Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətləri strateji tərəfdaşlıq müstəvisində

Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında 12 noyabr 2026-cı il tarixində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm hadisədir. Prezident İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanan bu sənəd iki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə genişləndirilməsini nəzərdə tutur.

Bu Bəyannamənin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–Britaniya münasibətləri artıq yalnız ənənəvi siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, müdafiə, təhlükəsizlik, investisiya, nəqliyyat, enerji, təhsil və innovasiya kimi strateji sahələri də əhatə edən daha geniş müstəviyə keçir. Əslində, bu sənəd qarşılıqlı maraqlara əsaslanan uzunmüddətli tərəfdaşlığın siyasi və institusional əsaslarını möhkəmləndirir.

Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri Bəyannamədə Azərbaycanın suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət prinsiplərinin bir daha təsdiqlənməsidir. Bu, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetləri ilə üst-üstə düşür. Sənəddə 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin əhəmiyyətinin vurğulanması, Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması da xüsusi siyasi məna daşıyır. Böyük Britaniyanın regionda davamlı sülhə dəstəyini təsdiqləməsi Azərbaycanın sülh gündəliyinin beynəlxalq səviyyədə dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bəyannamənin digər mühüm istiqaməti müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Burada hərbi təlimlər, müdafiə potensialının artırılması, müdafiə sənayesi üzrə birgə təşəbbüslər, hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlıq və sərhəd idarəçiliyi məsələləri əhatə olunur. Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşmır. Yeni təhdidlərə qarşı çevik fəaliyyət, institusional dayanıqlılıq və beynəlxalq əməkdaşlıq da dövlətlərin təhlükəsizliyinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Bu baxımdan, Böyük Britaniya ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın təhlükəsizlik imkanlarının inkişafına əlavə töhfə verə bilər.

İqtisadi əməkdaşlıq isə sənədin ən perspektivli istiqamətlərindən biridir. Böyük Britaniya ilə ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, bərpaolunan enerji, infrastruktur, maliyyə bazarları və xidmətlər sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına verilən dəstək Azərbaycanın regional və beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində artan rolunun göstəricisidir. Azərbaycan artıq yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və iqtisadi bağlantı mərkəzlərindən biridir. Orta Dəhlizin inkişafı bu mövqenin daha da möhkəmlənməsinə, ölkəmizin tranzit imkanlarının genişlənməsinə və yeni investisiyaların cəlb olunmasına şərait yarada bilər.

Bununla yanaşı, yaşıl enerji və enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin sənəddə xüsusi yer alması da təsadüfi deyil. Dünyada enerji keçidinin sürətləndiyi, alternativ enerji mənbələrinin strateji əhəmiyyət qazandığı bir dövrdə Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Britaniya şirkətləri və maliyyə institutları ilə bu sahədə qurulacaq tərəfdaşlıq həm texnologiyaların ölkəmizə gətirilməsi, həm də Azərbaycanın enerji ixracı imkanlarının şaxələndirilməsi baxımından faydalı ola bilər.

Sənədin diqqət çəkən digər tərəfi təhsil, elm və innovasiyaya ayrılan xüsusi diqqətdir. Ali və peşə təhsili, rəqəmsal bacarıqlar, süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və elmi tədqiqatlar üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu istiqamətlərin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, müasir dövrdə dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini yalnız təbii sərvətlər və iqtisadi göstəricilər müəyyən etmir. İnsan kapitalı, bilik, texnologiya və innovasiya da inkişafın əsas şərtlərinə çevrilib. Azərbaycan üçün bu sahədə beynəlxalq təcrübədən yararlanmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ümumilikdə, Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə münasibətlərin yeni keyfiyyət mərhələsinə keçidini ifadə edir. Bu sənədin əsas üstünlüyü onun yalnız siyasi niyyətləri bəyan etməməsi, konkret əməkdaşlıq istiqamətlərini və qarşılıqlı fəaliyyət mexanizmlərini müəyyənləşdirməsidir.

Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti, artan beynəlxalq nüfuzu və regional təşəbbüsləri ölkəmizə müxtəlif qlobal güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmaq imkanı verir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın genişləndirilməsi də məhz bu siyasətin məntiqi davamıdır. Əsas məsələ imzalanmış sənəddə nəzərdə tutulan razılaşmaların praktik nəticələrə çevrilməsi, iqtisadiyyata, təhlükəsizliyə və insan kapitalına real töhfə verməsidir.

Vasif QAFAROV,

Milli Məclisin deputatı