Bilmək istəyirəm

- Uzun müddətdir ki, şəkərli diabet xəstəliyindən əziyyət çəkirəm. Bilmək istəyirəm ki, şəkərli diabet xəstəliyi ilə bağlı dövlət tərəfindən hansı sosial təminatlar nəzərdə tutulub?

Səadət MƏHƏRRƏMOVA,

Sumqayıt şəhəri

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, şəkərli diabet xəstəliyi olan şəxslər üçün xüsusi dövlət qayğısı və sosial təminat mexanizmləri müəyyən edilmişdir. Bu sahədə əsas normativ hüquqi akt 23 dekabr 2003-cü il tarixli "Şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunudur. Sözügedən qanun Azərbaycan Respublikasında şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslərə dövlət qayğısının təşkilati-hüquqi əsaslarını müəyyən edir, bu xəstəliyin profilaktikası və müalicəsi sahəsində yaranan münasibətləri tənzimləyir.

Şəkərli diabet - insulin (mədəaltı vəzinin hormonu) çatışmazlığı və keyfiyyətinin azalması nəticəsində qanda qlükozanın səviyyəsinin artması ilə səciyyələnən xroniki xəstəlikdir.

"Şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında" Qanunun 4.1-ci maddəsinə görə, şəkərli diabet xəstəliyinin profilaktikası və onunla mübarizə ilə bağlı tədbirləri həyata keçirmək məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən "Şəkərli diabet üzrə Dövlət Proqramı" hazırlanır və təsdiq edilir.

Bundan başqa, qanunun tələbinə görə şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslərin dövlət tibb müəssisələrində müayinəsi və müalicəsi icbari tibbi sığorta vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilir (maddə 6.1), şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslər həcmi və keyfiyyət standartları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilən tibbi yardımla təmin olunurlar (maddə 7.1), həmçinin sözügedən şəxslərin əmək hüquqları yalnız Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilən işçinin səhhətinə, sağlamlığına mənfi təsir göstərən amillər olan ağır, zərərli və təhlükəli əmək şəraitli peşələr (vəzifələr) və iş yerləri üzrə məhdudlaşdırıla bilər (maddə 8.1).

Sizin bu sahədə bir sıra hüquqlarınız və yararlana biləcəyiniz təminatlarınız mövcuddur:

İlk növbədə, pulsuz tibbi təminat və dərman təchizatıdır ki, siz dövlət tibb müəssisəsində qeydiyyatda olmaqla şəkərli diabet xəstələri üçün nəzərdə tutulan insulin və digər şəkərsalıcı həblərlə, habelə özünənəzarət vasitələrilə pulsuz təmin oluna bilərsiniz. 

Eyni zamanda müəyyən olunmuş dövlət proqramı çərçivəsində şəkərli diabet xəstələrinin dispanser müşahidəsi, müayinəsi və müalicəsi pulsuz həyata keçirilir ki, Siz bundan təmənnasız olaraq faydalana bilərsiniz.

Bundan başqa, sizin uzun müddət bu xəstəlikdən əziyyət çəkməyiniz xəstəliyin ağırlaşmalarının (məsələn, nefropatiya və s.) yaranması ehtimalını artırır ki, gələcəkdə Sizə əlilliyin təyin olunması və sosial müavinətin verilməsi gündəmə gələ bilər. Nəzərə almaq lazımdır ki, təkcə "şəkər xəstəsi olmaq" dərhal əlillik hüququ vermir. Lakin xəstəlik orqanizmin həyat fəaliyyətini və ya əmək qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıbsa, əlillik dərəcəsi təyin edilə bilər. Siz əlillik təyin edildiyi halda, iş stajınızdan asılı olaraq əlilliyə görə əmək pensiyası və ya sosial müavinət almaq hüququ qazanırsınız.

Əmək sahəsinə gəlincə, əgər Siz rəsmi olaraq çalışırsınızsa, xəstəliklə bağlı Sizə əlillik dərəcəsi təyin olunarsa, o zaman Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən bir sıra güzəştlər tətbiq olunur. Məsələn, siz qısaldılmış iş vaxtından (I və II dərəcə əlillər üçün həftəlik iş vaxtı maksimum 36 saat müəyyən edilir), məzuniyyət hüququndan (əlilliyi olan işçilərə əsas məzuniyyət minimum 42 təqvim günü verilir) yararlana, gecə və əlavə işlərdən azad oluna (əlilliyi olan şəxslər onların yazılı razılığı olmadan gecə vaxtı, iş vaxtından kənar və ya istirahət günlərində işə cəlb edilə bilməzlər) bilərsiniz.

Bütün qeyd olunanlarla yanaşı, qanunvericiliyə əsasən, sizə müəyyən vergi güzəştləri də tətbiq oluna bilər. Belə ki, əlillik dərəcəsi təyin olunarsa, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə əsasən fiziki şəxslərin gəlir vergisindən güzəştlər tətbiq edilir.

Sualı cavablandırdı:

Paşa SƏFƏROV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü