Dövlət büdcəsi layihəsinin Milli Məclisdə müzakirəsi zamanı parlament və hökumət üzvlərinin bu sahədə mövqeləri üst-üstə düşür
Dövlət büdcəsi hər bir ölkənin iqtisadi və sosial inkişaf strategiyasını, maliyyə siyasətinin əsas istiqamətlərini və qarşıya qoyduğu strateji hədəfləri özündə birləşdirən əsas maliyyə sənədidir. Onun formalaşdırılması ölkənin iqtisadi potensialının reallaşdırılması, sosial rifahın yüksəldilməsi, milli təhlükəsizliyin təmin olunması və uzunmüddətli inkişafın maliyyə əsaslarının yaradılması deməkdir.
Bu kontekstdə Azərbaycanın 2027-ci il üçün dövlət büdcəsi layihəsinin hazırlanaraq Milli Məclisin müzakirəsinə təqdim olunması qarşıdakı ilin iqtisadi və sosial prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından vacibdir. Parlamentin plenar iclasında layihənin birinci oxunuşda müzakirəsində çıxış edən iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun diqqətə çatdırdığı önəmli məsələlərdən biri son illər Azərbaycan iqtisadiyyatında şaxələndirmə prosesinin sürətlənməsi və qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafı oldu.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində əldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsi üçün diqqət yetirilməli əsas məqamlardan biri qeyri-neft-qaz sektorunun istehsal və ixrac imkanlarının genişlənməsi, vergi bazasının böyüməsidir. Bura özəl sektorun iqtisadi fəallığının artmasını və dövlət büdcəsinin gəlirlərində bu sahənin xüsusi çəkisinin yüksəlməsini də əlavə etsək, mənzərə aydın olur. Bu baxımdan ilk növbədə sənaye zonalarının neftdənkənar sənayenin inkişafında və ixrac potensialının genişlənməsində artan rolunu qeyd etmək lazımdır.
Danılmaz faktdır ki, sənaye parkları yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, investisiyaların cəlb edilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və yerli məhsulların xarici bazarlara çıxarılmasından dolayı önəmli platformaya çevrilib. Mikayıl Cabbarov bununla bağlı bildirib ki, cari ilin 9 ayında sənaye zonalarının ölkənin qeyri-neft-qaz sənaye istehsalında payı 19, ixracında isə 23 faizdən çox olub. Bu göstərici sənaye zonalarının artıq neftdənkənar sənayenin ixrac strukturunda əhəmiyyətli yer tutduğunu göstərir.
Sənaye zonalarında yaradılan müəssisələr yeni məşğulluq imkanlarının formalaşmasına, yerli istehsal zəncirlərinin genişlənməsinə və əlavə dəyərin ölkə daxilində yaradılmasına da töhfə verir. Üstəlik, sənaye zonalarında istehsal olunan məhsulların xarici ölkələrə ixracı Azərbaycanın neftdənkənar məhsullarının yeni bazarlara çıxmasına və ixrac çeşidinin artmasına imkan yaradır. Bu baxımdan sənaye zonalarının ixracda 23 faizdən çox paya malik olması iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi prosesinin konkret nəticələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir.
Digər mühüm göstərici vergi daxilolmalarının artmasıdır. Mikayıl Cabbarovun təqdim etdiyi məlumata görə, 2026-cı ilin 10 ayında qeyri-neft-qaz sektorundan vergi daxilolmaları ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 13 faizdən çox artıb. Bu, neftdənkənar sektorda vergi daxilolmalarının iqtisadi artımla müqayisədə daha sürətlə yüksəldiyini göstərir.
Əslində, vergi daxilolmalarının artımını yalnız büdcəyə daxil olan vəsaitlərin yüksəlməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Üstəlik, bu göstərici iqtisadi fəaliyyətin daha geniş hissəsinin rəsmi dövriyyəyə cəlb olunmasını, vergi ödəyicilərinin sayının və vergi bazasının genişlənməsini xarakterizə edir. Məhz bu baxımdan ƏDV ödəyicilərinin sayında baş verən dəyişiklik xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nazir qeyd edib ki, 2018-ci ildən bəri ölkədə ƏDV ödəyicilərinin sayı 3,5 dəfə artıb. Bu artım iqtisadiyyatda formal fəaliyyət göstərən təsərrüfat subyektlərinin genişlənməsinin və vergi münasibətlərinin əhatə dairəsinin böyüməsinin önəmli göstəricilərindəndir.
Proseslərin ən vacib nəticələrindən biri dövlət büdcəsinin gəlirlərində qeyri-neft-qaz daxilolmalarının xüsusi çəkisinin artmasıdır. Faktlara müraciət edək: 2021-ci ildə dövlət büdcəsinin gəlirlərində qeyri-neft-qaz daxilolmalarının payı 49 faiz təşkil etdiyi halda 2026-cı ilin 10 ayında həmin göstərici 55 faizi ötüb. Bu müqayisə büdcə gəlirlərinin formalaşmasında neftdənkənar sahənin rolunun gücləndiyini göstərir. Nazir bildirib ki, dövlət büdcəsinin qeyri-neft-qaz daxilolmaları 2021-ci ildəki 12,9 milyard manatdan 2026-cı ilin təsdiq olunmuş büdcəsində 22,2 milyard manata yüksəlib. Beləliklə, 5 illik bir dövrdə bu sektorda büdcə gəlirlərinin həcmi 9,3 milyard manat artıb. Bu, neftdənkənar sahənin təkcə iqtisadi artımda deyil, dövlətin maliyyə təminatında da rolunun genişləndiyini göstərən mühüm göstəricidir. Onu da xüsusi qeyd edək ki, büdcənin qeyri-neft-qaz gəlirlərinin 63 faizdən çoxu məhz bu sektordan daxil olan vergilər hesabına formalaşır.
Beləliklə, Mikayıl Cabbarovun Milli Məclisə təqdim etdiyi rəqəmlər qeyri-neft-qaz sektorunun Azərbaycan iqtisadiyyatında artan rolunu bir neçə mühüm müstəvidə ortaya qoyur. İxrac potensialının genişlənməsi, vergi daxilolmalarının yüksəlməsi, əmək bazarının rəsmiləşdirilməsi və büdcə gəlirlərinin şaxələndirilməsi iqtisadi inkişafın keyfiyyət göstəricisi olduğuna dəlalət edir. Qarşıdakı dövrdə əsas vəzifə bu dinamikanı qorumaqla yanaşı, neftdəkənar sahədə məhsuldarlığın, rəqabətqabiliyyətliliyin və ixrac imkanlarının artırılmasından ibarətdir.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"