gün bizim burada keçirdiyimiz görüşün tarixlərinin də rəmzi mənası var: "May ayında Laçın işğal altına düşdü, may ayında laçınlılar Laçına qayıtdılar. Düzdür, 31 ildən sonra, amma biz qayıtmışıq".

Qələbə strategiyası

İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycanın hərbi və diplomatik dühasını dünyaya nümayiş etdirdi. Şuşanın azad edilməsindən sonra diz çökən düşmən 2020-ci il dekabrın 1-də Laçını təhvil verməyə məcbur oldu. Bu, strateji zəfər idi. Tarixi qələbənin üzərindən bir il keçdikdən sonra, 2021-ci il avqustun 16-da Laçın rayonuna səfər edən Prezident İlham Əliyev burada Laçın Beynəlxalq Hava Limanının təməlini qoymaqla bu cənnətməkan ərazidə aparılacaq geniş quruculuq və bərpa işlərinə start verdi.

Azərbaycanın 10 noyabr üçtərəfli Bəyanatında nəzərdə tutulmuş yeni Laçın avtomobil yolunu vaxtından xeyli əvvəl istifadəyə verməsi ilə 2022-ci il avqustun 26-da Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri təcavüzkarlar tərəfindən boşaldıldı.

Həmin vaxt düşmən ərazilərimizdən çıxarkən belə öz xislətini göstərdi. Evləri yandırdı, meşələri məhv etdi.

2022-ci il sentyabrın 21-də Laçın şəhərində Azərbaycan Bayrağını ucaldan qalib lider İlham Əliyev çıxışında bəyan etdi ki, bu, tarixi hadisədir: "Laçın şəhərinin azad edilməsi həmişə tarixdə qalacaq. Bu gün Laçın şəhərində, şəhərin mərkəzində, mərkəzi küçədə Azərbaycan Bayrağını qaldırmışam. Bu bayraq burada əbədi dalğalanacaqdır".

2023-cü il aprelin 23-də Həkəri çayı üzərində qurulan Laçın sərhəd-buraxılış məntəqəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam təmin olunmasının rəmzi oldu.

Zəfər salnaməmizin haqq səsi kimi Həkəri çayının üzərində ucaldılan üçrəngli bayraq hər bir azərbaycanlının qəlbindəki "Vətən bütövləşdi" nidasının sədası oldu. Sərhəd nəzarət-buraxılış məntəqəsinin qurulması ilə dövlətimiz öz suveren hüquqlarını bütün dünya qarşısında bir daha təsdiqlədi.

Cənnətməkana qayıdış 

Bu gün Laçın yenidən cənnətməkana çevrilib. Laçın Beynəlxalq Hava Limanının inşası, yeni tunellər, yollar və müasir üslubda bərpa edilən evlər rayonun simasını tamamilə dəyişib.

Həyata keçirilən quruculuq işlərinin nəticəsidir ki, Laçın şəhərinə, eləcə də Zabux, Sus və Bəylik kəndlərinə qayıdış həyata keçirilib, minlərlə laçınlı doğma yurdda sevincli günlərə başlayıb.  

Yurdlarına dönən keçmiş məcburi köçkünləri öz doğma evlərində ziyarət etmək Prezident İlham Əliyevin xoş ənənələrindən biridir. 

Ölkə rəhbərinin bayram əhvalı ilə keçən unudulmaz görüşlərindən biri 2023-cü il mayın 28-də Laçına dönən ilk sakinlərlə oldu.

"Cənnətin əgər təsviri varsa, bu gün, bax, budur. Gözəl təbiət, əzəmətli dağlar, gözəl binalar, evlər - hər şey çox böyük zövqlə yaradılır ki, həm insanlar burada rahat yaşasınlar, həm də Laçın şəhərinin müasir siması Azərbaycanın əldə etdiyi uğurları ilə eyni səviyyədə olsun", - deyə  Prezident İlham Əliyev laçınlıların yurda dönüş sevinclərini bu qürurverici sözlərlə bölüşmüşdü. 

Bəli, 1992-ci ilin may ayında didərgin salınan laçınlılar 31 il sonra yenə may ayında - bu dəfə Müstəqillik Günündə öz doğma yurdlarına qayıtdılar. Bu qayıdış tarixi ədalətin qələbəsi, Laçının yeni növrağının başlanğıcı oldu. 

Yasəmən MUSAYEVA, 

"Azərbaycan"

Bu kəmərin təməlinin qoyulmasından 10 il keçir

Avropaya yeni mənbədən və yeni marşrutla qaz axınını təmin edən TAP-ın (Trans-Adriatik Qaz Boru Kəməri) təməlinin qoyulmasından 10 il keçir. Təməlqoyma mərasimi 2016-cı il mayın 17-də Yunanıstanın Saloniki şəhərində keçirilib və orada Azərbaycanın, Yunanıstanın, ABŞ-nin, Albaniyanın, İtaliyanın, Türkiyənin, Gürcüstanın, Bolqarıstanın yüksəkvəzifəli şəxsləri, Avropa Komissiyasının və konsorsiuma daxil olan şirkətlərin səlahiyyətli nümayəndələri iştirak ediblər.

"Cənub qaz dəhlizi"nin sonuncu seqmenti olan TAP-ın çəkilişi bir neçə il davam edib və onun istifadəyə verilməsi ilə "Cənub qaz dəhlizi" tam sistem kimi işə düşüb. 

3500 kilometrlik bu dəhliz vasitəsilə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz" yatağının işlənməsinin ikinci mərhələsi çərçivəsində çıxarılan qaz Gürcüstana, Türkiyəyə və Avropaya çatdırılır. Beləliklə, "Cənub qaz dəhlizi" üç kəmərdən - genişləndirilmiş CQBK (Cənubi Qafqaz Boru Kəməri), TANAP (Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri) və TAP-dan ibarətdir.

TAP uzun məsafə qət edərək Azərbaycan qazını İtaliyanın cənubuna, bu ölkədən də Qərbi Avropaya çatdırır. Kəmərin uzunluğu təxminən 878 kilometrdir. Marşrutun 550 kilometri Yunanıstanın, 210 kilometri Albaniyanın ərazisindən, 105 kilometri Adriatik dənizinin altından keçir və sonuncu, bir neçə kilometri İtaliyada quru sahəyə çıxır. Burada kəmər həmin ölkənin qaz nəqliyyatı şəbəkəsi ilə birləşir. Qeyd edək ki, TAP-ın səhmdarları BP (20 faiz), SOCAR (20 faiz), "Snam S.p.A." (20 faiz), "Fluxys" (19 faiz), "Enagas" (16 faiz) və "Axpo" (5 faiz) şirkətləridir.

2020-ci ilin son günündən başlayaraq TAP ahəngdar və təhlükəsiz şəkildə işləyir. Kəmərin daşıdığı Azərbaycan qazının ixrac coğrafiyası genişlənir. Bu gün ölkəmizdən Gürcüstan və Türkiyədən başqa, Yunanıstan, Bolqarıstan, İtaliya, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya, Sloveniya, Xorvatiya, Şimali Makedoniya, Slovakiya, Ukrayna, Suriya, Almaniya və Avstriya qaz alır. Göründüyü kimi, bunların 10-u Avropa İttifaqına üzv dövlətlərdir. 

Xatırladaq ki, Gürcüstana qaz CQBK ilə 2006-cı ildən çatdırılır. Türkiyə Azərbaycan qazını BTƏ (Bakı-Tbilisi-Ərzurum) kəməri ilə 2007-ci və TANAP-la 2018-ci ildən idxal edir. Avropaya isə ölkəmizdən qaz nəqli, qeyd edildiyi kimi, 2020-ci il dekabrın 31-də TAP-ın işə düşməsi ilə başlayıb. TAP-ın istifadəyə verilməsi və artıq ahəngdar fəaliyyət göstərməsi ölkəmiz üçün mühüm tarixi hadisədir. Regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyində önəmli əhəmiyyətə malik "Cənub qaz dəhlizi"nin sonuncu hissəsinin yekunlaşması həm də Azərbaycan qazını gözləyən bütün ölkələr, layihədə tərəfdaşlıq edən şirkətlər üçün böyük hadisə kimi dəyərləndirilir.

Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, 2026-cı ilin yanvar-mart ayları ərzində Azərbaycan xarici ölkələrə 6,5 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 8,3 faiz artım deməkdir. İxracın istiqamətləri isə belədir: Avropa - 3 milyard kubmetr, Türkiyə - 2,4 milyard kubmetr (bunun 1,5 milyard kubmetri TANAP vasitəsilə), Gürcüstan - 0,8 milyard kubmetr, Suriya - 0,3 milyard kubmetr. Bu dövrdə ölkədə ümumi qaz hasilatı 12,6 milyard kubmetr təşkil edib. 

Yeni çağırışlar qarşısında Azərbaycan qazına tələbat artır. 2022-ci il oktyabrın 1-də Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun (IGB) istifadəyə verilməsi də bu tələbatdan irəli gəlir. Ümumi uzunluğu 182 kilometr olan IGB Bolqarıstanın və Yunanıstanın qaz nəqli şəbəkələrini birləşdirir. Kəmər Azərbaycan təbii qazını Bolqarıstana çatdırır. Bu məqsədlə Bolqarıstanın "Bulgargaz EAD" dövlət şirkəti "Şahdəniz" konsorsiumu ilə müqavilə imzalayıb. 2023-cü il dekabrın 10-da isə Serbiyanın Niş şəhərində Serbiya-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru fəaliyyətə başladı. Bu layihələrin reallaşması TAP-ın inkişafında mühüm bir mərhələnin başlanğıcı, "Cənub qaz dəhlizi"nin yeni qollarla diversifikasiyasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Bunların ümumən Cənub-Şərqi Avropanın şaxələndirilmiş enerji təchizatında, istehlakçıların sərfəli və təmiz enerjiyə çıxışında strateji əhəmiyyət daşıdığı şəksizdir.

Dəhlizin genişləndirilməsi, ixracın şaxələndirilməsi isə zamanın çağırışıdır. Bu barədə 2015-ci ildən başlayaraq hər il Bakıda keçirilən "Cənub Qaz Dəhlizi" Məşvərət Şurasının iclaslarında ətraflı söhbət gedir. Cari il martın 3-də keçirilən 12-ci toplantıda Prezident İlham Əliyev bu barədə belə demişdir: "Biz Avropanın enerji bazarında mövcudluğumuzu genişləndirmək niyyətindəyik. Artıq Avropanın daha iki ölkəsinə - Almaniyaya və Avstriyaya qaz tədarükünə başlamışıq. Beləliklə, hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır. Qarşıdakı illərdə Azərbaycanın yataqlarından yeni qaz hasilatı ilə əlaqədar olaraq hasilat həcmlərini artırmaq imkanımız mövcuddur. Lakin bunun üçün şübhəsiz ki, ötən dəfə də qeyd etdiyimiz kimi, mövcud qaz nəqli infrastrukturlarının genişləndirilməsi üzərində düşünməliyik. Çünki bu gün "Cənub qaz dəhlizi" artıq tam yüklənmiş vəziyyətdədir. Biz bazarda mövcud tələbatı və qlobal vəziyyəti nəzərə alaraq, artacaq tələbatı qarşılamaq məqsədilə əlavə genişləndirmə və interkonnektor imkanlarını araşdırırıq. Məqsədimiz ixracı maksimum səviyyəyə çatdırmaqdır".

Flora SADIQLI,

"Azərbaycan"

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə tikinti-quruculuq, bərpa işlərinin miqyasının ilbəil genişlənməsi və intensivləşməsi investisiya axını baxımından geniş imkanlar açır. Yol, enerji, "ağıllı şəhər", "ağıllı kənd" və infrastruktur layihələrinə qoyulan investisiyalar Qarabağın iqtisadi dirçəlişinə, müasir yaşayış mühitinin formalaşdırılmasına və regionun beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq məkanına çevrilməsinə təsir göstərir.

Qarabağda həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma və inkişaf layihələri beynəlxalq biznes dairələrinin də diqqətini cəlb edir. Regionda formalaşdırılan əlverişli biznes mühiti və yeni iqtisadi imkanlar xarici investorların Qarabağa marağını artırdığı üçün bölgədə həyata keçirilən layihələrdə daha fəal iştirak edirlər. Bu istiqamətdə ən fəal iştirak edənlər, sözsüz ki, Türkiyə şirkətləridir. Türkiyə iş adamları azərbaycanlı həmkarları ilə birlikdə Qarabağın  yenidən qurulmasında  canla-başla iştirak edirlər. İlk addımları Zəfər yolunun tikintisi oldu. Füzuli hava limanının tikintisində də qardaş türklərin əməyi çoxdur. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən minlərlə türk şirkətinin 20-dən çoxu Qarabağda müxtəlif  layihəni reallaşdırır. Avropadan, Afrikadan Azərbaycana dəvət edilən  türk iş adamları bu gün də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsində, mənzil tikintisində, yolların inşasında əllərindən gələni edirlər ki, "Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı"nda nəzərdə tutlanlar tezliklə həyata keçsin. 

Xarici ölkə olaraq İtaliyanın şirkətləri də Qarabağın bərpa və quruculuq işlərində öndə gedirlər. Bu ölkənin şirkətləri gördüyü işlərin miqyasına görə Türkiyə şirkətlərindən sonra ikinci yerdədir. Qarabağın bərpasına töhfə verən ölkələrdən biri də Macarıstandır. Eləcə də Belarus, Çin və digər xarici ölkələrin şirkətləri Qarabağın bərpasında fəal iştirak edirlər. Xarici şirkətlərin azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasında maraqlı olması onu göstərir ki, ermənilərin faktiki olaraq viran qoyduğu Qarabağ onlar üçün cəlbedicidir. 

Beş ildən çoxdur işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa-quruculuq işləri durmadan həyata keçirilir. Artıq müsbət nəticələr də göz qabağındadır. Yenidən salınan yollar, istifadəyə verilən enerji layihələri, inşa olunan yaşayış məntəqələri və müasir infrastruktur Qarabağın simasını dəyişir. Bölgədə aparılan genişmiqyaslı işlər həm keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışını sürətləndirir, həm də regionun iqtisadi potensialının yenidən formalaşmasına şərait yaradır. Məhz bu amil xarici şirkətlərin Qarabağa investisiya qoymaq, iqtisadiyyatın formalaşmasında iştirak etmək istəyinə stimul verir.

Xarici şirkətlərin Qarabağda çalışmaq istəyi təbii ki, bölgənin iqtisadi baxımdan imkanlarının geniş olması ilə bağlıdır. Azərbaycan dövlətinin Qarabağda çalışan xarici şirkətlərə kifayət qədər genişmiqyaslı güzəştlər təklif etməsi də marağı artırır. Bölgədə çalışan şirkətlər 10 il müddətinə vergidən azad olunublar. 

