Urbanizasiya son onilliklərdə dünyada ən sürətlə gedən sosial-iqtisadi proseslərdən birinə çevrilib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının proqnozlarına görə, 2050-ci ildə dünyada əhalinin təxminən 68 faizi şəhər ərazilərində yaşayacaq. Urbanizasiya iqtisadi inkişaf, yeni iş imkanları və xidmətlərə çıxış baxımından mühüm üstünlüklər yaratsa da, nəqliyyatın yüklənməsi, mənzil çatışmazlığı, infrastrukturun yüklənməsi və regional inkişaf fərqlərinin artması kimi problemləri də gündəmə gətirir. Bu tendensiya dünyanın bir çox ölkəsi kimi Azərbaycanda da müşahidə olunur və regionlardan iri şəhərlərə miqrasiya urbanizasiya ilə bağlı məsələlərin aktuallığını artırır. Bəs urbanizasiya probleminin kökündə hansı səbəblər dayanır və həlli yolları nələrdir?
İqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib ki, urbanizasiya dünyada müşahidə olunan təbii qlobal prosesdir. Onun sözlərinə görə, insanlar zaman keçdikcə şəhərlərdə yaşamağa üstünlük verirlər.
“Azərbaycanda əsas problem urbanizasiyanın sürətli və kifayət qədər plansız şəkildə baş verməsidir. Şəhərlərə axının əsas səbəbi iqtisadi amillərdir. Dövlət və özəl investisiyaların, eləcə də yeni iş yerlərinin əsasən iri şəhərlərdə cəmləşməsi bu prosesi daha da sürətləndirir. Nəticədə əhalinin sıxlığı artır, şəhər nəqliyyatı, kommunal və digər xidmətlər üzərində ciddi yüklənmə yaranır”, - deyə X.Kərimli vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, urbanizasiyanın yaratdığı əsas problemlər şəhər infrastrukturunda özünü göstərir: “Kanalizasiya sistemi, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, su və təbii qaz təchizatı kimi sahələrdə yük artır, eyni zamanda, mənzillərin qiyməti və kirayə haqları yüksəlir, yaşayışın əlçatanlığı isə azalır. Şəhərlərdə tələbatın artması mənzil və kirayə qiymətlərinin yüksəlməsinin əsas səbəblərindən biridir. Bu da xüsusilə orta və aşağı gəlirli ailələr üçün əlavə çətinliklər yaradır”.
İqtisadçı şəhərsalma siyasətinin də planlı şəkildə həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, yeni yaşayış massivlərinin salınması, ictimai nəqliyyat şəbəkəsinin genişləndirilməsi və şəhər infrastrukturunun əvvəlcədən planlaşdırılması gələcəkdə yüklənmənin qarşısının alınmasına kömək edə bilər.
X.Kərimli bildirib ki, rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi və elektron hökumət sisteminin inkişafı da urbanizasiya təzyiqinin azaldılmasına müsbət təsir göstərir.
“Vətəndaşların mərkəzi icra orqanlarından aldıqları xidmətlərin əksəriyyəti rəqəmsal platformalar vasitəsilə əlçatan olmalıdır. Bu halda insanların xidmət almaq üçün rayonlardan Bakıya gəlməsinə ehtiyac azalacaq. Xidmətlərin regionlarda inkişaf etdirilməsi, həmçinin universitetlərin filial və bölmələrinin Bakı-Abşeron yarımadasından kənarda yerləşən iri şəhərlərdə yaradılması əks-urbanizasiya prosesinə də müsbət təsir göstərə bilər”, - deyə ekspert əlavə edib.
