Əgər xətdə işlər tam yekunlaşarsa
Azərbaycan dünya logistika sistemindəki yerini genişləndirmək üçün nəqliyyat infrastrukturunu təkmilləşdirməkdə davam edir. Məlum olduğu kimi, Orta dəhlizin mühüm seqmenti olan Trans-Xəzər marşrutunun çəkilməsinin təşəbbüskarı da ölkəmiz olmuşdur. Bunun sayəsində Azərbaycan qlobal əhəmiyyətli nəqliyyat marşrutu sayılan Orta dəhlizdə ən önəmli ölkə statusuna malikdir.
Azərbaycan həmçinin "Şimal-Cənub" nəqliyyat marşrutunun fəaliyyətinin genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atan ilk ölkədir. Bu marşrutun üç qolu var. Birincisi, Xəzər dənizinin Mərkəzi Asiya yaxasından - Qazaxıstan və Türkmınistan ərazisindən keçərək İrana daxil olur. İkincisi, Xəzər dənizindən İranın Ənzəli limanına qədər uzanır. Üçüncüsü isə Azərbaycan ərazisindən keçir. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi marşrutun Azərbaycan üzərindən keçən qoludur. Belə ki, şimaldan gələn qatarlar ölkəmiz üzərindən Avropaya gedə bilir. Bununla yanaşı, ölkəmizin ərazisindən keçən yüklər Fars körfəzi vasitəsilə dünya bazarına çıxarılır. Hazırda bu istiqamətdə əsas problem İran ərazisindəki Astara-Rəşt dəmir yolu xəttinin çəkilməsidir.
Azərbaycan qonşu ölkələrdən fərqli olaraq, "Şimal-Cənub" marşrutrunun fəaliyyətini genişləndirmək üçün üzərinə düşən öhdəlikləri vaxtında və yüksək səviyyədə yerinə yetirir. Bu günə kimi ölkəmizə şimaldan daxil olan yüklərin tranzitinin asanlaşdırılması üçün dəmir və avtomobil yollarının təkmilləşdirilıməsi istiqamətində çox işlər görüb. Lakin görülən işlər də var. Bu məqsədlə "Azərbaycan Dəmir Yolları" (ADY) QSC "Şimal-Cənub" dəhlizində irimiqyaslı modernləşdirilmə layihəsinə başlayır - Biləcəri-Yalama dəmir yolu xəttinin enerji təchizatı, siqnalizasiya və rabitə sistemlərinin müasirləşdirilməsi üçün layihələndirmə və tikinti-quraşdırma işlərinə start verilir.
Bununla bağlı Azərbaycan hökuməti "Azərbaycan dəmir yollarının enerji təchizatı, işarəvermə və rabitə sistemlərinin yenidən qurulması (Biləcəri-Yalama) layihəsi" çərçivəsində maliyyə resurslarının təmin edilməsi məqsədilə Asiya İnkişaf Bankına (AİB) müraciət edib. Həmin müraciət əsasında ayrılacaq vəsaitin müəyyən hissəsinin qeyd olunan müqavilə üzrə ödənişlərin həyata keçirilməsi üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulur.
Beynəlxalq yükdaşımalar sahəsində fəaliyyət göstərən Azərbaycanın şimal-cənub və şərq-qərb dəmir yolu dəhlizlərinin əsas elementlərini təşkil edən Biləcəri-Yalama və Bakı-Böyük Kəsik dəmir yolu sahələri boyunca 25 kV-luq dəyişən cərəyanlı enerji təchizatı siqnal və rabitə sistemlərinin modernləşdirilməsini icra edən genişmiqyaslı proqramın ayrılmaz hissəsidir. Bu proqram daxilində reallaşdırılan birinci layihə regional yükdaşımaları dəstəkləyən "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizində mühüm əlaqələndirici funksiyanı yerinə yetirən Biləcəri-Yalama dəmir yolu sahəsini əhatə edir. Bu hissə təqribən 192 km uzunluğunda ikixətli dəmir yolu xəttindən və 15 stansiyadan ibarətdir. Layihələndirmə mərhələsi daxil olmaqla layihələndirmə və tikinti işlərinin təxminən 42 ay ərzində başa çatdırılması planlaşdırılır.
Onu da vurğulayaq ki, Biləcəri (Biləcəri stansiyası istisna edilməklə) - Yalama dəmir yolu sahəsi həm sərnişin, həm də yükdaşımalarını təmin edən, 1520 mm rels izinə malik ikixətli ənənəvi dəmir yolu xəttidir. Həmin dəmir yolu xəttinin və onunla əlaqədar infrastrukturun bərpası yaxın vaxtlarda tamamlanıb. Dəhliz enerji təchizatı, siqnal və rabitə sistemləri ilə təmin olunsa da, mövcud sistemlər mənəvi və fiziki cəhətdən köhnəlib və onların beynəlxalq standartlara uyğun müasir avadanlıqlarla əvəzlənməsinə zərurət yaranıb. Layihənin başlıca hədəfi bu marşrutda təhlükəsizlik səviyyəsini yüksəltmək, istismar sürətini və məhsuldarlığı artırmaq, həmçinin dəmir yolu xidmətlərinin etibarlılığını və əlçatanlığını təmin etməkdir. Görüləcək işlər çərçivəsində əsas dəmir yolu xəttinin minimum 50 km-lik hissəsində kontakt şəbəkəsinin, siqnal sistemlərinin təchizatı və quraşdırılması, habelə minimum 5 stansiyanın rabitə sistemlərinin təchizatı və montajı nəzərdə tutulub.
AİB Biləcəri-Yalama dəmir yolu xəttinin elektrikləşdirilməsi, siqnal və telekommunikasiya layihəsi üçün 325 milyon dollar ayırmağı nəzərdən keçirir. Bankın Direktorlar Şurası tərəfindən bu kreditin 2027-ci il iyunun 17-də təsdiq olunacağı gözlənilir. Qeyd edək ki, layihə AİB, Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AIIB) və Azərbaycan hökuməti tərəfindən maliyyələşdiriləcək. Onu da vurğulayaq ki, bu xətt "Şimal-Cənub" dəmir yolu dəhlizinin bir hissəsidir və ADY QSC-nin beynəlxalq yük daşımalarına xidmət edir. İxracların əksəriyyəti Bakı-Böyük Kəsik və Biləcəri-Yalama marşrutu ilə həyata keçirilir.
Dünyanın ən uzun nəqliyyat marşrutu Trans-Sibir dəmir yolu xəttidir. 9 min kilometrdən uzun olan bu marşrutun çəkilməsinə milyardlarla dollar investisiya qoyulsa da, o, Rusiya-Ukrayna müharibəsi üzündən beynəlxalq marşrut kimi fəaliyyət göstərə bilmir. Müharibə səbəbindən Rusiyanın Avropaya olan birbaşa qapısı bağlanıb. O üzdən şimal qonşumuz altertnativ marşrutların yaradılmasına çalışır. Hazırda Rusiyanın dünya bazarına çıxışının təmin ediləcəyi ən etibarlı yoll "Şimal-Cənub" marşritudir. Azərbaycan-Rusiya İşgüzar Şurasının iclasında Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun "Şimal-Cənub" marşrutunun fəaliyyətinə xüsusi diqqət yetirməsi də bununla bağlıdır.
Aleksey Overçuk Rusiya ilə Azərbaycanın nəqliyyat sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət göstərdiyini, Azərbaycanın unikal coğrafi mövqeyə malik olduğunu, rəsmi Bakının ölkəni nəqliyyat qovşağına çevirmək üçün əhəmiyyətli addımlar atdığını bildirərək demişdir: "Azərbaycanın unikal coğrafi mövqeyi var və biz onun həqiqətən əsl nəqliyyat qovşağına, həm şərqdən qərbə, həm də şimaldan cənuba yolların birləşdiyi əsl Avrasiya yolayrıcına çevirmək üçün Azərbaycan Prezidenti, hörmətli İlham Əliyev tərəfindən nə qədər işlərin görüldüyünü görürük".
"Şimal-Cənub" nəqliyyat marşrutunun aktiv hala gəlməsində əsas problem İranla bağlıdır. İllər öncə planlaşdırılmış Astara-Rəşt dəmir yolu xəttində tikinti işlərinə hələ də başlanmayıb. Həmin dəmir yolu sahəsinin tikilməsi marşrutun Fars körfəzinə çıxışını təmin etməlidir. Bununla bağlı Aleksey Overçuk demişdir: ""Bu layihə İranın limanlarını Rusiyanın Baltik və Azov dənizi limanları ilə birləşdirən genişləndirilmiş "Şimal-Cənub" Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin mühüm elementi hesab olunur. Müharibə başlamazdan əvvəl dəmir yolu üçün torpaq sahələrinin alınması aktiv şəkildə həyata keçirilirdi və mart ayına qədər bu prosesin böyük hissəsi tamamlanmışdı. Rusiya şirkətləri artıq topoqrafik-geodeziya işlərinə başlamış, tikinti üçün zəruri geodeziya şəbəkəsini qurmuşdu. Faktiki tikinti işlərinə start verilmişdi. Şərait imkan verən kimi bu işlər bərpa olunacaq".
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
jpeg_1776839986.jpeg)
