İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyinin (AZPROMO) icraçı direktoru Yusif Abdullayev Almaniya İqtisadiyyatının Şərq Komitəsinin sədri Mixael Harmsın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb.

AZPROMO-dan AZƏRTAC-a bildirilib ki, görüşdə Azərbaycanın investisiya mühiti, regional bağlantılar və nəqliyyat-logistika potensialı barədə məlumat verilib.

Tərəflər yaşıl enerji, sənaye və texnologiya transferi üzrə Azərbaycan və Almaniya şirkətləri arasında əməkdaşlıq perspektivlərini yüksək qiymətləndiriblər. Bu çərçivədə Azərbaycan-Almaniya Biznes Şurasının yaradılması imkanı müzakirə olunub. Qeyd edilib ki, belə bir platforma iki ölkənin sahibkarları arasında müntəzəm dialoqun təşkili, qarşılıqlı məlumat mübadiləsi və ortaq təşəbbüslərin reallaşdırılması baxımından faydalı ola bilər.

Bununla yanaşı, investisiya imkanlarının təqdimatı və Azərbaycan-Almaniya işgüzar tərəfdaşlığının gücləndirilməsi məqsədilə Almaniya tərəfi iyunun 16-19-da Bakıda İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 51-ci İllik Toplantıları çərçivəsində keçiriləcək Özəl Sektor Forumuna və sentyabrın 25-26-da təşkil olunması planlaşdırılan 2-ci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumuna dəvət edilib.

Prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq iyunun 5-də Baş prokuror Kamran Əliyev Şəmkir rayon prokurorluğunun inzibati binasında Şəmkir, Gədəbəy, Tovuz, Ağstafa və Qazax rayonundan olan vətəndaşlarla görüşüb.

Baş Prokurorluğun mətbuat xidmətindən AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, əvvəlcə Baş prokuror xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin rayonun mərkəzində ucaldılmış abidəsini ziyarət edərək önünə gül dəstəsi qoyub, əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edib.

Görüşdə iştirak edən 22 nəfər vətəndaşın müraciətində konkret cinayət işlərinin istintaqı, törədilmiş cinayətlər barədə məlumatların araşdırılması zamanı yol verilmiş qanun pozuntuları və məhkəmədə baxılan cinayət işləri üzrə dövlət ittihamının müdafiəsinə dair məsələlərin bilavasitə prokurorluqda və ya aidiyyəti icra orqanlarında operativ həlli üçün müvafiq göstərişlər verilib.

Zati-aliləri.

Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Günü münasibətilə Sizə səmimi təbriklərimi, xalqınıza davamlı tərəqqi və firavanlıq arzularımı çatdırmaqdan böyük məmnunluq duyuram.

Tam əminəm ki, Azərbaycan ilə Livan arasında mövcud olan dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri xalqlarımızın rifahı naminə gələcəkdə daha da möhkəmlənəcək və inkişaf edəcək.

Zati-aliləri, ən yüksək ehtiramlımı qəbul etməyinizi xahiş edir.

Nəvaf Salam

Livan Respublikasının Baş naziri

İyunun 5-də "CNN World" xəbər kanalının internet səhifəsində dərc olunmuş məqalədə Azərbaycan ərazisinin guya İrana qarşı hərbi və ya kəşfiyyat əməliyyatları üçün istifadə edilməsi, guya İsrailə məxsus qüvvələrin Azərbaycan ərazisində yerləşdirilməsi barədə əks olunmuş iddialar tamamilə əsassızdır və onları qətiyyətlə rədd edirik.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Ayxan Hacızadənin "CNN World"-də dərc olunmuş məqalədə Azərbaycanla bağlı əsassız iddialara dair şərhində yer alıb.

Bildirilib ki, sözügedən məqalədə yer alan iddialar Azərbaycan tərəfindən dəfələrlə təkzib edilib və bu mövqe CNN-in sorğusuna cavab olaraq əvvəlcədən redaksiyaya rəsmi qaydada təqdim edilib.

Heç bir tutarlı sübut ortaya qoyulmadan, anonim mənbələrə əsaslanan və Azərbaycanın rəsmi mövqeyini nəzərə almayan iddiaların yayımlanması jurnalistikanın obyektivlik, qərəzsizlik və peşəkar etika prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.

Dəfələrlə bəyan edildiyi kimi, Azərbaycan ərazisinin hər hansı üçüncü dövlətə qarşı hərbi əməliyyatlar, kəşfiyyat fəaliyyəti və ya digər düşmən xarakterli məqsədlər üçün istifadə olunması barədə iddiaların heç bir əsası yoxdur. Ölkəmiz bu kimi fəaliyyətlərə heç vaxt icazə verməyib və verməyəcək.

“Azərbaycan regionda sülhün, sabitliyin və mehriban qonşuluq münasibətlərinin təşviqinə sadiqdir. Bu kimi əsassız və heç bir sübuta əsaslanmayan iddialar növbəti dezinformasiya cəhdidir. CNN-dən əsassız iddiaların yayıldığı bu məqalənin təkzib edilməsini gözləyirik”, - deyə şərhdə qeyd edilib.

Bu gün gecə saatlarında heyətində ümumilikdə 25 nəfər Azərbaycan vətəndaşının olduğu iki xarici yük gəmisinə dron hücumları həyata keçirilib. Gəmilər Azərbaycan dövlətinə məxsus deyil.

Xarici İşlər Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, bu fikri Nazirliyin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Ayxan Hacızadə Azov dənizində Azərbaycan vətəndaşlarının olduğu gəmilərin vurulması ilə bağlı yerli medianın sualını cavablandırarkən deyib.

A.Hacızadə bildirib ki, hücum nəticəsində ümumilikdə 5 nəfər vətəndaşımızın həlak olduğu, 3 nəfərin isə yaralandığı barədə Rusiya tərəfindən müvafiq məlumat daxil olub. Yaralılar Yeysk şəhər xəstəxanasına yerləşdiriliblər.

“Hazırda məsələ ilə bağlı Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən aidiyyəti dövlət qurumlarımız, ölkəmizin diplomatik nümayəndəlikləri, habelə müvafiq ölkələrin səlahiyyətli qurumları ilə əlaqələndirmə işləri həyata keçirilir. Rusiyadakı səfirliyimizin bir neçə nəfər əməkdaşı hadisə yerinə yola düşüb. Vətəndaşlarımızın vəziyyəti, onların ölkəyə qaytarılması və zəruri konsulluq dəstəyinin göstərilməsi məsələləri diqqətdə saxlanılır.

Həlak olanların ailələrinə və yaxınlarına dərin hüznlə başsağlığı verir, yaralananların tezliklə şəfa tapmasını arzulayırıq”, - deyə o əlavə edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu məsələ parlamenti iyunun 5-də keçirilən plenar iclasının gündəliyinə daxil edilmiş “Dövlət qulluğu haqqında" Qanuna dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsində öz əksini tapıb.

Bildirilib ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəliyi Naxçıvan ərazisində Azərbaycan Prezidentinin müəyyən etdiyi vəzifələri yerinə yetirən icra orqanıdır. Nümayəndəliyə rəhbərliyi Azərbaycan Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilən, birbaşa Azərbaycan Prezidentinə tabe olan, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsi həyata keçirir.

Təklif edilən digər dəyişikliklərə əsasən, Naxçıvanda Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsi və onun müavinləri vəzifələri inzibati vəzifələr təsnifatından çıxarılır, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsinin köməkçisi vəzifəsi isə üçüncü təsnifat vəzifələr siyahısına daxil edilir.

Bu dəyişiklikdən sonra "Dövlət qulluğu haqqında" qanun Naxçıvanda Azərbaycan Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsi və onun müavinlərinə şamil olunmayacaq. Həmin vəzifələri tutan şəxslərin xidmət illəri nəzərə alınmaqla əməyinin ödəniş pilləsi "Dövlət qulluğu haqqında" qanunun 33-4.3-cü maddəsinə uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən ediləcək.

Müzakirələrdən sonra qanun layihəsi səsverməyə qoyularaq birinci oxunuşda təsdiqlənib.

İyunun 5-i saat 11:00-a olan faktiki hava açıqlanıb.

Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən verilən məlumata görə, ölkə ərazisində hava şəraiti əsasən yağmursuz keçib, lakin 4-ü gündüzdən bəzi dağlıq və dağətəyi rayonlarda arabir şimşək çaxıb, yağış yağıb.

Düşən yağıntının miqdarı Gədəbəydə 7, Şərurda 4, Daşkəsəndə 2, Ordubad, Şahbuz, Sədərək, Göygöl, Gəncə, Naftalan, Şəmkir, Balakən, Qrız, Beyləqan, Biləsuvar, Cəlilabad, Yardımlı, Kəlbəcər, Laçın, Qubadlı, Xankəndi, Xocalı, Füzulidə 1 millimetrədək olub.

İyunun 4-də saat 14:40 radələrində Daşkəsən rayonunun Alaxançallı, Qaratağlar, Qaraqullar, Muşavaq, Zinzahal, Zivlan, Suqovuşan kəndlərinə, saat 14:28-14:30 radələrində Gədəbəy rayonuna diametri 7 millimetr, rayonun Düzyurd və Talakənd kəndlərinə də dolu düşüb.

Hamınızı Ümumdünya Ətraf Mühit Günü münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edirəm.

Azərbaycanın regionda ilk dəfə olaraq bu qlobal tədbirə ev sahibliyi etməsi mühüm hadisədir. Bu, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə ətraf mühitin mühafizəsi ilə bağlı maarifləndirmənin artırılması sahəsində fəal roluna və planetimizi qorumaq naminə kollektiv səylərə verdiyi töhfəsinə yüksək qiymətin göstəricisidir.

XXI əsrdə ətraf mühitin mühafizəsi beynəlxalq ictimaiyyətin ortaq məsuliyyətidir. İqlim dəyişmələrinin ildən-ilə artan dağıdıcı fəsadları, təbii sərvətlərin, o cümlədən su ehtiyatlarının sürətlə tükənməsi, biomüxtəlifliyin azalması, torpaqların deqradasiyası, çirklənmə və kəskin istilər bir-biri ilə əlaqəli və təxirəsalınmaz tədbirlər tələb edən proseslərdir.

Planetimizin üzləşdiyi ekoloji problemlər təkcə ekosistemlərə deyil, həm də dayanıqlı inkişafa, insan sağlamlığına, həyat şəraitinə və ölkələrin tərəqqisinə ciddi təsir göstərir. Gələcək nəsillərin rifahı bu gün bizim bu çağırışların öhdəsindən gəlmək bacarığımızdan asılıdır.

Biz Azərbaycanda bu öhdəliyə tam məsuliyyətlə yanaşır və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində genişmiqyaslı layihələr həyata keçiririk.

Bu gün ölkə ərazisində həm daşqınların, həm də quraqlığın artdığını müşahidə edirik. Su qıtlığı təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün region üçün ciddi narahatlıq doğuran məsələdir. Xəzər dənizinin səviyyəsinin son iki yüzillik ərzində qeydə alınan tarixi minimum səviyyəyə yaxınlaşması problemin ciddiliyinin bariz göstəricisidir.

Təmiz ətraf mühit və “yaşıl artım” hədəfi 2030-cu ilə qədər Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafına dair beş əsas milli prioritetdən biri kimi müəyyən edilmişdir. Bu prioritetə uyğun olaraq, yaşıllıqların və meşə sahələrinin artırılması, su ehtiyatlarından və dayanıqlı enerji mənbələrindən səmərəli istifadənin təmin edilməsi və tullantıların idarə olunması məqsədilə müasir infrastrukturun yaradılması üçün məqsədyönlü səylər göstərilir.

Biomüxtəlifliyin qorunması məqsədilə Azərbaycanda xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri genişləndirilir. Bir çox relikt, həmçinin regional və yerli endemik flora növləri ilə zəngin, nadir meşə massivi olan Hirkan meşələri Azərbaycanın UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş ilk təbiət ərazisidir.

Əfsuslar olsun ki, təxminən 30 il ərzində işğal altında olan ərazilərimiz ekosidə və urbisidə məruz qalmış və bu da həmin ərazilərdə ekoloji tarazlığın pozulmasına səbəb olmuşdu. Bundan əlavə, işğal olunmuş ərazilərdə basdırılmış çoxsaylı minalar bu gün də ciddi ekoloji ziyan vurmaqda davam edir.

Ərazilərimizin işğaldan azad edilməsindən dərhal sonra Azərbaycan Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında genişmiqyaslı yenidənqurma və bərpa işlərinə başlamışdı. “Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” konsepsiyalarına uyğun olaraq infrastrukturun yenidən qurulması, yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi yerli ekosistemin bərpasına töhfə verəcək.

Eyni zamanda, yaşıl enerji zonaları elan edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur günəş, külək və su elektrik resursları da daxil olmaqla geniş bərpaolunan enerji potensialına malikdir. Yaşıl enerjinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın dövlət siyasətinin prioritetləri sırasındadır.

Hörmətli iştirakçılar,

“Təbiətdən ilhamlanaraq. İqlim naminə. Gələcəyimiz naminə” qlobal çağırış adı altında keçirilən builki Ümumdünya Ətraf Mühit Günü iqlim fəaliyyəti və təbiət arasında qarşılıqlı əlaqənin gücləndirilməsinə təcili ehtiyac olduğunu vurğulayır.

Bu gün iqlim böhranının sərhəd tanımayan fəsadları beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsini zəruri edir. Azərbaycan COP29-a sədrliyi dövründə iqlim diplomatiyası və çoxtərəfli dialoq üçün mühüm platforma təmin etmiş, inkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş ölkələr arasında körpü qurmaqla qlobal həmrəyliyi daha da gücləndirmişdi. Azərbaycanın COP mirasını təşkil edən "Bakı sıçrayışı" tarixi qərarlarla yadda qaldı.

COP29-dan bu günədək iqlim liderliyimiz davam etmiş və Azərbaycan Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun tarixində ən genişmiqyaslı, sayca 13-cü sessiyasına ev sahibliyi etmişdi. Tədbir “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” sənədinin qəbul edilməsi ilə nəticələnmişdir. Sənəddə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsinə və hər kəs üçün dayanıqlı, əlçatan və iqlimə davamlı mənzil təminatı üçün konkret addımların atılmasına zərurət olduğu vurğulanır.

Azərbaycan gələcək nəsillərə yaşıl və dayanıqlı bir dünya miras qoymaq məqsədilə çoxtərəfli əməkdaşlığı bundan sonra da təşviq edərək qlobal ekoloji gündəliyin irəlilədilməsində fəal rol oynamağa davam edəcək.

Tədbirin işinə uğurlar arzulayıram.

 İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 5 iyun 2026-cı il

Bakı Enerji Həftəsi qlobal enerji təhlükəsizliyi məsələlərini müzakirə etmək, yeni tərəfdaşlıqlar qurmaq və bütün regionların iqtisadiyyatına təsir göstərə biləcək müqavilələr imzalamaq üçün ən vacib beynəlxalq platformalardan biridir. Məhz buna görə də bu ilki Bakı Enerji Həftəsinin və onun çərçivəsində keçirilən 1-ci Azərbaycan-ABŞ İqtisadi Dialoqunun nəticələri xüsusi diqqətə layiqdir. 

Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi və SOCAR ABŞ, Türkiyə, Serbiya, San Marino və Fransanın aparıcı qurumları ilə ümumi dəyəri 7,5 milyard dollar olan bir sıra müqavilələr imzalayıblar. Bütün bunlar bir daha  Azərbaycanın qlobal iqtisadiyyatda və beynəlxalq enerji arxitekturasında rolunun keyfiyyətcə dəyişməsinin sübutudur. 

Və əlbəttə ki, Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsinin rəsmi açılış mərasimindəki çıxışı xüsusi qeyd olunmalıdır. Ölkə başçımızın  nitqi bir daha göstərdi ki, ölkəmizin enerji siyasəti milli maraqlara əsaslanan uzaqgörən strateji xətt üzərində qurulmuşdur və bu gün Azərbaycan qlobal enerji təhlükəsizliyinin etibarlı tərəfdaşı kimi çıxış edir. Çıxışın siyasi leytmotivi çox aydın və sadədir: təbii sərvətlərə malik olmaq – bu, ölkə başçımızın dediyi kimi,  Tanrının bəxş etdiyi hədiyyədir. Lakin, burada vacib olan əsas məsələ dövlətin onları suverenlik, təhlükəsizlik və strateji sabitlik alətinə çevirmək qabiliyyətidir. Prezident İlham Əliyev müasir dövlətçilik üçün öz formulunu effektiv şəkildə təklif etdi. Onun təfsirində neft və qaz sadəcə ixrac malları və sadəcə gəlir mənbəyi deyil. Onlar siyasi müstəqilliyin, hərbi sabitliyin, diplomatik təsirin və beynəlxalq əməkdaşlığın  təməlidir.

Azərbaycan Prezidenti əsas tarixi bir epizodu xatırlatdı: “Əgər 1994-cü ilə nəzər salsaq, keçmişdə Azərbaycanın çox ağır vəziyyətdə olduğunu görə bilərik. Ölkə iqtisadi baxımdan tam qarışıq, siyasi baxımdan qeyri-sabit idi. Ərazinin təxminən 20 faizi Ermənistanın işğalı altında idi. Bir milyon qaçqın var idi və həmin vaxt, bu, ola bilsin, adam başına düşən ən yüksək qaçqın sayı idi. Bizim heç bir vəsaitimiz yox idi. Elektrik enerjisini idxal edirdik. Biz hətta təbii qazı idxal edirdik. Yoxsulluq səviyyəsi 50 faizdən artıq idi. İşsizlik geniş yayılmışdı. Müstəqil ölkə kimi yaşamaq və irəliyə getməkdə bizim üçün yeganə yol sahib olduğumuz təbii sərvətlərdən istifadə idi. Azərbaycan ilk ölkə idi ki, Xəzərin ehtiyatlarını beynəlxalq neft şirkətlərinə açıq etdi”. 

Və əlbəttə ki, biz burada Ulu Öndər Heydər Əliyevin misilsiz xidmətlərini qeyd etməliyik. Onun müəllifi olduğu yeni neft strategiyası iqtisadiyyatımızın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasının, ölkənin iqtisadi və sosial böhranlardan çıxmasının rəmzidir. Hələ, o zaman dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev “Əsrin müqaviləsi”nin ölkəmiz üçün əhəmiyyətini belə qiymətləndirmişdir: “Bu müqavilə hazırlanarkən və imzalanarkən və Mən bir prezident kimi bu müqavilənin hüquqi statusu haqqında fərmanı imzalayarkən Azərbaycanın bu günü və gələcəyi haqqında düşündüm. Hər kəs bilməlidir ki, biz bu arzu və niyyətlərlə bu müqavilənin işə başlamasını istəyirik. Qarşıdakı illərdə respublikamızın böhranlı iqtisadiyyatında mühüm dəyişikliklərin edilməsi üçün sazişin həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Sazişin həyata keçirilməsi Azərbaycanın gələcək inkişaf perspektivləri üçün də çox vacibdir. Biz bu müqaviləni imzalayanda Azərbaycanın gələcək nəsillərinin həyatı haqqında düşündük”. 

Neft sənayesinin müasir, yüksək texnologiyalar əsasında yenidən qurulması Azərbaycan iqtisadiyyatının böhrandan çıxmasında və inkişafında mühüm rol oynadı.

Yeni neft strategiyasının hazırlanmasında və uğurla həyata keçirilməsində ən fəal iştirakçılardan biri o zaman  SOCAR-ın birinci vitse-prezidenti vəzifəsində çalışan cənab  İlham Əliyev olmuşdur. 

Ölkə başçısının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını onun sərvətlərinin səriştəli idarə olunması ilə əlaqələndirməsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Prezident İlham Əliyev bu barədə deyib: “Biz cəmi 44 gün ərzində Ermənistanı tamamilə məğlub etdik və kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur etdik. Lakin gəlin etiraf edək, ordunu qurmaq üçün pulumuz olmasaydı, yəqin ki, bu gün hələ də torpaqlarımız işğal altında olardı. Beləliklə, Azərbaycanın inkişafı, - istər sosial, iqtisadi, hərbi, istərsə də xarici siyasət olsun, - bütün bunlar onu nümayiş etdirir ki, təbii sərvətlərdən düzgün istifadə olunan zaman onlar bir çox üstünlüklərə yol aça bilər”. 

Bu, çıxışın əsas siyasi mesajlarından biridir. Azərbaycan üçün təbii sərvətlər asılılığın yox, dövlətin gücləndirilməsinin mənbəyidir.

Qeyd etmək vacibdir ki, bu gün Azərbaycan enerji siyasətini həm də “yaşıl enerji” çağırışları üzərində qurur. Bərpa olunan enerji mənbələrinə investisiyalar, günəş və külək layihələrinin inkişafı, transregional enerji kabellərinin çəkilişi və yaşıl elektrik enerjisinin ixracı bu siyasətin əsas məqamlarıdır. Lakin hətta burada da xarakterik bir praqmatizm özünü göstərir. “Hamımız daha yaxşı iqlimi, planetin qorunmasını istəyirik. Lakin bu gün biz praqmatik olmalıyıq, enerji təhlükəsizliyi və həmçinin bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatırmaqla yanaşı, öz gələcəyimizi planlaşdırmalıyıq. Düşünürəm, irəliyə doğru aparan yol belədir!” –deyə Prezident İlham Əliyev bildirir.

Azərbaycan Prezidentinin çıxışının geosiyasi ölçüsü xüsusi diqqətə layiqdir. Cənab İlham Əliyev ardıcıl olaraq Azərbaycanı geniş Avrasiya məkanının mərkəzi kimi təqdim edir: “Biz böyük sərmayələr yatırmışıq və Xəzər dənizini Aralıq dənizi ilə ilk dəfə birləşdirən Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Xəzər dənizini Qara dənizlə birləşdirən Bakı-Supsa neft kəmərləri kimi irimiqyaslı infrastruktur layihələrinə başlamışıq. Cənubi Qafqaz qaz kəməri ilə günümüzün ən iddialı enerji infrastruktur layihələrindən biri olan Cənub Qaz Dəhlizini təşkil edən TANAP və TAP, Trans-Anadolu və Trans-Adriatik qaz kəmərləri 3500 kilometr uzunluğunda birləşmiş boru xətti sistemindən ibarətdir. Layihənin bir hissəsi yüksək dağlıq ərazidən keçir, bir hissəsi isə dənizin dibi ilə gedir”. 

