Böyük şair Hüseyn Cavidin
Qadın gülərsə şu işsiz mühitimiz güləcək,
Sürüklənən bəşəriyyət qadınla yüksələcək!
misraları duyanların, duyumluların düşüncələrinin ruhuna dönmüşdü. Bu ruh Azərbaycanda da öz bəşəri fəlsəfəsi ilə yaşadılırdı. Neçə yüz illərin o üzündə qalanları xatırlayaq, yaşanılmışların mahiyyətini yada salaq. O çağlarda – dövlətlər, dövlətlər arasında sərhədlər yaranmağa başlayanda sözü qılınc deyirdi, qılınc qurşayıb torpaqları müdafiə edənlərin sırasında qadınlar da olurdu. Tomrisi xatırlayaq. Dara kimi qana susamış qəddar bir sərkərdəni “zəbun” edən Tomris qüdrətin qadınlara da aid olduğunu tarixləşdirdi. Uzun Həsənin anası Sara xatun Şərqdə ilk diplomat qadın oldu. Onun apardığı siyasət oğlunun hakimiyyətinin ömrünü uzadırdı. Bərdə hökmdarı Nüşabə İsgəndər kimi bir fatehi dərrakəsi ilə heyrətləndirmişdi. Tuti Bikə Quba xanlığının yaşamında, siyasi həyatında, dövlətlərarası münasibətlərində düşüncəsiylə, hadisələrə ayıq və gərəkli münasibə-tiylə şöhrətlənmişdi. İlk yazılı ədəbi abidəmiz olan “Kitabi-Dədə Qorqud”u – tarixin 1300 il əvvəl¬lərini xatırlayaq. Bu tarixi əsərdə qadınların hünərindən də söz açılır.
1910-cu ildə Kopenhagendə İşçi Qadınların II Beynəlxalq Konfransı keçirilib. Almaniya Sosial Demokrat Partiyasının qadın qrupunun lideri Klara Setkin Beynəlxalq Qadınlar Gününün qeyd edilməsi ideyasını irəli sürüb...
Azərbaycanda 8 mart ilk dəfə 1917-ci ildə qeyd edilib. 1965-ci ildən keçmiş SSRİ-də 8 mart Bey¬nəlxalq Qadınlar Günü istirahət günü elan olunub. 1975-ci il isə dünya qadınları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin ildə ilk dəfə olaraq BMT Beynəlxalq Qadınlar Gününü qeyd edib. İki il sonra isə qurumun ümumi qurultayında 8 mart - Qadın Hüquqları və Beynəlxalq Sülh Günü kimi rəsmiləşib...
Tarixi gerçəklik budur ki, Şərqdə qadınların bəşərilikdən ilk dəfə bəhrələnməsi – seçib-seçilmək hüququna malik olması Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə olub. Bu, qadınların həyatın fəal müstəvisində fəaliyyəti demək idi. O dövrlərdə qadınların da təhsil almasına ciddi qayğı göstərilirdi, qadınlar da mərhələlərlə təhsil alırdı. Bu təhsil onların ictimai həyatda daha fəal iştirakını təmin edirdi. Zaman keçdikcə qadınlar nəinki təhsil alırdılar, həm də elmdə, incəsənətdə, ədəbiyyatda, siyasətdə, dövlət idarəçiliyində, təmsil olunurdular.
Bu gün Azərbaycanda qadınların cəmiyyət həyatında iştirakı genişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əsasən irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidə-sindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verilir. Kişi ilə qadının eyni hüquqları və azadlıqları var. Bu proseslər də ictimai-siyasi həyatın bütün sahələrində gender siyasətinin güclənməsinə gətirib çıxarmışdır.
1995-ci ildə keçirilmiş IV Ümumdünya Qadın Konfransında Azərbaycan Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət Platformasını qəbul edib. Platformanın əsas məqsədi qadınların siyasi, iqtisadi və sosial vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılmasıdır. Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət Platforması bütün dünya qadınlarının hüquqlarının qorunacağını, sülhə və gender bərabərliyinə nail olmaq üçün inkişaf proseslərində yaxından iştiraklarına mane olan amillərin aradan qaldırılacağını bəyan edib.
