Azərbaycan-ABŞ münasibətləri yeni keyfiyyət mərhələsində daha da dərinləşir
Azərbaycan-ABŞ münasibətləri tamamilə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. İki dövlət arasında yüksəksəviyyəli dialoq mütəmadi ali siyasi təmaslar və praktiki addımlarla daha intensiv xarakter alıb. Cənubi Qafqazın lider dövləti olan Azərbaycanın regional sabitliyin təmin olunmasında, enerji təhlükəsizliyində və qlobal logistik marşrutların şaxələndirilməsindəki müstəsna rolu Vaşinqtonun ölkəmizə marağını şərtləndirən əsas amillərdir.
Ötən il Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ-yə reallaşan işgüzar səfəri iki ölkənin münasibətlərində yeni səhifə açıb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçiliyi ilə tarixi sülh razılaşmasının əldə edilməsi və 907-ci düzəlişin icrasının dayandırılması əlaqələrin gələcəyi barədə aydın təsəvvür yaradıb. Səfər zamanı Ağ Evdə keçirilən rəsmi mərasimdə Donald Trampın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə "Siz böyük lidersiniz" deyə müraciəti, Ağ Evin rəmzi açarını dövlətimizin başçısına təqdim etməsi ölkəmizin beynəlxalq aləmdə artan nüfuzunun və liderlər səviyyəsində formalaşan qarşılıqlı etimadın göstəricisi idi. Səfər çərçivəsində tərəflər arasında Strateji İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumunun imzalanması isə münasibətlərin institusional təməlini qoyub.
İkitərəfli əlaqələr cari ildə də yüksək dinamika ilə inkişaf edir. Yanvar ayında Davos Dünya İqtisadi Forumunun 56-cı iclası çərçivəsində dövlət başçılarının növbəti görüşü baş tutub. Ardınca Azərbaycanın ABŞ Prezidentinin sədrliyi ilə yaradılan Sülh Şurasına təsisçi kimi qoşulması ölkəmizin qlobal sülh və dialoq dəyərlərinə sadiqliyini bir daha nümayiş etdirib. Fevralın 19-da Vaşinqtonda keçirilən Sülh Şurasının ilk iclasında Prezident İlham Əliyevin şəxsən iştirak etməsi Azərbaycanın qlobal sülh gündəliyini formalaşdıran əsas aktorlardan birinə çevrildiyini təsdiqləyir.
Bu mühüm platformadan cəmi 9 gün əvvəl - fevralın 10-da ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Azərbaycana rəsmi səfəri və Bakıda tərəflər arasında "Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası"nın imzalanması əlaqələrin gələcək yol xəritəsini hüquqi müstəvidə rəsmiləşdirib. Sənədin qüvvəyə minməsi ilə əlaqələr iqtisadiyyat, enerji və təhlükəsizlik kimi ənənəvi sahələrlə yanaşı, rəqəmsal transformasiya və süni intellekt kimi gələcəyin mühüm istiqamətlərini də əhatə etməyə başlayıb.
İki dövlət arasındakı sıx dialoqun və formalaşmış yeni siyasi etimadın nümunələrindən biri də rəsmi məktublaşmalarda özünü büruzə verir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın əlamətdar günlərdə ünvanladığı məktublarda Azərbaycanla əlaqələrin önəminə diqqət çəkilməsi, eləcə də dövlətimizin başçısının iyun ayında amerikalı həmkarının 80 illik yubileyi münasibətilə göndərdiyi təbrik tərəfdaşlığın əhəmiyyətini göstərir. Bu kontekstdə Prezident İlham Əliyevin Donald Trampa ABŞ-nin müstəqilliyinin 250-ci ildönümü münasibətilə ünvanladığı məktub xüsusi rəmzi məna daşıyır. Dövlətimizin başçısı məktubda son dövrdə ikitərəfli münasibətlərin yüksələn xətlə inkişaf etməsinin böyük məmnunluq doğurduğunu qeyd edərək strateji tərəfdaşlıq əlaqələrini yüksək qiymətləndirib: "Fevral ayında imzalanan və münasibətlərimizi keyfiyyətcə yeni mərhələyə qaldıran "Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası"nın iqtisadiyyat, enerji, bağlantılar, təhlükəsizlik kimi ənənəvi sahələrlə yanaşı, rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və digər mühüm istiqamətlər üzrə tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsinə təkan verəcəyinə əminliyimi ifadə edirəm".
Bakı və Vaşinqton, sadəcə, regional təhlükəsizlik tərəfdaşları deyil, həm də qlobal texnoloji və rəqəmsal trendlərin ortaq iştirakçılarıdır. Bu reallıq Azərbaycanın innovativ inkişafını sürətləndirməklə yanaşı, ABŞ-nin regiondakı geoiqtisadi mövqeyini daha da şaxələndirir.
Azərbaycan-ABŞ tərəfdaşlığının mühüm amillərindən biri də Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasıdır. Vaşinqtonun praqmatik səyləri və Bakının qətiyyətli mövqeyi regionda post münaqişə dövrünün iqtisadi inteqrasiya mərhələsinə keçməsini təmin edib. Prezident İlham Əliyev məktubunda Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin təşviqi istiqamətində ABŞ-nin qətiyyətli və konstruktiv səylərini yüksək qiymətləndirərək xatırladıb: "Keçən ilin avqustun 8-də Ağ Evdə Sizin təşəbbüsünüzlə baş tutmuş tarixi üçtərəfli görüşün nəticələri regionumuzda tamamilə yeni müsbət ab-hava və vəziyyət yaratdı. Artıq Azərbaycan ilə Ermənistan sülh şəraitində yaşayır və ticarət münasibətləri qururlar".
Regional sülh mühiti qlobal miqyaslı nəhəng infrastruktur və logistika layihələrinin maneəsiz icrasına geniş qapılar açır. Xüsusilə nəqliyyat dəhlizlərinin diversifikasiyası və Asiya ilə Avropanın birləşdirilməsi kontekstində reallaşan layihələr beynəlxalq ticarətin onurğa sütununu təşkil edir. Azərbaycan Prezidenti məktubda bu baxımdan müstəsna əhəmiyyət kəsb edən Trampın "Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu" (TRIPP) layihəsini də xüsusi vurğulayıb: "Eyni zamanda regionda sabitliyə və rifaha xidmət edən infrastruktur layihələrinin, xüsusilə də Asiya ilə Avropa arasında alternativ, etibarlı və təhlükəsiz bağlantını təmin edəcək Trampın "Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu"nun (TRIPP) reallaşmasına ölkənizin göstərdiyi davamlı dəstəyini xüsusi qeyd etmək istərdim".
ABŞ-nin TRIPP layihəsinə verdiyi davamlı dəstək Orta dəhliz coğrafiyasında Azərbaycanın əvəzolunmaz tranzit qovşağı və logistik mərkəz olduğunu rəsmən təsdiqləyir. Qlobal tədarük zəncirlərinin təhlükəsizliyi baxımından bu marşrut Avrasiyada ən etibarlı və səmərəli xətt kimi çıxış edir və ölkəmizin beynəlxalq arenadakı geoiqtisadi çəkisini maksimum dərəcədə artırır.
Yaranmış tarixi və hüquqi zəmin fonunda hər iki dövlətin gələcəyə baxışı və mövcud potensialı dəyərləndirmək niyyəti ikitərəfli əlaqələrin perspektivini daha da nikbinləşdirir. Azərbaycan Prezidenti məktubunun sonunda iki ölkənin münasibətlərinin inkişaf perspektivlərinə və gələcək strateji hədəflərinə toxunub: "Biz Azərbaycan ilə Birləşmiş Ştatlar arasında böyük potensiala malik qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə xüsusi əhəmiyyət veririk. Əminəm ki, bu potensialdan və mövcud imkanlardan tam bəhrələnərək birgə səylərimizlə dövlətlərarası münasibətlərimizin möhkəmlənməsinə, strateji tərəfdaşlığımızın daha da dərinləşməsinə nail olacağıq".
Bakı və Vaşinqton ikitərəfli münasibətlərdə cari uğurlarla kifayətlənmir. Terrorizmə qarşı mübarizə, enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi şaxələndirmə ilə bağlı ortaq maraqlar gələcəyə yönəlmiş daha böyük müttəfiqlik formatının anonsudur. Birgə səylər koordinasiya edildikcə, ikitərəfli əlaqələr tərəfdaşlıq müstəvisində fundamental çəkiyə sahib olacaq.
Nəticə etibarilə bütün gərginlkləri geridə qoyan Azərbaycan-ABŞ münasibətləri bu gün ən yüksək dönəmini yaşayır. Sülh gündəliyinə verilən dəstək, irimiqyaslı logistik layihələr və rəqəmsal gələcəyə yönəlmiş hədəflər göstərir ki, Azərbaycan və ABŞ strateji tərəfdaşlığı bundan sonra da dərinləşməkdə davam edəcək.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