Beləliklə, Cənub Qaz Dəhlizi, o cümlədən TANAP və TAP kimi qolları, Avropaya karbohidrogen təchizatı, Qara dəniz enerji kabeli layihəsi, Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutları və Zəngəzur Dəhlizi - bütün bunlar, Azərbaycanı regionları, bazarları və siyasi məkanları birləşdirən bir dövlət kimi ortaya çıxdığı vahid bir mənzərəni formalaşdırır.

Bu, yeni bir  təqdimatdır. Əvvəllər bir ölkənin geosiyasi rolu yalnız hərbi güc və ya iqtisadiyyatının həcmi ilə müəyyən edilirdisə, Bakı indi onun infrastruktur gücü kimi əvəzolunmazlığını vurğulayır. Azərbaycan faktiki olaraq elə bir dövlətə çevrilir ki, onsuz nə Avropanın enerji təhlükəsizliyini, nə də Asiya ilə Qərb arasında tranziti tam təmin etmək mümkün deyil. Digər diqqətəlayiq məqam diplomatik əməkdaşlıqlardır. Dövlət başçısı vurğuladı ki, dənizə çıxışı olmayan bir dövlət bütün qonşuları ilə, hətta "qonşularının qonşuları ilə" münasibətlər qurmağı bacarıb. 

Ümumiyyətlə, İlham Əliyevin çıxışını böhran dövrünü yaşayan  dünya üçün Azərbaycan inkişaf modelinin təqdimatı kimi qəbul etmək olar. Onun əsas elementləri aydındır: milli maraqlar xarici təzyiqdən üstündür, resurslar dövləti gücləndirmək üçün işləməlidir, enerji birbaşa təhlükəsizliklə bağlıdır və beynəlxalq əməkdaşlıq qarşılıqlı fayda və infrastruktur qarşılıqlı asılılığı ətrafında qurulur. 

Bakı Enerji Həftəsinin əsas nəticəsi  ondan ibarətdir ki, Azərbaycan dünyaya sadəcə enerji təchizatçısı deyil, həm də yeni iqtisadi və enerji ittifaqları qurmağa, böyük beynəlxalq investorları cəlb etməyə və qlobal enerjinin gələcəyinin formalaşmasında iştirak etməyə qadir bir ölkə olduğunu nümayiş etdirir.

Hicran HÜSEYNOVA,

Milli Məclisin komitə sədri, 

professor

Cari ilin yanvar-may ayları ərzində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (DSMF) fəaliyyət istiqamətləri üzrə 85 min 598 elektron arayış alınıb.

Bu barədə AZƏRTAC-a fonddan məlumat verilib.

Bildirilib ki, bu arayışların 38 min 330-u pensiya, 21 min 876-sı müavinət və təqaüd, 16 min 753-ü fərdi şəxsi hesab, 3379-u ünvanlı dövlət sosial yardımı, 918-i ünvanlı dövlət sosial yardımı ödənişləri, 968-i sağlamlıq imkanları məhdud olan uşaqlar, 3374-ü əlilliyi olan şəxslərə qulluqla bağlı olub.

Ankara Vaşinqton və Tehran arasında aparılan danışıqlarda əldə olunan irəliləyişi müsbət qiymətləndirir və prosesin konkret nəticələrlə yekunlaşacağına ümid edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bu barədə Banqladeşdə keçirdiyi mətbuat konfransında deyib. Nazirin sözlərinə görə, İran və ABŞ arasında mümkün qarşıdurma təkcə regiona deyil, bütün dünyaya mənfi təsir göstərə bilər. O qeyd edib ki, Hörmüz boğazında gəmiçiliyin tam bərpası və sabitliyin təmin olunması qlobal iqtisadiyyat, enerji təhlükəsizliyi və beynəlxalq ticarət baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hakan Fidan Türkiyənin Körfəz bölgəsində vəziyyətin nizamlanmasına dəstək məqsədilə diplomatik səylərini artırdığını, həmçinin region ölkələri ilə fəal məsləhətləşmələr apardığını vurğulayıb.

Atəşkəs rejiminin vaxtaşırı pozulmasından narahatlığını ifadə edən nazir tərəfləri diplomatik prosesə xələl gətirə biləcək addımlardan çəkinməyə çağırıb və beynəlxalq ictimaiyyətin müharibənin dayandırılması istiqamətində vahid mövqe nümayiş etdirməsinin vacibliyini qeyd edib. Hakan Fidan, həmçinin İsrailin işğalına və Livana hücumlarına tamamilə son qoymağın vacib olduğunu vurğulayıb.

Azərbaycan Respublikası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində Bakıda Ümumdünya Ətraf Mühit Gününə (WED) ev sahibliyi edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbir “Təbiətdən ilham alaraq. İqlim naminə. Gələcəyimiz naminə.” mövzusunda keçirilir.

Tədbirdə Azərbaycan Prezidentinin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi Muxtar Babayev Prezident İlham Əliyevin tədbir iştirakçılarına müraciətini oxuyub.

Xatırladaq ki, Azərbaycan Ümumdünya Ətraf Mühit Günü ilə bağlı estafeti 2024-cü ildə Koreya Respublikasında təşkil olunan tədbirdə qəbul edib.

İyunun 5-də Milli Məclisin növbədənkənar sessiyasının ilk iclası keçirilir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, iclasın gündəliyinə aşağıdakı 8 məsələ daxil edilib:

1. “Diplomatik xidmət haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi (üçüncü oxunuş);

2. “Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə” 2025-ci il 7 mart tarixli 150-VIIQD nömrəli Qanunun icrası ilə əlaqədar bəzi qanunlarda dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsi;

3. “Dövlət qulluğu haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi (birinci oxunuş);

4. Cinayət-Prosessual Məcəlləsində, Cəzaların İcrası Məcəlləsində və “İcra haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi (birinci oxunuş);

5. Cinayət-Prosessual Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsi (birinci oxunuş);

6. Gömrük Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsi (ikinci oxunuş);

7. “Yaşıllıqların mühafizəsi haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi (ikinci oxunuş);

8. İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun layihəsi (ikinci oxunuş).

2026-cı ilin yanvar-may ayları ərzində dövlət büdcəsindən fiziki və hüquqi şəxslərə ümumilikdə 122 milyon 161,4 min manat məbləğində vəsait geri qaytarılıb.

Maliyyə Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, geri qaytarılan vəsaitlər fiziki şəxslərin pərakəndə ticarət və ictimai iaşə sahəsində aldıqları mallara, mədəniyyət (teatr, kino, muzey, konsert), tibbi xidmətlərə, o cümlədən işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki mehmanxana xidmətlərinə, habelə əcnəbilər tərəfindən ölkə ərazisində istehsal və kommersiya məqsədi daşımayan malların alınmasına ödənilmiş ƏDV-nin qaytarılmasına aiddir.

Bununla yanaşı, bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş ƏDV-nin bir hissəsi, həmçinin artıq ödənilmiş digər vergilər, dövlət rüsumu, faizlər və maliyyə sanksiyaları da geri qaytarılıb.

Qızılın qiyməti Yaxın Şərqdə artan gərginliyin ABŞ və İran arasında sülh razılaşmasına dair ümidləri zəiflətməsi, inflyasiya səviyyəsinin artması və faiz dərəcələrinin yüksəlməsi ilə bağlı narahatlıqlar fonunda həftəni itkilərlə tamamlamağa hazırlaşır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, həftənin əvvəlindən Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında bir troya unsiyası 4550 dollara satılan qızılın qiyməti hazırda 4450 dollar civarındadır. Qiymətli metal bu həftə təxminən 2 faizədək dəyər itirib. Əmtəə birjalarında bütün qiymətli metallar həftəni itkilərlə tamamlamağa yönəlib.

Ekspertlərin fikrincə, İranla bağlı qeyri-müəyyənlik, böhranın həllinə dair artan pessimizm və faiz dərəcəsi üzrə narahatlıqlar qızılın qiymətinə aşağıistiqamətli təzyiq göstərir. Eyni zamanda, bazarların daha sərt pul siyasətinə və yüksək faiz dərəcələrinə doğru dəyişməsi qızılın qiymətinə təzyiqi artırır. Bütün bu proseslər qızılın qiymətinin həftəlik itkiyə doğru yönəlməsinə səbəb olur.

Qızıl ənənəvi olaraq inflyasiyaya qarşı bir hedcinq kimi qəbul edilsə də, yüksək faiz dərəcələri faiz gətirməyən qiymətli metalların cəlbediciliyini azaldır. Qızılın qiyməti fevralın sonlarında Yaxın Şərqdə münaqişənin başlamasından bəri 10 faizdən çox ucuzlaşıb. Mart ayında isə 2008-ci ildəki qlobal maliyyə böhranından bəri ən pis aylıq göstərici nümayiş etdirib.

İyunun 4-də ölkə ərazisində qeydə alınan 70, əvvəlki dövrlərdən bağlı qalan 7 cinayətin açılması polis əməkdaşları tərəfindən təmin edilib.

Bu barədə Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Həmçinin bildirilib ki, axtarışda olduğuna görə ümumilikdə 176, o cümlədən borclu şəxs qismində axtarışda olan 139, ailə üzvlərini məlumatlandırmadan yaşadığı ünvanı tərk etdiyinə görə itkin düşmüş kimi axtarışı aparılan 6 və dələduzluğa görə axtarışda olan 14 nəfər saxlanılaraq aidiyyəti üzrə təhvil verilib.

Narkotiklərlə əlaqəli 35 fakt müəyyən olunub. Polis əməkdaşlarının keçirdikləri əməliyyat tədbirləri ilə ümumi çəkisi 24,4 kiloqrama yaxın narkotik vasitə və kultivasiya yolu ilə yetişdirilmiş 50 ədəd çətənə kolu aşkarlanaraq götürülüb, yabanı halda bitmiş 12,8 ton çəkidə 21 min 783 ədəd çətənə kolu isə aşkarlanaraq məhv edilib.

Eləcə də qanunsuz saxlanılan silah-sursatın götürülməsi və aşkarlanması ilə bağlı 8 fakt müəyyən olunub. Paytaxt və respublikanın ayrı-ayrı rayonlarında 4 avtomat silahı, 1 tapança, 17 tüfəng, 3 patron darağı və 119 müxtəlif çaplı patron aşkar edilərək götürülüb.

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 80 nəfər də saxlanılıb.

Onun ömür kitabını vərəqləyərkən gənc yaşlarında həyatı tərk etmiş bir şairin çoxsaylı əsərlərinə heyrətlənməyə bilmirsən. Şübhəsiz, məsələ təkcə əsərlərin sayında deyil. Hər biri şedevr hesab olunmağa layiq bu əsərlərin hər misrası, hər bəndi həyatdan nakam köçmüş müəllifin özü ilə oxucusu arasında yaratdığı əbədi mənəvi körpüdən xəbər verir. O körpü ki, şairin bu günümüz üçün də müasir olan həyat ideallarını bizlərə çatdırmaqdadır. “Yenə o bağ olaydı...”, “Oxu, tar!”, “Sənə qurban”, “Sənin gülüşlərin”, “Əbədiyyət nəğməsi”, “Həyat sevgisi”, “Sənin gözlərin”, “Mənim eşqim”, “Ürək” və digər şeirlər hər birimizin qəlbinə yaxındır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu gün görkəmli şair Mikayıl Müşfiqin anadan olmasından 118 il ötür.

Mikayıl Müşfiqin ilk mətbu əsəri olan “Bu gün” şeiri 1926-cı ildə “Gənc işçi” qəzetində, “Duyğu yarpaqları” adlı son şeiri isə 1937-ci ildə “Ədəbiyyat qəzeti”ndə dərc edilib. Məhsuldar yaradıcılığı sayəsində 1930-cu ildən başlayaraq onun “Küləklər”, “Günün səsləri”, “Buruqlar arasında”, “Bir may”, “Pambıq”, “Vuruşmalar”, “Şeirlər”, “Şəngül, Şüngül, Məngül”, “Qaya”, “Kəndli və ilan” kitabları nəşr olunub. 1957-ci ildən başlayaraq “Seçilmiş əsərləri”, “Əsərləri”, “Duyğu yarpaqları”, “Əbədiyyət nəğməsi”, “Könlümün dedikləri”, “Həyat sevgisi” və digər adlar altında kitabları çap edilib. Şairin ömür-gün yoldaşı Dilbər Axundzadənin 1968-ci ildə “Müşfiqli günlərim” adlı xatirələr kitabı nəşr olunub, kitabın son genişləndirilmiş nəşri 2005-ci ildə işıq üzü görüb.

Mikayıl Müşfiq tərcümə ilə də məşğul olub. A.Puşkinin “Qaraçılar” (Ş.Abbasov ilə birlikdə), M.Lermontovun “Demon” poemalarını (R.Rza ilə birlikdə), S.Marşakın “Huşsuza bax, huşsuza” şeirini, T.Şevçenkonun, Ö.Xəyyamın və başqa şairlərin irsindən nümunələri, eləcə də M.F.Axundzadənin “Şərq poeması”nı Azərbaycan dilinə çevirib.

Sovet imperiyasının repressiya dalğasına tuş gələn Mikayıl Müşfiq 1938-ci il yanvarın 6-da güllələnib. Nakam şair Azərbaycan xalqı üçün əsl sənət xəzinəsini yadigar qoyub, eyni zamanda, böyük bir xəzinənin açarını da özü ilə əbədiyyətə aparıb.

Şairin zəngin ədəbi irsinə şeirdən tutmuş poemayadək (“Çoban”, “Mənim dostum”, “Qaya”, “Sındırılan saz”, “Səhər”, “Azadlıq dastanı”) lirik növün əksər janrları daxildir. Dərin emosionallıq, ahəngdarlıq, yığcamlıq Mikayıl Müşfiq poeziyasının əsas bədii keyfiyyətləridir. O, lirik-epik lövhələrin, peyzajların ən mükəmməl nümunələrini yaradıb.

Mikayıl Müşfiqin “Sevgilər”, “Maralım”, “Yenə o bağ olaydı!” şeirləri bəşəri mövzu olan sevginin Azərbaycan poeziyasında yaddaqalan nümunələrindəndir. İnsanın ən ülvi hisslərinin səmimi dillə tərənnüm edildiyi bu əsərlər oxucuya romantik, müqəddəs hissləri duymağı, qorumağı aşılayır və bu gün də tərbiyəvi əhəmiyyətə malikdir.

Mikayıl Müşfiq şəxsiyyəti milli şüur və vətənpərvərliyin timsalı, yaradıcılığı isə gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və gənclərimizdə vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsində əvəzsiz xəzinədir. Onun şeirlərinə mahnılar bəstələnib, ədəbi irsi çoxsaylı elmi-tədqiqat əsərlərinin predmetinə çevrilib. Şairin əbədiyaşar sənət naminə çəkdiyi zəhmət layiqincə qiymətləndirilib. Onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Bakıda büstü qoyulub, yaşadığı binanın qarşısına xatirə lövhəsi vurulub, qəsəbəyə, məktəbə, küçəyə və meydana adı verilib, Xızıda xatirə muzeyi yaradılıb.

Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Özbəkistanda inteqrasiya olunmuş atom elektrik stansiyasının ilk enerji blokunun tikintisinə start veriblər.

AZƏRTAC rəsmi UZA agentliyinə istinadla xəbər verir ki, telekonfrans vasitəsilə keçirilən mərasimdə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin baş direktoru Rafael Qrossi iştirak edib.

Prezident Mirziyoyev bu layihənin həyata keçirilməsinə göstərdikləri şəxsi dəstəyə və diqqətə görə Vladimir Putinə və Rafael Qrossiyə təşəkkürünü bildirib. O, həmçinin ölkənin ilk atom elektrik stansiyasının tikintisində iştirak edən özbək və rus mütəxəssislərinə birgə işlərinə və yüksək peşəkarlıqlarına görə minnətdarlıq edib.

Qeyd edilib ki, bu layihənin həyata keçirilməsi Özbəkistanın texnoloji, sənaye və elmi inkişafında yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoyur və yeni bir sənayenin - nüvə enerjisinin inkişafına təkan verir. Bu layihə kiçikmiqyaslı nüvə istehsalı və irimiqyaslı baza yüklü elektrik enerjisi istehsalındakı ən son nailiyyətləri birləşdirir.

Belə genişmiqyaslı layihənin həyata keçirilməsinin və onun nəticələrinin Özbəkistan-Rusiya hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edəcəyinə əminlik ifadə edilib.

Tacikistanın paytaxtı Düşənbədə 28 May - Müstəqillik Günü münasibətilə rəsmi qəbul keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycanın Tacikistandakı səfirliyi tərəfindən təşkil olunan tədbirə Tacikistan Sənaye və Yeni Texnologiyalar naziri Şerali Kabir, Prezidentin xarici siyasət məsələləri üzrə köməkçisi Əzəmşo Şərifi, Tacikistan-Azərbaycan Parlamentlərarası dostluq qrupunun həmsədri Qeyrət Əzizzodə, hökumət və parlament üzvləri, diplomatik missiyaların rəhbərləri, iş adamları və Tacikistanda yaşayan azərbaycanlılar qatılıblar.

Hər iki ölkənin Dövlət himnlərinin səsləndirilməsindən sonra Azərbaycanın Tacikistandakı səfiri Əlimirzamin Əskərov çıxış edib. O, 108 il əvvəl müsəlman Şərqində yaradılan ilk demokratik, hüquqi, dünyəvi respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi əhəmiyyətindən danışıb.

Səfir, həmçinin müstəqilliyin bərpasından sonra qazanılan uğurlardan, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlət quruculuğundakı misilsiz xidmətlərindən söz açıb. O, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi sahələrdə böyük nailiyyətlər qazandığını vurğulayıb. Əlimirzamin Əskərov Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) may ayında Bakıda uğurla keçirildiyini və bunun Azərbaycanın etibarlı beynəlxalq tərəfdaş kimi nüfuzunun göstəricisi olduğunu bildirib.

Səfir, eyni zamanda, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ildəki antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunduğunu, azad edilən ərazilərdə quruculuq işlərinin aparıldığını bildirib. O, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşən şəxslər və ölkəmizin üzləşdiyi mina təhlükəsi barədə də tədbir iştirakçılarını məlumatlandırıb.

Ziyafətdə Tacikistan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti Doston Xolovun ifasında Azərbaycan musiqiləri səsləndirilib, Azərbaycan-Tacikistan münasibətlərinə həsr olunan sərgi təqdim edilib, ölkəmizlə bağlı videoçarxlar nümayiş olunub. Qonaqlara Azərbaycanın milli mətbəxinin nümunələri təqdim edilib.

Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında qızılın bir troya unsiyasının qiyməti 32,3 dollar azalaraq 4 472,7 dollar təşkil edib.

Gümüş isə 1,29 dollar azalaraq 72,69 dollara bərabər olub.

Dünya birjalarında neft qiymətləri müxtəlif istiqamətlərdə dəyişib.

Londonun ICE (“InterContinental Exchange Futures”) birjasında “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti 0,01 dollar azalaraq 93,03 dollar olub. Nyu-Yorkun NYMEX (“New York Mercantile Exchange”) birjasında “Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti isə 0,38 dollar artaraq 95,41 dollar təşkil edib.

Prezident İlham Əliyev minifutbol üzrə Avropa çempionatının qalibi olan Azərbaycan milli komandasını təbrik edib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bununla bağlı dövlətimizin başçısının sosial şəbəkə hesablarında paylaşım edilib.

“2022-ci ildə Avropa çempionu, 2025-ci ildə dünya çempionu olmuş Azərbaycan minifutbol millisi ölkəmizin idman tarixinə daha bir parlaq səhifə yazaraq növbəti dəfə Avropa çempionu oldu. Bu qələbənin komanda idman növündə qazanılması ikiqat sevindiricidir.

Komandamızı bu möhtəşəm qələbə münasibətilə səmimi-qəlbdən təbrik edir, millimizə yeni-yeni uğurlar arzulayıram”, - deyə paylaşımda bildirilib.

Dünya bazarında Azərbaycan neftinin qiyməti azalıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti 3,62 dollar və ya 3,47 faiz azalaraq 100,78 dollar olub.

Qeyd edək ki, "Azeri Light" neftinin ən aşağı qiyməti 2020-ci il aprelin 21-də (15,81 ABŞ dolları), maksimal qiyməti isə 2008-ci ilin iyulunda (149,66 ABŞ dolları) qeydə alınıb.

Ümumdünya Ətraf Mühit Günü ətraf mühitin qorunmasına diqqəti artırmaq məqsədilə BMT tərəfindən təsis edilmiş və hər il iyunun 5-də qeyd olunan beynəlxalq günlərdən biridir. Bu gün ekoloqlar və təbiətin mühafizəsi ilə məşğul olan təşkilatlar üçün dünya ictimaiyyətinin diqqətini ekoloji problemlərə yönəltməyin, eyni zamanda, ətraf mühitin qorunmasına dair siyasi maraq və fəaliyyətləri təşviq etməyin ən vacib vasitələrindən hesab olunur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, həmin ekoloji bayram 1972-ci il dekabrın 15-də BMT Baş Assambleyasının qəbul etdiyi qətnamə ilə təsis edilib. Tarix kimi 5 iyun seçilib, çünki həmin gün 1972-ci ildə Stokholmda İnsan Ətraf Mühiti üzrə Konfrans öz işinə başlayıb. Bu konfransın nəticəsi olaraq BMT-nin Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) yaradılıb. Bir sıra ölkələrdə bu gün həm də Ekoloqlar Günü kimi qeyd olunur.

İnsan həm təbiətin bir parçası, həm də onu dəyişdirən qüvvədir. Ətraf mühit insanın fiziki mövcudluğunu təmin edir, onun intellektual, mənəvi, sosial və ruhani inkişafı üçün imkanlar yaradır. Elm və texnologiyanın sürətli inkişafı nəticəsində bəşəriyyət ətraf mühiti görünməmiş miqyasda dəyişdirmək gücü əldə edib. Buna görə də həm təbii, həm də insan tərəfindən yaradılmış mühit insanların rifahı və əsas hüquqlarının, o cümlədən yaşamaq hüququnun təmin olunmasında mühüm rol oynayır.