Xoş haldır ki, Qarabağa investisiya axını  gündən-günə artır.  Bu, ondan irəli gəlir ki, "Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı" çərçivəsində dayanıqlı məskunlaşmanın təmin olunması, ərazilərin yerli və xarici dəyər zəncirinə inteqrasiyası, investisiyaların cəlb edilməsi, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması, kənd təsərrüfatı və turizmin inkişafı istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür. Sənaye parklarının fəaliyyəti genişləndirilir, vergi və gömrük güzəştləri tətbiq olunur, həmçinin sahibkarların maliyyə imkanlarının artırılması üçün müxtəlif dəstək mexanizmləri həyata keçirilir.

Bu istiqamətdə məqsədyönlü siyasətin nəticələri artıq konkret rəqəmlərdə və artan beynəlxalq maraqda da öz əksini tapır.  İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Qarabağ Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin rəisi Ələkbər Məmmədov ötən dövr ərzində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa, quruculuq işlərinə dövlət büdcəsindən 25 milyard manatdan çox vəsaitin ayrıldığını və bölgəyə investisiya həcminin artdığını  bildirib: "Xarici şirkətlərdən daxil olmuş müraciətlər 39 ölkəni əhatə edir. Müraciətlər arasında Türkiyə, İran, Macarıstan, Qazaxıstan və Rusiyadan olan investorların payı daha yüksəkdir. Bu göstərici bölgəyə beynəlxalq marağın artdığını və Qarabağda yaradılan biznes mühitinin investorlar üçün cəlbedici olduğunu nümayiş etdirir. Hazırda xarici investorların iştirakı ilə bir sıra iri layihələr icra olunur. Həyata keçirilən təşəbbüslər çərçivəsində Türkiyənin "Dəmirörən" və "Dost Aqropark", Özbəkistanın "Agro Sonuat İnnovator" şirkəti tərəfindən nar bağlarının salınması, Litvanın "Dominari" mebel klasteri, İsveçrənin "Holcim" sement anbarı, Rusiyanın "KamAZ" xidmət mərkəzi, Pakistanın "Azerbaijan Rice Processing Mill" MMC, eləcə də Belarusun "Agrokombinat Dzerjinski" ASC tərəfindən quşçuluq təsərrüfatının yaradılması kimi layihələr həyata keçirilir. Bu layihələr regionda istehsal və xidmət infrastrukturunun genişləndirilməsinə xidmət edir". 

Baş idarənin rəisi vurğulayıb ki, Qarabağ bölgəsində investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi yalnız iqtisadi fəallığın artırılmasına deyil, həm də yeni iş yerlərinin yaradılmasına, yerli sahibkarlığın inkişafına və müasir texnologiyaların tətbiqinə şərait yaradır. Xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən layihələr bölgənin istehsal potensialının gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir. Bölgədə müəyyən edilmiş prioritet istiqamətlərə uyğun olaraq kənd təsərrüfatı, turizm, emal sənayesi və xidmət sektoru əsas inkişaf sahələri kimi müəyyən edilib. Bu sahələr üzrə layihələrin icrası Qarabağın iqtisadi inteqrasiyasını sürətləndirir və dayanıqlı inkişaf modelinin formalaşmasına xidmət edir. Qarşıdakı dövrdə də xarici investorlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və yeni layihələrin cəlb olunması istiqamətində işlər davam etdiriləcək.

 Qarabağda dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpasına dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan şirkətlərin qoşulması Azərbaycanın beynəlxalq etimad qazandığını və regionun böyük iqtisadi potensiala malik olduğunu göstərir. Qarabağ artıq yalnız keçmişin ağrılarını deyil, gələcəyin böyük ümidlərini özündə daşıyan bir inkişaf məkanına çevrilir. Burada ucalan hər bina, çəkilən hər yol və qoyulan hər investisiya Böyük qayıdışın sürətlə yaxınlaşdığının göstəricisidir.

Züleyxa ƏLİYEVA, 

"Azərbaycan"

Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada yenə də çal-çağırdır. Heydər Əliyev Fondunun və Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən "Xarıbülbül" IX Beynəlxalq Musiqi Festivalına bu il Cıdır düzündə "Mənim Azərbaycanım" rəqs kompozisiyası və görkəmli bəstəkar Cahangir Cahangirovun "Cənnətim Qarabağ" əsəri ilə start verilib. 

Açılışda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi, Heydər Əliyev Fondunun icraçı direktoru Anar Ələkbərov, tanınmış mədəniyyət xadimləri və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

Xatırladaq ki, "Xarıbülbül" Musiqi Festivalı ilk dəfə 1989-cu ildə keçirilib. Həmin ilin mayında məşhur xanəndə, pedaqoq, Xalq artisti Seyid Şuşinskinin 100 illik yubileyi ilə əlaqədar Ağdam rayonunun Abdal Gülablı kəndində başlayan festival Şuşada davam etdirilib. Yekun konsert isə Ağdamda təşkil olunub. Növbəti ildən "Xarıbülbül" Musiqi Festivalı beynəlxalq status alıb. Festival üçüncü dəfə 1991-ci ildə düzənlənib. Tədbirin 25 ölkədən 300-ə yaxın iştirakçısı olub. O zaman erməni quldurları Qarabağda törətdikləri münaqişəni gündən-günə alovlandırırdılar. Odur ki, əsas konsertlər Ağdamda təşkil edilib. Festivalın bir sıra konsertləri isə Bərdə və Ağcabədidə verilib.

O vaxtadək keçirilən tədbirin ən böyüyü "Xarıbülbül" IV Musiqi Festivalı olmalı, 1992-ci il mayın 15-də başlamalı idi. Festivalda dünyanın 30-dan çox ölkəsindən 500 nəfərin iştirakı nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq Birinci Qarabağ müharibəsinin başlaması və Ermənistanın ərazilərimizi, o cümlədən 1992-ci il mayın 8-də Şuşa şəhərini işğal etdiyi üçün tədbir ləğv edilib.

Vətən müharibəsindəki tarixi Zəfərimizdən sonra "Xarıbülbül" Musiqi Festivalı  yenidən Şuşada düzənlənməyə başlayıb. 2024-cü ildə Şuşa ilə yanaşı, festival Laçın şəhərini də əhatə edib. Bu dostluq və musiqi bayramına dünyanın bir çox ölkəsindən çoxsaylı musiqi kollektivləri və solo ifaçılar qatılıb. ABŞ, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Türkiyə və Yaponiyadan gələn incəsənət xadimləri təkrarsız ifalarla çıxış ediblər. 

Yaradıcı gənclərin bacarıq və ideyalarını, o cümlədən milli sənət ənənələrini müasir baxışla təqdim etmələri üçün mühüm platformaya çevrilmiş "Xarıbülbül" Beynəlxalq Musiqi Festivalı bu il də ənənələrinə sadiq qalıb. Cıdır düzündə keçirilən konsert proqramında Qarabağ Universitetinin İncəsənət fakültəsinin tələbələri çıxış ediblər. Gənc musiqiçilərin Azərbaycan və xarici bəstəkarların əsərlərindən ibarət rəngarəng musiqi proqramı maraqla qarşılanıb. Konsert dünyaşöhrətli müğənni Müslüm Maqomayevin "Azərbaycan" əsərinin səsləndirilməsi ilə başa çatıb.

Açılışda nümayiş edilən Cefri Verbokun "Şuşa, sevgilim" adlı sənədli filmi də maraqla qarşılanıb. Bu film Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından təqdirəlayiq bir layihədir. Eyni zamanda film Azərbaycan xalq musiqisinin vurğunu, muğamlarımızı məharətlə ifa edən amerikalı Cefri Verbokun Ulu Öndər Heydər Əliyevə illər öncə verdiyi vədin yerinə yetirilməsinin rəmzidir. "Şuşa, sevgilim" filmi Azərbaycan muğamını və Qarabağın mədəni irsini dünyaya tanıtmaq, Şuşanı sənət vasitəsilə yaşatmaq məqsədini qarşıya qoyub.

Azərbaycanın qədim və əsrarəngiz şəhəri Şuşa memarlıq inciləri ilə zəngindir. Onlardan birinin - Xan qızı Natəvanın sarayının qarşısında türk musiqi mədəniyyətinə yeni nəfəs gətirən, əsas missiyası türk xalqlarının musiqi vasitəsilə birliyi olan Qazaxıstanın "Turan" Etno-Folk Ansamblının konserti təqdim edilib. Ansambl türk dünyasının musiqisini səsləndirib. Tədbirdə musiqi kollektivi Azərbaycanın "Ay, Laçın" əsərini də ifa edib. Qeyd edək ki, folklor musiqisini muasir tələblərə uyğunlaşdıran kollektiv dünya səhnəsinə çıxarmağa müvəffəq olub. "Turan" dünyanın 122 regionunda 3 minə yaxın solo konsert proqramı ilə çıxış edib. 

Zöhrə FƏRƏCOVA,

"Azərbaycan"

Ölkəmizin paytaxtı sabahdan başlayaraq 6 gün ərzində dünyanın ən mühüm şəhərsalma platformalarından biri hesab olunan Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasına (WUF13) evsahibliyi edəcək. Artıq 180 ölkədən 32 mindən çox iştirakçının qeydiyyatdan keçməsi rekord göstərici kimi qiymətləndirilir. Bu fakt Azərbaycanın qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş və beynəlxalq dialoq məkanı olduğunu bir daha təsdiqləyir.

Son illər ölkəmiz qlobal təşəbbüslərin fəal iştirakçısına çevrilib. Respublikamızın müxtəlif bölgələrində təşkil olunan beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın müasir infrastruktura və yüksək təşkilatçılıq imkanlarına malik olduğunu nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin ötən ilin oktyabrında keçirilmiş III Azərbaycan Milli Şəhərsalma Forumunun iştirakçılarına müraciətində vurğuladığı kimi, WUF13-ün Bakıda keçirilməsi qərarı Azərbaycanın beynəlxalq urbanizasiya proseslərinə verdiyi töhfənin və etibarlı tərəfdaş kimi qazandığı yüksək etimadın göstəricisidir: "Bu mötəbər tədbir Azərbaycanın ümumdünya urbanizasiya proseslərində rolunu daha da gücləndirəcək, regionun dayanıqlı inkişafına və ümumilikdə qlobal urbanizasiya məqsədlərinə mühüm töhfə verəcəkdir".

Məlum həqiqətdir ki, Azərbaycan dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Burada minilliklər boyu davam edən sivilizasiyanın inkişafının izlərini görmək mümkündür. Bəşər övladının ilk yaşayış yeri, məişəti barədə aydın təsəvvür yaradan Azıx mağarası, Qobustan qayaüstü rəsmləri və digər qədim abidələrdən başlayaraq sonrakı dövrlərdə salınmış bənzərsiz şəhərlər, inşa olunmuş möhtəşəm tikililər Azərbaycan xalqının iqtisadi inkişafından, mənəvi zənginliyindən xəbər verir. 

Bu gün ölkəmizdə "Böyük qayıdış" proqramı çərçivəsində həyata keçirilən işlər heyrətamizdir. Vətən müharibəsindən sonra Qarabağa və Şərqi Zəngəzura yolu düşənlər orada erməni vandalizmi nəticəsində xarabalığa çevrilmiş yurd yerlərimizi görə bilərlər. Bu gün isə Azərbaycan dövlətinin qətiyyəti sayəsində Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda həyat yenilənir, canlanır. İndi elə bir gün yoxdur ki, keçmiş məcburi köçkünlər daimi yaşamaq üçün yenidən qurulan əzəli yurdlarına dönməsinlər. 

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, forum çərçivəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yenidənqurma modeli beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunacaq. Tədbirdə "ağıllı şəhər", "ağıllı kənd", dayanıqlı urbanizasiya və "yaşıl enerji" layihələri qabaqcıl nümunə kimi nümayiş etdiriləcək.

Bu da təsadüfi deyil ki, Azərbaycanın şəhərsalma modelinin təqdimatında Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq layihələri mühüm rol oynayır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqi, müasir infrastrukturun qurulması və "yaşıl enerji" zonalarının yaradılması ölkənin urbanizasiya sahəsində yeni model ortaya qoyduğunu göstərir. Füzuli, Zəngilan və Laçında beynəlxalq hava limanlarının istifadəyə verilməsi regionun sürətli inkişafının göstəricilərindəndir. Dövlət başçısı İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionlarında həyata keçirilən quruculuq prosesi təkcə şəhərsalma və infrastrukturun inkişafı deyil, regionda uzunmüddətli sülh və əməkdaşlığın qurulması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həyata keçirilən məqsədyönlü layihələr, qurulan yeni əməkdaşlıqlar və formalaşan iqtisadi mühit yerli əhali üçün dayanıqlı yaşam imkanları yaradır və şəhərlərin dayanıqlı inkişafına xidmət edir.

Xəbər verildiyi kimi, mayın 13-də Bakı sakinləri və qonaqlar arasında WUF13 barədə məlumatlılığın artırılması məqsədilə festival keçirilib. İctimai proqram çərçivəsində geniş auditoriyaya interaktiv fəaliyyətlər, maarifləndirici oyunlar, təqdimatlar və ictimai müzakirələr vasitəsilə dayanıqlı şəhər inkişafı, inklüziv şəhər mühiti, innovativ şəhər həlləri və gələcəyin şəhərləri kimi mövzular çatdırılıb. Bakıda keçirilən ictimai proqram WUF13 Festivalının ölkənin müxtəlif şəhərlərində təşkil olunan tədbirlər silsiləsinin yekun mərhələsi idi.

Ölkəmizdə keçirilən digər möhtəşəm tədbirlərdə olduğu kimi, WUF13-də də könüllülər fəal iştirak edəcəklər. Onlar da foruma hazırdırlar - tədbir məkanı, əməliyyat prosesləri, təhlükəsizlik prosedurları, departamentlər üzrə fəaliyyət istiqamətləri, eləcə də tədbir günlərində tətbiq olunacaq əsas qayda və təlimatlarla tanış olublar. Bir qismi isə aidiyyəti fəaliyyət istiqamətləri üzrə vəzifələrin icrasına dəstək göstərməyə də başlayıb.

Zöhrə FƏRƏCOVA,

"Azərbaycan"

WUF13 Azərbaycanın artan geosiyasi rolunun beynəlxalq etirafıdır

Sabah Azərbaycanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) başlayacaq. Mayın 17-dən 22-dək davam edəcək forumun əsas mövzusu "Hər kəs üçün yaşayış yerləri: təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və yaşayış məskənləri"dir. 

Ümumdünya Şəhərsalma Forumu müasir dünyanın üzləşdiyi ən aktual məsələlərdən birini araşdırmaq məqsədilə 2001-ci ildə BMT tərəfindən təsis edilib. Fəaliyyətə 2002-ci ildə Keniyanın Nayrobi şəhərində keçirilən ilk sessiya ilə başlayıb və o vaxtdan bəri dünyanın müxtəlif şəhərlərində təşkil olunur. Məqsəd geniş ictimaiyyət arasında davamlı şəhərsalma ilə bağlı məlumatlılığı artırmaq, inklüziv müzakirələrlə yanaşı, qabaqcıl təcrübə və onun mübadiləsi sayəsində dayanıqlı şəhər inkişafı üzrə kollektiv biliyi təkmilləşdirməkdir. 

2016-cı ildə Ekvadorun Kito şəhərində BMT-nin Mənzil və Dayanıqlı Şəhər İnkişafı Konfransı keçirilib və bu tədbirdə yeni şəhərsalma gündəliyi qəbul edilib. WUF13 məhz yeni şəhər gündəliyinin 20 illik icra müddətinin orta mərhələsinə təsadüf edir. Bu, əldə olunan irəliləyişlərin qiymətləndirilməsi və növbəti mərhələ üçün yol xəritəsinin müəyyən edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tədbir çərçivəsində ilk dəfə tətbiq olunan Təcrübə Mərkəzi vasitəsilə şəhərsalma sahəsində real problemlərin həlli yolları və uğurlu təcrübələr müzakirə olunacaq.

Ümumiyyətlə, WUF qlobal səviyyədə böyük çəkiyə malikdir. Bu gün planetimizdə 4 milyarddan çox insan, yəni qlobal əhalinin yarıdan çoxu meqapolislərdə və şəhərlərdə cəmləşib. Proqnozlara görə, 2050-ci ilə qədər dünya sakinlərinin təxminən 70 faizi şəhərlərdə məskunlaşacaq. Bu gedişat urbanizasiya proseslərinin tənzimlənməsi üçün beynəlxalq koalisiyaların yaradılmasını və ortaq qərarların qəbulunu qaçılmaz edir. O baxımdan, BMT və bir sıra beynəlxalq təşkilatlar sürətli şəhərləşmənin doğurduğu sosial, iqtisadi və ekoloji fəsadlarla bağlı həyəcan təbili çalır, böhrandan çıxış yollarını axtarırlar. Problemin həllində daim fəal mövqe nümayiş etdirən və qlobal təşəbbüslərə dəstək verən dövlətlərdən biri də Azərbaycandır. 

Ölkəmizin WUF13-ə evsahibliyi etməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun və artan geosiyasi rolunun göstəricisidir. Azərbaycan yalnız enerji və nəqliyyat mərkəzi kimi deyil, həm də beynəlxalq tədbirlərin uğurlu təşkilatçısı kimi tanınır. 2026-cı ilin "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan edilməsi də dövlətimizin urbanizasiya məsələlərinə verdiyi önəmi göstərir. Bakı müasir infrastrukturu, nəqliyyat imkanları, təhlükəsizlik mühiti, beynəlxalq təcrübəsi və multikultural atmosferi ilə forum üçün ideal məkan hesab olunur.

Miqyasına görə WUF13 iki il əvvəl Bakıda keçirilmiş COP29 konfransını xatırlatsa da, burada əsas diqqət şəhərsalma, memarlıq və dayanıqlı məskunlaşma məsələlərinə yönəlib. COP29 Azərbaycanın logistik hazırlığını, yüksək təhlükəsizlik standartlarını, diplomatik koordinasiya və qlobal əməkdaşlıq mexanizmlərini bütün dünyaya sübut etdi. WUF13 isə bu institusional təcrübənin məntiqi davamı kimi qəbul olunur. Üstəlik, budəfəki sessiya birbaşa insanların gündəlik problemlərinin praktiki həllinə yönəlir ki, bu da forumun əhəmiyyətini qat-qat artırır. O səbəbdən, WUF13-ün əhatə dairəsi paytaxt hüdudlarını aşaraq bütün respublikanı bürüyüb. Forum ərəfəsində ölkə ictimaiyyətinin mötəbər beynəlxalq tədbir barədə məlumatlandırılması məqsədilə Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində festivallar təşkil olunub. Festivallar ümumilikdə 9 şəhərdə 115 mindən çox insanı bir araya gətirib. Bu tədbirlər, sadəcə, maarifləndirmə xarakteri daşımır, ölkəmizin WUF13-ə nə qədər məsuliyyətlə yanaşdığını göstərir. 

Forumun ilk günündə Yeni Şəhərsalma Proqramı ilə əlaqədar nazirlər səviyyəsində görüş təşkil olunacaq. Azərbaycanın sədrliyi altında keçiriləcək bu görüşdə hökumət nümayəndələri bir araya gələrək 2036-cı ilə qədər olan növbəti mərhələ üçün prioritetləri müzakirə edəcəklər. Nazirlərin görüşü ölkələrə təcrübə mübadiləsi aparmaq, mövcud boşluqları müəyyənləşdirmək və öhdəlikləri möhkəmləndirmək üçün platforma təqdim edəcək. Eyni zamanda görüş 2026-cı ildə BMT Baş Assambleyasında keçiriləcək yüksəksəviyyəli icmal ərəfəsində siyasi dinamikanın artırılmasına öz töhfəsini verəcək. Görüş sədrin xülasəsi sənədinin qəbulu ilə başa çatacaq. 

Eyni zamanda WUF13 çərçivəsində "Urban Expo" sərgisi, beynəlxalq tərəfdaş tədbirləri, akademik sessiyalar, gənclər forumu və müxtəlif tematik müzakirələr keçiriləcək. Forumun mühüm xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, burada yalnız problemlər deyil, konkret həllər təqdim olunur. Müxtəlif ölkələrin uğurlu təcrübələri paylaşılır, innovativ şəhər modelləri nümayiş etdirilir və yeni əməkdaşlıq platformaları yaradılır. 

Bu mötəbər tədbirin ölkəmizə və bütövlükdə regiona qazandıracağı dividendlər ictimaiyyətin diqqət mərkəzində olan əsas mövzulardandır. İlk növbədə vurğulanmalıdır ki, Bakıda keçiriləcək WUF13 Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf və müasir memarlıq sahəsindəki nüfuzunu qlobal müstəvidə daha da möhkəmləndirəcək. Forum respublikamız üçün, sadəcə, imic layihəsi deyil, həm də uzunmüddətli maraqlara xidmət edən strateji addımdır. 

Dünyanın müxtəlif ölkələrindən on minlərlə iştirakçını bir araya gətirmək Azərbaycanın diplomatik çəkisini artırmaqla yanaşı, ölkənin qlobal urbanizasiya siyasətinin formalaşmasında aktiv oyunçu olduğunu nümayiş etdirəcək. Bu forum Azərbaycana qabaqcıl dünya təcrübəsini yerli kontekstə inteqrasiya etmək imkanı verəcək. Eyni zamanda işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızda sıfırdan qurulan müasir yaşayış məskənlərinin, "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarının xarici auditoriyaya təqdim olunması üçün unikal fürsət yaradacaq. Bu modern konsepsiyalar və möhtəşəm "Bakı Ağ Şəhər" layihəsi ölkəmizdə həyata keçirilən şəhərsalma siyasətinin parlaq nümunələridir. 

Paytaxtımız artıq uzun illərdir ki, qlobal siyasi, humanitar və ekoloji məsələlərin müzakirə olunduğu mötəbər bir məkandır. WUF13 də Azərbaycanın regionda dialoq mərkəzi statusunu təsdiqləyəcək. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bu forumu ölkəmizdə keçirmək qərarı Azərbaycanın keçdiyi nadir inkişaf yolunun beynəlxalq səviyyədə etirafıdır. Bakı dünya miqyaslı tədbirlərin mərkəzi kimi özünü çoxdan təsdiqləyib. WUF13 bu statusu bir az da gücləndirəcək. Forum çərçivəsində Bakıda qəbul ediləcək qərarlar və formalaşacaq yeni tərəfdaşlıqlar bəşəriyyətin bu sahə üzrə yol xəritəsini müəyyən edəcək. Bu prosesdə isə Azərbaycan qlobal gündəliyə töhfə verən aktiv və güclü siyasi aktor kimi çıxış edir. 

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"

"Otuzillik işğal dövründə ATƏT-in Minsk qrupu ədalətsiz mövqe sərgiləyərək, regionda status-kvonun qorunub saxlanmasında maraqlı idi. Bu səbəbdən danışıqlar nəticəsiz davam etdirilir, Ermənistan işğala həvəsləndirilir, Azərbaycan isə vəziyyətin sona qədər bu formada davam edə bilməyəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edirdi".

Bu fikirləri "Azərbaycan" qəzetinə açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Nigar Məmmədova deyib. O xatırladıb ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası BMT qətnamələrində əks olunsa da, həmin sənədlərin icrası üçün ciddi təzyiq mexanizmləri tətbiq edilməyib. "2020-ci ilin sentyabrında Azərbaycanın başlatdığı əks-hücum əməliyyatı da təsdiqlədi ki, rəsmi Bakı haqlıdır. Heç bir halda regionda status-kvo vəziyyəti sonsuza qədər davam edə, Azərbaycan torpaqlarında ikinci erməni dövləti yaradıla bilməz. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdikdən sonra ATƏT-in Minsk qrupunun yarıtmaz fəaliyyətinə xitam verildi. Beləliklə, proses məntiqi sonluğuna çatdı".

Deputat əlavə edib ki, Prezident İlham Əliyev ötən həftə Zəngilanda sakinlər qarşısında çıxışında bir daha ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyinə, onun uzun illər ərzində nümayiş etdirdiyi yarıtmaz vasitəçilik siyasətinə və münaqişənin həlli üçün çalışmaq əvəzinə, onu "dondurmaq" cəhdlərinə toxunub. Dövlət başçımızın bəyan etdiyi kimi, Minsk qrupu faktiki olaraq zaman uzatmaqla məşğul idi, onların əsas məqsədi münaqişəni həll etmək yox, onu idarəolunan vəziyyətdə saxlamaq idi. "Dondurulmuş münaqişə" anlayışı da məhz bu siyasətin məhsulu idi. Lakin Azərbaycan bu vəziyyətlə barışa bilməzdi və barışmadı da. Dövlətin siyasi iradəsi, iqtisadi gücü və ordunun qüdrəti nəticəsində 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi bölgədə tamamilə yeni reallıq yaratdı. Minsk qrupu isə tarixi missiyasını yerinə yetirə bilmədi, nəticədə tam siyasi iflasa uğradı", - deyə N.Məmmədova əlavə edib.

Deputat qeyd edib ki, beynəlxalq təşkilatların illərlə edə bilmədiyini Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsində öz gücü hesabına həyata keçirdi. İşğal altındakı torpaqlarımız azad edildi, ölkənin ərazi bütövlüyü təmin olundu və Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyi bütün dünyaya açıq şəkildə nümayiş etdirildi. 

Azərbaycanın siyasi və diplomatik müstəvidə də qalib dövlət olduğunu beynəlxalq ictimaiyyətin də qəbul etdiyini vurğulayan N.Məmmədova əlavə edib ki, heç bir qüvvə ölkəmizin milli maraqları üzərindən öz yarıtmaz vasitəçilik mexanizmini həyata keçirə bilməz: "Beləliklə, ATƏT-in Minsk qrupu yarıtmaz fəaliyyəti ilə yanaşı, həm də ədalətsiz yanaşması, ikili standartlar və regiondakı reallığı düzgün qiymətləndirə bilməməsi ilə siyasi səhnədən silindi. Azərbaycan isə sübut etdi ki, beynəlxalq hüququ real həyatda təmin etmək üçün siyasi iradə əsas şərtdir".

Ə.QABİLQIZI,

"Azərbaycan"

Azərbaycanın Vətən müharibəsində və antiterror əməliyyatlarında qazandığı qələbələr, bunun sayəsində regionda yaranmış yeni reallıqlar bəzi dairələri ciddi narahat edir. Onlar hər hansı bir formada regionda maraqlarını təmin etmək istəyirlər. Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Ermənistana son səfəri və "Yerevan Dialogue 2026" forumunda səsləndirdiyi fikirlərə, iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulmasına da Cənubi Qafqazda formalaşmış yeni geosiyasi reallıqlar fonunda baxmaq lazımdır.

Milli Məclisin komitə sədri Şahin İsmayılov qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi, öz torpaqlarında separatizmə tam son qoyması ilə Cənubi Qafqazda onilliklər ərzində davam edən status-kvo tarixə qovuşub: "Bu gün Azərbaycan və Ermənistan sülh şəraitində yaşayırlar, müxtəlif təmaslar vasitəsilə bu şəraitin möhkəmlənməsini təmin edirlər. Belə bir şəraitdə regionda yaranmış yeni reallıq fonunda Makronun çıxışında Ermənistanın təhlükəsizliyi və bu ölkəyə siyasi dəstək verməsi ilə bağlı xüsusi ifadələrin yer alması diqqət çəkir. Hesab edirəm ki, bu, Fransanın Cənubi Qafqazda artan geosiyasi ambisiyalarının növbəti təzahürüdür. Hazırkı dövrdə Fransanın Ermənistan üzərindən siyasi təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışması, özünü təhlükəsizlik, diplomatiya və regional proseslərin əsas aktorlarından biri kimi təqdim etməsi, əslində, Parisin postmüstəmləkə təfəkküründən uzaqlaşmadığını göstərir. Makron bir tərəfdən "vasitəçilik" ritorikasından istifadə edir, digər tərəfdən isə regionda öz təsir dairəsini formalaşdırmağa, Ermənistanı öz siyasətinin əsas alətinə çevirməyə çalışır. Uzun illər Rusiyanın diktəsi altında olan Ermənistan isə Avropayönümlü siyasət apararaq, daha çox Fransanın çətiri altına girməkdə maraqlı kimi görünür".

Deputat xatırladıb ki, Makronun çıxışında əsas ziddiyyət açıq siyasi və hətta təhlükəsizliklə bağlı dəstək fonunda "vasitəçi rolunu oynamağa davam edəcəyini" bildirməsidir. Bu fikrin heç bir məntiqi əsası yoxdur. İlk növbədə əgər bir ölkə açıq şəkildə tərəflərdən birinin maraqlarını müdafiə edirsə, onun neytral vasitəçi statusu təbii olaraq suallar doğurur və bu mümkünsüzdür. Biz otuz il ərzində bunun şahidi olmuşuq. Digər tərəfdən Azərbaycan ilə Ermənistan arasında artıq hər hansı vasitəçiyə ehtiyac yoxdur, çünki birbaşa təmaslar əsasında mövcud fikir ayrılıqları müzakirə olunur.  

