Ballıqaya qətli-amı Azərbaycan xalqının yaddaşına yazılmış ən qanlı müharibə cinayətlərindən biridir. 1992-ci il avqustun 27-dən 28-nə keçən gecə erməni faşistləri tərəfindən Goranboy rayonunun Ballıqaya kəndində törədilən faciə, dinc əhaliyə - hərbi əməliyyatlardan uzaq olan çobanlara və onların ailələrinə qarşı planlaşdırılmış terror aktı idi.
Laçından - doğma yurdlarından didərgin düşüb bu ərazidə alaçıqlarda məskunlaşan dinc sakinlərin yeganə məqsədi ailələrini dolandırmaq idi, lakin erməni terroru burada da onların yaxasını buraxmadı və bu məsum insanların istəklərini qanla boğdu.
Dəhşətli faktlar
Ballıqayada gecə saatlarında baş verən qəfil hücum nəticəsində 24 dinc sakin amansızlıqla qətlə yetirilib, 9 nəfər isə ağır xəsarətlər alıb. Qətlə yetirilənlər arasında ən kiçiyi 6 aylıq körpə olmaqla 6 azyaşlı uşaq və 93 yaşlı qoca qadının olması faciənin tükürpərdici miqyasını ortaya qoyur. Qətliam nəticəsində 3 azyaşlı uşaq hər iki valideynini itirib. Ballıqaya qətliamı xüsusi amansızlıqla törədilib. Hürzaman Hümbətovanın 6 övladı ilə birlikdə diri-diri yandırılması, erməni faşizminin iç üzünü bir daha gözlər önünə sərir. Şahid ifadələrindən bəllidir ki, quldurlar əvvəlcə insanları güllələyib, sonra izləri itirmək üçün alaçıqları odlayıblar.
Qətliamın canlı şahidlərindən olan Züleyxa Abdullayevanın Hərbi Prokurorluğun Memorial Soyqırımı Muzeyinin arxivində saxlanılan şahid ifadəsində deyilir:
"1992-ci il 27 avqust tarixindən 28 avqust tarixinə keçən gecə saat 5 radələrində güllə səslərinə ayıldıq. Ailə üzvlərim və mən finski evin sol otağında yatmışdıq, sağ otaqda isə Vəzir Hümbətov və onun ailəsi qalırdı: 6 uşağı və yoldaşı. Ev hər tərəfdən müxtəlif silahlardan atəşə tutulurdu. Birdən Hümbətov Vəzirin ailəsinin qaldığı otağın yandığını gördüm. Atəş səsləri təxminən yarım saat davam etdi. Biz səsimizi çıxarmadıq deyə, təsadüf nəticəsində sağ qaldıq".
Altı övladı və həyat yoldaşı qətl edilən Vəzir Hümbətov yaşadığı faciəni, qətliamın dəhşətlərini sonradan mətbuatda belə dilə gətirib: "Hadisə baş verən gün mən Bərdə rayonunda, ailəmiz isə Ballıqayada idi. Mən Ballıqayaya gedəndə gördüm ki... əraziyə çoxlu insan yığılıb. Ermənilər alaçıqlardakı insanların hamısını qoca, qadın, uşaq demədən güllələyib qətlə yetirmişdilər. Bizim qaldığımız daxala da od vurulmuş, 6 uşağım və yoldaşım yanmışdı. Sonra məlum oldu ki, ermənilər əvvəlcə ailəmi güllələyib, sonra od vurub yandırıblar. Daxal yanıb tökülmüşdü cəsədlərin üstünə. Uşaqlarımın və yoldaşımın yanmış cəsədlərini külün içindən çıxarıb Ağdamın Güllücə kəndində dəfn etdik. Aradan bir müddət keçəndən sonra Güllücə kəndi də işğal olundu. Uşaqlarımın və yoldaşımın qəbirləri işğal olunan ərazidə qaldı..."
Sistemli terror və beynəlxalq hüququn pozulması
Ballıqaya qətliamı Xocalı, Qaradağlı, Ağdaban kimi faciələrlə eyni xətt üzrə yürüdülən sistemli etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsidir. Bu əməllər beynəlxalq humanitar hüququn təməl prinsiplərini tamamilə tapdalayıb.
Ermənistan tərəfindən törədilmiş müharibə, insanlıq əleyhinə cinayətlər və soyqırımı aktları insan hüquqları və beynəlxalq humanitar hüququn, xüsusilə 1949-cu il Cenevrə Konvensiyası, Soyqırımı Cinayətinin Qarşısının alınması və Cəzalandırılması haqqında Konvensiya, Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, İşgəncələrə və Digər Qəddar, Qeyri-insani, yaxud Ləyaqəti Alçaldan Davranış və Cəza növlərinə qarşı Konvensiya, İrqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Beynəlxalq Konvensiya, Uşaq Hüquqları haqqında Konvensiya və İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların müdafiəsi haqqında Konvensiyanın ciddi şəkildə pozulmasıdır.
Ballıqaya qətliamı ilə bağlı materiallar, maddi sübutlar və faktlar Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunun Memorial Soyqırımı Muzeyində saxlanılır.
Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşmüş minlərlə soydaşımızın taleyi bu günə qədər də qaranlıqdır. Vətən müharibəsindən sonra Xocavəndin Edilli kəndində, Ağdam, Füzuli, Xocavənd və Şuşa şəhərinin ətraflarında, Xocalı rayonunun Fərrux kəndi ərazisində… kütləvi məzarlıqların aşkarlanması erməni faşizminin qanlı əməllərini gün üzünə çıxarıb. Ballıqayada qətlə yetirilənlərin bir çoxunun dəfn yerləri də təkrar işğal səbəbindən illərlə ziyarətsiz qalıb.
Lakin tarixi ədalət bərpa olundu, haqq öz yerini tapdı. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin uğurlu anti-terror tədbirləri ilə Azərbaycan Ordusu otuzillik işğala və separatizmə birdəfəlik son qoydu. Ballıqayada, Xocalıda, Ağdabanda, Başlıbeldə və daha neçə-neçə ərazilərimizdə qətl edilən körpələrin, qadınların və qocaların qanı yerdə qalmadı. Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu onların qisasını döyüş meydanında aldı.
Azərbaycan öz torpaqlarını azad etməklə həm də ədaləti tam bərpa etdi. İllər boyu mülki əhaliyə qarşı qətliamlar törədən, insanlıq əleyhinə cinayətlərin başında duran erməni caniləri və separatçı rejimin rəhbərləri Azərbaycan qanunları və məhkəməsi qarşısında cavab verdilər. Bir zamanlar günahsız insanların fəryadına qulaq tıxayanlar, Bakıda qurulan ədalət məhkəməsində törətdikləri əməllərə görə sorğulandılar…
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı quruculuq işləri aparılır, yenidən həyat canlanır. Ballıqaya faciəsinin qurbanlarının və bütün şəhidlərimizin ruhu rahatdır - çünki onların əmanət qoyduğu torpaqlarda artıq düşmən izləri yoxdur, Azərbaycan bayrağı dalğalanır və bu torpaqların əsl sahibləri məğrur şəkildə öz doğma ocaqlarına qayıdırlar.
Yasəmən MUSAYEVA,
"Azərbaycan"
jpg_1787869915.jpg)