Bu günün qeyd olunmasının məqsədi hər bir insanda ətraf mühitin qorunmasına töhfə vermək istəyi yaratmaq və planetin həyat təminat sistemlərinə artan təzyiqin kritik həddə çatmasının qarşısını almaq üçün daha çox insanı fəaliyyətə sövq etməkdir.

Bəşəriyyət uzun illər ərzində Yer kürəsinin ekosistemlərini istismar edib və onlara zərər vurub. Hər üç saniyədə dünya futbol meydançası böyüklüyündə meşə sahəsini itirir. Son yüz ildə planetin bataqlıq ərazilərinin və mərcan riflərinin yarısı məhv olub. Hər il 11 milyon ton plastik tullantı su ekosistemlərinə düşür və bu, 800-dən çox dəniz və sahilyanı canlı növünə zərər verir. Meşələr və torf bataqlıqları kimi karbonu udan təbii sistemlərin itirilməsi iqlim dəyişikliyini daha da sürətləndirir. Qlobal istixana qazı emissiyaları son illərdə ardıcıl şəkildə artıb və dünya təhlükəli iqlim dəyişikliklərinin astanasındadır.

Atmosferin temperaturu sürətlə yüksəlir, təbiət və insanlar isə bu dəyişikliklərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirlər. Yaşayış mühitlərinin məhv olması təxminən bir milyon növün yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmasına səbəb olur. Hava, torpaq və suyun çirklənməsi isə davam edir.

Hazırda dünyanın bütün ekosistemləri təhlükə altındadır. Meşələrdən və quraq ərazilərdən tutmuş əkin sahələrinə və göllərə qədər insan həyatının asılı olduğu təbii məkanlar geri dönüşü olmayan nöqtəyə yaxınlaşır. Planetin torpaqlarının 40 faizi deqradasiyaya uğrayıb ki, bu da dünya əhalisinin yarısına birbaşa təsir göstərir. 2000-ci ildən bəri quraqlıqların sayı və müddəti 29 faiz artıb. Təxirəsalınmaz tədbirlər görülməzsə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin 75 faizindən çoxu quraqlığın təsirlərini hiss edə bilər.

Həmin problemlərin həlli iqtisadiyyatın və cəmiyyətin təbiətlə harmoniyada yenidən qurulmasından keçir. İnsanlıq planetə zərər vurmaqdan onun bərpasına keçməlidir. Davamlı və ədalətli inkişafın təmin olunması, ekoloji problemlərin həllində cəmiyyətin rolunun artırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz və firavan dünya qurmağa kömək edə bilər.

Bu gün dünyada müxtəlif tədbirlərlə qeyd olunur: ağacəkmə aksiyaları, ərazilərin təmizlənməsi kampaniyaları, veloyürüşlər, məktəblərdə inşa və plakat müsabiqələri, ekoloji maarifləndirmə tədbirləri və digər təşəbbüslər təşkil edilir. Bir çox ölkələrdə bu gün ekoloji siyasətlərin təşviqi və beynəlxalq ekoloji sazişlərin imzalanması üçün də mühüm platforma rolunu oynayır.

Ümumdünya Ətraf Mühit Günü hər bir insan üçün Yer kürəsinin gələcəyinə görə məsuliyyət daşıdığını xatırladan bir gündür. 1972-ci ildən bəri milyonlarla insan bu gün münasibətilə keçirilən tədbirlərdə iştirak edərək ətraf mühitin qorunmasına öz töhfəsini verib. Bu gün də hər birimiz planetimizin gələcəyi naminə kiçik də olsa addım ata bilərik.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində iyunun 5-də Bakıda Ümumdünya Ətraf Mühit Gününə (WED) ev sahibliyi edəcək. Tədbir “Təbiətdən ilham alaraq. İqlim naminə. Gələcəyimiz naminə.” mövzusu altında keçiriləcək.

Ölkəmiz Ümumdünya Ətraf Mühit Günü ilə bağlı estafeti 2024-cü ildə Koreya Respublikasında keçirilən tədbirdə qəbul edib.

ABŞ hakimiyyəti Haitidən gəldiyi ehtimal olunan və 240 qanunsuz miqrantı daşıyan qayığı saxlayıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin Gömrük və Sərhəd Mühafizəsi komissarı Rodney Skot məlumat verib.

Onun sözlərinə görə, hava patrulu əməkdaşları bu həftə dəniz yolu ilə ABŞ-yə qanunsuz daxil olmağa çalışan 240 Haiti vətəndaşını daşıyan gəmini aşkar ediblər.

Komissar bildirib ki, həddindən artıq yüklənmiş qayığın batmaq təhlükəsi var idi. O vurğulayıb ki, qanunsuz miqrasiya cəhdləri təhlükəlidir və ABŞ-yə giriş zəmanəti vermir.

Daha əvvəl ABŞ İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsindən bildirilmişdi ki, 2025-ci ilin yanvarından bəri ölkədən 900 mindən çox qanunsuz miqrant deportasiya olunub.

ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə İsrail və Livan arasında atəşkəs razılaşması əldə olunmasına baxmayaraq, tərəflər qarşılıqlı zərbələr endirməkdə davam edirlər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “The New York Times” məlumat yayıb.

Nəşrin yazdığına görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının vasitəçiliyi ilə iki ölkə arasında yeni atəşkəs razılaşması əldə edildikdən cəmi bir neçə saat sonra İsrail və “Hizbullah” arasında qarşılıqlı zərbələr qeydə alınıb.

Bundan əvvəl “Hizbullah” İsrail və Livan hakimiyyətləri arasında əldə edilmiş atəşkəsin şərtləri ilə razılaşmadığını bəyan etmişdi.

Qruplaşmanın lideri Naim Qassem cümə axşamı bildirib ki, “işğal davam etdiyi müddətdə müqaviməti dayandırmaqla bağlı heç bir öhdəlik götürməmişik”.

O, İsrail qoşunlarının Livan ərazisindən çıxarılmasının vacibliyini vurğulayıb.

Atəşkəs qüvvədə olsa da, İsrail Livanın cənubunda “Hizbullah”ın hədəflərinə zərbələr endirməkdə davam edir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüş barədə müzakirə apardıqlarını eşitməkdən məmnun olduğunu bildirib.

AZƏRTAC-ın məlumatına görə, bu barədə o, jurnalistlərin suallarına cavabında deyib.

“Onlar bunu etməlidirlər. Hər ikisi güzəştə getməlidir. Bu güzəştləri mən təklif etdim",- deyə o bildirib.

Ötən əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda xəttatlıq ilə oymakarlıq sənətinin birgə işlənməsi nəticəsində yaranan yeni xətt-oyma sənətinin ustası, Əməkdar mədəniyyət işçisi Seyfəddin Mənsim oğlu Məmmədvəliyevin adı ədəbi aləmdə, xüsusən də mədəniyyət, incəsənət, rəssamlıq və xəttatlıq sahəsinin nümayəndələri arasında hörmətlə çəkilir. 

Seyfəddin Mənsimoğlunun oymaçılıq sənətinə vurğunluğu kiçik yaşlarından doğulub boya-başa çatdığı Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı kənd məktəbində təhsil aldığı illərə təsadüf edir. Bu sənətlə daha yaxından tanış olmaq məqsədilə o, 1955-ci ildə Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbinə daxil olur. 1960-cı ildə məktəbi bitirdikdən sonra gənc məzun rəssamlıq sənətinin sirlərini təhsil aldığı  kənd məktəbində rəsm və rəsmxət fənni tədris edərkən uşaqlara böyük həvəslə öyrədir. 

Lakin bu sənətə olan vurğunluğu, xəttatlıq sənəti ilə daha dərindən məşğul olmaq istəyi kənd müəllimini yenidən Bakıya qayıtmasına məcbur edir. Bu gəlişlə tale onu 1964-cü ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu ilə bağlayır. İnstitutda işləyə-işləyə rəssamlıq sənətinin xəttatlıq və oymakarlıq sahələri ilə yaxından maraqlanır, biliyini və təcrübəsini artırmaq üçün 1970-ci ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olur. 1975-ci ildə institutu bitirdikdən sonra yaradıcılıq işləri ilə daha ciddi şəkildə məşğul olmağa başlayır. Bir müddətdən sonra onun dünya klassiklərinə və Allah-Təalanın müqəddəs kəlamlarına, "Qurani-Kərim"dən ayələrə həsr olunmuş ağac üzərində xətt-oyma əl işləri geniş şöhrət qazanır.

Ustadın klassiklərə həsr olunmuş "Nizami Gəncəvi", "İmadəddin Nəsimi" (ilk işlərindəndir), "Sultan Məhəmməd", "Aşıq Qurbani", "Məhəmməd Füzuli türbəsi", "Mövlanə Cəlaləddin Rumi", "Hüseyn Cavid", "Leyli və Məcnun", "Babur Şah", "Üzeyir Hacıbəyli", "Əlişir Nəvai", "Xaqani Şirvani", "Məhsəti Gəncəvi", "Məhəmməd Füzuli", "Məhəmməd Allahın Rəsuludur", "Şah İsmayıl Xətai", "Şəmsi Təbrizi", "Nəsrəddin Tusi" kimi görkəmli şəxslərin portretləri, eyni zamanda müqəddəs kəlamların əks olunduğu möhtəşəm əsərləri tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. 

Mütəxəssislərin fikrincə, Seyfəddin müəllimin ağac üzərində xətti oyaraq böyük bacarıqla yaratdığı əsərlər oyma sənətində yeni bir janrın yaranmasına səbəb olmuşdur. Taxta üzərində xətt-oyma əl işlərinin hər biri əsərin kompozisiyasından, mürəkkəbliyindən asılı olaraq 2-6 ay müddətində başa gəlir. Bütün əsərlərini qızılağac, fıstıq və qoz ağacları üzərində yaradan S.Mənsimoğlunun sənət əsərləri dəfələrlə Azərbaycanda və onun hüdudlarından kənarda - Türkiyədə, Fransada, Almaniyada təşkil edilən sərgilərdə nümayiş etdirilib. Böyük sənətkarın əsərlərindən nümunələr Berlində İslam Mədəniyyəti Muzeyində, eləcə də respublikamızın muzeylərində, bir hissəsi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun sərgi zalında qorunur və təbliğ olunur.

Bu barədə AMEA-nın Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun direktoru akademik Teymur Kərimli müxbirimizə demişdir: "Seyfəddin müəllim uzun illər bizim institutun böyük hörmət və ehtirama layiq əməkdaşı olmuşdur. Xatırladım ki, müstəqil Azərbaycan dövlətçiliyi mövzusu Seyfəddin Mənsimoğlunun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Azərbaycan xəritəsinin fonunda dairəvi çevrənin iç səthinin kənarlarında yazılmış "Müstəqilliyimiz əbədidir" sözləri ilə əhatə olunan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin parlaq obrazı müstəqil dövlətçiliyin simvolu mənasını daşıyır. Dairənin eşik səthinin kənarlarında Azərbaycan Respublikasının gerbinin konturlarının təsvir edilməsi ağacoyma tablosunda ifadə olunan dövlətçilik ideyasını bir daha tamamlayır. Dairəvi portretin dərinə salınmış iç səthi ilə kənar çevrəsi arasındakı boşluqla əks olunmuş parlaq xətlər günəş şüaları mənasını bildirib, Heydər Əliyev ideallarının əbədiyaşarlığı və xalqımızın yollarına daim işıq salacağı mənasını ifadə edir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin portretinin böyük məharətlə ağacdan işlənmiş dövlət gerbinin içərisində verilməsi dövlət rəhbərimizin simasında müstəqil dövlətçiliyimizin bundan sonra daha da inkişaf etdirilməsi və möhkəmləndirilməsinin tam zəmanət qazanması qənaətini mənalandırır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin "Mən ona özüm qədər inanıram" sözlərinin dairəvi səthin iç kənarında həkk olunması ölkə rəhbərinə bəslənən ümumxalq etimadı fikrini daha da möhkəmləndirir. Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın dövlətçilik rəmzləri və buta ornamentlərinin əhatəsində yerləşdirilmiş portreti, onun müstəqil dövlətimizin inkişafına göstərdiyi etibarlı dəstəyini və xoşməramlı missiyasını əks etdirir.

Seyfəddin Məmmədvəliyevin ayrıca hazırladığı "Müstəqilliyimiz əbədidir" xəttatlıq nümunəsi onun dövlətçilik silsiləsini uğurla tamamlayır. Beləliklə, Azərbaycan xalqının Ulu Öndəri Heydər Əliyevin, ölkəmizin Prezidenti İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın portretləri ağacoyma sənətində ilk dəfə Əməkdar mədəniyyət işçisi Seyfəddin Mənsimoğlu tərəfindən yaradılmışdır".

Respublikada və xarici ölkələrdə Seyfəddin müəllimin yaradıcılığına və əl işlərinə dair dövri mətbuatda məqalələr dərc olunmuşdur. Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya və İran telekanalları onun haqqında verilişlər hazırlayaraq yaratdığı yeni sənət nümunələri ilə tamaşaçıları tanış etmişlər. Bundan başqa, Seyfəddin müəllimin "Çoban bulağından başlanan yol" adlı kitabı (2011) da oxucularda maraq doğurmuşdur. Kitabda xətt-oyma ustasının məqalələri, bədii yazıları və tanınmış sənət adamlarının onun haqqında xoş xatirələri toplanmışdır.

"Deyimlərim... Duyumlarım... Düyünlərim" 2014-cü ildə, "Xəttin sənət möcüzəsi" kitabı isə 2016-cı ildə işıq üzü görmüşdür. Kitabda Seyfəddin Mənsimoğlunun ağacoyma ilə xəttatlıq sənətini birləşdirən əsərlərinin fotoları əks olunmuş, haqqında Azərbaycan, ərəb və ingilis dillərində məlumat verilmişdir.

Seyfəddin müəllimin sənətə olan vurğunluğunun təsiri özünü övladlarında da göstərib. Böyük oğlu, görkəmli miniatürçü, istedadlı rəssam Fəxrəddin Məmmədvəliyevin əsərləri yalnız respublikamızda deyil, Avropa və Şərq ölkələrində də yüksək qiymətləndirilir. İkinci oğlu Firudin bacarıqlı xəttat kimi tanınır. Üçüncü oğlu Səbuhi isə mahir fotoqrafdır. Mədəniyyət, incəsənət, rəssamlıq və ədəbi aləmdə 90 illiyi qeyd edilən xətt-oyma sənətinin ustadı Seyfəddin Mənsimoğlunun yaradıcılığı bu sənətə meyil göstərən gənclər üçün örnək və məktəbdir.

Rəhman SALMANLI,

"Azərbaycan"

Azərbaycan xalqının yaratdığı mənəvi sərvətlərdən biri onun zəngin musiqi mədəniyyətidir. Bu musiqinin əsrlərin sınağından keçərək bu günümüzə qədər gəlib çatmasında xalqın yaddaşı, istedadlı sənətkarların əməyi və milli dəyərlərə sonsuz sevgisi mühüm rol oynayıb. 

Dünyanın müxtəlif xalqları ölkəmizi muğam sənəti, tarın ecazkar səsi və bu sənətin yetişdirdiyi böyük ifaçılar vasitəsi ilə tanıyır. Muğam xalqımızın ruhunun, tarixinin, sevinc və kədərinin, mənəvi dünyasının bədii ifadəsidir. Bu böyük sənətin inkişafı sözsüz ki, onu yaşadan ustad sənətkarların fəaliyyəti ilə bağlıdır.

Azərbaycan musiqi mədəniyyəti tarixində tar aləti xüsusi yer tutur. Xalqımızın milli-mənəvi kimliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş bu möhtəşəm musiqi aləti yüzilliklər boyu muğam sənətinin əsas daşıyıcısı olub. XIX əsrdə görkəmli sənətçi Sadıqcan tərəfindən təkmilləşdirilən tar yeni ifa imkanları qazanaraq Azərbaycan musiqisinin əsl simvollarından birinə çevrildi. Sadıqcanın yaratdığı məktəb sonrakı nəsillərin yetişməsinə, milli ifaçılıq ənənələrinin formalaşmasına güclü təsir göstərdi.

Bu böyük məktəbin davamçılarını xatırlayanda ilk növbədə Qurban Pirimov, Bəhram Mansurov, Əhməd Bakıxanov, Hacı Məmmədov, Əhsən Dadaşov, Baba Salahov, Ramiz Quliyev və digər ustad tarzənlərin adı yada düşür. Onların hər biri Azərbaycan tar ifaçılığına yeni nəfəs gətirmiş, milli musiqimizin inkişafına mühüm töhfələr vermiş ustad sənətkarlardır. Məhz belə bir zəngin sənət mühitində yetişən və ömrünü Azərbaycan musiqisinə həsr edən görkəmli sənətkarlardan biri də Xalq artisti Həbib Bayramovdur.

Həbib Bayramov 1926-cı il iyunun 14-də Bakıda anadan olub. Hələ uşaqlıq illərində onun musiqiyə, xüsusən tara olan marağı ailəsinin diqqətini cəlb edib. Balaca Həbibin bu sənətə sonsuz sevgisini görən atası Əbdülhüseyn kişi onu görkəmli musiqi xadimi, məşhur tarzən Əhməd Bakıxanovun yanına aparır. Bu addım sonradan Azərbaycan musiqi tarixində özünəməxsus yeri olan böyük bir sənətkarın formalaşmasının başlanğıcı olur.

Həbib Bayramov qısa müddətdə istedadı və musiqi duyumu ilə seçilməyə başlayır. 1943-cü ildə Asəf Zeynallı adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində təhsil alarkən təkcə nümunəvi tələbə kimi deyil, həm də müəllim çatışmazlığı səbəbindən muğamat sinfində dərs deyən gənc müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Bu fakt onun hələ gənc yaşlarında qazandığı nüfuz və peşəkarlığının göstəricisidir.

1941-ci ildən etibarən Əhməd Bakıxanovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Ansamblında fəaliyyət göstərən Həbib Bayramov ömrünün sonunadək bu kollektivdə işləyir. 1973-cü ildən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin Əhməd Bakıxanov adına Xalq Çalğı Alətləri Ansamblının bədii rəhbəri kimi fəaliyyət göstərərək milli musiqimizin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində mühüm işlər görür. Ustad tarzənin sənət yolu beynəlxalq festivallardan da keçib. 1951-ci ildə Berlində keçirilən Tələbələrin III Dünya Festivalında iştirak edərək laureat adına layiq görülməsi gənc tarzənin beynəlxalq arenadakı ilk böyük uğuru idi. Sonrakı illərdə Polşa, Kanada, Fransa, Avstriya, Danimarka, Türkiyə, Hindistan, Suriya, İordaniya, Əfqanıstan və digər ölkələrdə çıxış edən sənətkar musiqimizi dünya auditoriyasına sevdirən sənətkarlardan olub.

Həbib Bayramov tarzənlər arasında "Rast", "Şur", "Segah", "Çahargah", "Xaric Segah", "Orta Mahur" kimi klassik muğamların məşhur ifaçısı kimi tanınıb. Onun ifa tərzi yüksək peşəkarlıq, zəngin musiqi təfəkkürü və milli ifaçılıq ənənələrinə sadiqliklə seçilirdi. Təsadüfi deyil ki, dinləyicilər onun tarının səsində həm qədim muğam məktəbinin nəfəsini, həm də müasir ifaçılığın yeniliklərini hiss edirdilər.

Görkəmli tarzənin yaradıcılığının əlamətdar cəhətlərindən biri də Azərbaycan vokal sənətinin korifeylərini tarda müşayiət etməsi olub. Bülbül, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov, Yavər Kələntərli, Həqiqət Rzayeva, Tükəzban İsmayılova, Şövkət Ələkbərova, Əbülfət Əliyev, Rübabə Muradova, Sara Qədimova və Zeynəb Xanlarova kimi sənətkarlarla bir səhnəni bölüşmək hər tarzənin nəsibi deyil. Həbib Bayramov isə sənəti ilə bu böyük sənətkarların ifalarını tamamlayaraq Azərbaycan musiqisinin qızıl səhifələrinin yazılmasında iştirak edib.

Çoxlarının bilmədiyi maraqlı məqamlardan biri də onun saz ifaçılığı ilə məşğul olmasıdır. Ustad sənətkarın sazda ifa etdiyi "Segah", "Humayun" və "Bayatı-Qacar" muğamları bu gün də Azərbaycan radiosunun "Qızıl fond"unda qorunub saxlanılır. Bu fakt onun musiqi imkanlarının nə qədər geniş olduğunu bir daha təsdiq edir.

Həbib Bayramovun ailəsi də Azərbaycan musiqi mədəniyyətində xüsusi yer tutur. O, Xalq artisti Tükəzban İsmayılovanın həyat yoldaşı idi. Azərbaycan mahnılarının tanınmış ifaçılarından olan Xalq artisti İlhamə Quliyeva da bu sənət ocağında böyümüşdür. 

Bu gün Həbib Bayramovun adı Azərbaycan musiqi tarixində hörmətlə çəkilir. O, sadəcə, virtuoz tarzən deyil, milli musiqimizin təbliğatçısı, muğam ənənələrinin qoruyucusu və Azərbaycan mədəniyyətinin dünya miqyasında tanınmasına xidmət edən böyük sənətkar idi. Onun tarının səsində bir xalqın keçmişi, milli yaddaşı və mənəvi zənginliyi yaşayırdı.

Azərbaycan musiqisi yaşadıqca, muğamlarımız səsləndikcə, tarın sehrli səsi könülləri fəth etdikcə Həbib Bayramov kimi sənətkarların xatirəsi yaşayacaq. Çünki böyük sənətkarlar dünyadan köçsələr də, onların yaratdığı sənət əbədiyyətə qovuşur və gələcək nəsillərə yol göstərən mənəvi işığa çevrilir.

Elşən QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Azərbaycan tarixboyu yalnız zəngin mədəniyyəti, ədəbiyyatı və musiqisi ilə deyil, həm də özünəməxsus şəhərsalma və memarlıq ənənələri ilə də seçilib. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşən qədim qalalar, karvansaralar, məscidlər, yaşayış məhəllələri və müasir urbanizasiya nümunələri torpaqlarımızda şəhər mədəniyyətinin əsrlər boyu formalaşdığını göstərir. 

Bu gün Azərbaycan şəhərlərinə nəzər saldıqda keçmişlə gələcəyin bir arada yaşadığını görmək mümkündür. Bir tərəfdə qədim memarlığın canlı şahidi olan tarixi abidələr, digər tərəfdə isə müasir texnologiyalar əsasında inşa edilən yeni yaşayış kompleksləri, yollar, parklar və ictimai məkanlar dayanır.

Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2026-cı ilin Azərbaycanda "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan olunması da məhz bu inkişafın və yeni mərhələnin göstəricisidir. Bu qərar ölkədə şəhərsalma sahəsində tarixi ənənələrin qorunması, milli memarlıq irsinin yaşadılması, eyni zamanda müasir və dayanıqlı yanaşmaların tətbiqinin genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sərəncam yalnız memarlıq sahəsinə diqqətin artırılması deyil, həm də insan amilinə əsaslanan şəhər konsepsiyasının inkişaf etdirilməsi məqsədi daşıyır. Çünki müasir dövrdə şəhərsalma artıq təkcə binaların tikilməsi və küçələrin planlaşdırılması demək deyil. Bu sahə insanların yaşayış keyfiyyətini yüksəldən sosial, mədəni, iqtisadi və ekoloji faktorların bir sistem daxilində birləşdirilməsini nəzərdə tutur.

Azərbaycanın şəhərsalma tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır. Tarixi mənbələr göstərir ki, ölkəmizin müxtəlif bölgələrində yerləşən şəhərlər zaman-zaman ticarət, sənətkarlıq və mədəniyyət mərkəzləri kimi inkişaf edib. Qədim İpək yolunun üzərində yerləşən Azərbaycan şəhərləri Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm məkanlardan biri olublar. Bu səbəbdən ölkənin şəhərsalma ənənələri həm Şərq memarlığının incəliklərini, həm də müxtəlif sivilizasiyaların təsirlərini özündə birləşdirib. Bakı, Şəki, Gəncə, Naxçıvan və Şuşa kimi şəhərlərin memarlıq siması bu zəngin tarixin izlərini bu gün də qoruyub saxlayır.

Ölkəmizin şəhərsalma sahəsində son illərdə həyata keçirdiyi ən böyük layihələrdən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan yenidənqurma prosesidir. Uzun illər işğal altında qalan bu ərazilər azad edildikdən sonra regionda tamamilə yeni şəhərsalma konsepsiyası əsasında geniş quruculuq işlərinə başlanılıb. Bu bölgədə həyata keçirilən layihələr yalnız dağıdılmış şəhərlərin bərpası deyil, eyni zamanda müasir standartlara uyğun, "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarına əsaslanan yeni yaşayış məkanlarının yaradılması deməkdir.

"Böyük qayıdış" proqramı çərçivəsində artıq Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhərlər yenidən qurulur. Bu proses təkcə insanların doğma torpaqlarına qayıtması deyil, həm də həmin ərazilərdə həyatın yenidən canlanması, sosial və iqtisadi fəaliyyətin bərpası anlamına gəlir. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən layihələr nəticəsində bölgədə yeni yaşayış kompleksləri, məktəblər, xəstəxanalar, inzibati binalar, yollar və kommunikasiya xətləri inşa edilir. Ən vacib məqamlardan biri isə odur ki, bütün bu işlər müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun şəkildə həyata keçirilir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhərsalma layihələri hazırlanarkən yalnız mövcud ehtiyaclar deyil, gələcək inkişaf perspektivləri də nəzərə alınır. Bu baxımdan şəhərlərin baş planlarının hazırlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ağdam, Cəbrayıl, Zəngilan, Kəlbəcər, Füzuli, Laçın, Şuşa və Qubadlı şəhərlərinin baş planları artıq təsdiq olunub. Xocalı, Xankəndi, Xocavənd və Ağdərənin də baş planları hazırlanıb. Baş planlar şəhərlərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas sənədlər hesab olunur. Burada yaşayış zonaları, ictimai və inzibati binalar, nəqliyyat infrastrukturu, yaşıl ərazilər, sənaye və turizm zonaları, sosial xidmət sahələri və ekoloji tarazlıq kimi məsələlər kompleks şəkildə nəzərə alınır.

Bu şəhərlər arasında Ağdərə xüsusi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev yanvarın 13-də Ağdərə şəhərinin Baş planı ilə tanış olub. Baş plana əsasən, şəhərin ərazisi genişləndirilərək müasir yaşayış məkanına çevriləcək. Hazırda 444 hektar olan şəhər ərazisinin 522 hektara çatdırılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda 20 illik perspektiv dövr üçün Ağdərədə əhalinin sayının 14 min nəfərə çatacağı proqnozlaşdırılır. Baş planın konseptual sxeminə şəhər mərkəzi, fərdi və azsıxlıqlı yaşayış sahələri, ictimai-işgüzar zonalar və çoxfunksiyalı məkanlar daxildir.

Qubadlı şəhəri də "Böyük qayıdış" proqramının əsas ünvanlarından biridir. Şəhərin Baş planının təsdiq olunması burada da geniş quruculuq işlərinin aparılmasına zəmin yaradıb. Yaxın dövrdə Ağdərə və Qubadlı şəhərlərinə köç prosesinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Bu isə minlərlə ailənin uzun illərdən sonra doğma torpaqlarına qayıdacağı deməkdir. Dövlət tərəfindən həmin şəhərlərdə müasir yaşayış şəraitinin yaradılması üçün zəruri addımlar atılır. Yeni məktəblər, səhiyyə müəssisələri, mədəniyyət obyektləri, parklar və nəqliyyat infrastrukturu şəhərlərin gələcək inkişafının əsasını təşkil edir.

Şəhərsalma sahəsində həyata keçirilən layihələrin ən mühüm tərəflərindən biri ekoloji tarazlığın qorunmasına verilən diqqətdir. Müasir urbanizasiya prosesində yaşıl ərazilərin artırılması, enerji səmərəliliyinin təmin olunması və dayanıqlı infrastrukturun qurulması əsas prioritetlərdən hesab olunur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələrdə də bu prinsiplər xüsusi yer tutur. Bölgədə alternativ enerji mənbələrinin tətbiqi, yaşıllıq zonalarının salınması və ekoloji cəhətdən təhlükəsiz tikinti materiallarından istifadə şəhərlərin dayanıqlı inkişafına xidmət edir.

Mütəxəssislərin fikrincə, müasir şəhərsalma yalnız bugünkü ehtiyacları deyil, gələcək nəsillərin maraqlarını da nəzərə almalıdır. Bu baxımdan Azərbaycanda həyata keçirilən layihələr uzunmüddətli inkişaf strategiyasına əsaslanır. Yeni salınan şəhərlərdə nəqliyyat axınının düzgün təşkili, piyadalar üçün rahat mühitin yaradılması, ictimai məkanların artırılması və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi şəhər həyatının daha komfortlu qurulmasına imkan verir. "Ağıllı şəhər" konsepsiyası çərçivəsində kommunal xidmətlərin rəqəmsallaşdırılması, təhlükəsizlik sistemlərinin qurulması və enerjiyə qənaət texnologiyalarının tətbiqi də mühüm istiqamətlərdəndir.

Bu gün ölkəmizin müxtəlif bölgələrində aparılan quruculuq işləri, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yenidənqurma layihələri ölkənin memarlıq və şəhərsalma tarixində yeni bir mərhələ yaradır. Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq ənənələri əsrlərin sınağından keçərək bu günə gəlib çatıb. İndi isə həmin ənənələr müasir texnologiyalar və yeni urbanistik yanaşmalarla birləşərək ölkənin gələcəyini formalaşdırır. Tarixi irsin qorunması ilə müasir inkişafın vəhdəti şəhərlərimizə yeni nəfəs verir. "Şəhərsalma və Memarlıq İli" isə bu istiqamətdə görülən işlərin daha geniş miqyas almasına, şəhər mədəniyyətinin inkişafına və ölkəmizin daha müasir, daha dayanıqlı şəhərlər ölkəsinə çevrilməsinə mühüm töhfə verəcək.

Ülkər XASPOLADOVA,

"Azərbaycan"

Minilliklər boyu formalaşmış Azərbaycan memarlığı zəngin bir irsdir. Bu torpaqlarda məskunlaşan insanlar hələ qədim dövrlərdən təbiətin sərt şərtlərinə uyğun yaşayış məskənləri yaradıblar. Nadir tarixi abidələrdən olan Qobustan qayaüstü rəsmlərində bəşər övladlarının ilk izlərini - məişətini, düşüncə tərzini, inanclarını və mədəniyyətini görmək mümkündür. Qədim insanlar burada öz gündəlik həyatlarını, ov və mərasimləri qayaüstü rəsmlərlə əbədiləşdiriblər. 

Əcdadlarımızın bu izlərindən başlayan memarlıq yolculuğu əsrlər boyu inkişaf edərək İçərişəhərin əsrarəngiz, dar, döngəli küçələrinə, Qız qalasının əzəmətli divarlarınacan uzanıb. Şəhər mədəniyyətinin tərəqqisi ilə memarlıq daha da təkmilləşib, müdafiə qurğuları, saraylar, məscidlər, karvansaralar və körpülər inşa edilib.

Orta əsrlərdə Azərbaycan şəhərləri ticarət, sənət və mədəniyyət mərkəzləri kimi tərəqqi edib. Sonrakı dövrlərdə də bu inkişaf dayanmayıb. Şirvanşahlar Sarayı, Şəki Xan Sarayı, Naxçıvanın Möminə Xatun türbəsi və digər tikililər xalqımızın memarlıq zövqünün möhtəşəm nümunələridir. XX əsrin əvvəllərində isə Bakı dünyanın ən sürətlə inkişaf edən şəhərlərindən birinə çevrilib. Neft sənayesinin yüksəlişi şəhərin memarlıq simasını dəyişib. Avropa və Şərq memarlıq üslublarının vəhdəti nəticəsində yeni inzibati binalar, yaşayış evləri və mədəniyyət ocaqları tikilib. Bu dövr Bakının memarlıq baxımından ən rəngarəng mərhələlərindən biri kimi tarixə düşüb.

XX yüzilliyin sonlarında Azərbaycan xalqı dövlət müstəqilliyinə nail oldu. Müstəqillik illərində ölkəmizdə şəhərsalma və memarlıq sahəsində yeni inkişaf mərhələsi başladı. Respublikamızın müxtəlif bölgələrində həyata keçirilən quruculuq işləri, yeni layihələr şəhərlərin simasını dəyişdirdi, müasir infrastruktur yaradıldı, tarixi abidələrin bərpası istiqamətində mühüm işlər görüldü. Xüsusilə işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə həyata keçirilən yenidənqurma, tikinti-quruculuq işləri  müasir memarlıq prinsiplərinin tətbiqi ilə geniş vüsət aldı. 

Müasir Bakının simvoluna çevrilən "Alov qüllələri", Heydər Əliyev Mərkəzi və digər tikililər ölkəmizin memarlıq sahəsində qazandığı uğurların göstəricisidir. Bu layihələr milli memarlıq ənənələri ilə müasir texnologiyaların vəhdətini əks etdirir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi: "Bir sözlə, Bakıda, qədimliklə yenilik, tarixi irsimizin qorunması ilə şəhərsalmanın planlaşdırılması və müasirləşdirilməsi zəruriliyi arasında təbii vəhdət mövcuddur. Bu, həqiqətən, əcdadlarımızın istedadının bariz nümunəsi, tarixi və memarlıq irsimizi necə qoruduğumuzun təzahürüdür. Şəhərsalma nəinki Bakı, o cümlədən Azərbaycanın bir çox şəhərləri üçün gündəlik əsaslarla işlədiyimiz məsələdir".

Bəşər tarixinin ən qədim sənətlərindən biri olan memarlıq yalnız yaşayış məkanları yaratmır, həm də xalqların yaddaşını yaşadır, onların dünyagörüşünü, mədəniyyətini və həyat tərzini gələcək nəsillərə çatdırır. Hər daşda, hər divarda, hər tikilidə bir dövrün nəfəsi, bir xalqın düşüncəsi yaşayır. Bu mənada indi ölkəmizin ayrı-ayrı bölgələrində reallaşdırılan tikinti-quruculuq işləri həm də gələcək nəsillərə ərməğandır. 

Bu gün respublikamızda həyata keçirilən "yaşıl şəhərlər", "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarının tətbiqi Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış inkişaf modelini nümayiş etdirir. Göstərir ki, müasir memarlıq, şəhərsalma insanların rahat, təhlükəsiz və ekoloji cəhətdən sağlam mühitdə yaşamasını təmin etmək deməkdir. 

Sevindirici haldır ki, bu gün Azərbaycan minilliklər boyu formalaşmış zəngin memarlıq irsi ilə dünyanın diqqətini cəlb edən ölkələrdən biridir. Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2026-cı ilin ölkəmizdə "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan olunması isə memarlıq irsimizə və şəhərsalma ənənələrimizə verilən yüksək dəyərin ifadəsidir. Bu həm də xalqımızın memarlıq irsini qorumaq və gələcək nəsillərə ötürmək üçün bir çağırışdır. Tarixi binalar, saraylar, türbələr və müasir şəhər layihələri, əslində, bir-birinə qırılmaz tellərlə bağlıdır. Onlar göstərir ki, keçmişi unutmadan gələcəyə inamla addımlamaq lazımdır. Bu mənada "Şəhərsalma və Memarlıq İli" çərçivəsində reallaşdırılan tədbirlər gənc nəslin memarlıq tariximizi daha yaxından öyrənməsi, milli irsimizə sahib çıxması baxımından da təqdirəlayiqdir. 

Bu gün Azərbaycan bir tərəfdən minilliklərin yadigarı olan tarixi abidələrini qoruyur, digər tərəfdən gələcəyin şəhərlərini qurur. Keçmişlə gələcək arasında yaradılan bu körpü xalqımızın zəngin mədəni irsinin davamlılığını təmin edir. Tarixi abidələr milli yaddaşımızı yaşadırsa, müasir memarlıq layihələri gələcəyə inamımızı və inkişaf əzmimizi nümayiş etdirir. Bu baxımdan Azərbaycanın evsahibliyi etdiyi WUF13 böyük əhəmiyyət kəsb edir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan mütəxəssislərin, memarların və şəhərsalma üzrə ekspertlərin iştirak etdiyi, şəhərlərin dayanıqlı inkişafı, tarixi irsin qorunması və müasir texnologiyaların tətbiqi kimi məsələlərin müzakirəsinə geniş imkan yaradan bu mötəbər tədbirin Bakıda keçirilməsi bir daha ölkəmizin şəhərsalma sahəsində qazandığı uğurların beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirildiyini nümayiş etdirir. WUF13 Azərbaycanın keçmişlə gələcəyi birləşdirən inkişaf strategiyasını beynəlxalq ictimaiyyətə nümayiş etdirən mühüm platforma kimi yadda qaldı.

Zöhrə FƏRƏCOVA,

"Azərbaycan" 

Qlobal avtomobil sənayesi tarixin ən böyük transformasiya dövrlərindən birini yaşayır. Əvvəlki illərdə elektrikli nəqliyyata keçid, sadəcə, ekologiyanı qorumaq məqsədi daşıyırdı. Bu gün isə bu proses qlobal enerji təhlükəsizliyi və iqtisadiyyatın xilası mübarizəsinə çevrilib.

Yaxın Şərqdəki gərginlik səbəbindən yaranan böyük enerji böhranı və tarixin ən böyük neft tədarükü problemi dövründə insanlar sürətlə elektrikli avtomobillərə üstünlük verməyə başlayıblar. Xüsusilə Hörmüz boğazındakı logistik risklər və neft hasilatçısı olan əsas ölkələrin tədarükündə yaratdığı fasilələr qlobal bazarlarda xam neftin qiymətini kəskin şəkildə artırıb. Bu vəziyyət ənənəvi daxili yanma mühərrikli avtomobil sahibləri üçün yanacaq xərclərini artırıb və istehlakçı davranışını kökündən dəyişib.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) bununla bağlı hesabat yayıb. Hesabatda qeyd olunur ki, 2026-cı ildə dünyada elektrikli avtomobil satışları yenidən artaraq 23 milyona çatacaq. Bu isə o deməkdir ki, cari il dünyada satılan hər 100 avtomobildən təxminən 30-u elektrikli olub. BEA-nın analitikləri vurğulayırlar ki, bu sürət proqnozlaşdırılandan təxminən 3-5 il daha tez baş verir və bunun əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz geopolitik böhranlardır.

2025-ci ildə qlobal elektrikli avtomobil satışları 20 faiz artaraq 20 milyonu keçib. Dünyada satılan bütün yeni maşınların dörddəbiri elektrikli olub və onların 60 faizini Çin şirkətləri istehsal edib. Avropa və Şimali Amerika istehsalçılarının payı isə hərəyə 15 faiz təşkil edib. Bu disbalans Qərb ölkələrində ciddi narahatlıq yaradır. Avropa İttifaqı və ABŞ-nin yerli sənayeni qorumaq üçün tətbiq etdiyi subsidiyalar və daxili bazarı qoruyan gömrük tariflərinə baxmayaraq, Qərb istehsalçıları xammal tədarükü və batareya texnologiyalarındakı asılılıq səbəbindən Çin ilə rəqabətdə çətinlik çəkirlər.

Çin ötən il dünyadakı 22 milyon elektrikli maşının dörddə üçünü təkbaşına istehsal edərək qlobal mərkəz olduğunu sübut edib. Çinin elektromobil ixracı ikiqat artaraq 2,5 milyonluq rekord həddə çatıb. Avropa və ABŞ-ni çıxmaqla, dünyanın digər ölkələrində satılan elektrikli maşınların 55 faizi Çindən idxal edilib (bu rəqəm 5 il əvvəl 5 faiz idi).

Çinin bu qədər qısa müddətdə liderliyə yüksəlməsi təsadüfi deyil. Rəsmi Pekin son 15 ildə litium, kobalt və nikel kimi batareya xammallarının emalı zəncirini demək olar ki, tam nəzarətə götürüb. CATL və BYD kimi Çin nəhəngləri akkumulyator istehsalında miqyas iqtisadiyyatından (genişmiqyaslı istehsalın gətirdiyi ucuzlaşma) maksimum yararlanaraq rəqiblərindən qat-qat ucuz və səmərəli məhsullar təklif edirlər. Bu da Çin elektromobillərinin xarici bazarlarda qiymət baxımından rəqibsiz olmasına şərait yaradır. Çin və ABŞ-dəki daxili qayda dəyişiklikləri səbəbindən 2026-cı ilin ilk rübündə qlobal satışlar ümumilikdə 8 faiz azalsa da, digər regionlarda partlayış ssenarisi yaşanıb. Məsələn, ABŞ-də bəzi federal vergi güzəştlərinin meyarlarının sərtləşdirilməsi istehlakçıların hələlik gözləmə mövqeyi tutmasına səbəb olub. Lakin bu keçici durğunluq qlobal trendi dayandıra bilməyib. Belə ki, Avropada satışlar ötən ilin eyni dövrünə nisbətən təxminən 30 faiz artıb. Avropada yanacaqdoldurma məntəqələrində dizel və benzinin qiymətinin tarixi rekordları yeniləməsi, daxili bazarda müvəqqəti tənəzzülə baxmayaraq, elektrikli nəqliyyata keçidi stimullaşdıran ən böyük amil olub.

Asiya-Sakit okean regionunda (Çin xaric) satışlar 80 faiz kəskin artıb. Latın Amerikasında isə 75 faiz artım qeydə alınıb. Latın Amerikasında, xüsusilə Braziliya və Çili kimi ölkələr ictimai nəqliyyat sistemlərini (elektrikli avtobuslar və taksilər) sürətlə elektrikləşdirir, bu da ümumi statistikaya birbaşa təsir göstərir. Cari ilin mart ayında dünyanın 90-a yaxın ölkəsində satışlar artıb, 30 ölkədə isə aylıq satış rekordu qırılıb.

Yük maşınları seqmentində də dəyişiklik var. 2025-ci ildə elektrikli yük maşınlarının satışı ikiqat artıb və dünyada satılan hər 10 yük maşınından biri elektrikli olub (əksəriyyəti Çində). Logistika şirkətləri neft böhranı dövründə daşıma xərclərini optimallaşdırmaq üçün elektrikli ağır tonnajlı maşınlara investisiya qoymağa məcburdurlar. Şəhərlərarası qısa və orta məsafəli yüklərin daşınmasında elektrikli maşınlar artıq dizel mühərriklərini sıxışdırıb çıxarır.

Cənub-Şərqi Asiya regionu (xüsusilə Vyetnam) ən sürətlə böyüyən bazar statusunu alıb. Ötən il orada satışlar ikiqat artaraq 20 faiz bazar payına çatıb. Dəyişən yanacaq qiymətləri səbəbindən bu payın 2035-ci ilə qədər 60 faizə yüksələcəyi gözlənilir. Vyetnamın "VinFast" kimi yerli brendlərinin aktiv istehsala başlaması və dövlətin infra-struktur layihələrinə verdiyi dəstək bu regionu qlobal investorların diqqət mərkəzinə gətirib.

Elektrikli avtomobillərin sürətli artımı özü ilə bəzi infra-struktur çağırışlarını da gətirir. Qlobal miqyasda sürətli şarj stansiyalarının sayı hələ də avtomobillərin artım tempinə tam cavab vermir. BEA ekspertləri qeyd edirlər ki, elektrik şəbəkələrinin gücləndirilməsi və bərpaolunan enerji mənbələrinin bu şəbəkələrə inteqrasiyası yaxın 10 ilin ən kritik məsələsi olacaq. Əks halda, kömürlə işləyən elektrik stansiyalarından alınan enerji ilə elektromobilləri doldurmaq ekoloji hədəflərə kölgə sala bilər.

BEA rəhbəri Fatih Birol bildirib ki, batareya qiymətlərinin aşağı düşməsi və hökumətlərin neft böhranına qarşı atdığı addımlar bu bazarı daha da sürətləndirəcək. Xüsusilə "bərk cisimli batareyalar" yaxın illərdə avtomobillərin həm gediş məsafəsini artıracaq, həm də qiymətlərini ənənəvi maşınlarla eyni səviyyəyə endirəcək.

Hazırda dünyada 80 milyona yaxın elektrikli avtomobil var, lakin heç bir yeni dəstək proqramı elan edilməsə belə, 2035-ci ilə qədər qlobal elektrikli avtomobil sayının 510 milyona yüksələcəyi proqnozlaşdırılır. Bu isə qlobal neft tələbatının gündəlik milyonlarla barel azalması və yaxın gələcəkdə "neft erasının" geosiyasi əhəmiyyətini itirməsi deməkdir.