Ş.İsmayılov qeyd edib ki, Parisin İrəvana nümayiş etdirdiyi dəstək təbii ki, həm də Ermənistanın daxili siyasi gündəliyi kontekstində də qiymətləndirilə bilər: "Ermənistanın Avropa ilə yaxınlaşma kursunun xüsusi vurğulanması qarşıdan gələn seçkiöncəsi dövr fonunda Nikol Paşinyanın rəqiblərinə, uzun illərdən sonra Ermənistanı itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə olan Rusiyaya verilən mesaj idi. Ümumilikdə isə bu bir reallıqdır ki, heç bir qüvvə Azərbaycanın bölgədə yaratdığı yeni geosiyasi vəziyyəti dəyişdirmək gücündə deyil". 

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Azərbaycan TDT-nin institusional inkişafında və türk dünyasının inteqrasiyasında mühüm rol oynayır 

Dünya siyasətinin hazırkı mənzərəsində regional təşkilatların əhəmiyyəti durmadan yüksəlir. Qlobal miqyasda yaşanan geostrateji dəyişikliklər, alternativ iqtisadi-logistik dəhlizlərin meydana çıxması, enerji təhlükəsizliyinin ön plana keçməsi və çoxtərəfli dialoq regional qurumların çəkisini daha da artırmaqdadır. Bu kontekstdə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) Avrasiya coğrafiyasında siyasi, iqtisadi və geostrateji nüfuzunu sürətlə gücləndirən beynəlxalq platformalardan birinə çevrilib. Əvvəlki illərdə qarşılıqlı əlaqələrin əsasını mədəni-humanitar layihələr təşkil edirdisə, hazırda TDT siyasi, iqtisadi, enerji, təhlükəsizlik, nəqliyyat, rəqəmsallaşma kimi məsələləri əhatə edən çoxşaxəli strateji ittifaq funksiyasını yerinə yetirir. 

Bu dinamikada Azərbaycanın fəaliyyəti xüsusi çəkiyə malikdir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan türk dünyasının birliyi naminə sistemli xətt yürüdür. Bakının irəli sürdüyü ideyalar, reallaşdırdığı regional layihələr və qurum daxilindəki aktiv diplomatik addımları TDT-nin institusional baxımdan təkmilləşməsinə, tərəfdaşlıq sahələrinin şaxələnməsinə və türk coğrafiyasında siyasi yekdilliyin bərqərar olmasına ciddi təkan verir.

Türk Dövlətləri Təşkilatının təməli 2009-cu il oktyabrın  3-də Naxçıvan şəhərində baş tutan sammitdə qoyulub. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə keçirilən həmin tarixi toplantıda Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstanın dövlət rəhbərləri "Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının yaradılması haqqında" Naxçıvan Sazişini imzalayaraq yeni bir qurumun yaradılmasını rəsmiləşdirdilər. Ötən müddət ərzində strukturun təşkilati formalaşması sürətləndi, əlaqələrin hüquqi bazası gücləndirildi. 2021-ci ildə reallaşan İstanbul Sammitində qurumun adı rəsmi şəkildə Türk Dövlətləri Təşkilatı olaraq dəyişdirildi. Bununla türk respublikalarının əməkdaşlığı ilk dəfə olaraq vahid beynəlxalq təşkilat çərçivəsində  sistemli xarakter aldı. Bununla da TDT lokal platforma çərçivəsindən çıxaraq, qlobal miqyasda geosiyasi və geoiqtisadi çəkisi olan nüfuzlu beynəlxalq instituta çevrilməyə başladı. 

TDT-nin qeyri-rəsmi sammitlərinin keçirilməsi praktikasının ilk dəfə Azərbaycanın çağırışı ilə Şuşada reallaşdırılması təşkilat daxilində yeni bir siyasi dialoq mədəniyyətinin əsasının qoyulması baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir. 2024-cü ilin iyul ayında Qarabağ torpağında təşkil edilən ilk qeyri-rəsmi Zirvə toplantısı türk dünyasının siyasi yekdilliyini və ortaq strateji addımlarını aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Həmin görüşdə qəbul olunan Qarabağ Bəyannaməsi isə qurum üzvlərinin vahid siyasi baxış xəttini müəyyən edən fundamental sənəd oldu. 2025-ci il oktyabrın 7-də Qəbələdə Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü keçirilib. TDT zirvəsinin Qəbələ şəhərində təşkil olunması həm siyasi, həm də rəmzi baxımdan dərin məna kəsb edirdi. Müasir dövrdə TDT rəhbərliyinin qarşısında duran fundamental hədəflərdən biri qurumun daxilindəki praktiki əməkdaşlıq rıçaqlarını daha da real etməkdir. Bu mənada Qəbələ görüşü, sadəcə, bəyanatların səsləndiyi bir məkan olmaqla qalmadı, həm də real iqtisadi layihələrin, innovativ təşəbbüslərin və birgə qərarların qəbul edildiyi mühüm bir formata çevrildi. 

Mayın 15-də Qazaxıstanın Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü keçirilib. Zirvədə çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev TDT dövlət başçılarının ilk dəfə 2024-cü ildə Şuşada keçirilmiş qeyri-rəsmi Zirvə görüşü təşəbbüsünün artıq ənənəyə çevrildiyini deyib. Dövlətimizin başçısı vurğulayıb ki, bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq çəkisi artır, qlobal proseslərdə rolu və mövqeyi güclənir: "Keçən ilin oktyabr ayında Qəbələ Zirvə görüşündə sədrliyi qəbul edən Azərbaycan təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir. Yaxın günlərdə Bakıda keçiriləcək BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası çərçivəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının şəhərsalma üzrə yüksəksəviyyəli dialoqu təşkil ediləcək. Türk xalqlarının elmi-mədəni birliyinə böyük töhfə vermiş I Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr edilən türk dünyası həftəsi iyun ayında Bakıda keçiriləcək. Əminəm ki, bu tədbir xalqlarımızın mədəni həyatında əlamətdar hadisəyə çevriləcək". 

Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Zirvə görüşünün mövzusu dövrümüzün çağırışlarını və prioritetlərini əks etdirir: "Dünya rəqəmsal inkişaf və süni intellektin yaratdığı imkanlar sayəsində yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Türk dövlətləri bu prosesdə ön sıralarda yer almalıdır. Azərbaycanın rəqəmsal suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və innovasiya əsaslı iqtisadi modelə keçidin sürətləndirilməsi əsas vəzifələrimizdən biridir". Azərbaycan Prezidenti türk dövlətləri ilə nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın da genişləndiyini vurğulayıb: "Cari qlobal geosiyasi şəraitdə Orta dəhlizin əhəmiyyəti daha da artır. Reallaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) Orta dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevriləcək. Orta dəhliz boyunca gömrük prosedurları sadələşdirilir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində hazırlanmış "e-Permit" sistemi elektron icazələrin operativ şəkildə verilməsini təmin edir. Əziz dostlar, ailəmiz olan türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir. Azərbaycan bundan sonra da Türk Dövlətləri Təşkilatının möhkəmləndirilməsi naminə səylərini əsirgəməyəcək".

Dövlətimizin başçısı türk dünyasını ailə adlandıraraq, bu birliyin XXI əsrin əsas geosiyasi və geoiqtisadi qütblərindən birinə çevrilməsi missiyasını qarşıya qoyub. Azərbaycanın bu yolda bütün səylərini səfərbər edəcəyini bildirməsi Bakının türk birliyinin möhkəmlənməsinə olan sadiqliyinin növbəti nümayişidir.

Azərbaycan hər zaman Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində ən aktiv və kreativ yanaşma nümayiş etdirən dövlət olub. Prezident İlham Əliyevin türk dünyasının birliyi və vahid güc mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində irəli sürdüyü konseptual ideyalar qardaş ölkələr tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Ölkəmizin TDT-yə rəhbərlik etdiyi dövrlərdə təşkilatın strukturunun müasirləşməsi, əməkdaşlıq sahələrinin coğrafiyasının genişlənməsi və real sahələrdə konkret addımların atılması istiqamətində ciddi uğurlar qazanılıb. 

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"

"Bakı Şəhərsalma Həftəsi" çərçivəsində keçirilən Qlobal Cənub QHT Platformasının ilk Baş Assambleyası təkcə növbəti beynəlxalq tədbir kimi deyil, müasir dövrdə vətəndaş cəmiyyətinin qlobal idarəetmədə artan rolunun yeni siyasi və institusional mərhələsi kimi də yadda qaldı. 

Dünyanın 114 ölkəsini - Latın Amerikası, Afrika, Asiya və Sakit okean hövzəsini təmsil edən vətəndaş cəmiyyəti institutlarının Bakıda bir araya gəlməsi Azərbaycanın artıq beynəlxalq humanitar-siyasi dialoqun əsas ünvanlarından birinə çevrildiyini bir daha nümayiş etdirdi.

Bu gün dünyada qeyri-hökumət təşkilatları təkcə ictimai birliklər və ya sosial təşəbbüs qrupları kimi qəbul edilmirlər, onlar həm də humanitar böhranların idarə olunmasında, yoxsulluqla mübarizədə, ekoloji təhlükələrin aradan qaldırılmasında, insan hüquqlarının müdafiəsində, təhsil və səhiyyə proqramlarının reallaşdırılmasında mühüm missiya daşıyırlar. Afrikada aclıqla mübarizə proqramlarından tutmuş Asiyada iqlim dəyişikliklərinə qarşı aparılan təşəbbüslərə, Latın Amerikasında sosial ədalət layihələrindən tutmuş Avropada insan hüquqları platformalarına qədər QHT-lər beynəlxalq münasibətlərin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevriliblər. Bu mənada Bakıda keçirilən ilk Baş Assambleya vətəndaş cəmiyyətinin gələcək dünya nizamında daha fəal rol alacağına dair ciddi mesaj verdi.

Tədbirdə iştirak edən Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev çıxışında Qlobal Cənubun beynəlxalq sistemdəki artan təsirinə xüsusi diqqət çəkərək vurğulamışdır: "Biz yeni dünya nizamının formalaşmasında, sadəcə, müşahidəçi olmamalıyıq. Cənub ölkələri bu prosesin fəal iştirakçısı olmalıdır". Prezidentin köməkçisi  həmçinin qeyd etmişdir ki, Azərbaycan coğrafi, tarixi və mədəni baxımdan özünü Qlobal Cənubun ayrılmaz hissəsi hesab edir və bu istiqamətdə ölkəmizin son illər həyata keçirdiyi siyasət artıq konkret nəticələr verir.

Bu fikirlər, əslində, Azərbaycanın son illər yürütdüyü çoxtərəfli diplomatik siyasətin məntiqi davamıdır. Xüsusən Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində fəaliyyəti, eləcə də COP29 və WUF13 kimi mühüm beynəlxalq platformalara evsahibliyi etməsi ölkəmizin inkişaf etməkdə olan dövlətlər arasında etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Bakıda keçirilən Qlobal Cənub QHT Platformasının ilk Baş Assambleyasını isə həmin siyasi xəttin vətəndaş cəmiyyəti müstəvisində davamı kimi qəbul etmək olar.

Bu gün ölkəmizdə QHT hərəkatı dövlətçilik maraqları, milli həmrəylik və ictimai məsuliyyət prinsipləri çərçivəsində inkişaf edir. Xüsusən ölkəmizdə fəaliyyət göstərən QHT-lər son illər sosial layihələr, şəhid ailələrinin və qazilərin müdafiəsi, ekoloji təşəbbüslər, gənclərin inkişafı, rəqəmsal maarifləndirmə və beynəlxalq ictimai diplomatiya istiqamətlərində ciddi uğurlar əldə ediblər. Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti artıq daxili sosial institut olmaqla yanaşı, həm də milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiə mexanizminə çevrilib.

Bunun ən parlaq nümunələrindən biri kimi Qarabağla bağlı ictimai təşəbbüsləri qeyd edə bilərik. Vətən nüharibəsindən təxminən 2 il sonra Azərbaycan QHT-ləri Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş ərazilərdə təbii sərvətlərin qanunsuz istismarı, ekoloji təhlükələr, meşələrin məhv edilməsi, tarixi və dini abidələrə qarşı vandalizm faktlarının beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərdilər. Şuşa istiqamətində keçirilən ekoloji etiraz aksiyası da vətəndaş cəmiyyətinin milli maraqlar ətrafında birləşməsinin simvoluna çevrildi. 2022-ci il dekabrın 12-dən başlayan aksiya 138 gün davam edərək ölkə tarixində ən uzunmüddətli və fasiləsiz etiraz aksiyalarından biri olmaqla beynəlxalq ictimaiyyətin  diqqətinin bölgəyə yönəlməsində mühüm rol oynadı. Həmin proses bir daha göstərdi ki, Azərbaycan QHT-ləri ölkənin suveren hüquqlarının müdafiəsi, ekoloji təhlükəsizlik və milli sərvətlərin qorunması istiqamətində də fəal ictimai gücə çevriliblər. 

Bakıda təşkil edilən Qlobal Cənub QHT Platformasının ilk Baş Assambleyası isə bu prosesə yeni məzmun verdi. Tədbirdə platformanın institusional strukturu formalaşdırıldı və ölkəmizin təmsilçisi Fuad Kərimli baş katib seçildi. Ümid edə bilərik ki, qarşıdakı 5 il ərzində Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyəti diplomatiyası da dünyada baş verən proseslərdə fəal aktorlardan biri kimi qətiyyətli mövqe sərgiləyəcək.

Əslində, Bakı bu mötəbər tədbirə evsahibliyi etməklə təkcə növbəti beynəlxalq forumun təşkilatçısı kimi müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində vətəndaş cəmiyyətinin artan rolunu müəyyən edən yeni siyasi və ictimai platformanın əsas mərkəzlərindən birinə çevrildiyini nümayiş etdirdi. Dünyanın müxtəlif qitələrindən gələn ictimai liderlər, ekspertlər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri Bakıda qlobal problemləri müzakirə etməklə yanaşı, yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Qlobal Cənub ölkələrinin ortaq maraqlarını ifadə edən ədalətə, bərabər tərəfdaşlığa, qarşılıqlı hörmətə və inklüziv inkişafa əsaslanan yeni əməkdaşlıq modelinin təməlini də qoydular. Bu platforma bir daha göstərdi ki, artıq dünya siyasətində qərarlar yalnız ənənəvi güc mərkəzlərində deyil, həmçinin inkişaf etməkdə olan ölkələrin birgə iradəsi əsasında formalaşa bilər. Azərbaycanın belə bir tarixi prosesin mərkəzində dayanması isə ölkəmizin artan beynəlxalq nüfuzunun, uğurlu çoxtərəfli diplomatiyasının, yumşaq güc siyasətinin və milli maraqlara söykənən strateji baxışının növbəti təzahürü kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Elşən QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Zəngilan şəhərində istifadəyə verilmiş ilk yaşayış kompleksində yeni həyatlarına başlayan sakinlər qarşısında etdiyi çıxış postmüharibə dövründə Azərbaycanın siyasi, hərbi, diplomatik və iqtisadi strategiyasının ümumi fəlsəfəsini ortaya qoyan konseptual çağırışlar toplusudur. Bu çıxışında dövlətimizin başçısı həm regional güc balansı, həm Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi, həm Ermənistanla münasibətlərin gələcəyi, həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin yeni inkişaf modelini paralel şəkildə təqdim etmişdir. Bu mənada  Prezidentin Zəngilanda etdiyi çıxış Azərbaycanın postmüharibə siyasətinin manifesti kimi də nəzərdən keçirilə bilər. 

Azərbaycan - sülhün müəllifi

Bu gün Azərbaycan təkcə qalib dövlət deyil, həm də bölgədə yeni reallıqları müəyyən edən əsas siyasi güc mərkəzidir. Ölkəmizin ərazi bütövlüyünün, suverenliyinin bərpasından sonra Ermənistanla əldə olunmuş sülhün müəllifi məhz Azərbaycandır. 

Dövlətimizin başçısının bu xüsusda səsləndirdiyi fikir də ölkəmizin yaratdığı yeni tarixi reallıqların əsas siyasi doktrinasını əks etdirir. Müzəffər Ali Baş Komandanın vurğuladığı kimi, Azərbaycan istəsəydi, hərbi əməliyyatları davam etdirə bilərdi. Ölkəmizin sülh gündəliyi isə zəiflikdən, hansısa xarici qüvvələrin təzyiqindən irəli gələn kompromis yox, hərbi və siyasi üstünlük nəticəsində yaranmış yeni status-kvoya əsaslanır. Yeni reallıqlar dövründə regionda yeni güc balansını məhz Azərbaycan formalaşdırıb. Ermənistan və onu dəstəkləyən qüvvələr hazırkı sülh vəziyyətinin ölkəmizin siyasi iradəsinin nəticəsi olması reallığını qəbul etməyə məcburdurlar. 

Qeyd etdiyimiz bu məqamlarda dövlətimizin postmünaqişə dövründə formalaşdırdığı yeni geosiyasi status və siyasi legitimlik modeli də öz ifadəsini tapır. Həqiqət bundan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq yalnız müharibədə qələbə qazanmış dövlətə deyil, həm də bölgənin gələcək siyasi arxitekturasını müəyyən edən əsas aktora çevrilib. 

Bölgənin gələcəyi naminə burada ilk növbədə "qalib dövlət" anlayışı ilə "yeni reallıqları müəyyən edən siyasi güc mərkəzi" anlayışı arasındakı ciddi fərqi izah etməyə çalışaq: tarixdə hərbi qələbə qazanan, lakin siyasi nəticələri idarə edə bilməyib üstünlükləri itirən çox sayda dövlət nümunələri var. Azərbaycan isə təkcə döyüş meydanında üstünlük əldə etməyib, həm də həmin qələbəni siyasi, diplomatik və strateji üstünlüyə çevirə bilib. Bu, dövlətin gücünün hərbi potensialla yanaşı, siyasi iradə və diplomatik çevikliklə ölçüldüyünü göstərir.

Uzun illər ərzində regionda formalaşmış status-kvo işğal faktoruna əsaslanırdı və beynəlxalq vasitəçilik mexanizmləri faktiki olaraq problemi donmuş vəziyyətdə saxlayırdı. Azərbaycan 2020-ci ildən sonra həmin köhnə düzəni dəyişərək regionda tamamilə yeni geosiyasi mərhələ formalaşdırdı. Artıq bölgənin əsas gündəliyini münaqişə yox, kommunikasiyalar, təhlükəsizlik, iqtisadi inteqrasiya və sülh danışıqları təşkil edir. Bu dəyişikliklərin təşəbbüskarı və aparıcı qüvvəsi isə yenə də Azərbaycandır, onun başçısı İlham Əliyevdir.

Azərbaycan sülhə məcbur edilən tərəf deyil, əksinə, hərbi və siyasi üstünlüyə malik olduğu halda sülhü seçən tərəfdir. Bu məqam beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində "güc üzərindən formalaşan sülh" modelinə uyğun gəlir. Yəni sülh zəiflikdən doğmur, əksinə, üstün mövqedə olan tərəfin strateji qərarı kimi meydana çıxır. Prezidentin "istəsəydik, hərbi əməliyyatları davam etdirə bilərdik" fikri də məhz bu siyasi fəlsəfəni ifadə edir. Burada Azərbaycanın seçim imkanına malik olduğu, lakin regionun gələcəyi naminə sabitlik və sülh yolunu üstün tutduğu göstərilir.

Bu yanaşma eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq imicinə də xidmət edir. Çünki müasir dünyada yalnız hərbi güc nümayiş etdirmək kifayət etmir, qalib dövlətin məsuliyyətli siyasi davranış sərgiləməsi də çox vacibdir. Azərbaycanın özünü revanşist və ekspansionist dövlət kimi deyil, regional sabitliyin təminatçısı kimi təqdim etməyə çalışması ölkəmizin diplomatik mövqelərini gücləndirən mühüm amildir.

Məlumdur ki, Cənubi Qafqazda uzun illər balans xarici güclərin təsiri və Ermənistanın işğal siyasəti üzərində qurulmuşdu. İndi isə təşəbbüs tamamilə Azərbaycanın əlindədir. Regiondakı nəqliyyat layihələri, enerji təhlükəsizliyi, Orta dəhliz, kommunikasiya xətləri və təhlükəsizlik məsələlərinin böyük hissəsi Azərbaycanın mövqeyi nəzərə alınmadan həll edilə bilməz. Bu isə ölkəni, sadəcə, regional iştirakçı deyil, strateji mərkəz statusuna yüksəldir.

Ermənistan və onu dəstəkləyən qüvvələrin bu reallığı qəbul etmək məcburiyyəti yeni mərhələnin psixoloji və siyasi nəticələrini göstərir. Burada söhbət yalnız hərbi məğlubiyyətin qəbulundan getmir, əsas məsələ odur ki, artıq regionda siyasi gündəliyi müəyyən edən tərəf dəyişib. Yəni əvvəlki dövrdə beynəlxalq vasitəçilərin və xarici aktorların dominant olduğu proseslər indi daha çox Azərbaycanın təşəbbüsləri ətrafında formalaşır. Bu da dövlətimizin regional liderlik əzminin əsas siyasi məzmununu təşkil edir. 

Tam, mütləq və birmənalı qələbə modeli

Cənab İlham Əliyev çıxışında haqlı olaraq belə bir arqument də irəli sürdü ki, əgər həmin dövlətlər və liderlər həqiqətən Ermənistanı qorumaq gücündə idilərsə, bunu niyə 2020-ci ildə etmədilər? Bu tezis bir neçə strateji məna daşıyır. İlk növbədə Azərbaycan öz hərbi qələbəsini heç bir kənar qüvvəyə güvənmədən və heç bir xarici qüvvə qarşısında da geri çəkilmədən müstəqil şəkildə qazanıb. Azərbaycanın qələbəsi hansısa xarici gücün dəstəyi ilə deyil, öz siyasi iradəsi, ordusu və milli birliyi hesabına əldə olunub. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ordumuzun qazandığı möhtəşən Zəfərdən sonra bəzi Qərb dairələrinin sonrakı ritorikası isə "simvolik siyasi teatr" təsiri bağışlayırdı və  indi də bundan artıq deyil. 

Azərbaycan Prezidenti Ermənistanla sərhəddə guya monitorinq aparmağa gəlmiş Avropa müşahidə missiyasına da bu kontekstdə yanaşır və bu yanaşmanı haqlı olaraq tənqid edir. Dövlətimizin başçısının fikrincə, bu missiyanın real təhlükəsizlik funksiyası yoxdur və daha çox siyasi nümayiş xarakterlidir. Regional təhlükəsizlikdə əsas faktor hansısa "müşahidə missiyaları", bölgədə sülh yox, suyu bulandırıb bulanıq suda balıq tutmaq istəyən hansısa Qərb dairələri deyil, məhz Azərbaycandır. Cənubi Qafqazda real hərbi-siyasi balansı Qərb yox, Azərbaycan və bölgə dövlətləri müəyyən edir. 2020-ci ildə və ondan sonra baş verən proseslər də regionda real güc balansının kimlərin əlində olduğunu açıq göstərdi. Bu mənada bəzi dövlətlərin və siyasi mərkəzlərin həm Vətən müharibəsinə qədər, həm müharibə dövründə, həm də sonradan nümayiş etdirdikləri ritorika, davranış arasında ciddi fərqlər mövcuddur. Onların öz mövqelərində sabitqədəm olmamaları, Azərbaycana qarşı uzun illər tətbiq etdikləri ikili standartlar kimi yeni reallıqlara münasibətdə də davranışlarını, ritorikalarını tez-tez dəyişmələri beynəlxalq sistemdə dəfələrlə müşahidə olunan "selektiv siyasi davranış" fenomenini ifşa edir. Müharibədən sonra bəzi Qərb dairələrinin Ermənistanı müdafiə edən ritorikası fonunda bu bariz həqiqət bir daha onu göstərir ki, həmin qüvvələr münaqişənin taleyini müəyyən edən əsas faktor deyildilər və ya heç zaman belə bir faktora çevrilmək imkanına malik olmamışlar. Çünki reallığı dəyişən amil məhz Azərbaycanın öz gücü idi.

Burada ən mühüm məqamlardan biri də Azərbaycanın "müstəqil qələbə modeli" anlayışıdır. Azərbaycan heç bir xarici hərbi kontingentə, beynəlxalq koalisiyaya və ya böyük gücün birbaşa müdaxiləsinə arxalanmadan möhtəşəm Zəfər əldə edib. Bu, postsovet məkanında nadir geosiyasi hadisələrdən biri hesab oluna bilər. Çünki bir çox regional münaqişədə əsas nəticəni böyük dövlətlərin mövqeyi müəyyən etdiyi halda Azərbaycan məsələsində əsas həlledici faktor milli dövlət gücü oldu. Bu isə həm dövlətçilik ideologiyası, həm milli özünəinam baxımından ciddi siyasi kapital formalaşdırır.

Regional məsuliyyət

Azərbaycanın tarixi qələbəsini Müzəffər Ali Baş Komandanın qətiyyəti və qurduğu strategiya, ordumuzun gücü, dövlət-xalq birliyi təmin etdi. Bu reallıq siyasi legitimliyi gücləndirən vacib elementdir. Çünki müharibə dövründə cəmiyyətin siyasi rəhbərlik ətrafında konsolidasiyası dövlətin strateji dayanıqlılığını artıran əsas faktorlardandır. Bəzi Qərb dairələrinin müharibədən sonra göstərdikləri simvolik siyasi teatr, onların verdikləri bəyanatlar, göstərdikləri nümayişkaranə siyasi jestlər isə artıq dəyişmiş reallıqları geri qaytarmaq gücündə deyil. Münaqişənin taleyi artıq çoxdan həll olunandan sonra bölgəyə dair sərt bəyanatlar vermək və ya siyasi missiyalar göndərmək real təsir gücündən daha çox saxta görüntü effekti yaradır. 

Hər kəsə bəllidir ki, Avropa müşahidə missiyasının praktik təhlükəsizlik mexanizmi yaratmaq imkanları məhduddur və onun əsas funksiyası siyasi mesaj verməkdən ibarətdir. Burada Azərbaycanın yanaşması ondan ibarətdir ki, regional təhlükəsizlik xarici müşahidəçilərin fəaliyyəti ilə deyil, bölgə dövlətlərinin yaratdığı real hərbi-siyasi balansla təmin olunur. Bu fikir Azərbaycanın regional məsələlərdə "kənar müdaxilə yox, regional məsuliyyət" prinsipini müdafiə etdiyini göstərir.

Bütün bu siyasi şoular isə bəzi xarici güclərin hələ də Cənubi Qafqaz regionunda sabitliyin tam bərqərar olmasında deyil, idarəedilən gərginlik mühitinin saxlanılmasında maraqlı olduqlarını göstərir. Belə bir reallıq fonunda bu gün Azərbaycan bu siyasətə qarşı regional sabitlik və praqmatik əməkdaşlıq modeli təklif edən əsas gücdür. 

Cənab İlham Əliyevin öz çıxışında verdiyi mesaj tam aydındır: Cənubi Qafqazda yeni güc balansı artıq kənardan diktə edilmir. Əsas söz sahibi bölgə dövlətləri, xüsusilə də siyasi, iqtisadi və hərbi baxımdan ən güclü aktora çevrilmiş Azərbaycandır. Bu yanaşma Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı xarici siyasət fəlsəfəsinin əsas xəttini - suveren qərarvermə, regional liderlik və milli maraqlar üzərində qurulmuş geosiyasi müstəqillik konsepsiyasını ifadə edir.

Dağıntıdan strateji mərkəzə

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxışının mühüm bir hissəsində Zəngilanın gələcək inkişaf modeli ilə bağlı düşüncələrini, dövlətimizin planlarını da bölüşdü. Zəngilan yaxın gələcəkdə, sadəcə, azad edilmiş rayon kimi deyil, yeni iqtisadi-geosiyasi konsepsiyanın əsas elementlərindən biri kimi göz önündə canlandı. 

Cənab İlham Əliyevin Zəngilanla bağlı səsləndirdiyi fikirlər, əslində, təkcə bir rayonun bərpası və inkişafı ilə bağlı plandan daha çox Azərbaycanın postmüharibə dövrü üçün formalaşdırdığı yeni geoiqtisadi strategiyanın konseptual təqdimatıdır. Yeni strateji dövrdə Azərbaycan azad edilmiş ərazilərə yalnız humanitar və sosial bərpa prizmasından yanaşmır. Dövlət həmin bölgələri gələcəyin iqtisadi inkişaf platforması, regional inteqrasiya mərkəzi və beynəlxalq kommunikasiya xəritəsinin yeni dayaqları kimi formalaşdırır. Bu baxımdan Zəngilan xüsusi strateji coğrafiyaya malikdir və bu məkan regionun gələcək iqtisadi və nəqliyyat arxitekturasında mühüm rol oynayacaq strateji mərkəz kimi nəzərdən keçirilir.

Prezidentin çıxışında ön plana çıxarılan əsas istiqamətlərdən biri Zəngilanın logistika və nəqliyyat habına çevrilməsi məsələsidir. Bunun arxasında həm coğrafi, həm də geosiyasi faktorlar dayanır. Zəngilan Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək potensial kommunikasiya xəttinin üzərində yerləşir. Eyni zamanda rayon İranla sərhəd zonasında yerləşdiyinə görə, Cənubi Qafqazın regional tranzit sistemində mühüm rol oynamaq potensialına malikdir. Bu isə Zəngilanı beynəlxalq kommunikasiya siyasətinin vacib elementinə çevirir.