Bir tarixi məqamı da xatırlayaq: qadınların ictimai-siyasi fəaliyyətini təşkilatlandırmaq məqsədi ilə 1998-ci il sentyabrın 25-də Azərbaycan qadınlarının ilk qurultayı keçirildi. Qurultay qadın siyasəti baxımından tarixi hadisə oldu. Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatında da olduqca fəal iştirak edən Azərbaycan qadınları Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra da siyasi hadisələrin seyrçisi deyildi, respublikada cərəyan edən mürəkkəb ictimai-siyasi proseslərin də iştirakçısıydı, bu iştirak Azərbaycan dövlətçiliyinin müdafiəsi ilə şərtlənirdi. Azərbaycan qadınlarının mövqeyi həmişə milli dövlətçiliyin müdafiəsi olub. Bu qurultayda da məhz bu kimi mühüm məsələlər müzakirə olunmuşdu. 1998-ci ildən etibarən hər beş ildən bir Azərbaycan qadınlarının qurultayları keçirilir. Bu qurultaylar dövlət qadın siyasəti sahəsində ən əlamətdar və böyük hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1998-ci il 14 yanvar tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin yaradılması, ölkənin siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni həyatında qadınların rolunun artırılması, Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il iyunun 30-da qoşulduğu BMT-nin “Qadınlara münasibət-də ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında” Konvensiyasından irəli gələn öhdəliklərini daha geniş miqyasda həyata keçirmək üçün 1998-ci il 14 yanvar tarixində “Azərbaycanda qadınların rolunun artırılmasına dair tədbirlər haqqında” Sərəncam imzalanması, “Azərbaycan Respublikasında dövlət qadın siyasətinin həyata keçirilməsi haqqında” 2000-ci il 6 mart tarixli Fərman imzalanması, 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2000-2005-ci illər üçün “Azərbaycan Respublikasında Qadın Problemləri üzrə Milli Fəaliyyət Planı”nı qəbul etməsi, Prezident İlham Əliyevin 2006-cı il 6 fevral tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin yaradılması dövlət qadın siyasətinin hər zaman diqqət mərkəzində olduğunu göstərir.
2006-cı ildə qadınlarla bağlı işlərin daha mütəşəkkil və ardıcıl şəkildə aparılması, ictimai həyatın bütün sahələrində bərabər hüquqların təmin olunması sahəsində hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi üçün 2006-cı ildə “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında”, 2010-cu ildə “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları qəbul olunub.
Ölkədə həyata keçirilən sosial-iqtisadi islahatların, əhalinin məşğulluğunun artırılması, sahibkarlığın inkişafı qadınların iqtisadi imkanlarının genişlənməsinə təkan verib, onlar arasında işsizliyin səviyyəsinin azaldılmasına səbəb olub. Azərbaycan qadınları mühüm dövlət qurumlarında, parlament və bələdiyyələrdə uğurla təmsil olunur, ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, elmi-mədəni proseslərdə fəal iş-tirak edir, ölkə idmanının inkişafına böyük töhfələr verir.
Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyeva öz fəaliyyəti ilə həm ölkədə, həm də beynəlxalq aləmdə Azərbaycan qadının nüfuzunu daha da yüksəldir. Heydər Əliyev Fondu uzun illərdir ki, Azərbaycanın humanitar və mədəni diplomatiyasının səlahiyyətli nümayəndəsinə çevrilib. Bu fəaliyyət hər şeydən əvvəl dünyada Azərbaycanın təqdimatı və təbliğidir. Birinci vitse-prezidentin rəhbərliyi ilə milli maraqlarımıza xidmət edən və ənənələrimizi yaşadan çoxlu sayda layihələrin uğurla icra olunması Azərbaycan qadınının mərhəmət və xeyirxahlığının, zəngin mənəvi-intellektual və yüksək əxlaqi dəyərlərə malik olduğunun bariz nümunəsidir.
Azərbaycanda dövlət qadın siyasəti təkcə siyasi amillərlə, dövlətçilik prinsipləri ilə deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlər əsasında formalaşıb. Respublikamızın uğurlarında isə qadınlarımızın da böyük rolu var
Səbinə XASAYEVA,
Milli Məclisin deputatı
