Ölkəmizin qədim və əsrarəngiz gözəlliyi ilə seçilib və sevilən diyarlarından biri olan Zəngilan zaman-zaman xalqımızın mədəniyyətinin inkişafına əvəzsiz töhfələr vermişdir. Amma təəssüflər olsun ki, XX əsrin əvvəllərində və sonlarında baş verən məlum proseslər, qan və işğal qoxulu hadisələr bu gözəl diyarın inkişafının üzərinə qara buludlar kimi çökmüşdü.
1920-ci ilin aprelində Azərbaycanın məcburi surətdə sovetləşdirilməsindən sonra bolşeviklərin dəstəyi ilə qədim torpaqlarımız hesabına ermənilər tarixdə ilk dəfə dövlət yaratdılar. Bolşevik Rusiyasının təzyiqi ilə Qərbi Zəngəzur Azərbaycandan alınaraq Ermənistana birləşdirildi. Şərqi Zəngəzur Laçın, Qubadlı və Zəngilan rayonları isə Azərbaycanın tərkibində qaldı.
XX əsrin sonlarında yenə də ermənilərin çirkin və gizli məqsədləri səbəbindən bölgədə qan töküldü. Ermənistanın Azərbaycana qarşı başlatdığı işğalçı siyasət nəticəsində yenə də Zəngilanın başının üstündə qara buludlar dolaşmağa başladı. Füzuli və Cəbrayıl rayonları işğal olunduqdan 67 gün sonra 29 oktyabr 1993-cü ildə Zəngilan da düşmən əlinə keçdi. 30 ilə yaxın davam edən işğal zamanı ermənilər Zəngilanın tarixi-mədəni irsini darmadağın etdilər. IV-XIX əsrlərə aid tarixi abidələr, məscidlər, ziyarətgahlar yerlə yeksan olundu.
27 sentyabr 2020-ci ildə başlanan İkinci Qarabağ müharibəsində Zəngilan erməni işğalçılarından azad edildi. Başqa bölgələrimiz kimi, bu rayonda da bərpa-quruculuq işlərinə başlanıldı.
Zəngilan Böyük qayıdışın başlanğıcıdır. Torpaqlarımız azad edildikdən sonra ilk evlərin tikintisi bu rayonun ərazisində həyata keçirildi. Prezident İlham Əliyev 2021-ci il aprelin 26-da Ağalı kəndinə səfər edərək 1-ci, 2-ci və 3-cü Ağalı kəndlərini əhatə edən "ağıllı kənd" layihəsinin təməlini qoydu. Bununla da Zəngilanda və erməni işğalçılarından azad olunmuş digər ərazilərdə tikinti və şəhərsalma işlərinə başlandı. 2022-ci il mayın 27-də Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Zəngilan rayonunun Ağalı kəndində "ağıllı kənd" layihəsinin birinci mərhələsi üzrə açılış mərasimində iştirak etdilər.
Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və dəstəyi ilə Zəngilan şəhər məscidi də bərpa edildi. İllərdən bəri rayon sakinlərinin ibadət etdiyi məscid tarixi libasını yenidən əyninə geyindi. İşğal illərində düşmən tərəfindən təhqir olunan və ilkin memarlıq görkəminin 70 faizdən çoxunu itirən müqəddəs ibadətgah müasir memarlıq tələblərinə uyğun, tarixi üslubu qorunmaqla yenidən inşa olundu. İkiminarəli, zərif memarlıq detallarına malik yeni məscid qısa müddət ərzində Zəngilanın bərpasının, xalqımızın mənəvi dirçəlişinin və dini-mədəni irsə sədaqətinin rəmzinə çevrildi.
Zəngilanda aparılan şəhərsalma və quruculuq işləri çərçivəsində Konqres Mərkəzi Kompleksi də tikilib istifadəyə verilib. Zəngilan Konqres Mərkəzi Kompleksi yerli və xarici mütəxəssislər cəlb olunmaqla, 6 ay ərzində inşa edilib. Memarlıq baxımından görənləri heyran edən, ərazisi 2,2 hektar olan Zəngilan Konqres Mərkəzi Kompleksi iki hissədən ibarətdir. Kompleksə daxil olan 600 yerlik korpusda ölkə və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsi üçün müasir standartlara uyğun şərait yaradılıb. Kompleksin ərazisində yaşıllıq zonaları salınıb, binanın dam hissəsində günəş panelləri quraşdırılıb.
Artıq Zəngilan şəhərində keçmiş köçkünlər üçün tikilən evlərin bir hissəsinin inşası başa çatıb. İllərdən bəri ata-baba yurdunun həsrətini çəkən insanlar doğma ocaqlarına qayıdıblar. 2026-cı il mayın 10-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Zəngilan şəhərindəki ilk yaşayış kompleksinə köçən ailələrlə görüşüb, onlara mənzillərin açarlarını təqdim edib.
Bu gün də Zəngilan yenidən qurulur, yenidən tikilir. Nazirlər Kabineti 2023-cü il oktyabrın 30-da "Zəngilan şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair baş planı"nı təsdiq edib. İnfrastruktura böyük vəsait ayrılıb və artıq bir neçə yaşayış layihəsi icra edilir.
Dünya təcrübəsində özünü doğrultmuş qlobal şəhərsalma prinsipləri nəzərə alınaraq şəhərin planlı və sistemli inkişafını təmin etmək məqsədilə Zəngilanın baş planının hazırlanması üçün Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi nüfuzlu beynəlxalq şəhərsalma təşkilatı - İsveçrənin "sa_partners" şirkətini və Bakı Dövlət Layihə İnstitutunu əməkdaşlığa cəlb edib. Baş planın konsepsiyasına əsasən, Zəngilan logistika, turizm və ticarət, bərpaolunan enerji, müasir innovasiyalar mərkəzi kimi inkişaf edəcək. Şəhərin beynəlxalq əhəmiyyəti nəqliyyat dəhlizinin üzərində yerləşməsi onun strateji məntəqə rolunu gücləndirəcək, sürətli inkişafına böyük töhfələr verəcək.
Prezident İlham Əliyevin yorulmaz fəaliyyəti sayəsində Şərqi Zəngəzurun ən mühüm coğrafi mərkəzlərindən biri olan Zəngilanın yenidən qurulması və dirçəldilməsi istiqamətində genişmiqyaslı işlər sürətlə davam edir. Deməli, tikilən müasir yaşayış binaları, aparılan geniş abadlıq işləri, yaradılan sosial infrastruktur və rahat həyat şəraiti Zəngilanın yeni simasını formalaşdıracaq.
Vahid MƏHƏRRƏMOV,
"Azərbaycan"
jpg_1786051096.jpg)
jpg_1786051007.jpg)
