04 Oktyabr 2025 09:35
5444
Elm və texnika
A- A+
Mikroplastiklər sümükləri zəiflədir

Mikroplastiklər sümükləri zəiflədir


İnsanın yaratdığı hər yeni texnologiya, hər yeni məhsul həyatı asanlaşdırmaqla yanaşı, bəzən yeni təhlükələrin də qapısını açır. Bu gün məişət əşyalarından tibbi alətlərə qədər hər yerdə plastik məhsullarla rastlaşırıq. Statistikaya görə, dünyada hər il 400-500 milyon ton plastik istehsal olunur. Onların isə yalnız cüzi hissəsi, təxminən 9 faizi təkrar emala gedir, qalanı isə ətraf mühitdə parçalanaraq mikroplastiklərə çevrilir.

Mikroplastiklər dedikdə, diametri 5 millimetrdən kiçik plastik hissəciklər nəzərdə tutulur. Artıq sübut olunub ki, bu xırda parçalar  okeanlardan torpağa, havadan içməli suya qədər hər yerdə var. Hətta insan qanında, ana bətnindəki dölün toxumalarında, həzm orqanlarında belə mikroplastiklər aşkarlanıb. Bu fakt yalnız bu günümüz üçün deyil, gələcək nəsillərin sağlamlığı üçün də ciddi təhlükədir.

Təhlükənin miqyası düşündüyümüzdən daha genişdir. Hər bir insanın ildə təxminən 50 minə yaxın mikroplastik udduğu təsdiqlənib. Alimlər plastik çirklənmənin sağlamlığa zərər verə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir və plastikdən istifadənin təcili olaraq azaldılmasının vacibliyini vurğulayırlar. Onlar bildirirlər ki, bu kiçik "düşmənlər" qana keçərək hüceyrələrdə iltihab yaradır, toxumalara zərər verir, orqanizmdə xroniki xəstəliklərə zəmin hazırlayır. Son tədqiqatlar göstərir ki, mikroplastiklərin hədəfi təkcə ürək, ağciyər və sinir sistemi deyil. Artıq sümüklərimiz də təhlükə altındadır.

Beynəlxalq alimlər qrupu plastik hissəciklərin sümük iliyinə nüfuz edə bildiyini  və onun funksiyasını pozduğunu aşkar edib. Bu, sümük hüceyrələrinin böyüməsini zəiflədir, ilikdəki kök hüceyrələrin fəaliyyətinə zərbə vurur. Nəticədə sümüklərin mineral tərkibi pozulur, möhkəmliyi azalır, kövrəkləşir və sınıqlara daha meyilli olur. Bu zaman osteoporoz, yəni sümük əriməsi riski də artır. Xəstəlik üçün məlum risk faktorları arasında yaş, cins, dərman istifadəsi, pəhriz, siqaret və alkoqol istehlakı və genetika daxildir. Mikroplastiklərin sümüklərin mexaniki möhkəmliyinə təsiri hələ tam öyrənilməsə də, artan dəlillər hissəciklərin sümüyə dərindən nüfuz edə və onun maddələr mübadiləsini pozmağa qadir olduğunu göstərir.

"Osteoporosis International" jurnalında dərc edilən araşdırmada mikro və nanoplastiklərin sümüklərə təsirlərini araşdıran 62 elmi məqalə qiymətləndirilib. Laboratoriya təcrübələri mikroplastiklərin sümük toxumasını parçalayan osteoklastların əmələ gəlməsinə təkan verdiyini ortaya qoyub. Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələrdə mikroplastiklərin skelet inkişafında ləngimə yaratdığı müşahidə olunub. Hüceyrə sınıqlarında isə sürətlənmiş qocalma, canlılığın azalması və maddələr mübadiləsinin pozulması qeydə alınıb. Ən narahatedici məqam isə odur ki, bu təsirlər xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələrdə sümük inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Əgər bu gün tədbir görülməsə, sabah daha böyük fəsadlarla qarşılaşacağıq. Çıxış yolu isə hər kəsin üzərinə düşən məsuliyyətdən keçir. Bu məsuliyyət plastikdən istifadəyə məhdudiyyət qoymaq, təkrar plastik emal sistemlərini təkmilləşdirmək, istehlak vərdişlərini dəyişməkdir. 

Bu gün atılan kiçik addımlar gələcək nəsillərin sağlamlığı üçün böyük zəmanət ola bilər. Əks halda, görünməz düşmən - mikroplastiklər yalnız təbiəti deyil, insan orqanizminin təməl dayaqlarından biri olan sümükləri də səssizcə zəiflədir.


Ülkər XASPOLADOVA,

"Azərbaycan"

Digər Xəbərlər

QƏZETİN ÇAP VERSİYASI

XƏBƏR LENTİ Bütün xəbərlər

Prezident İlham Əliyev ABŞ-nin daxili təhlükəsizlik nazirini qəbul edib   

20:21
22 Noyabr

Premyer Liqa: “Kəpəz” Gəncədə “Qarabağ”dan xal alıb

18:57
22 Noyabr

Tramp: Açıq sərhədlər ölkələri məhv edir

18:49
22 Noyabr

Premyer Liqa: “Neftçi” Şamaxıdan üç xalla qayıdır

16:29
22 Noyabr

Hava zərbələri nəticəsində Ukraynanın beş bölgəsi işıqsız qalıb

15:59
22 Noyabr

Kiyev vilayətində bina dronla vurulub, 14 nəfər dağıntılar altında qalıb

14:09
22 Noyabr

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələri yüksələn xətlə inkişaf edir

13:46
22 Noyabr

Xankəndidə “Prezident kuboku” uğrunda yarışda 300-ə yaxın atlet iştirak edib

13:17
22 Noyabr

Livan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri General Jozef Auna  

12:50
22 Noyabr

Azərbaycan və İordaniya vətəndaşları üçün qarşılıqlı viza tələbi ləğv edilib

12:43
22 Noyabr

Azərbaycanda sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb

12:28
22 Noyabr

Zəfər və inkişaf yolunun siyasi avanqardı: Yeni Azərbaycan Partiyası

10:57
22 Noyabr

Gəncədə YAP-ın yaradılmasının 34-cü ildönümü qeyd olunub

10:43
22 Noyabr

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələri yeni mərhələdə

10:34
22 Noyabr

Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı daha bir videoçarx paylaşılıb VİDEO

23:39
21 Noyabr

Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

22:13
21 Noyabr

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb

21:56
21 Noyabr

ABŞ Milada qədər Ukrayna və Rusiya arasında yeni sülh danışıqları təşkil etməyi planlaşdırır  

19:36
21 Noyabr

Yeni Dehlidə Azərbaycan-Nepal mədəni əməkdaşlığı müzakirə olunub  

18:21
21 Noyabr

Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri ilə görüşüb  

17:31
21 Noyabr

Volodimir Zelenski: Rusiya Ukraynanın körpülərinə yüzdən çox hücum edib  

17:22
21 Noyabr

ÇOX OXUNANLAR

OXUCU MƏKTUBLARI

NƏŞRLƏRİMİZ

TƏQVİM / ARXİV

BAŞ REDAKTORDAN

Hamımızın Azərbaycan adlı bir Vətəni var! Qoynunda dünyaya göz açdığımız, minbir nemətindən dadıb isti qucağında boya-başa çatdığımız bu əvəzolunmaz diyar azərbaycanlı adını qürur və iftixarla daşıyan hər kəs üçün müqəddəs və ülvidir.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu Vətən müharibəsində zəfər çalaraq erməni işğalçılarını kapitulyasiyaya məcbur etdi, düşməni qovaraq ərazi bütövlüyünə nail oldu.
Bununla da Azərbaycan yeni inkişaf dövrünə qədəm qoydu.
Bu dövrdə dünyada mürəkkəb və ziddiyyətli proseslər davam etməkdədir!
Hələ də dünyada ədalətsizliklər mövcuddur!
Hələ də dünyada ikili standartlar var!
Hələ də dünyada güclülər zəiflərin haqqını tapdalamaq istəyir!
Odur ki, biz daima güclü olmalıyıq.
Güclü olmağın əsas şərti isə bizim birliyimizdir!
Dünyanın harasında yaşamağımızdan, hansı sahədə çalışmağımızdan asılı olmayaraq, əlbir və əlaqəli fəaliyyət göstərməyi bacarmalıyıq.
Azərbaycan naminə, onun dünyada yeri, yüksək nüfuzu uğrunda daim birlikdə mübarizə aparmalıyıq.
Yalnız bu halda anamız Azərbaycanı qoruya, yüksəldə və hamımız üçün qürur mənbəyinə çevirə bilərik.
Ulu yurdumuzun adını daşıyan "Azərbaycan" qəzeti də bu amala xidmət edir.
Əziz azərbaycanlılar! Sizi Azərbaycan naminə, övladlarımızın firavan və xoşbəxt gələcəyi uğrunda əlbir və əlaqəli fəaliyyətə çağırıram!