Təhminə VERDİYEVA,

"Azərbaycan"

Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi ilə "yaşıl transformasiya" arasında balans yaradan azsaylı ölkələrdəndir

Ölkəmizin paytaxtında dünya energetika sahəsində ən nüfuzlu və genişmiqyaslı tədbirlərdən olan "Bakı Enerji Həftəsi"ndə son 30 ildə Azərbaycanın keçdiyi inkişaf yolunun, reallaşdırılan strateji qərarların və formalaşdırılan dövlət modelinin beynəlxalq auditoriyaya təqdimatı oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin tədbirdəki çıxışı isə Azərbaycanın müasir inkişaf fəlsəfəsinin, milli maraqlara əsaslanan siyasətinin və praqmatik dövlət idarəçiliyinin konseptual izahı kimi tarixi əhəmiyyət daşıyır.

"Bakı Enerji Həftəsi" dünyanın aparıcı enerji platformalarından biridir. Bu beynəlxalq tədbir 1994-cü ildə ilk dəfə təşkil olunmuş Xəzər Neft və Qaz Sərgisi ilə başlamışdır. O zaman müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş, siyasi və iqtisadi böhran yaşayan Azərbaycan üçün belə bir tədbirin keçirilməsi böyük hadisə hesab olunurdu. Bu gün isə həmin tədbir artıq qlobal enerji gündəmini müəyyənləşdirən platformalardan biri kimi qəbul edilir.

Təsadüfi deyil ki, dünyanın ən nüfuzlu siyasi liderləri "Bakı Enerji Həftəsi"nə xüsusi diqqət göstərirlər. ABŞ Prezidenti Donald Trampın, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın, Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmerin tədbir iştirakçılarına ünvanladıqları məktublar Azərbaycanın enerji sahəsində qazandığı beynəlxalq nüfuzun göstəricisidir. Bu məktublar həm də Azərbaycanın qlobal enerji siyasətinin mühüm subyektlərindən biri kimi rolunu, nüfuzunu nümayiş etdirir.

Enerji siyasətində praqmatizmin qələbəsi

Son illər neft və qaz sənayesinə qarşı aparılan kampaniyalar fonunda Azərbaycan Prezidentinin bu məsələlərə münasibəti böyük maraq doğurur. Məlumdur ki, uzun müddət ərzində bəzi dairələr məqsədli şəkildə karbohidrogen sənayesini hədəfə alır, neft və qaz istehsal edən ölkələri müxtəlif ittihamlarla damğalayırdılar. Özü də hər hansı əsas olmadan. 

Son dövrlərin qlobal reallıqları isə göstərdi ki, dünya iqtisadiyyatı hələ uzun illər ərzində neft və qaz olmadan ayaqda dura bilməz. Enerji keçidi vacibdir, "yaşıl enerji" gələcəyin əsas istiqamətlərindən biridir, lakin bu proses real iqtisadi tələblər və enerji təhlükəsizliyi ilə uzlaşdırılmalıdır. Cənab İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, əsas məsələ ideoloji yanaşmalar deyil, praqmatizmdir. Enerji təhlükəsizliyi ilə "yaşıl transformasiya" arasında balans tapılmalıdır və Azərbaycan məhz bu yanaşmanı seçib. Ölkəmiz həm neft-qaz ehtiyatlarından səmərəli istifadə edir, həm də bərpaolunan enerji layihələrinə milyonlarla dollar investisiya yatırır. Bu baxımdan Azərbaycan liderinin ABŞ Prezidenti Donald Trampa enerji siyasətini "yenidən normal məcraya qaytardığına görə" təşəkkür ifadəsi diqqətçəkən siyasi mesaj idi. Bu fikir enerji təhlükəsizliyinin ideoloji yox, iqtisadi və strateji kateqoriya kimi qəbul edilməsinin vacibliyini göstərir.

Əslində, son illərin hadisələri də Azərbaycanın mövqeyinin doğruluğunu təsdiqləyir. Avropada baş verən enerji böhranı, qlobal təchizat zəncirlərindəki problemlər və geosiyasi gərginliklər bir daha sübut etdi ki, enerji siyasəti emosiyalarla deyil, reallıqlarla idarə olunmalıdır. Bu reallıq enerji siyasətində praqmatizmin qələbəsidir və bu qələbənin əsas müəlliflərindən biri də məhz Azərbaycandır və onun lideridir.

Neft gəlirlərinin səmərəli idarə olunmasının Azərbaycan modeli

Təbii sərvətlərə malik olmaq hələ inkişaf demək deyil. Dünya təcrübəsində kifayət qədər nümunələr mövcuddur ki, zəngin enerji resurslarına sahib ölkələr həmin sərvətləri iqtisadi və sosial inkişafa çevirə bilməyiblər. Azərbaycanın uğuru məhz burada ortaya çıxır. Azərbaycan enerji resurslarından əldə olunan vəsaitləri ölkənin gələcəyi üçün istifadə edib və etməkdədir. 

Neft gəlirləri ölkəmizin inkişafı üçün son dərəcə zəruri olan sosial infrastrukturun qurulmasına, təhsil və səhiyyə sisteminin inkişafına, müasir yol və nəqliyyat şəbəkələrinin yaradılmasına, müdafiə potensialının gücləndirilməsinə və s. vacib istiqamətlərə yönəldilir. Son onilliklər ərzində Azərbaycanın hər bir bölgəsində məktəblər, xəstəxanalar, idman kompleksləri, hava limanları, magistral yollar inşa olunub. Elektrik enerjisi, qaz və içməli su ilə təminat əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılıb. Əgər neft gəlirləri yalnız cari istehlaka yönəldilsəydi, bu gün Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələr mümkün olmazdı. Ölkəmiz isə təbii sərvətlərini milli inkişaf kapitalına çevirməyi bacarıb və bu model hazırda bir çox ölkə üçün maraqlı təcrübə hesab olunur. Çünki burada əsas məsələ sərvətin həcmi deyil, onun idarə olunma keyfiyyətidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında müqayisəli statistik göstəricilər xüsusilə diqqət çəkirdi. Həmin rəqəmlər Azərbaycanın son 30 ildə keçdiyi yolu aydın şəkildə göstərir: ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində Azərbaycan faktiki olaraq ağır böhran içində olan ölkə idi, ərazimizin 20 faizi işğal edilmişdi, 1 milyondan çox insanımız qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətində yaşayırdı. Ölkə iqtisadiyyatı, demək olar ki, dağılmışdı, yoxsulluq səviyyəsi 50 faizdən yüksək idi. Elektrik enerjisi və qaz çatışmazlığı mövcud idi və onlar əhaliyə böyük fasilələrlə verilirdi. Xarici investorlar Azərbaycanı riskli dövlət hesab etdiklərindən ölkəmizə sərmayələr yatırmağa maraq göstərmirdilər. 

Bu gün isə tamamilə fərqli mənzərə mövcuddur. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib. Vətən müharibəsindəki tarixi qələbəmizdən sonra Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın öz imkanları hesabına yenidən qurulur. Ölkəmizdə yoxsulluq səviyyəsi 5 faizə enib, işsizlik minimum səviyyəyə düşüb. Xarici borc ÜDM-in təxminən 6 faizini təşkil edir ki, bu da ən yaxşı göstəricilərdən biridir, yəni dünyada ən aşağı borclardandır. Dövlətin strateji valyuta ehtiyatları xarici borcu dəfələrlə üstələyir. Bu yüksək göstəricilərin hər biri düzgün siyasi və iqtisadi qərarların nəticəsidir.

1994-cü ildə dünyanın aparıcı enerji sənayesi şirkətləri ilə imzalanmış "Əsrin müqaviləsi" Azərbaycan üçün xarici investisiyaların cəlb olunmasının başlanğıcı sayılır. O dövrdə ölkənin əsas məqsədi beynəlxalq kapitalı Azərbaycana gətirmək idi. Bu gün isə vəziyyət dəyişib, Azərbaycan investisiya cəlb edən ölkədən investor ölkəyə çevrilib. Azərbaycanın dövlət neft şirkəti SOCAR təkcə ölkə daxilində deyil, dünyanın müxtəlif regionlarında da böyük layihələr həyata keçirir, Türkiyə, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və Afrika bazarlarında aktiv fəaliyyət göstərir.

Bu böyük dəyişiklik ölkəmizin iqtisadi gücünün göstəricisidir. Bir vaxtlar xarici investisiyalara ehtiyac duyan Azərbaycan bu gün beynəlxalq investisiya axınlarının iştirakçısına çevrilib. Bütün bunlar ölkəmizin enerji siyasətinin yalnız hasilat və ixrac deyil, həm də kapital formalaşdırılması və beynəlxalq iqtisadi nüfuz yaradılması baxımından uğurunu nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi: "Bütün bunlar birinci növbədə bizim təbii sərvətlərimizdən düzgün istifadə etdiyimizə görə baş verdi. Biz həm investorlara, həm də ev sahibi ölkəsinə qazanc gətirən vəziyyəti yaratdıq. Biz milli maraqlar üzərində dayanan çox praqmatik siyasət həyata keçirtdik və işimizə müdaxilə etmək, bizə pis məsləhət vermək istəyənlərə qulaq asmadıq. Biz hər bir işi strategiyamız əsasında etdik. Bütün taktiki gedişlərimiz həmin strategiyaya əsaslanırdı... Beləliklə, Azərbaycanın inkişafı, - istər sosial, iqtisadi, hərbi, istərsə də xarici siyasət olsun, - bütün bunlar onu nümayiş etdirir ki, təbii sərvətlərdən düzgün istifadə olunan zaman onlar bir çox üstünlüklərə yol aça bilər".

Güclü iqtisadiyyat - qüdrətli ordu

Tarix bu həqiqəti dəfələrlə sübuta yetirib ki, güclü ordu güclü iqtisadiyyat olmadan formalaşa bilməz. Azərbaycanın enerji layihələri sayəsində əldə etdiyi maliyyə imkanları ölkəmizə müasir ordu qurmağa şərait yaratdı. Son 20 ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin maddi-texniki bazası köklü şəkildə yeniləndi, ən müasir silah sistemləri alındı, peşəkar hərbi kadrlar yetişdirildi. Nəticədə 2020-ci ildə Azərbaycan cəmi 44 gün ərzində tarixi Qələbə qazanaraq torpaqlarımızı işğaldan azad etdi, 2023-cü ilin sentyabrında isə 23 saatlıq antiterror əməliyyatı ilə Qarabağda separatçıların kökünü kəsib suverenliyinə nail oldu.

Bu baxımdan enerji siyasəti ilə Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfər arasında birbaşa əlaqə mövcuddur. Enerji resurslarından əldə edilən gəlirlər dövlətin iqtisadi dayanıqlığını artırmaqla yanaşı, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsinə də xidmət etdi.

Bu gün dünyanın müxtəlif regionlarında Azərbaycanın ötən əsrin 90-cı illərində üzləşdiyi problemlərlə qarşılaşan dövlətlər mövcuddur. Ərazi münaqişələri, qaçqın problemləri, iqtisadi böhranlar və enerji resurslarından səmərəsiz istifadə kimi hallar bir çox ölkə üçün aktualdır. Azərbaycanın təcrübəsi isə göstərir ki, təbii sərvətlər düzgün idarə olunarsa, onlar inkişafın güclü mühərrikinə çevrilə bilər.

Ölkəmizin son 30 ildəki inkişafı iqtisadi, sosial, hərbi və diplomatik sahələrin bir-birindən ayrılmaz olduğunu nümayiş etdirir. Güclü iqtisadiyyat qüdrətli ordu yaradır, qətiyyətli və proqmatik güclü diplomatiya iqtisadi layihələri təmin edir, enerji gəlirləri isə sosial rifahı yüksəldir. Bu səbəbdən Azərbaycan modeli bir çox beynəlxalq ekspert tərəfindən uğurlu inkişaf nümunəsi kimi qiymətləndirilir.

Yeni enerji mərhələsi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın gələcək enerji mənzərəsini də canlandırırdı. "Azəri-Çıraq-Dərinsulu Günəşli" (Deep Gas) layihəsi Azərbaycanın qaz hasilatını artırmağa imkan verəcək. Eyni zamanda ölkəmizin təsdiqlənmiş qaz ehtiyatları ən azı növbəti yüz il ərzində həm daxili tələbatı, həm də beynəlxalq tərəfdaşların ehtiyaclarını ödəməyə yetəcək. Təqdir olunan məqam isə həm də ondan ibarətdir ki, Azərbaycan yalnız ənənəvi enerji mənbələrinə güvənmir. Ölkəmiz eyni zamanda genişmiqyaslı "yaşıl enerji" proqramlarını uğurla həyata keçirir. Gələn ilin sonuna qədər günəş və külək enerjisi üzrə istehsal gücünün 2 giqavata çatdırılması planlaşdırılır. 2032-ci ilin sonuna qədər isə bu göstəricinin 8 giqavat olması nəzərdə tutulur. Bu, Azərbaycanın enerji siyasətinin uzunmüddətli və balanslaşdırılmış xarakter daşıdığını, həmçinin qlobal əhəmiyyətini göstərir. Bu gün Azərbaycan qlobal enerji təhlükəsizliyinin vacib iştirakçılarındandır. TANAP və TAP layihələri artıq Avrasiyanın enerji xəritəsini dəyişdirib, Azərbaycan qazı hazırda 16 ölkəyə ixrac olunur və bu coğrafiya ildən-ilə genişlənir.

Avropa üçün enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıdığı bir dövrdə Azərbaycan ən etibarlı tərəfdaş kimi illərdir  ona olan güvəni qoruyur. Azərbaycan qazı siyasi təzyiq aləti deyil, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq vasitəsi rolunda çıxış edir. 

Ölkəmiz Şərqlə Qərb arasında enerji və logistika körpüsü rolu ilə bir çox Xəzəryanı dövlət üçün də mühüm tranzit imkanları təqdim edir. Azərbaycan Prezidenti çıxışında nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin əhəmiyyətinə də xüsusi diqqət yönəltdi. Bu kontekstdə xüsusi yer tutan Zəngəzur dəhlizi  (TRIPP) Şərq-Qərb marşrutunun yeni və strateji qolu kimi çıxış edəcək və yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün region üçün böyük iqtisadi imkanlar yaradacaq. Ötən ilin avqustunda ABŞ-də, Ağ Evdə imzalanmış sənədlər, ötən ildən bəri bu istiqamətdə aparılan danışıqlar, atılan addımlar da göstərir ki, beynəlxalq tərəfdaşlar bu layihənin potensialını yüksək qiymətləndirirlər. Əslində, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın son 30 ildə formalaşdırdığı tranzit və logistika strategiyasının məntiqi davamıdır.

Azərbaycanın uğur modeli

Ölkəmizin son onilliklərdə əldə etdiyi uğurları, o cümlədən enerji sektorundakı nailiyyətlərini yalnız təbii sərvətlərin zənginliyi ilə izah etmək düzgün olmaz. Bu uğurların hər birinin arxasında son dərəcə peşəkar diplomatiya dayanır. Dünya okeanlarına çıxışı olmayan ölkənin enerji resurslarını beynəlxalq bazarlara çıxarması mürəkkəb geosiyasi prosesdir. Bunun üçün qonşularla etibarlı münasibətlər qurmaq, müxtəlif siyasi sistemlərə malik dövlətlərlə əməkdaşlıq etmək, regional sabitliyi qorumaq lazımdır. 

Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji inkişaf kursu ilə ölkəmizi tarixinin ən qüdrətli mərhələsinə çatdırmış Prezident İlham Əliyevin məqsədyönlü siyasəti sayəsində Azərbaycan məhz bunu bacarıb. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, TANAP və TAP kimi layihələr iqtisadi mahiyyəti ilə yanaşı, həm də diplomatik uğurun nəticəsidir. Bu layihələrin hər biri müxtəlif ölkələrin maraqlarını uzlaşdıran mürəkkəb siyasi razılaşmalar əsasında reallaşıb. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən çoxşaxəli xarici siyasət Azərbaycanın həm Şərqdə, həm Qərbdə, həm də qlobal Cənubda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunmasını təmin edib. Məhz buna görə Azərbaycan bu gün təkcə enerji ixrac edən ölkə deyil, regionun siyasi, iqtisadi və nəqliyyat mərkəzlərindən biridir.

"Bakı Enerji Həftəsi"nin məzmunu, burada səslənən fikirlər də bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın enerji siyasəti, sadəcə, karbohidrogen hasilatı ilə məhdudlaşmır. Bu siyasət dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, sosial rifah, hərbi güc, beynəlxalq nüfuz və diplomatik uğurların vahid sistemidir.

Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəlində ağır böhran yaşayan, ərazilərinin bir hissəsi işğal altında olan, xarici yardıma ehtiyac duyan Azərbaycan bu gün qlobal enerji təhlükəsizliyinin mühüm təminatçılarından biri, investor ölkə, regional lider və beynəlxalq diplomatiyanın fəal iştirakçısıdır. Prezident İlham Əliyevin "Bakı Enerji Həftəsi"ndəki çıxışı da məhz bu gerçəkliyi nümayiş etdirirdi: təbii sərvətlər özlüyündə sərvət deyil, onları milli maraqlara uyğun şəkildə idarə etmək, gələcək nəsillərin rifahına çevirmək və dövlətin strateji gücünü artırmaq əsas məsələdir.

Azərbaycanın keçdiyi yol göstərir ki, düzgün siyasi liderlik, uzaqgörən strategiya və praqmatik yanaşma olduqda enerji resursları iqtisadi gəlir mənbəyi olmaqla yanaşı, həm də milli yüksəlişin təməlidir.

İradə ƏLİYEVA,

"Azərbaycan"

MLT texnologiyası maksimum neftverməyə dəstək göstərəcək 

Nəhəng "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlar bloku 30 ilə yaxındır neft verir. Bu dövr ərzində AÇG-dən ixrac üçün təxminən 4,6 milyard barel neft hasil olunub. Bu blokun işlənməsi müddəti 2017-ci il sentyabrın 14-də 2049-cu ilin sonunadək uzadıldı. Bu günlərdə isə AÇG-nin dərin qatlarından ilk sərbəst qaz da hasil olundu. Lakin blokdakı yenilik təkcə bundan ibarət deyil.

AÇG-nin operatoru olan BP şirkətindən aldığımız məlumata görə, burada ilk dəfə olaraq multilüləli quyu (MLT) texnologiyası uğurla tətbiq edilib. Bu, Xəzər dənizinin ən uzun müddət istismarda olan yataqlarından birindən neftvermə əmsalının maksimuma çatdırılması və hasilatın uzunmüddətli davamlılığının təmin edilməsi istiqamətində mühüm bir addımdır.

MLT texnologiyasının tətbiqi AÇG-nin mürəkkəb geoloji strukturlarında qazma işlərinin texniki çətinliklərini aradan qaldırmaqla yanaşı, platformalarda mövcud quyu şaxtalarının məhdudluğu probleminin həllinə də dəstək verir. Bu texnologiya bir quyu lüləsindən lay-kollektora bir neçə yerdən daxil olmağa imkan verməklə lay-kollektora çıxışı genişləndirmək, drenaj səmərəliliyini artırmaq və mövcud infrastrukturdan maksimum faydalanmaq üçün şərait yaradır.

BP-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Cio Kristofoli bununla bağlı deyib: "Yeni texnoloji yanaşma BP-nin AÇG yataqlarından hasilatın azalma tempinin idarə olunmasına yönəlmiş genişmiqyaslı strategiyasının əsasını təşkil edir. Bu yanaşma həm kapital səmərəliliyini optimallaşdırmağa, həm də hasilatın uzunmüddətli davamlılığının təmin olunmasına kömək edir. AÇG-nin daha mürəkkəb və yetkin bir işlənmə mərhələsinə keçdiyi bir vaxtda MLT texnologiyası əlavə ehtiyatların aşkara çıxarılmasında və yataqların iqtisadi səmərəlilik müddətinin uzadılmasında mühüm rol oynayacaq. Bu cür quyu konstruksiyasını ilk dəfədir ki, AÇG-də tətbiq edirik və bu, mövcud yataqlardan neftvermə əmsalının maksimuma çatdırılması üçün ən uyğun texnoloji həllərdən istifadə etmək öhdəliyimizin göstəricisidir".

Qeyd edək ki, perspektivdə hasilatın uzunmüddətli davamlılığını təmin etmək və əlavə dəyər yaratmaq baxımından bu cür innovativ həllər mühüm rol oynayacaq. MLT texnologiyası lay-kollektorla təması artırır, qazma qurğusunun məhsuldarlığını və əməliyyat səmərəliliyini yüksəldir, eləcə də mövcud infrastrukturdan ən effektiv şəkildə istifadə etməklə quyu şaxtalarının optimal istifadəsini təmin edir. Bu baxımdan həmin texnologiyanın tətbiqi AÇG-də quyuların qazılması və tamamlanması prosesində keyfiyyətcə yeni bir mərhələdir. Bu texnologiya dünya miqyaslı AÇG blokunun istismar müddətini uzatmaqla yanaşı, enerji hasilatının təhlükəsiz, səmərəli və məsuliyyətli şəkildə davam etməsi üçün ən effektiv yollardan biri sayılır.

İlk MLT quyusu olan C44 quyusu "Qərbi Azəri" platformasından qazılıb və artıq uğurla təhvil verilib. Bu, Xəzərdə indiyədək qazılmış ilk çoxlüləli quyu olmaqla, AÇG layihəsi üçün əlamətdar bir nailiyyətdir. Bu uğur MLT texnologiyasının AÇG-nin mürəkkəb lay-kollektor şəraitində həm texniki cəhətdən tətbiqinin mümkünlüyünü, həm də yüksək iqtisadi səmərəsini aydın şəkildə göstərir.

BP-nin quyular üzrə vitse-prezidenti Rassel Morrisin yeni texnologiya ilə bağlı fikri belədir: "İlk MLT quyusunun qazılması və tamamlanması həm vaxt, həm də əməyin təhlükəsizliyi baxımından yüksək göstəricilərlə yerinə yetirilib. Belə ki, quyu tam təhlükəsiz şəkildə, qrafiki xeyli qabaqlayaraq planlaşdırılandan bir ay əvvəl təhvil verilib. Əldə olunmuş bu nailiyyət dəqiq planlaşdırma, işlərin yüksək səviyyədə icrası və lay-kollektordakı qeyri-müəyyənliklərin düzgün idarə olunmasının göstəricisidir".

Bu quyu eyni zamanda geologiya, qazma və tamamlama sahələrinin uğurlu inteqrasiyasının nəticəsidir və koordinasiya olunmuş fəaliyyətin həm texniki, həm də kommersiya baxımından necə böyük səmərə verə biləcəyini nümayiş etdirir. O, əldə olunmuş yüksək göstəriciləri ilə yanaşı, çoxlüləli quyu texnologiyasının bütün blok miqyasında daha geniş tətbiqi üçün biznes baxımından tam əsaslandırılmış güclü bir zəmin yaradır. 

Aldığımız məlumata görə, BP şirkəti AÇG yataqlarında texnologiyaların strateji tətbiqi çərçivəsində ümumiyyətlə çoxlüləli quyuların qazılması məqsədilə geniş kampaniya həyata keçirməyi planlaşdırır. Bu kampaniyaya cari ilin ilk yarısında istismara verilməsi planlaşdırılan C44 və D41 quyuları da daxil olmaqla 2026-cı il ərzində üç MLT quyusu ilə start veriləcək. Uzunmüddətli perspektivdə isə 2027-2028-ci illər ərzində daha çox sayda çoxlüləli quyuların qazılması nəzərdə tutulur ki, bu da həmin texnologiyanın blokun gələcək hasilatında mühüm rol oynayacağını bir daha vurğulayır.

AÇG-nin mürəkkəb lay-kollektorunu xarakterizə edən müxtəlif növ çətinlikləri yalnız MLT texnologiyası ilə həll etmək mümkün olmadığından onun işlənmə strategiyası hər bir konkret lay hədəfi üçün ən optimal texnoloji konfiqurasiyanın tətbiqinə əsaslanır. Bununla da müxtəlif geoloji mühitlərdə icra səmərəliliyinin yüksək səviyyəsi təmin olunur. Buraya MLT texnologiyasının üfüqi qazma, qabaqcıl geonaviqasiya, eləcə də qum təzahürü ilə mübarizə və axının tənzimlənməsinə yönəlmiş "ağıllı tamamlama sistemləri" ilə birgə tətbiqi daxildir. Bu da bütün yataq miqyasında neftvermə əmsalını daha da artırmaq üçün geniş imkanlar yaradır.

 Flora SADIQLI,

"Azərbaycan"

Qlobal enerji bazarlarında yeni geosiyasi reallıqların formalaşdığı, enerji təhlükəsizliyi və "yaşıl keçid"in beynəlxalq gündəliyin əsas mövzularına çevrildiyi bir dövrdə Azərbaycan özünü yalnız enerji istehsalçısı kimi deyil, həm də enerji siyasətini formalaşdıran və regionlararası əməkdaşlığı təşviq edən mühüm tərəfdaş kimi təsdiqləyib. 

Azərbaycanın enerji sahəsində əldə etdiyi uğurların təməli 1990-cı illərin ortalarında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində qoyulub. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" və daha sonra reallaşdırılan Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft kəməri layihəsi ölkənin enerji tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Prezident İlham Əliyevin "Bakı Enerji Həftəsi"ndə qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın enerji inkişafı məhz həmin dövrdə başladı və ölkənin iqtisadi müstəqilliyinin əsasını təşkil etdi.

Milli Məclisin deputatı Pərvanə VƏLİYEVA qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, bu il iyulun 13-də istifadəyə verilməsinin 20 illiyi qeyd olunacaq BTC kəməri təkcə neft ixracı layihəsi deyil, həm də regionda əməkdaşlıq, sabitlik və enerji təhlükəsizliyi modeli kimi tarixə düşüb: "Xəzər dənizini Aralıq dənizi ilə birləşdirən bu layihə Azərbaycanı dünya enerji xəritəsində mühüm mövqeyə çıxardı və sonrakı qlobal enerji təşəbbüslərinin əsasını yaratdı. Bu gün Azərbaycan qazı artıq 16 ölkəyə, o cümlədən Avropa İttifaqının 10 üzv dövlətinə çatdırılır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Avropanın enerji təhlükəsizliyini "Cənub qaz dəhlizi" olmadan təsəvvür etmək çətindir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən TANAP, TAP və digər infrastruktur layihələri ölkəmizi etibarlı enerji tərəfdaşına çevirib".

Azərbaycanın enerji siyasətinin artıq yalnız neft və qazla məhdudlaşmadığını qeyd edən deputat bildirib ki, son illərdə ölkəmiz "yaşıl enerji" sahəsində də böyük addımlar atır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib. Azərbaycanın quruda 135 giqavat, dənizdə isə 157 giqavat həcmində texniki bərpaolunan enerji potensialına malik olması ölkəmizə bu sahədə mühüm üstünlüklər qazandırır. "Hazırda ölkəmizdə onlarca "yaşıl enerji" layihəsi həyata keçirilir. Mingəçevirdə yeni elektrik stansiyasının açılması, Cəbrayılda yeni günəş-elektrik stansiyalarının tikintisi, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə minlərlə ev və ictimai binada günəş panellərinin quraşdırılması bu siyasətin praktik nəticələridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur artıq "yaşıl enerji zonası" elan olunub və həmin ərazilərdə hidro-enerji layihələri də sürətlə inkişaf edir. Prezident İlham Əliyevin "Bakı Enerji Həftəsi"ndə bildirdiyi kimi, gələn ilin sonunadək Azərbaycanın günəş və külək enerjisi üzrə gücü 2 giqavata, 2032-ci ilədək isə 8 giqavata çatacaq. Bu, ölkənin enerji balansında bərpaolunan mənbələrin rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq", - deyə deputat əlavə edib.

P.Vəliyeva vurğulayıb ki, Azərbaycan regionun "yaşıl enerji" mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində böyük işlər görür. Hazırda bir neçə "yaşıl enerji" dəhlizi üzərində iş aparılır. Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sazişi, eləcə də Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Bolqarıstan marşrutu üzrə "yaşıl enerji" layihələri Xəzərdən Avropaya uzanan yeni enerji xəritəsinin formalaşmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, Azərbaycan-Qazaxıstan-Özbəkistan əməkdaşlığı Mərkəzi Asiyanın "yaşıl enerji"sinin Avropa bazarlarına çıxarılmasına imkan yaradacaq.

Deputat qeyd edib ki, 2024-cü ildə Azərbaycanın evsahibliyi etdiyi COP29 bu proseslərə əlavə təkan verib. Bu çərçivədə qəbul edilən qərarlar və qlobal öhdəliklər enerji keçidinin sürətləndirilməsi, "yaşıl investisiyalar"ın artırılması və iqlim fəaliyyətinin gücləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ oldu: "Prezident İlham Əliyev "Bakı Enerji Həftəsi"ndə çıxışında xüsusi vurğuladı ki, ölkələr neft və qaz ehtiyatlarına malik olduqları üçün deyil, həmin resurslardan əldə olunan gəlirləri necə idarə etdiklərinə görə qiymətləndirilməlidirlər. Azərbaycan məhz bu model üzrə hərəkət edərək enerji gəlirlərini sosial inkişafa, infrastrukturun qurulmasına, insan kapitalına və "yaşıl gələcəy"ə yönəldib. Bu gün Azərbaycan strateji diplomatiya, uğurlu enerji siyasəti və regional əməkdaşlıq sayəsində Avropa ilə Asiya arasında mühüm enerji körpüsünə çevrilib. Ənənəvi enerji resursları ilə "yaşıl enerji"nin harmoniyasını yaradan Azərbaycan qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və enerji keçidinin sürətləndirilməsində öz lider mövqeyini daha da möhkəmləndirir".

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

2026-2030-cu illəri əhatə edən Avropa İttifaqı-Azərbaycan Tərəfdaşlıq Prioritetləri sənədinin layihəsi ilkin olaraq razılaşdırılıb

Müasir dünya nizamının ciddi təlatümlərlə və geosiyasi gərginliklərlə üzləşdiyi bir dövrdə Azərbaycan özünün müstəqil, qətiyyətli və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunu inamla davam etdirir. Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olan Azərbaycan-Avropa İttifaqı (Aİ) münasibətləri inkişaf yolu keçərək bu gün tamamilə yeni, strateji mərhələyə qədəm qoyur. 

Münasibətlərdəki bu yeni strateji reallıq elə bu günlərdə Bakıda keçirilən vacib görüşlə daha bir real nəticəsini verib. Belə ki, 2-3 iyun 2026-cı ildə Bakı şəhərində Azərbaycan ilə Avropa İttifaqının nümayəndə heyətləri arasında yeni hərtərəfli saziş layihəsi üzrə həlledici danışıqlar aparılıb. Konstruktiv ruhda keçən  müzakirələrin mühüm nəticəsi olaraq, 2026-2030-cu illəri əhatə edən Avropa İttifaqı-Azərbaycan Tərəfdaşlıq Prioritetləri sənədinin layihəsi ilkin olaraq razılaşdırılıb.

Yeni hərtərəfli saziş üzrə aparılan danışıqlar çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının aidiyyəti dövlət qurumlarının nümayəndələri Avropa İttifaqından olan həmkarları ilə birlikdə saziş layihəsinin müxtəlif bölmələri üzrə məhsuldar müzakirələr aparıblar. Bir sıra istiqamətlərdə irəliləyişlər əldə edilib və danışıqların növbəti mərhələləri ilə bağlı planlar müəyyən edilib.

Görüşün yekununda tərəflər yeni ikitərəfli saziş layihəsi üzrə danışıqların həm onlayn, həm də fiziki görüşlər formatında intensiv şəkildə davam etdirilməsi barədə tam razılığa gəliblər.

Səmimi və şəffaf fəaliyyət

Rəsmi Bakının beynəlxalq arenada nümayiş etdirdiyi etibarlı tərəfdaş imici və qətiyyətli mövqeyi Brüsseli regiondakı köhnəlmiş stereotiplərdən əl çəkməyə və yeni reallıqları qəbul etməyə vadar edir.

 Azərbaycan hər zaman tərəfdaşlıq münasibətlərində səmimi və şəffaf fəaliyyət prinsiplərinə sadiq qalsa da, bunu da demək lazımdır ki, ötən illər ərzində Avropa İttifaqı daxilindəki müəyyən dairələrin ölkəmizin uğurlarına qarşı qeyri-konstruktiv və ikili-standartlı mövqe tutduğunun şahidi olmuşuq. Xüsusilə Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam təmin etməsindən sonra Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması prosesində Aİ-nin bəzi addımları regional sülhə töhfə vermək məqsədindən uzaq olub.

Bu qəbuledilməz fəaliyyətin ən bariz nümunəsi Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin Ermənistan tərəfində yerləşdirilən Aİ-nin müşahidəçi missiyasıdır. Adı "mülki" olsa da, mahiyyətcə kəşfiyyat alətinə çevrilən bu qrup "binokl diplomatiyası" həyata keçirərək regionda gərginlik yaratmaqdan başqa işə yaramır. 

O da reallıqdır ki, Brüsselin bu cür qərəzli və tarazlığı pozan addımları ikitərəfli münasibətlərə kölgə salsa da, Bakının iradəsinə və qətiyyətinə heç zaman təsir edə bilməyib.

Qərb tərəfindən tətbiq edilən bütün siyasi təzyiqlərə və qeyri-obyektiv yanaşmalara rəğmən, Azərbaycan öz milli maraqlarını qətiyyətlə qoruyub. Rəsmi Bakı heç bir kənar təsirə boyun əyməyərək, Cənubi Qafqazda əsas güc olduğunu və beynəlxalq ədalətə əsaslanan siyasət yürütdüyünü həyata keçirdiyi əməli addımlarla sübut edir.

Etibarlı tərəfdaş

Zaman keçdikcə dərinləşən qlobal siyasi-iqtisadi böhranlar və xüsusilə Qərbin iqtisadi təhlükəsizlik qayğıları Avropa İttifaqını yürütdüyü yanlış siyasətdən əl çəkməyə məcbur etdi.  Brüssel anladı ki, regionun əsas logistik və enerji ünvanı məhz Azərbaycandır. 

Bu gün Azərbaycan regional və qlobal səviyyədə etibarlı enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir.  Ölkəmizin ən böyük üstünlüklərindən biri odur ki, heç vaxt öz zəngin enerji resurslarından digər dövlətlərə qarşı siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etməyib. Hazırda Azərbaycan qazını idxal edən 16 ölkədən 10-nun məhz Avropa İttifaqının üzvü olması bu reallığın daha bir təsdiqidir.

Eyni zamanda beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta dəhlizin aparıcı qüvvəsidir. Yüklərin sürətli və təhlükəsiz daşınması, həmçinin logistik şaxələndirmə baxımından Aİ-nin Azərbaycana olan ehtiyacı qaçılmazdır.

Bu reallıq mayın 5-də Aİ-nin xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın Bakıya səfəri zamanı da etiraf olundu. Kaya Kallas Prezident İlham Əliyevlə görüşündə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu yüksək qiymətləndirərək, münasibətləri yeni səviyyəyə qaldırmaqda maraqlı olduqlarını bəyan etdi. 

Sözügedən görüşdə Prezident İlham Əliyev ölkəmizlə Avropa İttifaqı arasında enerji, bağlantılar, təhlükəsizlik, ticarət və digər sahələrdə əməkdaşlığın perspektivlərinə toxundu. Dövlətimizin başçısı Avropa İttifaqının Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri, eyni zamanda ölkəmizin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından həmişə Avropa İttifaqının etibarlı tərəfdaşı olduğunu vurğuladı.

O da vurğulandı ki, hazırda Azərbaycanla Avropa İttifaqının gündəliyində rəqəmsal transformasiya, süni intellekt, bərpaolunan enerji və digər sahələrdə əməkdaşlıqla bağlı məsələlər var.

Aİ-nin Xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın, eləcə də bu ilin 11 mart tarixində  Aİ Şurasının prezidenti Antonio Koştanın ölkəmizə səfərləri Brüsselin Bakı ilə münasibətlərə yüksək qiymətinin göstəricisidir. 

Prezident İlham Əliyevlə Aİ Şurasının prezidenti Antonio Koştanın mətbuata birgə  bəyanatında Azərbaycan-Avropa İttifaqı tərəfdaşlığının strateji əhəmiyyəti vurğulanaraq, təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat sahələri də daxil olmaqla, son dövrdə keçirilmiş yüksəksəviyyəli görüşlərin müsbət dinamikasına əsaslanaraq siyasi dialoqun və praktiki əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinə sadiqlik ifadə olunub. 

Liderlər uzunmüddətli vacib enerji tərəfdaşlığını xatırladaraq, Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsində etibarlı tərəfdaş kimi Azərbaycanın rolunu xüsusi qeyd ediblər. 

Göründüyü kimi, Azərbaycan dövlətinin milli maraqlara əsaslanan mövqeyi və qətiyyətli iradəsi Aİ-ni birtərəfli yanaşmalardan uzaqlaşaraq qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq müstəvisinə keçməyə sövq edib. İyunun ilk günlərində Bakıda 2026-2030-cu illəri əhatə edən Avropa İttifaqı-Azərbaycan Tərəfdaşlıq Prioritetləri sənədinin layihəsinin ilkin olaraq razılaşdırılması da bunu sübut edir. 

Bütün bunlar onu da təsdiqləyir ki, qarşılıqlı etimada əsaslanan yeni münasibətlər həm Bakının, həm də Brüsselin ortaq regional maraqlarına xidmət edən yeganə düzgün yoldur.

Yasəmən MUSAYEVA, 

"Azərbaycan" 

Dövlət sosial siyasətini yeni mərhələnin tələblərinə uyğun qurur

Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində yüz minlərlə soydaşımız doğma yurdundan didərgin düşərək uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamışdır. İnsanlar evləri ilə yanaşı, illərlə formalaşmış sosial mühitlərini, təsərrüfatlarını, məşğulluq imkanlarını və həyat tərzlərini  də itirmişlər. Buna baxmayaraq, dövlətimiz həmin insanların taleyini heç vaxt diqqətdən kənarda qoymamış, onların sosial müdafiəsini fəaliyyətinin əsas prioritetlərindən birinə çevirmişdir.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan sosial müdafiə siyasəti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə genişləndirilərək sistemli xarakter aldı. Təsadüfi deyil ki, 2004-2019-cu illər ərzində məcburi köçkünlərin sosial problemlərinin həlli ilə bağlı dövlətimizin başçısı tərəfindən 75 fərman və sərəncam imzalandı, Milli Məclis tərəfindən 11 qanun qəbul edildi, Nazirlər Kabineti isə 224 qərar və sərəncam təsdiqlədi. Bütün bunlar dövlətin məcburi köçkün probleminə uzunmüddətli və strateji yanaşmasının göstəricisidir.

İlkin mərhələdə həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri məcburi köçkünlərin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması idi. Bu istiqamətdə ölkənin müxtəlif bölgələrində 121 yeni qəsəbə və yaşayış kompleksi tikilərək istifadəyə verildi. Nəticədə 62 mindən çox ailənin, yəni 300 mindən artıq vətəndaşın yaşayış şəraiti köklü şəkildə yaxşılaşdırıldı. Çadır düşərgələrinin ləğvi, vaqon şəhərciklərində və yararsız tikililərdə yaşayan insanların yeni ev və mənzillərlə təmin olunması dövlətimizin sosial siyasətinin  mühüm nailiyyətlərindən biri kimi tarixə düşdü. 2007-ci ildə bütün çadır düşərgələrinin və 2016-cı ildə sonuncu "fin" tipli qəsəbənin ləğv edilməsi məcburi köçkünlərin həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı demək idi.

Amma dövlət qayğısı yalnız ev və mənzil təminatı ilə məhdudlaşmadı. Məcburi köçkün ailələrinə vahid aylıq müavinət ödənildi, təhsil və vergi güzəştləri tətbiq olundu, ünvanlı sosial yardım proqramları həyata keçirildi, minlərlə insan məşğulluq layihələrinə cəlb edildi. Əmək qabiliyyətli məcburi köçkünlərin 161 min nəfəri daimi işlə, 200 min nəfəri isə müxtəlif dövrlərdə müvəqqəti işlə təmin olundu. Sahibkarlığın inkişafı məqsədilə minlərlə ailəyə güzəştli kreditlər ayrıldı. Bütün bunların əvəzində məcburi köçkünlər arasında yoxsulluğun səviyyəsi təxminən 8 faizə qədər azaldı.

Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də təhsil sahəsi idi. Dövlət məcburi köçkün ailələrinin övladlarının təhsil imkanlarının məhdudlaşmasına imkan vermədi. Minlərlə gənc ali təhsil almaq imkanı əldə etdi. Hazırda ali məktəblərə qəbul olunmuş minlərlə tələbənin təhsil haqqı dövlət büdcəsi hesabına ödənilir. Bu isə insan kapitalının formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan qələbə isə ölkəmizin qarşısında tamamilə yeni reallıq yaratdı. Artıq dövlətin əsas vəzifəsi məcburi köçkünlük şəraitini idarə etmək deyil, insanların doğma torpaqlarına qayıdışını və həmin torpaqlarda dayanıqlı həyat qurmasını təmin etmək idi. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 7 iyul tarixli fərmanı ilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yaradılması, 2022-ci il 16 noyabr tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair Birinci Dövlət Proqramı"nın təsdiq olunması bu yeni mərhələnin hüquqi və strateji əsaslarını müəyyənləşdirdi.

Son 4 il ərzində "Böyük qayıdış" proqramının həyata keçirilməsi məqsədi ilə dövlət büdcəsindən 28 milyard manata yaxın vəsait ayrılıb. Bu vəsait hesabına Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda onlarca yaşayış məntəqəsi yenidən qurulub, müasir infrastruktur yaradılıb, yollar, məktəblər, xəstəxanalar və sosial obyektlər tikilib. Bu gün artıq 85 minə yaxın vətəndaş həmin ərazilərdə yaşayır, çalışır və təhsil alır.

Məhz bu mərhələdə keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarında dayanıqlı məskunlaşmasının hüquqi əsaslarının daha da təkmilləşdirilməsi zərurəti meydana çıxdı.  Milli Məclisin komitəsində müzakirə olunan qanun layihələri də bu ehtiyacdan irəli gəlirdi.

Məlumdur ki, qayıdış prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri keçmiş məcburi köçkünlərin konstitusion mülkiyyət hüquqlarının təmin edilməsidir. Uzun illər insanlar öz evlərindən və əmlaklarından məhrum qalmışlar. Yeni hüquqi mexanizmlər onların yalnız yaşayış sahələri ilə təmin edilməsini deyil, həmin yaşayış sahələrinin tamhüquqlu mülkiyyətçisinə çevrilməsini nəzərdə tutur. Bu hüquqi yenilik tarixi ədalətin bərpası, insan hüquqlarının təmin olunması və vətəndaşların doğma torpaqlara bağlılığının möhkəmləndirilməsi deməkdir. İnsan öz evinin sahibi olduqda həmin ərazinin inkişafında daha fəal iştirak edir, gələcəyini həmin torpaqla bağlayır və dayanıqlı yaşayış modeli formalaşır.

Milli Məclisdə müzakirə edilən dəyişikliklər Mənzil Məcəlləsini, "Qaçqınların və məcburi köçkünlərin statusu haqqında" və "Məcburi köçkünlərin və onlara bərabər tutulan şəxslərin sosial müdafiəsi haqqında" qanunları əhatə edir. Bu dəyişikliklər məcburi köçkünlük dövründən Böyük qayıdış mərhələsinə keçidin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirir. Məqsəd uzun illər işğal şəraitində formalaşmış hüquqi mexanizmləri yeni reallıqlara uyğunlaşdırmaqdır. Dövlət keçid dövründə sosial müdafiə tədbirlərinin davam etdirilməsini də təmin edir. Bu yanaşma onu göstərir ki, dövlət sosial öhdəliklərindən imtina etmir, əksinə, onları yeni mərhələnin tələblərinə uyğunlaşdırır. Əgər əvvəlki dövrdə əsas məqsəd məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsini təmin etmək idisə, bu gün prioritet onların doğma torpaqlarda iqtisadi və ictimai həyata tam inteqrasiyasıdır.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan yeni yaşayış məntəqələri yalnız evlərdən ibarət deyil. Burada məktəblər, uşaq bağçaları, tibb müəssisələri, xidmət mərkəzləri, rəqəmsal infrastruktur və yeni iş yerləri yaradılır. Məqsəd insanların rahat, təhlükəsiz və perspektivli həyatının təmin edilməsidir. Məşğulluq proqramları, sahibkarlığın inkişafı, özünüməşğulluq layihələri və peşə hazırlığı kursları insanların iqtisadi fəallığını artırır. Beləliklə, sosial yardım alan vətəndaş modeli tədricən iqtisadi inkişafın fəal iştirakçısı modelinə çevrilir.

"Böyük qayıdış" proqramı Azərbaycanın həyata keçirdiyi ən böyük sosial və iqtisadi transformasiya layihəsidir. Bu proqram insanların öz evlərinə qayıdışı ilə yanaşı, bütövlükdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasını da nəzərdə tutur. Yeni yollar, beynəlxalq hava limanları, enerji layihələri, sənaye zonaları, "ağıllı kənd" və "ağıllı şəhər" konsepsiyaları regionun gələcək inkişafının əsasını təşkil edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yaxın illərdə ölkənin yeni iqtisadi inkişaf mərkəzlərindən birinə çevriləcək. Eyni zamanda Böyük qayıdış milli həmrəyliyin, dövlət-vətəndaş birliyinin və tarixi ədalətin bərpasının parlaq nümunəsi kimi tarixə düşəcək. Uzun illər doğma torpaqlarına qovuşmaq arzusu ilə yaşayan insanlar artıq öz yurdlarında yeni həyat qururlar.

Bu gün həyata keçirilən hüquqi islahatlar, qəbul olunan yeni qanunlar və reallaşdırılan dövlət proqramları göstərir ki, Azərbaycan məcburi köçkünlük dövrünü geridə qoyaraq dayanıqlı məskunlaşma və inkişaf mərhələsinə daxil olub. Böyük qayıdış təkcə insanların doğma torpaqlarına dönüşü deyil, həm də müasir Azərbaycanın ən böyük sosial, iqtisadi və mənəvi qələbələrindən biridir. Bu proses gələcək nəsillərə güclü dövlətin və milli birliyin möhtəşəm nəticəsi kimi ötürüləcək.

Elşən QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas sahələrindən sayılan kənd təsərrüfatının inkişafına göstərilən qayğı və diqqət daimidir və bu, bilavasitə dövrün tələbidir. Çünki aqrar sektor çoxsaylı daimi iş yeri, əhalinin kənddə məskunlaşması, ərzaq bolluğu yaradılması, insanların maddi rifahının yaxşılaşması deməkdir. Ölkə əhalisinin yarıya qədərinin kənd təsərrüfatı ilə məşğul olduğunu, kənddə yaşadığını nəzərə alsaq, bu sahənin inkişaf etdirilməsinin vacibliyi bir daha aydın olar.

Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin sədri Tahir RZAYEV "Azərbaycan" qəzetinə açıqlamasında deyib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyev hər zaman kənd təsərrüfatının inkişafına qayğı ilə yanaşmış, əsaslı aqrar islahatlar həyata keçirmiş, torpaqları öz sahiblərinə verməklə bazar təsərrüfatçılığı sisteminə adekvat aqrar strukturun formalaşmasına yol açmışdır. Bütün bunlar kənd təsərrüfatı istehsalını böhrandan çıxarmış, aqrar sektorun uzunmüddətli dövr üçün dinamik inkişafına zəmin yaratmışdır. "Torpaq vergisi haqqında", "Torpaq bazarı haqqında" qanunlar, Torpaq Məcəlləsi və bir çox qanunvericilik aktı bilavasitə Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanıb, qəbul edilib və bugünkü inkişafımız üçün möhkəm hüquqi bünövrə yaradıb.

T.Rzayev vurğulayıb ki, cənab İlham Əliyev də prezident seçildiyi ilk gündən kənd təsərrüfatını önəmli bir sahə kimi qiymətləndirib, aqrar islahatların dərinləşdirilməsi, çoxsahəli dövlət dəstəyi sisteminin yaradılması, mühüm proqram və layihələrin qəbul edilməsi, ənənəvi sahələrin inkişafı üzrə vacib olan tədbirlər həyata keçirib. Ölkə rəhbərinin "Aqrar bölmədə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi tədbirləri haqqında" 23 oktyabr 2004-cü il tarixli sərəncamı aqrar bölmənin idarəedilməsində pərakəndəliyi aradan qaldırmaq, bu sahənin davamlı inkişafını təmin edən idarəetmə sistemini yaratmaq məqsədilə imzalanıb. Sərəncama əsasən, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yenidən təşkil edilərək yanında müvafiq xidmətlərin və agentliklərin yaradılması idarəetmədə səmərəliliyin və operativliyin təmin olunmasına istiqamətləndirilib.

Deputat diqqətə çatdırıb ki, Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənən regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramları kənd təsərrüfatının yüksəlişinə də öz təsirini göstərib. Dövlət başçısının "Aqrar sahədə yeni subsidiya mexanizminin yaradılması" haqqında fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalının subsidiyalaşdırılması Qaydası"nın müəyyənləşdirilməsi, aqrar sığorta sisteminin təşkilini, inkişafını və dayanıqlılığını təmin etmək məqsədilə Aqrar Sığorta Fondunun yaradılması bu sahədə əldə olunmuş nəticələrdə böyük rol oynayıb.

Komitə sədri qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin ölkənin kənd təsərrüfatına göstərdiyi qayğı və diqqət sonsuz, əvəzsizdir: "Ölkə rəhbərinin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr edilən müşavirədəki çıxışı, sahənin vəziyyəti, əldə edilən nəticələr, çatışmazlıqlar, gələcək perspektivlər barədə qarşıya qoyduğu vəzifələr, "Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı" bunun bariz ifadəsidir. Prezidentin çıxışında ifadə olunan məsələlər və proqramda əksini tapan vəzifələr bilavasitə kənd təsərrüfatının inkişafına, ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, regional tərəqqinin sürətləndirilməsinə, davamlı və dayanıqlı milli iqtisadiyyatın gücləndirilməsinə, ən başlıcası insanların rifah halının yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Dövlət proqramı bir neçə ili əhatə etsə də, ümumiyyətlə, gələcək inkişafa hesablanan strateji əhəmiyyətli bir sənəddir. Cənab İlham Əliyev müşavirədə bildirdi ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramlarının həyata keçirilməsi regionları canlandırdı, məşğulluğu artırdı və böyük infrastruktur layihələri icra edildi. Bir sözlə, son illəri bölgələrin və kənd təsərrüfatının inkişafı çox sürətlə getmişdir. Bunun nəticəsində bir çox istiqamət üzrə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında böyük artım olmuşdur. Ölkə rəhbəri sosial layihələrin uğurlu tətbiqini, qaz, su təchizatının yaxşılaşdırılmasını, yolların çəkilişini, kənd təsərrüfatının mühüm sahələrində bir çox proqramın həyata keçirilməsini, subsidiya mexanizminin tətbiqini nəzərə çatdırmaqla həm də əlavə etdi: "Ancaq buna baxmayaraq, son vaxtlar kənd təsərrüfatı istehsalında dinamika məni qane etmir". Yeni dövlət proqramı aqrar sektorun iqtisadiyyatda rolunun daha da artırılmasına xidmət etməklə, ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsini, məşğulluğun daha yüksəkgəlirli və məhsuldar fəaliyyət sahələrinə yönəldilməsini, kənd təsərrüfatının yüksək dəyər yaradan ixracyönümlü iqtisadi platformaya çevrilməsini, əhalinin kənddə məskunlaşdırılmasının təmin edilməsini əsas məqsəd kimi hədəfləyir".

T.Rzayev bildirib ki, müasir texnologiyanın, qabaqcıl təcrübənin, elmin nailiyyətlərinin təsərrüfata tətbiqi və məhsuldarlığın artırılmasının bitkiçilikdə bir hədəf kimi qarşıya qoyulması təbiidir. Buğda və pambıq üzrə məhsuldarlığın 50 sentnerə çatdırılması proqramın məhsuldarlıq hədəfi olduğu kimi, müasir suvarma sistemləri tətbiq olunan sahələrin 130 min hektardan 300 min hektara çatdırılması, intensiv meyvə bağlarının 50 min hektardan 70 min hektara yüksəlməsi, istixana komplekslərinin 1500 hektardan 2000 hektaradək genişləndirilməsi məhdud torpaq və su resurslarından səmərəli istifadə etməklə yüksək iqtisadi nəticə qazanılmasına hesablanıb. Su təchizatı təmin edilmədən kənd təsərrüfatının inkişafı mümkün deyil. Azərbaycanın su ehtiyatları azdır və yay aylarında əkin sahələri su sarıdan ciddi çətinliklərlə qarşılaşır. Yüz hektarlarla sahə susuzluqdan məhv olur və ya məhsuldarlığını itirir. Müşavirədə xatırladıldığı kimi, artıq 10 su anbarının yenidən qurulması layihəsi icra olunur. Qarabağ və Şirvan kanalları işə düşəndən sonra 200-300 min hektar torpağa su veriləcək. İndi Köndələnçay su anbarının sayı üçə çatdırılıb. Xaçınçay, Suqovuşan, Sərsəng, Zabuxçay su anbarları yenidən qurulur. Bərgüşad və Həkəri su anbarlarının tikintisi işləri gedir. Prezident İlham Əliyev müşavirədə bildirdi ki, bununla bərabər bu torpaqlarda müasir şəbəkə qurulmalıdır və bu da dövlət proqramında nəzərdə tutulur. Müasir suvarma sistemlərinin qurulması isə həm suya qənaətin, həm də hər hektarda məhsuldarlığı artırmağın, sahibkarın gəlirinin yüksəlməsinin, normal fəaliyyətinin təmin edilməsidir. 

Komitə sədri qeyd edib ki, ölkə rəhbərinin çıxışında taxılçılığın, xüsusilə ərzaqlıq buğda istehsalının artırılmasına, pambıqçılığın, balıqçılığın, heyvandarlığın inkişafına xüsusi önəm verilir və qeyd edilir ki, bu, ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, ixracın artırılması və yüksək gəlir götürülməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir.

Deputat diqqətə çatdırıb ki, dövlət proqramında aqrar subsidiyaların və dövlət dəstəyi mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə xüsusi önəm verilib: "Keçən il aqrar sahəyə 285 milyon manat subsidiya və fiziki-hüquqi şəxslərə 112 milyon manat güzəştli kredit verilib ki, bunun əsas hissəsi bitkiçiliyə yönəldilib. Heyvandarlıqda dövlət dəstəyinin payı cəmi 6 faiz təşkil edir ki, bu da qənaətləndirici hesab edilmir. Subsidiyalar daha vacib və gəlirli olan sahələrə ayrılmalıdır. Prezident çıxışında subsidiya mexanizminin çevik olmasının zəruriliyinə diqqəti cəlb edərək göstərir ki, subsidiyalar veriləndə daxili tələbatın bağlanması və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi nəzərə alınmalıdır. Bununla bərabər, aqrar sahəyə sərmayə qoyuluşu artırılmalıdır. 2026-2030-cu illərdə aqrar sektora 6 milyard manat vəsaitin ayrılması, 3 milyard manatdan çox özəl investisiyanın cəlb edilməsi nəzərdə tutulur ki, bu da sahənin maliyyə dayanıqlılığına böyük köməkdir. Bu, özəl sektorun fəaliyyətindən və xarici investorların təşəbbüsündən çox asılıdır. Dövlətimizin başçısı xatırladır ki, özəl sektor nümayəndələri də dövlət proqramının icrasında xüsusi rol oynamalıdırlar. Eyni zamanda biz xarici investorları da həm məlumatlandırmalıyıq, həm də təşviq etməliyik". 

Komitə sədri vurğulayıb ki, ölkədə yaradılmış əlverişli şərait, beynəlxalq əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, aqroparkların, aqrar-sənaye zonalarının, emal müəssisələrinin, logistika mərkəzlərinin genişləndirilməsi, su, yol, enerji, sığorta, subsidiya, rəqəmsal idarəetmə infrastrukturunun formalaşdırılması özəl sektora, xarici investorlara öz fəaliyyətlərini qurmağa lazimi imkanlar yaradır. Kənd təsərrüfatının inkişafı həm də ixracın artırılmasından, aqrar ticarətin genişləndirilməsindən, daha gəlirli bazarlara çıxışdan, dəyər gətirən keyfiyyətli məhsul istehsalından və onun bazarının müəyyənləşdirilməsindən keçir. 2021-2025-ci illərdə aqrar ixracın 1.1 milyard dollardan 1.5 milyard dollara çatması Azərbaycanın aqrar ticarətdə irəli getdiyini sübut edir. Son illərdə xurma, fındıq, pambıq, meyvəçilik, tərəvəzçilik, şərabçılıq kimi sahələrdə ixrac potensialı yüksəlib, xarici ölkələrə yüksəkkeyfiyyətli kənd təsərrüfatı məhsulları göndərməklə dövlət ticarətdə öz mövqeyini xeyli möhkəmləndirib. Azərbaycan xaricdən 3.1 milyard dollar həcmində aqrar məhsullar idxal edib ki, bu da yüksək göstəricidir. Dövlət proqramı yalnız ixrac potensialını artırmağı, ticarətdə daha irəli getməyi nəzərdə tutmur, həm də strateji məhsullar üzrə idxalın davamlı şəkildə azaldılmasını, daxili bazarın, sahibkarların mənafeyinin qorunmasını vacib vəzifə kimi qarşıya qoyur. Bu gün ərzaq təhlükəsizliyi milli təhlükəsizliyin başlıca amili hesab olunur. Aqrar sektor ənənəvi istehsal sahəsi funksiyasını iqtisadi dayanıqlılıq, regional inkişaf, geoiqtisadi mövqe, qlobal dəyər və imkan funksiyasına çevirməklə, enerji təhlükəsizliyi qədər strateji əhəmiyyət kəsb etməyə başlayıb. "Azərbaycanın yüksək kənd təsərrüfatı potensialı, xüsusilə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə görülən möhtəşəm işlər, münbit torpaqların əkin dövriyyəsinə daxil edilməsi və həmin ərazilərdə məskunlaşma prosesinin uğurla aparılması, ölkənin enerji, nəqliyyat və logistika sahələrində əldə etdiyi üstünlüklər iqtisadi nəticələrimizi artırmaq, neftdən asılılığı aradan qaldırmaq üçün yeni yollar açır, imkanları genişləndirir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən mühüm tədbirlər, Orta dəhlizin inkişafı, Zəngəzur dəhlizinin (TRIIP) açılmasına göstərilən səylər, çox mühüm infrastruktur layihələrinin reallaşdırılması ölkənin kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm əhəmiyyət daşımaqla, uzunmüddətli perspektivlərə istiqamətləndirilib. Təqdim olunan dövlət proqramı kənd təsərrüfatı üçün adi bir fəaliyyət planı, yaxud hansısa bir sahəni istiqamətləndirmək üçün sadə iş proqramı deyil. Prezidentimizin bildirdiyi kimi, bundan əvvəl qəbul edilmiş proqramlar və qərarlar böyük dönüşə səbəb olub və əldə olunanlar deməyə əsas verir ki, yeni dövlət proqramı da yeni uğurlara səbəb olacaqdır", - deyə T.Rzayev əlavə edib.

Deputat qeyd edib ki, aqrar sektorun hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi baxımından Milli Məclis tərəfindən kənd təsərrüfatının bütün sahələrini özündə  ehtiva edən mükəmməl qanunlar hazırlanıb, reallıqlara əsaslanaraq bir çox qanuna əlavə və dəyişikliklər edilib. Qəbul olunmuş sənədlər bilavasitə aqrar sektoru intensiv yolla, elmin nailiyyətləri, zamanın tələbləri əsasında inkişaf etdirməyə, ərzaq təhlükəsizliyinin təminatına, keyfiyyətli və rəqabətədavamlı məhsul yetişdirilməsi üçün səylərin birləşdirilməsinə, torpaqların məhsuldarlığının yüksəldilməsinə, məhsul itkisinin qarşısının alınmasına, kənddə həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına yönəldilib.

Komitə sədri deyib ki, Prezident İlham Əliyevin kənd təsərrüfatına həsr olunmuş müşavirədəki çıxışında səsləndirilən fikirlər, qəbul olunmuş dövlət proqramı Milli Məclisin, deputatların  qarşısında da yeni vəzifələr qoyur və yeni qanunvericilik aktlarının hazırlanmasını, bu mühüm sənəddə əksini tapan qlobal məsələlərin təşviqini, geniş izah olunmasını, işıqlandırılmasını, onun əhəmiyyətini və mahiyyətini insanlara ətraflı çatdırmağı zərurətə çevirir. Bu proqram özündə uzunmüddətli məqsədləri, hədəfləri, vəziyyətdən çıxış yollarını, daha böyük uğurlara çatmağın istiqamətlərini birləşdirməklə, iqtisadiyyatda kənd təsərrüfatının yerinin və rolunun möhkəmləndirilməsinə hesablanıb. Məqsəd ərzaq təhlükəsizliyini səmərəli təmin etmək, ixracyönümlü, gəlir gətirən istehsala malik olmaq, məşğulluğa önəm vermək, dayanıqlı və davamlı milli iqtisadiyyatı durmadan inkişaf etdirməkdir. Bu da milli təhlükəsizliyimizin, insanların rifahının təmin olunması üçün vacib və əhəmiyyətlidir.

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

İndi dünyada suyun hər damlasının hesabı aparılır

Bakı və Abşeron yarımadası son 30 ildə sürətlə dəyişib, ilk növbədə əhalinin sayı xeyli artıb. Bu, təbii ki, su və kanalizasiya infrastrukturuna olan tələbatın kəskin artması ilə nəticələnib. Müstəqillik dövrü bu sahədə xüsusən Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü, sonralar isə Prezident İlham Əliyevin dəstəyi ilə bir sıra strateji layihələr həyata keçirilsə də, urbanizasiya, iqlim dəyişmələri və əhalinin sürətli artımı yeni problemləri önə çıxarıb.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin imzaladığı 2026-2035-ci illəri əhatə edən "Bakı şəhərinin su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair Dövlət Proqramı" şəhərin gələcək inkişaf strategiyasının mərkəzində dayanır. Proqram yalnız içməli suyun fasiləsiz verilməsini təmin etməklə kifayətlənmir, tullantı və yağış sularının idarə olunması, su itkilərinin azaldılması və dayanıqlı ekosistem prinsiplərinin tətbiqini qarşıya məqsəd qoyur.

Artıq dövlət proqramı çərçivəsində yüzlərlə kilometr yeni su və kanalizasiya xətti çəkilir, sutəmizləyici qurğular yenidən qurulur, müasir rəqəmsal və avtomatlaşdırılmış idarəetmə texnologiyaları  olan SCADA sistemləri və smart sayğaclar tətbiq edilir. Bu yerdə xüsusi qeyd edək ki, "ağıllı şəhər" konsepsiyası suyun idarə olunmasında inqilabi addımdır. SCADA sistemləri və smart sayğaclar suyun mənbədən son istehlakçıya qədər hər damlasını izləməyə imkan verir. Hazırda 27 min kilometr su xətti, 11 min kilometr kanalizasiya infrastrukturu üzrə koordinat əsaslı məlumat bazası formalaşdırılır. Bu baza olmadan avtomatlaşdırılmış idarəetmə mümkün deyil. Smart sayğaclar vasitəsilə abonentlər su istifadəsini onlayn izləyəcək, fakturaları avtomatik ala biləcəklər.

Bəs bu böyük layihə gündəlik həyatımıza, şəhərin su təhlükəsizliyinə necə təsir edəcək? Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) sədri Zaur Mikayılov jurnalistlərə müsahibəsində məsələyə aydınlıq gətirib: "Hazırda mövcud vəziyyətdə suların böyük hissəsi bir mərkəzə - kollektor sisteminə yönəlir. Yeni proqram çərçivəsində isə bu sistem daha səmərəli şəkildə bölüşdürüləcək. Nəticədə həm vətəndaşların içməli suya əlçatanlığı, həm kanalizasiya xidmətlərinə çıxışı yaxşılaşacaq, həm də bu cür intensiv yağışların yaratdığı fəsadların daha az olması və suların daha operativ şəkildə kənarlaşdırılması mümkün olacaq".

Bəhs etdiyimiz  dövlət proqramı  yalnız içməli suyun fasiləsiz verilməsini hədəfləmir. O, həm də su itkisi risklərinin azaldılmasını, ekoloji dayanıqlılığın təmin olunmasını nəzərdə tutur. Artıq bu proqram çərçivəsində 12 istiqamət üzrə təxminən 345 kilometr uzunluğunda yeni kanalizasiya və yağış kollektorlarının tikintisi planlaşdırılıb. Həmin layihələrdən 7-sinin icrasına başlanılıb. Hər bir yeni kollektor xətti, nasos stansiyası şəhərin damarlarına həyat verir. 

Su itkilərinin azaldılması isə proqramın ən vacib istiqamətlərindən biridir. Hazırda ölkədə su itkilərinin böyük hissəsi fiziki sızmalar və kommersiya itkilərindən ibarətdir. Bakıda magistral xətlərin, nasos stansiyalarının və son istehlakçıya qədər olan şəbəkələrin monitorinqi üzrə müasir texnologiyalar tətbiq olunur. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə birgə hazırlanmış strategiya su itkisinə qarşı səmərəli mübarizə planlarını müəyyən edir.  Alternativ su mənbələrinin istifadəsi də mühüm vəzifələrdəndir. Duzsuzlaşdırma zavodları və tullantı sularının təkrar emalı paytaxtın su balansını gücləndirəcək. Məsələn, duzsuzlaşdırma layihəsi çərçivəsində hər il təxminən 100 milyon kubmetr içməli suyun istehsalı nəzərdə tutulur. Hövsan Təmizləyici Qurğular Kompleksinin yenidən qurulması nəticəsində tullantı sularının kənd təsərrüfatı və sənayedə istifadəsi mümkün olacaq. Beləcə, hər bir damla su təkrar "doğulub" şəhərin normal həyatını təmin edəcək.

Bütün bu layihələrin bir məqsədi var: Bakı və Abşeron yarımadasında müasir, dayanıqlı və iqlim dəyişikliklərinə uyğun su infrastrukturu yaratmaq. Dövlət proqramı indiki tələbatı qarşılamaqla yanaşı, gələcək nəsillərin də təhlükəsiz və dayanıqlı su təminatını hədəfləyir.

