Yeni bir təhlilə əsasən, bu yay Avropa qitəsini bürüyən şiddətli istilər zamanı Avropa şəhərlərində 50000-dən çox insanın həyatını itirdiyi təxmin edilir. Builki istilər region tarixində qeydə alınmış ən ölümcül istilərdir.
"Nature Health" jurnalında dərc olunmuş, elmi ekspertizadan keçmiş iki məqalədə yer alan nəticələrə görə, ölüm hallarının təxminən üçdə ikisi – yəni 32600-dən çoxu birbaşa qalıq yanacaqların yaratdığı çirklənmənin səbəb olduğu iqlim dəyişikliyi ilə əlaqələndirilir. Hesabatların müəlliflərindən biri, London İmperial Kollecinin ekstremal hava hadisələri və iqlim dəyişikliyi üzrə tədqiqatçısı Kler Barns bildirib ki, iqlim dəyişikliyinin ən ağır nəticələrinin qarşısını almaq istiqamətində hədəfdən çox uzaq düşmüşük: “Hökumətlər anlamalıdır ki, daha sürətli tədbirlər görülməsə və koordinasiya təmin olunmasa, vəziyyət daha da pisləşəcək”.
Avropa ən sürətlə istiləşən qitədir. Bu il mayın sonundan avqustun sonuna qədər qitədə misli görünməmiş yüksək temperaturlar hökm sürüb. Temperatur 1991-2020-ci illər üzrə orta göstəricidən təxminən 2,9 dərəcə yüksək olub. Lakin ayrı-ayrı günlərdə daha böyük anomaliyalar qeydə alınıb, bəzi ölkələrdə temperatur adi səviyyədən 12 dərəcə daha çox yüksəlib.
Alimlər ölüm sayını hesablamaq üçün bu yay Avropanın 30 ölkəsindəki 854 şəhərdə qeydə alınan temperaturları, iqlim dəyişikliyinin olmadığı halda gözlənilə biləcək temperaturlarla müqayisə ediblər. Daha sonra onlar yüksək temperaturlarla gündəlik ölüm halları arasındakı əlaqəyə dair elmi ekspertizadan keçmiş tədqiqatlardan istifadə edərək, iyunun əvvəlindən avqustun sonuna qədər istiliklə əlaqəli ölüm hallarının ehtimal olunan sayını modelləşdiriblər. Alimlərin sözlərinə görə, bu metod vasitəsilə əldə edilən ölüm sayı təxminləri sonradan milli səhiyyə qurumları tərəfindən açıqlanan rəqəmlərlə əsasən üst-üstə düşür.
Tədqiqatçılar araşdırma aparılan ölkələrin əhalisinin təxminən 40%-ni təşkil edən şəhərlərdə istiliklə əlaqəli ümumilikdə 50391 ölüm halı olduğunu müəyyən ediblər. Bu, son 26 ilin ən yüksək ölüm göstəricisidir və Avropada 2022 və 2003-cü illərdə baş vermiş əvvəlki böyük istilik dalğaları zamanı qeydə alınan rəqəmlərdən xeyli yüksəkdir.Anomal istilərdən isə ən çox Cənubi və Qərbi Avropa zərər çəkib, lakin Böyük Britaniya da daxil olmaqla, daha sərin olan şimal bölgələrində də minlərlə ölüm halı qeydə alınıb.
Hesabata əsasən, bu yay Avropanın indiyədək yaşadığı ən təhlükəli dərəcədə isti yayı olmuş ola bilər. Alimlər, həmçinin müəyyən ediblər ki, istidən baş verən ölümlərdə iqlim dəyişikliyinin rolu getdikcə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Əsrin əvvəllərində qalıq yanacaqların səbəb olduğu çirklənmə nəticəsində yüksək temperaturda baş verən ölümlərin təxminən 40%-nə cavabdeh idisə, bu gün həmin rəqəm təxminən üçdə iki hissəyə bərabərdir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
png_1793093814.png)