Zəngəzur dəhlizi məsələsi də burada strateji və mərkəzi xətt kimi çıxış edir. Bu dəhliz bütövlükdə Avrasiya məkanında yeni nəqliyyat xəritəsinin formalaşması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Çünki "Şərq-Qərb" və "Şimal-Cənub" nəqliyyat marşrutlarının kəsişdiyi nöqtələrdən biri məhz bu regiondur. Yəni söhbət, sadəcə, bir yol layihəsindən deyil, enerji, ticarət, logistika və geosiyasi təsir imkanlarının yenidən bölüşdürülməsindən gedir. Azərbaycan isə Zəngilan vasitəsilə bu prosesin əsas iştirakçılarından birinə çevrilmək niyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Ləyaqətli hərbi qələbə, sözlə əməlin üst-üstə düşməsi, yürüdülən müstəqil siyasət, humanitar davranış ölkəmizin dünyadakı mövqeyini daha da gücləndirir və Azərbaycan  artıq bütün dünyada müstəqil geosiyasi mərkəz kimi qəbul olunur. 

İradə ƏLİYEVA,

"Azərbaycan"

№ 144

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

“Yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyası ilə mübarizə tədbirlərində iştirak edən tibb işçilərinin əməkhaqlarına müddətli əlavənin müəyyən edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 25 mart tarixli 112 nömrəli Qərarının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020, № 3, maddə 373 (Cild I); 2024, № 4, maddə 451, № 7, maddə 900, № 10, maddə 1169; 2025, № 2, maddə 182, № 4 (II kitab), maddə 412, № 7, maddə 721, № 10, maddə 983; 2026, № 1, maddə 83) 2-ci hissəsində “aprelin” sözü “iyulun” sözü ilə əvəz edilsin.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 14 ” “ may ” 2026-cı il

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Ətraflı:

№ 148

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 25 yanvar tarixli 14 nömrəli Qərarına (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008, № 1, maddə 44 (Cild I); 2024, № 4, maddə 453, № 9, maddə 1085; 2025, № 8, maddə 806, № 11, maddə 1083, № 12 (II kitab), maddələr 1218, 1233) aşağıdakı məzmunda 1-3-cü hissə əlavə edilsin:

“1-3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Birinci xanımının və Birinci vitse-prezidentinin iştirakı ilə keçirilən ölkədaxili səfərlər zamanı protokol tədbirlərinin həyata keçirilməsini təmin edən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Protokol Xidməti əməkdaşlarının mehmanxana xərcləri təqdim edilmiş təsdiqedici sənədlərə əsasən faktiki xərclərə uyğun olaraq ödənilir.”.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 15 ” “ may ” 2026-cı il

AZƏRTAC xəbər verir ki, Türküstan şəhərinin Hazret Sultan Beynəlxalq Aeroportunda dövlətimizin başçısını Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev yola saldı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarında dövlətimizin başçısının Qazaxıstan Respublikasına işgüzar səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb.

"Azərbaycan" qəzeti paylaşımı təqdim edir

.

Müasir dünyada elmin inkişaf səviyyəsi dövlətlərin siyasi nüfuzunu, iqtisadi dayanıqlığını və beynəlxalq təsir imkanlarını müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevrilmişdir. Qlobal siyasətdə yüksək texnologiyalara sahib olan dövlətlər üstün mövqedə dayanırlar. Süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, alternativ enerji, biotexnologiya və kosmik texnologiyalar uğrunda rəqabət əslində elmi potensial uğrunda mübarizənin yeni mərhələsidir.

Eyni zamanda dünya ciddi ekoloji çağırışlarla üz-üzədir. İqlim dəyişiklikləri, su qıtlığı, meşələrin məhv olması, hava çirkliliyi və urbanizasiya nəticəsində təbiət balansının pozulması artıq bəşəri təhlükə xarakteri daşıyır. Bir çox beynəlxalq hesabatlarda qeyd olunur ki, yaxın onilliklərdə dünyanın ən böyük problemlərindən biri məhz şəhərlərin ekoloji davamlılığının qorunması olacaq. Bu səbəbdən şəhərsalma anlayışı da dəyişmişdir. Müasir şəhər yalnız yollar, binalar və kommunikasiya sistemi demək deyil. Şəhər insanın təbiətlə münasibətinin göstəricisinə çevrilmişdir.

Biz Yer kürəsini atalarımızdan miras almırıq, onu övladlarımızdan borc alırıq. Bu fikir müasir urbanizasiya fəlsəfəsinin mahiyyətini çox dəqiq ifadə edir. Çünki gələcəyin şəhərləri yalnız bugünkü ehtiyaclar üçün yox, gələcək nəsillərin təhlükəsiz və sağlam həyatı üçün qurulmalıdır.

Məhz buna görə dayanıqlı və dözümlü şəhər anlayışı XXI əsrin əsas strateji istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Bu gün şəhərsalma siyasətində əsas məqsəd təbiətə minimum müdaxilə etməklə insan üçün maksimum rahat və təhlükəsiz mühit yaratmaqdır. Yaşıl enerji, ekoloji nəqliyyat, ağıllı idarəetmə sistemləri, su resurslarının qorunması, tullantıların düzgün idarə olunması və rəqəmsal şəhər modeli artıq müasir urbanizasiya siyasətinin əsas elementləri hesab olunur.

Müasir urbanistika nəzəriyyəsində “kreativ şəhər” anlayışı da xüsusi aktuallıq qazanmışdır. Bu konsepsiyaya görə şəhərin əsas gücü yalnız iqtisadi resurslar və tikinti infrastrukturu ilə müəyyən olunmur. Şəhərin real potensialı onun insan kapitalı, yaradıcı düşüncə mühiti, innovativ idarəetmə sistemi və ictimai dinamizmi ilə ölçülür. Kreativ şəhər modeli göstərir ki, şəhərlər yalnız yaşamaq üçün məkan yox, eyni zamanda düşüncə, elm, mədəniyyət və yaradıcılıq platformasıdır.

Bu nəzəriyyəyə əsasən şəhərin inkişafı üçün vətəndaş təşəbbüskarlığı, sosial liderlik, mədəni açılıq və yaradıcı idarəetmə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir urbanistika sahəsində qeyd olunur ki, şəhərlərin gələcəyini ilk növbədə yaradıcı insan potensialı müəyyən edir. Əgər şəhər öz sakinlərinin düşüncə imkanlarını inkişaf etdirirsə, elmə və innovasiyaya şərait yaradırsa, həmin şəhər davamlı inkişaf modelinə çevrilə bilir.

Bu kontekstdə son illərdə beynəlxalq siyasi və hüquqi ədəbiyyatda xüsusi aktuallıq qazanan urbisid, kultusid, ekosid və genosid anlayışları da diqqət mərkəzində dayanır. Urbisid şəhərlərin və yaşayış məkanlarının məqsədli şəkildə dağıdılması anlamını ifadə edir. Kultusid xalqın tarixi-mədəni irsinin, dini abidələrinin və mənəvi yaddaşının məhv edilməsinə yönələn siyasəti xarakterizə edir. Ekosid təbiətin və ekoloji sistemlərin sistemli şəkildə sıradan çıxarılması deməkdir. Genosid isə bütöv xalqların fiziki və mənəvi varlığını hədəfə alan ən ağır cinayətlərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycan postmünaqişə dövründə bu anlayışların acı nəticələri ilə üzləşmiş dövlətlərdən biridir. İşğal dövründə şəhərlərimizin dağıdılması urbisid siyasətinin nümunəsi idi. Tarixi və dini abidələrin məhv edilməsi kultusid siyasətini açıq şəkildə nümayiş etdirirdi. Meşələrin qırılması, su ehtiyatlarının çirkləndirilməsi və ekoloji balansın pozulması isə ekosid elementləri kimi qiymətləndirilə bilər. Bütün bunların fonunda Azərbaycan bu gün dağıdılmış məkanları yenidən həyata qayırmaqla yanaşı, yeni urbanizasiya və yeni humanitar inkişaf modeli formalaşdırır.

Bu baxımdan WUF-13 forumunun Bakı şəhərində keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu baxımından mühüm siyasi və diplomatik uğur kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu, eyni zamanda Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi urbanizasiya siyasətinə, ekoloji təşəbbüslərinə və dayanıqlı inkişaf modelinə verilən beynəlxalq etimadın göstəricisidir. Xüsusilə postmünaqişə dövründə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma layihələri dünya miqyasında maraq doğurur. Çünki burada sadəcə şəhərlər yenidən qurulmur, eyni zamanda yeni urbanizasiya fəlsəfəsi formalaşdırılır.

Bu prosesdə “mədəniyyət proqramlaşdırılması” anlayışı da xüsusi aktuallıq qazanır. Müasir şəhərsalma yalnız fiziki infrastrukturun qurulması ilə məhdudlaşmır. Şəhərin kimliyi onun mədəni yaddaşı, estetik ruhu, ictimai davranış modeli və sosial münasibətlər sistemi ilə formalaşır. Mədəniyyət proqramlaşdırılması şəhər məkanında insanların düşüncə tərzinin, sosial harmoniyanın, milli kimliyin və vətəndaş məsuliyyətinin sistemli şəkildə formalaşdırılması prosesidir. Bu baxımdan şəhərlər yalnız memarlıq layihəsi yox, eyni zamanda mədəni və ideoloji inkişaf platforması hesab olunur.

Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən sosial-iqtisadi inkişaf strategiyası da məhz bu prinsiplərə əsaslanır. Prezident Ilham Əliyev tərəfindən təsdiq edilmiş “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər” sənədi göstərir ki, müasir Azərbaycan inkişaf modelində insan amili, ekoloji təhlükəsizlik və innovativ urbanizasiya vahid dövlət siyasəti çərçivəsində həyata keçirilir.

Xüsusilə “təmiz ətraf mühit və yaşıl artım ölkəsi” prioriteti gələcəyin şəhər modelinə dövlət baxışını aydın şəkildə ifadə edir. Bu yanaşma yalnız ekoloji siyasət anlamı daşımır. Burada enerji təhlükəsizliyi, alternativ enerji mənbələrinin genişləndirilməsi, ekoloji düşüncə tərzinin formalaşdırılması və dayanıqlı yaşayış mühitinin qurulması kimi məsələlər strateji hədəf kimi müəyyən olunur. Bu isə şəhərsalma siyasətinin artıq yalnız tikinti məsələsi yox, milli inkişaf konsepsiyasının mühüm hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Azərbaycan Respublikasında bu inkişaf modelinin ideoloji əsasları Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən formalaşdırılmışdır. Dövlətin gücünün həm də insanın inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunmasını Heydər Əliyev düzgün dəyərləndirirdi. Ulu Öndərin siyasətində elm, təhsil və milli kadr potensialı strateji sahələr kimi qiymətləndirilirdi.

Hələ sovet dövründə minlərlə azərbaycanlı gəncin ittifaqın aparıcı ali məktəblərinə göndərilməsi Azərbaycanın gələcək intellektual təhlükəsizliyinə hesablanmış uzaqgörən siyasət idi.

Prezident Ilham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən müasir inkişaf strategiyası bu siyasəti yeni texnoloji mərhələyə yüksəltmişdir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan yenidənqurma işləri müasir urbanizasiya tarixinin ən maraqlı nümunələrindən biri hesab oluna bilər. Burada şəhərlər və kəndlər ekoloji standartlara uyğun şəkildə qurulur, alternativ enerji layihələri həyata keçirilir, ağıllı idarəetmə sistemləri tətbiq olunur.

Agalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi göstərir ki, gələcəyin yaşayış məkanları texnologiya ilə təbiətin harmoniyası əsasında qurulmalıdır.

Suşa şəhərinin bərpası isə xüsusi məna daşıyır. Şuşada həyata keçirilən layihələr zamanı tarixi memarlıq ənənələri qorunur, milli-mədəni irs müasir şəhərsalma prinsipləri ilə uzlaşdırılır. Bu yanaşma isə göstərir ki, şəhər yalnız iqtisadi və texnoloji məkan deyil. Şəhər həm də xalqın tarixi yaddaşı və mənəvi kimliyidir.

Bəli, müasir dövrdə şəhərsalma ekologiya, iqtisadiyyat, sosiologiya, rəqəmsal texnologiyalar və dövlət idarəçiliyi ilə sıx bağlıdır. Bu səbəbdən universitetlərin rolu daha da artır. Çünki gələcəyin şəhərlərini yalnız mühəndislər yox, geniş dünyagörüşünə malik alimlər, hüquqşünaslar, ekoloqlar, urbanistlər və sosial tədqiqatçılar formalaşdıracaqlar.

Dayanıqlı və dözümlü şəhər inkişafı insan kapitalının inkişafı ilə birbaşa bağlıdır. Bu gün qətiyyətlə deyə bilərik ki, güclü şəhər elmə söykənən düşüncə, ekoloji məsuliyyət, milli dəyərlər və innovativ idarəetmə əsasında formalaşır. Azərbaycan modeli göstərir ki, insan amilini mərkəzə qoyan inkişaf strategiyası gələcəyin ən etibarlı yoludur. Bu sahədə universitetlərin rolu böyükdur.

Sadiq QURBANOV,

Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, Şuşada günün ikinci yarısında Xan qızı Natəvanın sarayının qarşısında Xalq artisti Səkinə İsmayılova və tələbələrinin iştirakı ilə konsert proqramı təqdim olunub. Musiqi axşamında “Rast” dəstgahı səsləndirilib. Gənc xanəndələr ustadları ilə birgə fərqli bir muğam axşamı təqdim ediblər. Xatırladaq ki, xalq mahnıları və muğamların ustad ifaçısı Səkinə İsmayılova bu il 70 illik yubileyini qeyd edir.

Konsert proqramının sonunda səsləndirilən “Qarabağ” mahnısı tamaşaçılar tərəfindən ayaq üstə alqışlarla qarşılanıb. Beləliklə, Azərbaycan xalqı üçün həm musiqi, həm də fəlsəfə sayılan muğam ifaları ilə “Xarıbülbül” IX Beynəlxalq Musiqi Festivalına yekun vurulub.

Festival iştirakçıları təəssüratlarını AZƏRTAC-la bölüşüblər. Xalq artisti Səkinə İsmayılova Şuşada keçirilən festivalda iştirakından məmnunluğunu ifadə edib. Bildirib ki, musiqi qrupu ilə birlikdə gözəl Qarabağın incisi olan Şuşada çıxış etmək onun üçün böyük sevincdir. Xalq artisti qeyd edib ki, bu gün həm də yubileyini Şuşada qeyd etməsi onun sevincini daha da artırıb.

Səkinə İsmayılovanın sözlərinə görə, konsert yüksək ovqatda keçib. O, Natəvanın büstü önündə muğam dəstgahı ilə çıxış etməsinin onda qürur hissi yaratdığını deyib və tamaşaçılara təşəkkürünü çatdırıb.

Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin solisti Könül Məmmədli isə “Xarıbülbül” festivalında ilk dəfə iştirak etdiyini bildirib. Qeyd edib ki, Şuşada belə gözəl tədbirlərin keçirilməsi sevindiricidir və sənət adamları bu festivallarda böyük həvəslə iştirak edirlər.

Şuşa sakini Vəsilə Kərimli də doğma şəhərdə keçirilən festivalın sakinlər üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Bildirib ki, Şuşaya qayıtdıqları və burada yaşadıqları üçün özlərini xoşbəxt hiss edirlər. Vəsilə Kərimlinin sözlərinə görə, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşada silsilə tədbirlərin keçirilməsi şəhərin əvvəlki mədəni həyatını yenidən canlandırır və sakinlər bu tədbirlərdə məmnunluqla iştirak edirlər.

Dünyanın bir çox ölkələrindən çoxsaylı musiqiçinin iştirak etdiyi bu dostluq və musiqi bayramı mədəni irsimizin zəngin ənənələrinin qorunub saxlanılması ilə yanaşı, mədəniyyətlərarası dialoqun möhkəmləndirilməsinə də öz töhfəsini verir.

2026-cı ilin yanvar-mart aylarında nəqliyyat dəhlizləri üzrə Azərbaycandan və ölkə üzərindən ümumilikdə milyonlarla ton yük daşınıb. Daşımaların əsas hissəsi dəmir yolu, avtomobil və dəniz nəqliyyatı vasitəsilə həyata keçirilib.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə,  ilinilk üç ayında nəqliyyat dəhlizlərində dəmir yolu nəqliyyatı ilə 3 milyon 407 min ton, dəniz nəqliyyatı ilə 1 milyon 391,8 min ton, avtomobil nəqliyyatı ilə isə 2 milyon 705,2 min ton yük daşınıb.

Məlumatda bildirilir ki, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizi ilə daşınmış yüklərin həcmi 3 milyon 863,3 min ton olub. Bunun 1 milyon 853,9 min tonu Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinin, 2 milyon 265,2 min tonu Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin, 1 milyon 265,6 min tonu isə Şimal-Qərb nəqliyyat dəhlizinin payına düşüb. Cənub-Qərb nəqliyyat dəhlizi ilə daşınmış yüklərin həcmi isə 109,9 min ton təşkil edib.

Statistik göstəricilərə əsasən, tranzit yüklər daşımaların böyük hissəsini formalaşdırıb. Belə ki, dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınmış yüklərin 44,3 faizini, avtomobil nəqliyyatı ilə daşınmış yüklərin 48,8 faizini, dəniz nəqliyyatı ilə daşınmış yüklərin isə 89,4 faizini tranzit yüklər təşkil edib.

Züleyxa ƏLİYEVA, 

“Azərbaycan

Amerika lideri Donald Trampın İranla müharibəyə son qoymaq üçün Çinin əməkdaşlığını təmin edəcəyinə dair gözləntilər puç olub. Danışıqlar heç bir şəkildə Pekinin mövqeyini dəyişməyib. Bu barədə CNN telekanalı xəbər verir.

Məlumata görə, çoxları ABŞ Prezidenti Donald Trampın qlobal enerji bazarlarını xaosa salan İranla müharibəyə son qoymaq üçün Çinli həmkarının əməkdaşlığını təmin edəcəyini gözləyirdi.

Çin İranın yaxın diplomatik tərəfdaşı və neftinin əsas alıcısıdır. Bundan əlavə, Pekin bütün hərbi əməliyyatlar zamanı özünü sülh tərəfdarı kimi təqdim edib.

Lakin hər iki tərəfdən gələn stenoqramlar göstərir ki, danışıqlar heç bir şəkildə ÇXR-nın mövqeyini dəyişməyib.

Cümə axşamı Si ilə danışıqların birinci mərhələsindən sonra Tramp Fox News telekanalına bildirib ki, Çin lideri münaqişənin həllinə kömək təklif edib. Lakin dövlət katibi Marko Rubio həmin gün NBC News telekanalına verdiyi müsahibədə ABŞ-nin Çindən kömək istəmədiyini bildirib. O, həmçinin ABŞ-nin Tayvanla bağlı siyasətinin dəyişmədiyini və onun sözlərinə görə, həm əvvəlki prezidentlər, həm də hazırkı administrasiya dövründə sabit qaldığını bildirib.

Dövlət katibi qeyd edib ki, ABŞ-nin Tayvana silah satışı məsələsi Tramp-Si danışıqlarında "əhəmiyyətli" yer tutmayıb.

"Fikrimizcə, mövcud status-kvonun və hazırkı vəziyyətin hər hansı bir zorakı dəyişikliyi hər iki ölkə üçün pis olardı", - Rubio deyib.

Ağ Evin açıqladığı danışıqların stenoqramlarında  tərəflərin aşağıdakılar barədə razılığa gəldiyi göstərilir: İran tərəfindən demək olar ki, tamamilə bağlanmış mühüm su yolu olan Hörmüz boğazı açıq qalmalıdır; İran nüvə silahına sahib olmamalıdır.

Ağ Evin hesabatında həmçinin Si Cinpinin "boğazın militarizasiyasına və onun istifadəsi üçün rüsum tətbiq etmək cəhdlərinə birmənalı şəkildə qarşı çıxdığı" bildirilir. Həmçinin Çinin ABŞ-dən daha çox neft alacağı da qeyd olunur.

Pekin dəfələrlə sülh danışıqlarını asanlaşdırmaq üçün mümkün olan hər şeyi edəcəyinə söz verib və Si ötən ay Hörmüz boğazından normal keçidin təmin olunmasına çağırıb. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin danışıqlar zamanı İrana dair müzakirələrlə bağlı verdiyi açıqlamada boğazdan keçid üçün rüsumlar ödəmək barədə heç bir söz deyilməyib.

Bir neçə saat sonra, yerli vaxtla cümə gününün səhəri, Çin Xarici İşlər Nazirliyi Pekinin mövqeyinin dəyişməz qaldığını bildirən bir bəyanat yayıb. "Çinin İrandakı vəziyyətlə bağlı mövqeyi çox aydındır", - deyə məlumatda bildirilir.

ABŞ və Çin arasında enerji müqaviləsinin yaxın gələcəkdə bağlanması mümkündür. Lakin Donald Tramp və Si Cinpin arasındakı danışıqların münaqişəyə hər hansı bir təsir göstərib-göstərməyəcəyi hələ də məlum deyil.

Hələlik Pekin hazırkı mövqeyində sadiq qalır.

Son məlumata görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Çin Prezidenti Si Cinpin onu "nailiyyətləri" münasibətilə təbrik edib və ABŞ ilə Çin arasında daha güclü münasibətlərə ümid etdiyini vurğulayıb.

Pekinə səfəri zamanı Tramp sosial media hesabında keçmiş  prezident Co Baydeni də tənqid edib.

Onun dediyinə görə, Si Cinpin Baydenin prezidentliyi dövrünə istinad edərək ABŞ-ni "tənəzzülə uğrayan ölkə" adlandırıb. Tramp, həmçinin Çin liderinin onu "uğurları" münasibətilə təbrik etdiyini iddia edib.

Amerika lideri Si Cinpinin Bayden dövrü ilə bağlı haqlı olduğunu bildirib və ABŞ iqtisadiyyatının, siyasətinin və sosial sahələrinin bu dövrdə zəiflədiyini etiraf edib. O, əlavə edib ki, öz prezidentliyi dövründə bütün bu sahələrdə irəliləyişlər əldə edilib.

Amerika lideri həmçinin administrasiyasının həm Venesuelada, həm də İranda "hərbi qələbələr" əldə etdiyini iddia edib və İrana təzyiqi artırmağa davam etmək niyyətini vurğulayıb.

Tramp qeyd edib ki, ABŞ yenidən dünyanın ən cəlbedici ölkəsinə çevrilib. O, Çinlə münasibətlərin indiyədək olduğundan daha güclü və daha yaxşı olacağına ümid etdiyini bildirib.

Rizvan CƏFƏROV,

“Azərbaycan”

“Deutsche Welle” telekanalının yaydığı məlumata görə, bölgə sakinləri sahildə dəniz dalğalarının çıxardığı təxminən 12 cəsəd və bir qayığın taxta parçalarını tapıblar. Mətrun rayon mərkəzi xəstəxanasına aparılan cəsədlərin çoxunun tanınmaz dərəcədə parçalandığı və çürüdüyü bildirilir. Məhkəmə-tibbi ekspertlər qurbanların şəxsiyyətini və yaşını müəyyənləşdirmək üçün DNT analizlərinin aparılacağını qeyd ediblər.

Hazırda ərazidə digər mümkün qurbanların tapılması üçün axtarış işləri və prokurorluq tərəfindən araşdırmalar davam etdirilir.

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Heydər Əliyev Fondunun və Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Şuşada keçirilən "Xarıbülbül" Beynəlxalq Musiqi Festivalının əsas məqsədlərindən biri mədəni dialoqun inkişafına töhfə vermək və musiqiçilər arasında yaradıcılıq mübadiləsini təşviq etməkdir. Budəfəki festival da bu nöqteyi-nəzərdən istisna olmayıb. Zəngin mədəniyyət hadisəsi olan “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalına Azərbaycan ifaçıları və musiqi kollektivləri ilə yanaşı, digər ölkələrdən də incəsənət nümayəndələri dəvət alıb.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, festivalın ikinci gününün Cıdır düzündə keçirilən növbəti musiqi təqdimatında Azərbaycan, Özbəkistan və Türkmənistan Dövlət Rəqs ansambllarının iştirakı ilə konsert proqramı təqdim edilib. Qardaş xalqların milli musiqi və rəqs ənənələrini əks etdirən proqram festivalın beynəlxalq ruhunu və mədəni müxtəlifliyini bir daha nümayiş etdirib və tamaşaçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Konsert proqramında iştirak edən kollektivlər öz ölkələrinin milli rəqslərini və geyimlərini təqdim edərək, Cıdır düzünü əsl musiqi və rəqs bayramına çeviriblər. Müxtəlif ölkələrin mədəniyyətlərini səhnədə bir araya gətirən proqram tamaşaçılara unudulmaz anlar yaşadıb.

Festival iştirakçıları və tamaşaçılar təəssüratlarını AZƏRTAC-la bölüşüblər.

Özbəkistan Dövlət Rəqs Ansamblının rəhbəri Dilfuzakhon Djorabayeva festivalın açılış mərasiminin yüksək səviyyədə təşkil olunduğunu bildirib. Qeyd edib ki, Azərbaycanda onları çox yaxşı qarşılayıblar və çıxışları uğurlu alınıb. Ansambl rəhbərinin sözlərinə görə, Azərbaycan, Özbəkistan və Türkmənistan kollektivlərinin iştirakı ilə keçirilən solo konsert də yaxşı keçib.

Dilfuzakhon Djorabayeva festivalın təşkilatçılarına minnətdarlığını ifadə edərək, Azərbaycana səfərdən çox şad olduqlarını deyib.

Şuşa sakini Aynur Yusufova bir şuşalı kimi “Xarıbülbül” Musiqi Festivalında iştirak etməsinin onda böyük qürur doğurduğunu deyib. Qeyd edib ki, ənənəvi festivalın yenidən hər il Şuşada keçirilməsi qürurverici haldır və bu, şəhərin mədəni həyatının bərpasının göstəricisidir. Aynur Yusufova bu münasibətlə sevinc hisslərini bölüşərək, şəhidlərimizə Allahdan rəhmət diləyib.

Tamaşaçı Aygün İmanova da Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Musiqi Festivalının onda xoş təəssüratlar yaratdığını bildirib. O qeyd edib ki, festival çərçivəsində təqdim olunan konsert proqramını böyük maraqla izləyiblər. Aygün İmanovanın sözlərinə görə, xüsusilə Azərbaycan, Özbəkistan və Türkmənistan rəqs kollektivlərinin çıxışları yaddaqalan olub. O, belə mədəni tədbirlərin mütəmadi keçirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq, festivalda iştirak etməkdən məmnunluğunu dilə gətirib.

Böyük Britaniya iqtisadiyyatı, Yaxın Şərqdəki müharibə və enerji qiymətlərinin artmasına baxmayaraq, bu ilin ilk rübündə proqnozları üstələyən artım nümayiş etdirib.

Yanvar-mart aylarında Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) 0,6 faiz artıb. Bu, ötən ilin son rübündəki 0,2 faizlik artımdan xeyli yüksəkdir. Mart ayında iqtisadiyyat 0,3 faiz böyüyüb. Halbuki analitiklər bu ayda 0,2 faiz geriləmə gözləyirdilər. Artım əsasən xidmət, tikinti və istehsalat sektorlarındakı canlanma ilə bağlıdır.

İqtisadiyyat böyüsə də, regional münaqişələrin təsiri ticarət rəqəmlərində özünü göstərir. Belə ki, mart ayında yanacaq idxalı təxminən 2,4 milyard dollar artıb. Bu, 1997-ci ildən bəri qeydə alınan üçüncü ən böyük aylıq artımdır. Yaxın Şərqdəki gərginlik səbəbindən malların sürətlə ehtiyat yığılması mart ayında tələbatı müvəqqəti stimullaşdırıb.

Maliyyə naziri Riçel Rivz bu rəqəmləri hökumətin iqtisadi planının düzgün işləməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirib. Lakin iqtisadçılar ehtiyatlı olmağa çağırır. İnflyasiya təzyiqi və neftin bahalaşması səbəbindən ilin növbəti rüblərində kiçik bir geriləmənin (resessiyanın) baş verə biləcəyi proqnozlaşdırılır. 

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Florida ştatındakı Palm-Biç Beynəlxalq Hava Limanı iyulun 9-dan etibarən ABŞ Prezidenti Donald Trampın adını daşıyacaq.

“Deutsche Welle” telekanalının yaydığı məlumata görə, hava limanının beynəlxalq “PBI” kodu dəyişdirilərək, “DJT” (Donald John Trump) təyin edilib. Qərarın verilməsində D.Trampın görüşlər keçirdiyi məşhur Mar-a-Lao iqamətgahının Floridada yerləşməsi mühüm rol oynayıb.

Donald Trampın adı, həmçinin ABŞ-nin bir sıra mühüm dövlət və mədəniyyət obyektlərinə də verilib. Belə ki, Vaşinqtondakı Kennedi Mərkəzi artıq “Donald C. Tramp və Con F. Kennedi adına Memorial İfaçılıq Sənəti Mərkəzi” adlanır. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün yeni sinifli iki “Tramp” hərbi gəmisi inşa ediləcək. ABŞ-nin müstəqilliyinin 250 illiyi münasibətilə üzərində Trampın portreti və qızılı hərflərlə imzası olan pasportlar, həmçinin onun təsviri olan 24 karatlıq qızıl sikkələr buraxılacaq.

Bundan əlavə, Prezidentin imzası artıq 100 dollarlıq əsginasların üzərində də yer alacaq.

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Hazırda Mozambikdən Konqoya qədər geniş bir coğrafiyada liman və infrastruktur layihələri icra olunur. Konqo Demokratik Respublikasında ilk dərin sulu limanın tikintisi gələn ilin ilk rübündə yekunlaşacaq.

“DP World” rəsmisi Məhəmməd Akuji qeyd edib ki, regional münaqişələr əməliyyatlara ciddi təsir göstərir. Cənubi Afrikada yanacaq qiymətləri 75 faiz artıb. Şirkət Afrikada 7 mindən çox yük maşını idarə edir ki, bu da xərclərin kəskin artması deməkdir. Hörmüz boğazının bağlı qalması qlobal neft-qaz daşımalarını iflic edib və neftin qiymətini 100 dollardan yuxarı qaldırıb. Bu, həmçinin Cəbəl-Əli limanından Somali və Efiopiya istiqamətinə gedən yük axınlarını ləngidib.

Artan xərclər səbəbindən xidmət qiymətlərini qaldırmağa məcbur olan şirkət, hazırda əsas diqqətini Tanzaniya, Ruanda, Zambiya və Konqonu birləşdirən regional tədarük marşrutlarının inkişafına yönəldib.

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Anadolu Agentliyi xəbər verir ki, iki liderin ilk görüşündə müsbət mesajlar verilib. Çin lideri Si Cinpin, “Çin və ABŞ dövrün çətinliklərinə birlikdə cavab verməlidir” deyərək əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb. Tramp isə “Birlikdə möhtəşəm gələcəyimiz olacaq” ifadəsini işlədib.

Görüşün gündəliyində duran əsas məsələlər sırasında ABŞ-nin Çini kənd təsərrüfatı və aviasiya sahələrində daha çox məhsul almağa təşviq etməsi gözlənilir. Eyni zamanda, süni intellekt, çip istehsalı və yarımkeçiricilər sahəsindəki məsələlər və Yaxın Şərqdəki gərginlik də müzakirə mövzularıdır. 

Texnologiya şirkətləri artıq dövlətlərin geosiyasi alətinə çevrilib. ABŞ maliyyə sistemini və dolların gücünü əlində saxladığı halda, Çin qlobal istehsalın və tədarükün mərkəzində dayanır. Xüsusilə çiplər, nadir torpaq elementləri və batareya texnologiyaları sahəsində Çinə olan asılılıq qlobal iqtisadiyyatın “onurğa sütunu” hesab olunur.

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Almaniyada mənzil tapmaq, xüsusilə, böyük şəhərlərdə getdikcə çətinləşir. Kirayələr sürətlə artır, münasib qiymətə ev tapmaq isə demək olar ki, mümkünsüz olur. Bu vəziyyətdən ən çox zərər görənlər arasında miqrantlar və qaçqınlar var.

“Deutsche Welle” telekanalının yaydığı məlumata görə, hazırda Almaniyada təxminən 1,4 milyon mənzil çatışmazlığı olduğu bildirilir. Problem əsasən ucuz və orta qiymətli evlərdə hiss olunur. Əhalinin artması və tək yaşayan insanların çoxalması mənzil tələbatını yüksəldib, amma tikinti bu tempə çatmayıb.

Araşdırmalara görə, miqrant insanlar daha kiçik və sıx evlərdə yaşayır, gəlirlərinin böyük hissəsini kirayəyə xərcləyirlər. Onların ev sahibi olma imkanı yerli almanlarla müqayisədə xeyli aşağıdır. Aşağı gəlir, dil problemi, sosial əlaqələrin zəif olması kimi səbəblər miqrantların ev tapmasını çətinləşdirir. Bundan əlavə, bəzi hallarda irqçilik və ayrı-seçkilik də müşahidə olunur. 

Statistikaya görə, Almaniyada evsizlərin sayı da artır. 2024-cü ildə ölkədə təxminən 532 min evsiz insan qeydə alınıb və onların böyük hissəsi Almaniya vətəndaşı deyil. Mənzil problemi artıq iqtisadi problemə çevrilib. Çünki iş yerlərinin çox olduğu şəhərlərdə münasib ev yoxdur. Buna görə də bəzi şirkətlər xaricdən gələn işçilərə mənzil tapmaq üçün dəstək verməyə başlayıb.

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

“Deutsche Welle” telekanalının yaydığı məlumata görə, Mərkəzi Bankın rəhbəri Fatih Karahan bildirib ki, Yaxın Şərqdəki gərginlik, xüsusilə, neft və nəqliyyat xərclərini artırıb. Hörmüz boğazı ilə bağlı risklər enerji bazarında ciddi narahatlıq yaradıb.

Bank, həmçinin 2026 inflyasiya hədəfini 24 faizə, 2027 hədəfini 15 faizə, 2028 hədəfini isə 9 faizə yüksəldib. Bu qərar “doğru addım” kimi qiymətləndirilir.  Neft və qaz qiymətlərinin sürətlə bahalaşması inflyasiyanı artırır və buna görə Mərkəzi Bank sərt pul siyasətini davam etdirir.

İqtisadçı Cevat Giray Aksoy bildirib ki, hökumətin də Mərkəzi Bankla koordinasiyalı işləməsi vacibdir. O qeyd edib ki, sadəcə faiz siyasəti kifayət etmir, dövlət xərclərinə də nəzarət olunmalıdır.

Digər ekspert Caner Özdurak isə deyib ki, neft qiymətlərinin qeyri-sabit olması inflyasiya riskini artırır. Onun sözlərinə görə, hökumət büdcə xərclərində daha diqqətli olmalıdır.

Hazırda Türkiyədə əsas faiz dərəcəsi 37 faiz səviyyəsində saxlanılır. 

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

“BBC” xəbər verir ki, 5 min “fiber-optik gözü” olan bu cihaz 47 milyondan çox qalaktikanı və 20 milyondan çox ulduzu qeydə alaraq, elmi dünyanı heyrətləndirən nəticələr ortaya qoyub. Bu nəhəng xəritə 11 milyard işıq ili uzaqlıqdakı məsafəni əhatə edir. Bu isə o deməkdir ki, biz kainatın 13,7 milyard il əvvəlki başlanğıcına çox yaxın olan erkən dövrlərini görə bilirik.

Kainatın 70 faizini təşkil edən və onun sürətlə genişlənməsinə səbəb olan gücə qaranlıq enerji deyilir. İndiyə qədər alimlər (hətta Eynşteyn də daxil olmaqla) bu enerjinin sabit olduğunu düşünürdülər. Lakin xüsusi cihazın tapıntıları bu fikri alt-üst edə bilər. Yeni müşahidələr göstərir ki, qaranlıq enerjinin təsiri zamanla zəifləyir. Əgər qaranlıq enerji sabit deyilsə, bu, müasir kosmologiyanın bütün qaydalarının yenidən yazılması deməkdir.

Bəs kainatın sonu necə olacaq? Əgər qaranlıq enerji zəifləməyə davam edərsə, kainatın gələcəyi ilə bağlı proqnozlar tamamilə dəyişər. Genişlənmə sürəti azala bilər və cazibə qüvvəsi qalaktikaları yenidən bir araya gətirməyə başlaya bilər. Bu ssenari elmdə “Böyük Çöküş” adlanır, yəni kainatın genişlənməkdən vaz keçib öz daxilinə doğru sıxılması.

Alimlər xəritəni daha 20 faiz böyütməyi planlaşdırırlar. Məqsəd kainatın kütləsinin böyük hissəsini təşkil edən, lakin birbaşa görünməyən “qaranlıq maddə”ni daha yaxşı anlamaqdır. 

Təhminə VERDİYEVA,

“Azərbaycan”

Biznes mühiti və Beynəlxalq Reytinqlər üzrə Komissiyanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi tərəfindən rəhbərliyi həyata keçirilən “İnternetə qoşulma və internet infrastrukturu” İşçi qrupunun növbəti iclası keçirilib.

Nazirlikdən AZƏRTAC-a bildirilib ki, iclasda İşçi qrupun rəhbəri və üzvləri, eləcə də özəl sektor nümayəndələri iştirak ediblər.

İşçi qrupun rəhbəri, rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Saməddin Əsədov açılış çıxışı edərək Dünya Bankının “Business Ready (B-READY) 2025” hesabatında Azərbaycanın kommunal xidmətlər sahəsi, xüsusilə internet xidmətləri üzrə yüksək nəticə ilə qiymətləndirildiyini qeyd edib. O bildirib ki, müvafiq hesabatda Azərbaycan internet xidmətlərinin əməliyyat effektivliyi üzrə 101 ölkə arasında 31,05 xalla 5-ci yerdə qərarlaşıb. Ümumilikdə kommunal xidmətlər indikatoru üzrə Azərbaycan 83,05 xalla 25-ci mövqedə qərarlaşıb və bu nəticə ilə region ölkələrini qabaqlayıb.

Toplantıda Dünya Bankı Qrupunun “Business Ready” hesabatının “Kommunal xidmətlər (internet)” indikatoru ilə bağlı müvafiq sahədə təkmilləşmələrin və kommunikasiyanın həyata keçirilməsinə dair Yol Xəritəsi üzrə 2025-ci ildə görülən işlərə dair hesabat təqdim edilib.

İclasda sözügedən indikatorla bağlı təsdiqlənmiş 2026-cı ilin Yol Xəritəsi üzrə I rüb ərzində görülmüş işlərə dair hesabat da təqdim edilib və qarşıda duran vəzifələr müəyyən olunub.

İşçi qrupun rəhbəri biznes mühitinin əlverişliyinin artırılması və beynəlxalq reytinqlərdə ölkəmizin mövqeyinin daha da yaxşılaşdırılması məqsədilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və digər aidiyyəti qurumlar tərəfindən müvafiq tədbirlərin görüldüyünü qeyd edib.

Mən İranın son təklifinə baxdım və əgər ilk cümləni bəyənməsəm, onu atıram.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) Prezidenti Donald Tramp Çindən geri qayıdarkən jurnalistlərə deyib.

“Əgər onların hər hansı bir formada nüvə silahı olacaqsa, onların məktubunun qalan hissəsini oxumuram”,- deyə Tramp əlavə edib.

Futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasında XXXII tura start verilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, açılış matçında I Liqaya düşəcəyi dəqiqləşən “Karvan-Yevlax” “Qəbələ”ni sınağa çəkib. Yevlax şəhər stadionunda keçirilən autsayderlərin duelində qonaqlar 2:1 hesablı əzmkar qələbə qazanıblar.

Bu nəticədən sonra turnir cədvəlində Qəbələnin eyniadlı klubu 24 xalla 11-ci, Yevlax təmsilçisi isə 14 xalla sonuncu – 12-ci pillədə qərarlaşıb.

Günün son oyununda “Kəpəz” Sumqayıtdakı “SOCAR Polimer Arena”da “Araz-Naxçıvan”ın qonağı olacaq. Rəşad Əhmədovun idarə edəcəyi qarşılaşma saat 19:30-da start götürəcək.

Qeyd edək ki, XXXII tura mayın 16-17 keçiriləcək oyunlarla yekun vurulacaq.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümü ilə əlaqədar Energetika, Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirliklərinin birgə təşkilatçılığı ilə ağacəkmə aksiyası keçirilib.

Nazirlikdən AZƏRTAC-a bildirilib ki, “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində Müşfiqabad qəsəbəsində təşkil olunan aksiyada energetika nazirinin müavini Orxan Zeynalov, ekologiya və təbii sərvətlər nazirinin birinci müavini Ağakərim Səmədzadə, nazir müavini Vüqar Kərimov, həmçinin sözügedən qurumların kollektivi və ekokönüllülər iştirak edib.

Ağacəkmə aksiyasında Abşeron yarımadasının torpaq-iqlim şəraitinə uyğun olaraq 200 ədəd eldar şamı və zeytun ağacları əkilib.

Aksiyanın keçirilməsində məqsəd Ulu Öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsini ehtiramla yad etmək, onun ətraf mühitin mühafizəsinə verdiyi önəmi ön plana çəkmək və yaşıllıq sahələrinin genişləndirilməsinə dəstək olmaqdır.

Kəlbəcər rayonu təkcə sıldırım qayaları və sıx meşələri ilə deyil, həm də yerin dərinliklərindən süzülüb gələn mineral və termal bulaqları ilə dünyada məşhurdur. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbə nəticəsində bu zəngin yataqlar yenidən öz əsl sahiblərinə — Azərbaycan xalqına qayıdıb. Bu məkanlar indi dövlətimizin həyata keçirdiyi sürətli bərpa layihələri ilə ölkənin sağlamlıq turizmi və iqtisadiyyatına inteqrasiya olunur.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, Kəlbəcərin müalicəvi sərvətləri sırasında xüsusi çəkisi olan “Zülfüqarlı” mineral-termal su yatağı Mozçay və Tutqunçayın birləşmə nöqtəsindən 1 kilometr şimalda yerləşir. Bu yataq tərkibinə görə hidrokarbonatlı, natriumlu-kalsiumlu sular qrupuna aiddir. Suyun minerallaşma dərəcəsi 3,6–5,6 qram/litr təşkil edir və hidrokarbonatlı natriumlu-kalsiumludur.

“Zülfüqarlı” yatağı təkcə bir mənbədən ibarət deyil. Burada 58–67°C temperaturda olan məşhur İstisu termal bulağı ilə yanaşı, kənd ərazisində minerallarla zəngin daha 12 aktiv bulaq da mövcuddur. Bu bulaqlar insan orqanizmi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən elementlərlə zəngindir. Bulaqlar revmatizm, dəri xəstəlikləri, oynaq problemləri, sinir sistemi pozuntuları və həzm yolu xəstəliklərinin müalicəsində möcüzəvi təsir bağışlayır. Mütəxəssislərin B kateqoriyası üzrə təsdiq etdiyi istismar ehtiyatları sutkada 600 min litr həcmindədir ki, bu da bölgədə irimiqyaslı sanatoriya-kurort komplekslərinin fəaliyyəti üçün kifayət qədər böyük potensial deməkdir.

Türkiyənin informasiya agentlikləri, televiziya kanalları və xəbər saytları Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə çıxışını geniş işıqlandırır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, xəbər materiallarında Prezident İlham Əliyevin TDT-nin rolunun artması və mövqelərinin möhkəmlənməsi ilə bağlı fikirlərinə xüsusi diqqət yetirilib.

Dövlət başçısının Azərbaycanın türk dövlətləri ilə əməkdaşlığının genişlənməsi, geosiyasi proseslər fonunda Orta Dəhlizin, o cümlədən bu marşrutun əsas seqmenti olan Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyətinin artması barədə fikirlərindən sitatlar təqdim olunub.

Bir sıra nəşrlər Prezident İlham Əliyevin Türk dünyasının XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməsinin vacibliyi barədə fikirlərini manşetə çıxarıb.

Azərbaycanın TDT-nin möhkəmləndirilməsi üçün bundan sonra da bütün səylərini davam etdirəcəyi vurğulanıb.