2026-cı il üçün fizika üzrə Nobel mükafatı ABŞ-dəki Viskonsin-Medison Universitetinin belçikalı alimi Frensis Haltsenə verilib. İsveç Kral Elmlər Akademiyasının Nobel Komitəsi bu qərarı oktyabrın 6-da Stokholmda elan edib.
Mükafat "IceCube neytrino rəsədxanasına və astrofizik mənşəli yüksəkenerjili neytrinoların kəşfinə verdiyi həlledici töhfəyə görə" təqdim olunub. 2011-ci ildə Antarktidada inşa edilən rəsədxana işıq detektorları ilə təchiz olunmuş bir kub kilometrlik buzdan ibarətdir. Onun köməyi ilə alimlər dərin kosmosda nəhəng enerji buraxılışları nəticəsində əmələ gələn neytrino adlanan kiçik hissəcikləri müşahidə edə bilərlər.
"Ultrayüksək enerjili neytrinolar digər hissəcik növləri ilə eyni şəraitdə istehsal olunur. Lakin, digərlərindən fərqli olaraq, onlar istiqamətini dəyişmədən və ya enerji itirmədən bizə çatırlar. Bu o deməkdir ki, onlar başqa heç bir şəkildə əldə edilə bilməyən məlumat mənbəyi kimi xidmət edə bilərlər", - Nobel Komitəsi qeyd edib.
1901-ci ildən bəri fizika üzrə Nobel mükafatı 120 dəfə, beş qadın da daxil olmaqla 230 alimə verilib. Mükafatın dəyəri 12 milyon İsveç kronudur (təxminən 1,06 milyon avro).
Beş Nobel mükafatı (fiziologiya və ya tibb, fizika, kimya, ədəbiyyat və sülh sahələrində) dinamit ixtiraçısı Alfred Nobelin vəsiyyəti ilə təsis edilib və 1901-ci ildən bəri təqdim olunur. Nobel həftəsinin ilk günündə, 5 oktyabrda fiziologiya və tibb sahəsində laureatların adları açıqlanıb. Bunlar alman alimləri Peter Hegemann və Georq Nagel, eləcə də amerikalı Karl Deysserotdur. "Peter Hegeman və Georg Nagel təkhüceyrəli yosunda diqqətəlayiq bir zülal olan kanalrodopsin kəşf ediblər. Karl Deysserot bu zülalı sinir hüceyrələri üçün işıqla idarə olunan açara çevirib. Laureatlar nevrologiyada yeni bir dövrün təməlini qoyulbar", - deyə Karolinska İnstitutundakı Nobel Assambleyası elan edib. Optogenetika, sinir hüceyrələrinin canlı beyində xatirələri, hissləri və davranışları necə formalaşdırdığını göstərməyə imkan verən bir metoddur.
jpg_1790976482.jpg)
jpg_1791358305.jpg)
jpg_1791352786.jpg)
