Qlobal temperaturun yüksəlməsi, ekstremal hava hadisələrinin intensivləşməsi, buzlaqların əriməsi, su ehtiyatlarının azalması və biomüxtəlifliyin zəifləməsi bəşəriyyətin gələcəyini təhdid edir. Artıq iqlim böhranı yalnız ekoloji məsələ deyil, həm də iqtisadi inkişaf, ərzaq təhlükəsizliyi, insan sağlamlığı və sosial rifahla birbaşa bağlı olan qlobal çağırışdır. Belə bir şəraitdə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi, dövlətlərin üzərinə götürdükləri öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və konkret nəticələrə istiqamətlənmiş qərarların qəbul olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu baxımdan noyabrın 9-da Türkiyənin Antalya şəhərində işə başlayan BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 31-ci sessiyası - COP31 dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzindədir. Noyabrın 20-dək davam edəcək konfransda dövlət və hökumət nümayəndələri, beynəlxalq təşkilatlar, alimlər, ekoloqlar, biznes strukturları və vətəndaş cəmiyyəti təmsilçiləri iştirak edirlər. COP31-in əsas məqsədi iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizədə mövcud razılaşmaların icrasını sürətləndirmək, istixana qazı emissiyalarının azaldılması istiqamətində səyləri gücləndirmək və iqlim böhranının təsirlərinə uyğunlaşma imkanlarını genişləndirməkdir. Konfransın gündəliyində mühüm məsələlərdən biri Paris İqlim Sazişinin hədəflərinə nail olunmasıdır. 2015-ci ildə qəbul edilmiş bu sənəd qlobal temperatur artımını sənayeləşmədən əvvəlki dövrlə müqayisədə 2 dərəcədən xeyli aşağı saxlamağı, eyni zamanda artımı 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaq üçün səyləri davam etdirməyi nəzərdə tutur. Lakin mövcud qlobal tendensiyalar göstərir ki, qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaq üçün daha sürətli və əhatəli tədbirlərə ehtiyac var. İqlim siyasətinin yalnız uzunmüddətli vədlər üzərində qurulması kifayət etmir. Bu vədlərin real investisiyalara, texnoloji yeniliklərə və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində əməli dəyişikliklərə çevrilməsi vacibdir.
COP31-in mühüm müzakirə istiqamətlərindən biri də iqlim maliyyələşdirilməsidir. İnkişaf etməkdə olan ölkələr iqlim dəyişmələrinin mənfi təsirlərinə daha həssas olduqları halda, onların uyğunlaşma tədbirlərini həyata keçirmək üçün maliyyə və texnoloji imkanları çox vaxt məhduddur. Quraqlıq, daşqın, torpaq deqradasiyası və digər təbii hadisələr bu ölkələrdə iqtisadi itkiləri artırır, əhalinin yaşayış şəraitini çətinləşdirir. Buna görə də beynəlxalq maliyyə mexanizmlərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, iqlim layihələrinə sərmayələrin artırılması və maliyyə resurslarına çıxışın asanlaşdırılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
İqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizədə enerji sektorunun transformasiyası da əsas prioritetlərdəndir. Bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması və müasir texnologiyaların tətbiqi atmosferə buraxılan istixana qazlarının azaldılmasında mühüm rol oynayır. Günəş və külək enerjisinə yatırılan investisiyalar təkcə ekoloji baxımdan deyil, həm də iqtisadi inkişaf, yeni iş yerlərinin açılması və enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, enerji keçidinin sosial baxımdan ədalətli həyata keçirilməsi, xüsusilə həssas əhali qruplarının maraqlarının qorunması zəruridir.
COP31 Azərbaycan üçün də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz 2024-cü ildə Bakıda COP29-a evsahibliyi etməklə beynəlxalq iqlim diplomatiyasında mühüm rol oynayıb. Bakı konfransı iqlim maliyyələşdirilməsi məsələlərinin qlobal gündəlikdə ön plana çıxması ilə yadda qalıb. Azərbaycanın həmin prosesdə qazandığı təşkilati və diplomatik təcrübə beynəlxalq ekoloji əməkdaşlığın davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli əsas yaradır. COP31-də ölkəmizin iştirakı da iqlim gündəliyinə verdiyi önəmin, ekoloji təhlükəsizlik və dayanıqlı inkişaf istiqamətində beynəlxalq əməkdaşlığa marağının göstəricisidir. Antalyada keçirilən konfrans çərçivəsində Azərbaycanın ekoloji təşəbbüslərinin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması da diqqət çəkir. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti, IDEA İctimai Birliyinin təsisçisi və rəhbəri Leyla Əliyevanın COP31-də iştirakı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Leyla Əliyeva konfrans çərçivəsində şəhərlərdə havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, Xəzər dənizinin ekoloji problemləri və qadınların iqlim fəaliyyətində rolunun gücləndirilməsi ilə bağlı müzakirələrə qatılıb. Həmçinin Heydər Əliyev Fondu ilə Türkiyənin Sıfır Tullantı Fondunun birgə pavilyonunu ziyarət edərək təqdim olunan ekoloji layihələrlə tanış olub.
Noyabrın 13-də IDEA İctimai Birliyi və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması və bunun ekosistemə təsirləri müzakirə olunub. Leyla Əliyeva çıxışında su səviyyəsinin aşağı düşməsinin Xəzər suitisi və nərəkimilər də daxil olmaqla, nadir canlı növləri üçün ciddi təhlükə yaratdığını diqqətə çatdırıb. O, bu sahədə elmi tədqiqatların genişləndirilməsinin, beynəlxalq əməkdaşlığın və birgə fəaliyyətin vacibliyini vurğulayıb. IDEA-nın həyata keçirdiyi layihələrdən danışılarkən 2011-ci ildən bəri sahilyanı təmizlik aksiyalarına 7 minə yaxın könüllünün qoşulduğu, 120 tondan artıq tullantının toplandığı bildirilib. Bu təşəbbüslər ekoloji problemlərin həllində ictimai iştirakın nə qədər mühüm olduğunu göstərir. COP31 çərçivəsində qadınların iqlim fəaliyyətində iştirakının genişləndirilməsinə də xüsusi diqqət ayrılır. Azərbaycan pavilyonunda keçirilən müzakirələrdə Leyla Əliyeva qadınların cəmiyyətdəki rolunun gücləndirilməsinin və onların potensialından daha səmərəli istifadə olunmasının əhəmiyyətini vurğulayıb. IDEA-nın xüsusilə regionlarda həyata keçirdiyi layihələrin qadınlar üçün yeni imkanlar yaratdığı qeyd olunub.
İqlim dəyişmələri ilə mübarizədə Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri də təbii sərvətlərin qorunması, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və ekoloji tarazlığın təmin edilməsidir. Xəzər dənizinin səviyyəsində müşahidə olunan azalma, səhralaşma riskləri və su resurslarına artan təzyiq regional əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. Eyni zamanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa-quruculuq prosesində "yaşıl enerji" və ekoloji dayanıqlılıq prinsiplərinin tətbiqi ölkəmizin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. Bütün bunlar göstərir ki, iqlim böhranına qarşı mübarizənin uğuru yalnız beynəlxalq konfranslarda qəbul edilən qərarlardan deyil, həmin qərarların real həyatda necə həyata keçirilməsindən asılıdır. Unutmamalıyıq ki, təbiətin qorunması yalnız bugünkü nəslin rifahına deyil, gələcək nəsillərin sağlam və təhlükəsiz mühitdə yaşamaq hüququna da xidmət edir.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"