Züleyxa ƏLİYEVA, 

"Azərbaycan"

Azərbaycanın yüksəlişi dünya ölkələri üçün unikal örnəkdir

Müasir dünyamız geosiyasi qarşıdurmalar, iqtisadi çalxalanmalar, iqlim böhranları və beynəlxalq hüququn effektsizliyi kimi mürəkkəb çağırışlarla xarakterizə olunur. Qlobal gərginlik və qeyri-müəyyənlik şəraitində bir çox ölkə daxili sabitliyini qorumaqda çətinlik çəkir, ciddi siyasi-iqtisadi böhranlarla üzləşirlər. Azərbaycan isə hərtərəfli inkişaf dinamikası ilə dünya ictimaiyyətinin heyrət və maraqla izlədiyi bir fenomenə çevrilir. 

Beynəlxalq miqyasda qəbul olunan və xüsusi tədqiqat mövzusu olan Azərbaycan modeli təbii resursların milli gücə, iqtisadi müstəqilliyə və ərazi suverenliyinə çevrilməsinin ən bariz praktiki nümunəsidir. Hər hansı bir ölkənin zəngin təbii resurslara malik olması həmin dövlətin inkişafı üçün böyük şans hesab olunsa da, beynəlxalq praktikada "Holland sindromu" kimi acı reallıqlar da mövcuddur. "Holland sindromu" dedikdə xammal ixracının artması ilə ölkə iqtisadiyyatının səmərəliliyinin azalması nəzərdə tutulur. Xammal sektorunda kəskin artım olduqda, yerli istehsal sənayesi dünya bazarında rəqabət qabiliyyətini itirir və əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Nəticədə xammal tükənəndə və ya qiyməti düşəndə ölkə çətin iqtisadi vəziyyətə düşür. 

Bir çox Afrika, Yaxın Şərq və Latın Amerikası ölkələri zəngin neft, qaz və ya qızıl yataqlarına sahib olsalar da, bu sərvətləri milli tərəqqiyə yönəldə bilməyiblər. Azərbaycanın son 30 ildə keçdiyi yol isə zəngin resursların dövləti gücləndirmək üçün necə istifadə edilməli olduğunu göstərir. Resursu zəngin olan ölkələrin uğursuzluğa düçar olmasının əsas səbəblərindən biri gəlirlərin qısamüddətli və plansız şəkildə xərclənməsi, qeyri-neft sektorunun tamamilə sıradan çıxması və xarici güclərin iqtisadi diktəsinə boyun əyilməsidir. Azərbaycan bu tələlərin heç birinə düşmədi. Çünki ölkəmiz təbii resurslarından əldə etdiyi vəsaitləri insan kapitalına, qeyri-neft sektorunun inkişafına sərf etdi.

Azərbaycanın unikal inkişaf paradiqması və resurslardan düzgün istifadə fəlsəfəsi Prezident İlham Əliyevin iyunun 1-də "Bakı Enerji Həftəsi"ində çıxışında dəqiq və sistemli şəkildə bəyan edilib. Dövlətimizin başçısı bu məqama toxunarkən vurğulayıb: "Hər bir ölkə torpağının təkində və ya dənizinin dibində olanı öz inkişafı üçün istifadə edir. Öz müstəqilliyinin əvvəlində Azərbaycanda məhz belə hal idi. Neft və qaz bizim üçün müstəqil ölkə kimi yaşamağın yeganə yolu oldu. Beləliklə, ölkələr neftin olub-olmaması ilə deyil, gəlirlərdən necə istifadə etdiklərinə görə mühakimə edilməlidir. Diqqət yetirilməlidir ki, öz ölkəsinin inkişafı, xalqının daha yaxşı yaşayış şəraitinin təminatı, "yaşıl gündəlik" məsələlərinə enerjinin istehsalından əldə edilən vəsaitləri onlar necə sərmayə kimi yatırırlar. Düşünürəm ki, Azərbaycan çox bariz nümunədir. Bütün bunlar göstərir ki, ölkənizi beynəlxalq sərmayələrə açıq edəndə, milli maraqlara əsaslanan müdrik siyasət aparanda siz uğur qazanırsınız".

Təbii resurslar özlüyündə mütləq uğur faktoru sayılmır. Əsas meyar məsuliyyətli və düzgün idarəetmədir. Azərbaycanın son illərdə neft-qaz gəlirlərini həm də "yaşıl enerji" layihələrinə, bərpaolunan enerji mənbələrinə yatırması ölkəmizin qlobal ekoloji məsuliyyətini və uzaqgörənliyini nümayiş etdirir. Azərbaycan ənənəvi resurslardan əldə etdiyi vəsaitlə gələcəyin texnologiyalarını və təmiz enerjisini maliyyələşdirir. Yəni bir çox dövlətin daxili ziddiyyətlər və xarici asılılıq səbəbindən idarə edə bilmədiyi təbii sərvətlər Azərbaycanda milli maraqlara söykənən müdrik və praqmatik siyasət sayəsində iqtisadi dayanıqlılığın hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. Bu kurs resursları tərəqqi modelinə çevirməyin qlobal miqyaslı ən uğurlu nümunəsidir. 

Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, müstəqil ölkə kimi yaşamaqda və irəliyə getməkdə bizim üçün yeganə yol sahib olduğumuz təbii sərvətlərdən istifadə idi: "Azərbaycan ilk ölkə idi ki, Xəzərin ehtiyatlarını beynəlxalq neft şirkətlərinə açıq etdi. Həmin vaxtdan etibarən çox hadisələr oldu. Əgər bu gün biz Azərbaycana nəzər salsaq, həmin transformasiyaya gəldikdə, bu sərvətlərdən necə istifadə etdiyimizə, onun yenidən sosial infrastruktura, təhsilə, səhiyyəyə, enerji sahəsinin inkişafına yatırdığımıza əsasən deyə bilərik ki, ölkələr necə inkişaf etməlidir və bu yol 1990-cı illərin əvvəlində üzləşdiyimiz eyni problemlərdən müəyyən dərəcədə əziyyət çəkən ölkələr üçün örnək olmalıdır". 

Dövlətimizin başçısının bu sitatı Azərbaycanın son 30 ildə keçdiyi inkişaf yolu fəlsəfəsinin və ölkəmizin gələcək yüksəliş vizyonunun xülasəsidir. Uğurun rəmzi təbii resursların qısamüddətli istehlaka yox, uzunmüddətli milli inkişafa yönəldilməsidir. 

Bu modelin beynəlxalq aləmdə nümunə kimi dəyərləndirilməsinin arxasında dayanan fundamental amillərdən biri də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü öz daxili gücü hesabına bərpa etməsidir. Otuz ilə yaxın davam edən işğal faktına, beynəlxalq vasitəçilərin səmərəsiz fəaliyyətinə və böyük güclərin münaqişəni dondurmaq cəhdlərinə baxmayaraq, Azərbaycan strateji hədəflərindən bir addım da geri çəkilmədi. BMT-nin kağız üzərində qalan qətnamələrinin tələblərinin yerinə yetirilməsini öz gücü ilə təmin edən Azərbaycan dünyada bənzər ərazi münaqişələrindən əziyyət çəkən ölkələr üçün real nümunəyə çevrildi. 

Prezident İlham Əliyev çıxışında bu məqama da diqqət çəkib: "Biz demək olar ki, 30 il ərzində işğal altında qalmış torpaqlarımızı azad edən güclü ordu qurduq. Biz cəmi 44 gün ərzində Ermənistanı tamamilə məğlub etdik və kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur etdik. Əlbəttə ki, müharibədə qələbə dedikdə, sadəcə, pul və hətta silahlar nəzərdə tutulmur. Söhbət döyüş ruhundan gedir. Lakin gəlin etiraf edək, ordunu qurmaq üçün pulumuz olmasaydı, yəqin ki, bu gün hələ də torpaqlarımız işğal altında olardı. Beləliklə, Azərbaycanın inkişafı, - istər sosial, iqtisadi, hərbi, istərsə də xarici siyasət olsun, - bütün bunlar onu nümayiş etdirir ki, təbii sərvətlərdən düzgün istifadə olunan zaman onlar bir çox üstünlüklərə yol aça bilər". 

Dünyada resursu zəngin olub ondan düzgün istifadə edə bilməyən ölkələr var. Azərbaycan sübut etdi ki, əgər düzgün idarəetmə və güclü siyasi iradə olarsa, təbii sərvətlər ölkəni regionun liderinə və qlobal aktoruna çevirir. Azərbaycanın keçdiyi yol milli maraqlara söykənən müdrik siyasətlə dövlət suverenliyini necə əbədi və sarsılmaz etməyin real praktiki formuludur. 

Azərbaycanın yürütdüyü praqmatik, uzaqgörən və kənar diktələri rədd edən müstəqil siyasəti beynəlxalq arenada böyük rəğbət və təqdir qazanır. İqtisadi gücü sosial rifahla, hərbi qüdrəti mənəvi-ideoloji birliklə və xarici siyasəti tam müstəqilliklə vəhdət halında birləşdirən bu kurs müasir dünyanın yeni güclü dövlət standartını müəyyən edir. 

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Ətraflı:

№ 167

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, “Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Cəzaların İcrası Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Rəqabət Məcəlləsində, “Sosial sığorta haqqında”, “Polis haqqında”, “Tibbi sığorta haqqında”, “Notariat haqqında”, “İcra məmurları haqqında”, “İcra haqqında”, “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının dövriyyəsi haqqında”, “İnzibati icraat haqqında”, “Ədliyyə orqanlarında qulluq keçmə haqqında”, “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” və “Siyasi partiyalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 14 iyul tarixli 249-VIIQD nömrəli Qanununun icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021-ci il 12 oktyabr tarixli 306 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021, № 10, maddə 1175 (Cild I); 2024, № 2, maddə 241; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 8 may tarixli 137 nömrəli Qərarı) ilə təsdiq edilmiş “Elektron icra” informasiya sistemi haqqında Əsasnamə”də aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1. 1.2-ci bənddə “İcra məmurları haqqında” sözləri “Dövlət icra məmurları haqqında”, “Xüsusi icra məmurları haqqında” sözləri ilə əvəz edilsin.

2. 2.1.2-ci yarımbənddə “icra məmurları və icra qurumlarının əməkdaşları” sözləri “dövlət icra məmurları, icra qurumlarının əməkdaşları və xüsusi icra məmurları” sözləri ilə əvəz edilsin.

3. 6.1.3-cü yarımbəndə “sənədlərinin” sözündən sonra “dövlət” sözü əlavə edilsin.

4. 11.3-cü bənddə “icra məmurunun” sözləri “dövlət və xüsusi icra məmurlarının” sözləri ilə əvəz edilsin.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 4 ” “ iyun ” 2026-cı il

AZƏRTAC xəbər verir ki, Elşad Quliyevin başçılıq etdiyi komanda qitə çempionluğu uğrunda görüşdə Ukrayna seçməsini sınağa çəkib. "Tipos Arena"da keçirilən qarşılaşmada rəqibini 2:0 hesabı ilə məğlub edən Azərbaycan millisi Avropa çempionu olub.

Qeyd edək ki, bu, minifutbol üzrə Azərbaycan millisinin 2-ci Avropa çempionluğudur. Yığmamız 2022-ci ildə də qitənin ən güclüsü olmuşdu.

Prezident Vladimir Putin bildirib ki, Rusiya və Ukrayna arasında mümkün razılaşmalar tarixi sənədlər ola bilər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Rusiya dövlət başçısı dünyanın aparıcı informasiya agentliklərinin rəhbərləri ilə görüşdə bildirib.

Rusiya liderinin sözlərinə görə, Moskva Ukrayna ilə sülh yolu ilə və Rusiya-Amerika danışıqları zamanı Ankoricdə müzakirə olunan kompromislər əsasında razılığa gəlməyə hazırdır və bunu istəyir.

Putin qeyd edib ki, Rusiya həmin danışıqlarda müzakirə olunan kompromislərə razıdır.

“İndi lazımdır ki, bu kompromislərlə Ukrayna tərəfi də razılaşsın. Bu halda münaqişə tezliklə öz təbii sonluğuna çatacaq”, - deyə Rusiya lideri vurğulayıb.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, Ermənistanın Qərbə yönəlmiş hazırkı xarici siyasət kursu təəccüb doğurmur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Rusiya dövlətinin başçısı bu fikri 29-cu Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində beynəlxalq informasiya agentliklərinin nümayəndələri ilə görüşdə səsləndirib.

“Burada qeyri-adi heç nə yoxdur. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın arxasında dayanan siyasi qüvvələr bunu çoxdan deyirlər və açıq şəkildə də edirlər”, – deyə o bildirib.

Ermənistanın Avropa İttifaqına mümkün üzvlüyündən danışan Rusiya Prezidenti qeyd edib ki, Moskva bu məsələ ilə bağlı referendumun keçirilməsini gözləyir.

“Baş nazir Nikol Paşinyanın özü yaxın vaxtlarda bildirib ki, Ermənistanın Avropa İttifaqına qoşulması məsələsinin referenduma çıxarılmasını zəruri hesab edir. Bizim yalnız bir xahişimiz var – bunu mümkün qədər tez edin”, – deyə Rusiya Prezidenti vurğulayıb.

Putin Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına qoşulmasının tarixçəsinə də toxunub. Onun sözlərinə görə, Rusiya vaxtilə məhz İrəvanın xahişi ilə Ermənistanın bu inteqrasiya birliyinə qəbul olunmasını dəstəkləyib. “Halbuki Ermənistan iqtisadiyyatının bir sıra göstəriciləri ittifaqın ümumi iqtisadi mənzərəsinə tam uyğun gəlmirdi”, – deyə Rusiya lideri əlavə edib.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İrana humanitar yardımın çatdırılmasında köməyə görə Prezident İlham Əliyevə minnətdarlığını bildirib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, 29-cu Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində beynəlxalq xəbər agentliklərinin nümayəndələri ilə görüşündə AZƏRTAC-ın İdarə Heyətinin sədri Vüqar Əliyevin sualına cavabında Rusiya Prezidenti Vladimir Putin deyib: “İrana humanitar yardım göndərməyimizə kömək etdiyinə görə Prezident İlham Əliyevə çox minnətdarıq. Azərbaycan tərəfi bu məsələdə çox və səmərəli işləyib, bütün xahişlərimizə dərhal reaksiya verib və bu, həmin sahədə də vəziyyətin yumşaldılması üçün çox vacibdir”.

Rusiya və Azərbaycan bir sıra konkret istiqamətlərdə, o cümlədən energetika sahəsində danışıqlar aparır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin 29-cu Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində beynəlxalq xəbər agentliklərinin nümayəndələri ilə görüşündə AZƏRTAC-ın İdarə Heyətinin sədri Vüqar Əliyevin sualına cavabında bildirib.

"Biz bir sıra konkret istiqamətlər üzrə danışıqlar aparırıq. Bu barədə danışmaq hələ tezdir. Bu, ilk növbədə, energetikaya aiddir. Biz Prezident İlham Əliyevlə görüşəcəyik və bütün bunlar haqqında mütləq danışacağıq”, - deyə Rusiya Prezidenti vurğulayıb.

Prezident Putin, həmçinin qeyd edib ki, iki ölkə arasında münasibətlər çox müsbət istiqamətdə davam edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Morgan Dövlət Universitetinin Baş İnformasiya Təhlükəsizliyi Meneceri Erdal Özkaya Bakıda keçirilən IV Milli Kibertəhlükəsizlik Forumu çərçivəsində çıxışı zamanı bildirib.

O qeyd edib ki, aparılan araşdırmalar istifadəçilərin böyük əksəriyyətinin eyni şifrələrdən təkrar istifadə etdiyini göstərir ki, bu da kibercinayətkarlar üçün əlavə imkanlar yaradır. O vurğulayıb ki, təşkilatların və fərdlərin kibertəhlükəsizlik sahəsində daha məsuliyyətli davranması vacibdir.

Ekspert bildirib ki, müasir dövrdə kibertəhlükəsizlik sistemlərinin effektivliyinin artırılması üçün süni intellektdən istifadə artıq zərurətə çevrilib. Onun fikrincə, kibertəhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər və qurumlar innovativ texnologiyaları tətbiq etmədən artan təhdidlərə qarşı adekvat müdafiə qura bilməyəcəklər.

Erdal Özkaya süni intellekt inqilabını internetin yaranmasının ilk dövrləri ilə müqayisə edərək bildirib ki, hazırda dünya bu texnologiyanın inkişafının başlanğıc mərhələsindədir. O qeyd edib ki, süni intellekt imkanlarından düzgün istifadə edən şəxslər və təşkilatlar yaxın illərdə mühüm üstünlüklər əldə edə biləcək.

Bizim Azərbaycanla həm iqtisadiyyatda, həm də siyasətdə həmişə çox yaxşı və səmimi münasibətlərimiz olub və bu davam edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin 29-cu Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində beynəlxalq xəbər agentliklərinin nümayəndələri ilə görüşündə AZƏRTAC-ın İdarə Heyətinin sədri Vüqar Əliyevin sualına cavabında bildirib.

Bir neçə il əvvəl iki ölkə arasında Müttəfiqlik Qarşılıqlı Fəaliyyəti haqqında Bəyannamənin imzalandığını xatırladan Rusiya dövlətinin başçısı qeyd edib: “Prezident İlham Əliyev bu müqaviləni konkret məzmunla zənginləşdirmək üçün xeyli səy göstərir. Bu öz əksini əməkdaşlığımızın konkret istiqamətlərində tapır”.

Azərbaycan iqtisadiyyatına Rusiya investisiyalarının həcminin 10 milyard dolları keçdiyini vurğulayan Vladimir Putin deyib: "Rusiya kapitalı ilə çoxlu sayda müəssisə fəaliyyət göstərir. Humanitar məsələlərdə sıx qarşılıqlı fəaliyyətimiz var”.

Vladimir Putin, həmçinin iki ölkənin logistika sahəsində qarşılıqlı maraq doğuran bir çox məsələsinin olduğunu bildirib. Rusiya Prezidenti buna nümunə olaraq “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizini göstərib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə dövlət və hökumət nümayəndələri, Milli Qəhrəmanın ailə üzvləri, şəhid ailələri, incəsənət xadimləri iştirak ediblər.

Tədbir ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz naminə canından keçmiş qəhrəmanların əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad olunması və Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb.

Tədbirdə çıxış edən "SOY" Production şirkətinin və layihənin rəhbəri, Əməkdar artist Dilarə Əliyeva filmin şirkətin nəzdində hazırlanmış üçüncü süni intellekt filmi olduğunu deyib.

"Burada real aktyorlar oynamasa da, real rejissor meydançada olmasa da, real operator işləməsə də, real səs rejissoru çalışmasa da, real qrim ustası aktyorları qrim etməsə də, film çox realdır. Bizim niyyətimiz Milli Qəhrəmanımız Natiq Qasımovun haqqını verməkdir. Natiq Qasımov Mingəçevirdə kinoteatrda kino mexaniki işləyib. Onun kinoya böyük marağı olub. Əminəm ki, bu gün onun ruhu bizimlədir. Filmin ərsəyə gəlməsində bizə göstərilən dəstəyə görə Bakı Media Mərkəzinə, xüsusilə onun rəhbəri Arzu Əliyevaya minnətdarıq", - deyə D.Əliyeva bildirib.

Filmin ssenari müəllifi, süni intellekt üzrə mütəxəssis Sarvan Hüseyn Natiq Qasımovla bağlı film çəkməyin ən böyük arzularından biri olduğunu və bunu reallaşdıra bildiyi üçün qürurlandığını qeyd edib: "Natiq Qasımovla bağlı məlumatların bir çoxunu internet resurslarından əldə etdikdən sonra Mingəçevirə yola düşdüm. Qəhrəmanın ailə üzvləri mənə bu işdə çox dəstək oldular. Filmdəki bütün kadrlarda Xocalıdan götürülmüş səhnələr süni intellekt vasitəsilə daha real vəziyyətə gətirilib. Demək olar ki, 80 faiz səhnə bir reallığı əks etdirir. Süni intellektlə hissi ötürmək çətin olsa da, bunu etməyə çalışmışam. İnanıram ki, filmdə Natiq Qasımovun qəhrəmanlığını, şücaətini çatdıra bilmişəm".

Natiq Qasımovun beş gün beş gecə ac-susuz, köməksiz şəkildə müqəddəs amalını yerinə yetirdiyini diqqətə çatdıran filmin redaktoru Fariz Əliyev bu gün Azərbaycan xalqının onu Milli Qəhrəman kimi böyük ehtiramla yad etdiyini deyib: "Natiq Qasımovun həyat hekayəsinə nəzər salarkən qürurlanırıq ki, onun kimi neçə belə qəhrəmanla bir xalqın, bir torpağın nümayəndəsiyik. Həmin qəhrəmanlar bu gün bizim aramızda olmasalar da, onların uğrunda canlarını qurban verdikləri Vətən torpağı artıq bütövləşib. Bu cür oğulların hər biri ilə fəxr edirik".

Daha sonra film nümayiş olunub.

Süni intellekt texnologiyaları ilə hazırlanan 25 dəqiqəlik ekran əsəri onun döyüşlərə qatıldığı gündən son anlarınadək uzanan qəhrəmanlıq salnaməsini təsirli şəkildə canlandırır. Film boyunca Vətənə bağlılığın, əyilməz iradənin və fədakarlığın necə böyük bir insan taleyinə çevrildiyini görmək mümkün olur. Ekranda canlanan hər səhnə, Natiq Qasımovun şərəfli döyüş yolu, üzləşdiyi çətinliklər, onun şücaəti tamaşaçıya dərin təsir bağışlayır.

Nümayişdən sonra şəhidin ailə üzvləri adından çıxış edən qardaşı Nofəl Qasımov Natiq Qasımovla bağlı xatirələrini bölüşərək deyib: "Natiq kinomexanik işləyəndə məni özü ilə müharibə, döyüş filmlərinə baxmağa aparırdı. Deyirdi ki, bax gör necə oğullar var, yəqin, nə vaxtsa mən də belə qəhrəman olaram. Bu gün burada Natiq Qasımovla birlikdə döyüşüb şəhid olan 6 qəhrəmanın da ailə üzvləri iştirak edirlər. Film hər birimizi kövrəltdi, həmçinin çox qürurlandırdı. Filmin ərsəyə gəlməsində əməyi olan hər kəsə minnətdaram".