Bilmək istəyirəm

- Bəzən elə hallar olur ki, küçədə kimsə kimisə təhqir edir, söz atır və ya hədələyir. Belə vəziyyətdə "cavab qaytarmaq" yox, qanuni şəkildə necə davranmaq lazımdır? 

Orxan MƏMMƏDLİ,

Novxanı qəsəbəsi

- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, küçədə bu cür hallarla qarşılaşmaq həm psixoloji, həm də təhlükəsizlik baxımından kifayət qədər gərgin bir vəziyyətdir. Hüquqi nöqteyi-nəzərdən yanaşsaq, emosiyalara qapılıb "cavab qaytarmaq" (eyni üsulla təhqir etmək və ya fiziki güc tətbiq etmək) sizi zərərçəkmiş tərəfdən qanun qarşısında günahkar (təqsirləndirilən şəxs və s.) tərəfə çevirə bilər. Odur ki, belə bir vəziyyətdə bacardığınız qədər səbir və təmkin nümayiş etdirməlisiniz.

Bununla yanaşı, qarşılaşdığınız xoşagəlməz vəziyyətlə bağlı özünüzü qorumaq üçün həm hadisə anında, həm də hadisədən dərhal sonra müvafiq zəruri və hüquqi addımlar atmağınız məsləhət görülür.

Unutmayın, ilk öncə siz təhlükəsizliyinizi düşünməlisiniz. Buna görə də münaqişədən uzaqlaşaraq insanların daha çox olduğu, işıqlı və ya kameraların (məsələn, mağaza və s.) olduğu bir yerə tərəf hərəkət edin. Bu həm qarşı tərəfdə müəyyən bir çəkinmə, həm də gələcəkdə sizə zəruri sayılacaq sübutların yaranmasına zəmin yarada bilər. Sübutlarla bağlı məsələyə gəlincə, siz telefonunuz vasitəsilə hadisənin səs yazısını yaza və ya videosunu qeydə ala bilərsiniz. Bu hal qarşı tərəfi qorxudub dayandıra da bilər.

Hadisə ilə bağlı, əgər təxirəsalınmaz zərurət yaranarsa (məsələn, əgər şəxs sizi təqib etməyə, hədələməyə və ya açıq şəkildə təhqir etməyə davam edərsə və s.) dərhal Daxili İşlər Nazirliyinin "102" Zəng Mərkəzi ilə əlaqə saxlayın. Zəng zamanı müvafiq məlumatları bacardığınız qədər dəqiq və ətraflı formada operatora bildirin (məsələn, "filan ünvanda tanımadığım bir şəxs mənə qarşı nalayiq ifadələr işlədir və ya hədə-qorxu gəlir, yaxud təhlükəsizliyimə qəsd var" və s.).

Əgər hadisə zamanı "102" Zəng Mərkəzi ilə əlaqə saxlamamısınızsa, o zaman hadisədən sonra həm zəng edə, həm də müvafiq ərazi üzrə polis qurumuna müraciət edə bilərsiniz.

Məlumat üçün bildiririk ki, sizə qarşı edilən hərəkətin dərəcəsindən asılı olaraq müəyyən inzibati xəta və ya cinayət hüquqi məsuliyyət yaradır. Belə ki, hərəkət İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510-cu (Xırda xuliqanlıq) maddəsi ilə nəzərdə tutulan inzibati xəta hadisəsi və ya Cinayət Məcəlləsinin 134-cü (Öldürməklə və ya sağlamlığa ağır zərər vurmaqla hədələmə) yaxud 148-ci (Təhqir) maddəsi ilə müəyyən edilən cinayət hadisəsi sayıla bilər. 

İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510.1-ci maddəsinə görə, xırda xuliqanlıq, yəni ictimai qaydanı pozan, cəmiyyətə açıqca hörmətsizlik ifadə edən, lakin fiziki şəxslər üzərində zor tətbiq olunması ilə və ya belə zorun tətbiq edilməsi hədəsi ilə, yaxud özgənin əmlakının məhv edilməsi və ya zədələnməsi ilə müşayiət edilməyən hərəkətlərə görə - əlli manatdan yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir, işin hallarına görə, pozuntunu törədənin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla, bu tədbirlərin tətbiqi kifayət sayılmadıqda, on beş günədək müddətə inzibati həbs tətbiq olunur.

Cinayət Məcəlləsinin 134-cü maddəsinə əsasən, öldürməklə və ya sağlamlığa ağır zərər vurmaqla hədələmə, hədənin icra ediləcəyi üçün real əsaslar olduqda-min manatdan iki min manatadək miqdarda cərimə və ya iki ilədək müddətə islah işləri və ya iki ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırılır.

Həmçinin Cinayət Məcəlləsinin 148-ci maddəsinin tələbinə görə, təhqir, yəni kütləvi çıxışlarda, kütləvi nümayiş etdirilən əsərdə, mediada və ya kütləvi nümayiş etdirildiyi halda internet informasiya ehtiyatında şəxsiyyətin şərəf və ləyaqətini nalayiq formada qəsdən alçaltma -min manatdan min beş yüz manatadək miqdarda cərimə və ya iki yüz qırx saatdan dörd yüz səksən saatadək müddətə ictimai işlər və ya bir ilədək müddətə islah işləri və ya altı ayadək müddətə azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırılır.

Konkret ifadə etsək, qanuni davranışın əsas prinsipi qarşıdurmanı böyütməmək, təhlükəsizliyi təmin etmək və hüquqi yolla müdafiə mexanizmlərindən istifadə etməkdir.

Sualları cavablandırdı:

Paşa SƏFƏROV,

Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü