Bilmək istəyirəm

- Onlayn mağazadan aldığım mal keyfiyyətli olsa belə, onu 14 gün ərzində fikrimi dəyişərək qaytara bilərəm? Hansı mallar qaytarıla bilməz?

Aliyə MƏCİDLİ,

Şəmkir rayonu

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, "İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 15-ci maddəsinə əsasən, lazımi keyfiyyətli qeyri-qida malı öz formasına, ölçüsünə, fasonuna, rənginə görə istehlakçıya yaramadıqda və ya digər səbəblərdən təyinatı üzrə istifadə oluna bilmədikdə, istehlakçının onu alındığı yerdə uyğun mala dəyişdirmək hüququ vardır. 

İstehlakçı malın alınma günü sayılmamaq şərti ilə, 14 gün ərzində həmin malı lazımi keyfiyyətli mala dəyişdirə bilər. Pərakəndə satılan malın dəyişdirilməsi üçün satıcı tərəfindən daha uzun müddət elan edilə bilər. İstehlakçı tərəfindən əldə edilmiş lazımi keyfiyyətli mal istifadə olunmayıbsa və onun əmtəə görünüşü, istehlak xassələri, plombu, yarlığı, həmçinin mal və yaxud kassa qəbzi və ya ona mal ilə birlikdə verilmiş digər sənədləri saxlanılıbsa, bu hallarda o dəyişdirilə bilər.

Bu norma onlayn (məsafədən) ticarətə də eyni qaydada şamil olunur. Ancaq keyfiyyətli malın dəyişdirilməsi və ya geri qaytarılması üçün mütləq 3 əsas hüquqi şərt gözlənilməlidir:

1. Mal istifadə olunmamış olmalıdır (onun əmtəə görünüşü, istehlak xassələri, plombları, yarlıqları saxlanmalıdır);

2. Ödəniş sənədi olmalıdır (malın həmin satıcıdan alınmasını sübut edən kassa çeki, elektron qəbz və ya bank köçürmə çıxarışı təqdim edilməlidir);

3. Mal qaytarıla bilən olmalıdır.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 may 1998-ci il tarixli 114 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikası ərazisində pərakəndə ticarət obyektlərində dəyişdirilməli olmayan malların" siyahısına uyğun olaraq, aşağıdakı mallar dəyişdirilmir:

1. Qızıl və qızıl məmulatları.

2. Qiymətli və yarımqiymətli metallardan, daşlardan hazırlanmış məmulatlar.

3. İstehsal qüsurları istisna olmaqla bütün növ parçalar və ölçü ilə satılan bəzi mallar (lentlər, tesmalar, haşiyələr).

4. Parfümer-kosmetika malları.

5. Kişi, qadın və uşaq çimərlik paltarları.

6. Bağça yaşlı və yeni doğulan uşaqlar üçün alt paltarları.

7. Məişət-kimyası malları.

8. Şəxsi gigiyena əşyaları (diş fırçaları, daraqlar, biqudilər və s.).

9. Uşaq oyuncaqları.

10. İstehsal qüsurları istisna olmaqla istifadə edilmiş, üzərində yarlıklar olmayan kişi, qadın və uşaq corabları, alt paltarları.

11. Qida üçün plastmasdan hazırlanmış məmulatlar.

12. Dəyəri ödənilmiş və mağazadan çıxarılmış (yararlılıq müddəti ərzində) qida məhsulları.

Onlayn alış-verişdə kuryer malı gətirdikdə malın qutusu (bağlaması) zədələnmədən, sadəcə baxış keçirilibsə və mal yuxarıdakı istisnalara daxil deyilsə, satıcı "onlayn satılan mal geri qaytarılmır" deyə imtina edə bilməz. Belə imtina qanunsuzdur.

Nəzərə almaq lazımdır ki, qarşılaşdığınız məsələyə tək qanunla deyil, cəmiyyətdəki müqavilə intizamı, istehlak mədəniyyəti və qarşılıqlı etimad prizmasından baxdıqda bir neçə mühüm sosial məqam ortaya çıxır. İlk növbədə onlayn ticarətin fiziki təmasın olmadığı, etibara və vicdanlılığa söykənən bir sahə olması diqqətdən yayınmamalıdır. İstehlakçıya müəyyən hüquq verilsə də, bu hüquqdan mümkün qədər insafla istifadə olunmalıdır. Malı istifadə edib, məsələn, bir tədbirdə geyinib sonra "bəyənmədim" deyə qaytarmaq hüquqdan sui-istifadədir və qarşı tərəfin (sahibkarın) əməyinə zərər vurur.

Bundan başqa, onlayn platformalarda fəaliyyət göstərən ticarətçilərin böyük hissəsi kiçik və orta biznes nümayəndələridir. İstehlakçının hər fikrini dəyişməsi satıcı üçün çatdırılma, qablaşdırma və digər xərclər deməkdir. Bu səbəblə, sosial məsuliyyət tələb edir ki, onlayn sifariş verərkən ölçülərə, təsvirlərə və ehtiyacınıza daha diqqətlə yanaşasınız.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 aprel 2014-cü il tarixli 94 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında ticarət, ictimai iaşə, məişət və digər növ xidmət" Qaydalarının 5.51-ci bəndinə əsasən, satıcıda dəyişdirilmək üçün uyğun mal olmadıqda, istehlakçı əldə etdiyi malı satıcıya qaytara, mal üçün ödədiyi pulu geri ala və ya analoji mal ticarət obyektinə daxil olan kimi dəyişdirə bilər. Satıcı dəyişdirilməsi tələb olunan qeyri-qida məhsulunun satışa daxil olması haqqında istehlakçını məlumatlandırmalıdır. Mal işlədilməmişdirsə, onun istehlak xassələri, əmtəə görünüşü, plombu, yarlığı qorunub saxlanılmışdırsa və həmin satıcıdan alındığına dair sübutlar vardırsa, istehlakçının malın dəyişdirilməsi və ya qaytarılması tələbi ödənilir.

Həmçinin qaydaların 5.61-ci bəndinə görə, istehlakçının malı dəyişmək tələbi mal olduqda dərhal yerinə yetirilməli, zərurət olduqda onun keyfiyyəti müvafiq tələb verilən andan 14 gün müddətində yoxlanılmalı və ya tərəflər arasında razılaşdırılmış müddətdə dəyişdirilməlidir.

Nəticə olaraq, bəli, qaytara bilərsiniz. Lakin bu hüquq həm qanunun çərçivələrinə (istisna mallar və istifadə olunmamaq şərti), həm də cəmiyyətdəki qarşılıqlı hörmət və dürüstlük prinsiplərinə uyğun icra olunmalıdır. 

Sualı cavablandırdı:

Paşa SƏFƏROV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü