İİV artıq ənənəvi risk qrupları ilə kifayətlənmir. Yoluxanların orta yaşı artır, yeni halların əhəmiyyətli hissəsi isə heteroseksual əlaqələrlə bağlıdır. Rəqəmlər azalsa da, epidemiyanın kölgəsi hələ çəkilməyib.
Bəzən ən böyük təhlükə gözlə görünməyəndir. İnsan həyatına səssizcə daxil olan, uzun müddət heç bir əlamətlə özünü büruzə verməyən virus isə həm fərdi sağlamlığı, həm də cəmiyyətin gələcəyini təhdid edə bilir. Rusiyada insanın immunçatışmazlığı virusu (İİV) ilə bağlı açıqlanan son məlumatlar bu təhlükənin hələ də aktual olduğunu göstərir.
“Nezavisimaya qazeta”nın məlumatına görə, 2025-ci ildə Rusiyada 45 min yeni İİV yoluxması aşkarlanıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 13,4 faiz azdır. Lakin yoluxma hallarının azalması problemin aradan qalxması demək deyil: epidemiya ənənəvi risk qruplarının hüdudlarını aşaraq daha geniş əhali təbəqələrini əhatə edir.
Rəqəmlər İİV-in sosial və yaş çərçivələrinin dəyişdiyini göstərir. Son 15 ildə İİV-lə yaşayan insanların orta yaşı 32-dən 44-ə yüksəlib. 40–49 yaşlı kişilər arasında yoluxanların payı isə 3 faizi ötür. Daha diqqətçəkən məqamlardan biri yeni yoluxma hallarının təxminən üçdə ikisinin heteroseksual cinsi əlaqələrlə bağlı olmasıdır. Bu göstərici İİV-in yalnız müəyyən insan qruplarına aid problem kimi qəbul edilməsinin nə qədər yanlış olduğunu xatırladır. Virus ayrı-seçkilik etmir; risk barədə məlumatlılıq və qoruyucu davranışlar isə hər kəs üçün əhəmiyyət daşıyır.
İİV-in tibb müəssisələrində ötürülməsi ilə bağlı məlumatlar da xüsusi narahatlıq doğurur. Bildirilir ki, ötən il bu qəbildən olan yoluxmaların ən yüksək sayı qeydə alınıb. Hazırda Rusiyanın 10 bölgəsində 11 mümkün yoluxma ocağı araşdırılır. Bu hallar infeksiyaların qarşısının alınması, tibbi prosedurlar zamanı təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunması və yoluxma mənbələrinin vaxtında müəyyənləşdirilməsinin vacibliyini önə çıxarır.
İİV-lə mübarizədə əsas problemlərdən biri virusun aşkarlanması ilə bitmir. Müalicənin davamlılığı və virus yükünün yatırılması da həyati əhəmiyyət daşıyır. Məlumata görə, müalicə alan xəstələrin 78 faizində virus yükünün yatırılmasına nail olunub. Bununla belə, İİV-lə yaşayan insanların yalnız yarısında virus yükünün yatırıldığı bildirilir. Nəşrin qiymətləndirməsinə əsasən, təxminən 600 min insan infeksiyanı başqalarına ötürə bilər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyə etdiyi “95–95–95” strategiyası problemin həlli üçün üç əsas hədəf müəyyənləşdirir: İİV-lə yaşayan insanların 95 faizinin öz statusunu bilməsi, diaqnoz qoyulanların 95 faizinin müalicə alması və müalicə olunanların 95 faizində virus yükünün yatırılması. Bu hədəflərin hər biri bir insanın vaxtında müayinədən keçməsi, müalicəyə çıxış əldə etməsi və sağlamlığını qoruması deməkdir.
İİV-lə mübarizə yalnız tibbin işi deyil. Bu, həm də məlumatlılığın, profilaktikanın və insan ləyaqətinə hörmətin sınağıdır. Yoluxma hallarının azalması ümidverici olsa da, həmin ümidin gerçək nəticəyə çevrilməsi üçün test müayinələrinin əlçatanlığı, vaxtında müalicə və damğalanmaya qarşı mübarizə davam etməlidir. Çünki virusla mübarizədə ən böyük üstünlük qorxuda deyil, məlumatdadır; ən vacib addım isə təhlükəni görməzlikdən gəlmək yox, onu vaxtında aşkar etməkdir.
Züleyxa ƏLİYEVA,
“Azərbaycan”
