Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən 9 il ötür
2007-ci il noyabrın 27-də Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolunun əsası qoyulmuş və 2017-ci il oktyabrın 30-da açılışı olmuşdur. Bir neçə il sonra isə xəttin modernləşdirilməsi həyata keçirilmişdir. Yenilənmiş Bakı-Tbilisi-Qars xətti üzrə ilk yük qatarı 2024-cü il mayın 20-də Abşeron Logistika Mərkəzindən yola düşmüşdür.
BTQ-nin uzunluğu təxminən 850 kilometrdir ki, onun da böyük hissəsi - 504 kilometri ölkəmizin ərazisindən keçir. Dəmir yolu xəttinin 263 kilometri Gürcüstan, 79 kilometri isə Türkiyə ərazisindədir.
Bu xəttin istifadəyə verilməsi ilə qarşıya yolboyunca yerləşən ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsinin və qarşılıqlı sərmayə qoyuluşunun artırılması, ondan istifadə edən ölkələrin əməkdaşlığının dərinləşməsi məqsədi qoyulurdu. Yolun həmin ölkənin geosiyasi əhəmiyyətini artıracağı, əlavə imkanlar yaradacağı, sabitliyə və təhlükəsizliyə xidmət göstərəcəyi hədəflənirdi.
9 il əvvəl dəmir yolunun açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev demişdir: "Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsinin önəmli hissəsinə çevrilir. Biznesin inkişafı, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun çox böyük əhəmiyyəti var. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun tikintisi ilə bağlı anlaşma Gürcüstanda imzalanmışdır, ondan sonra Türkiyədə təməlqoyma mərasimi keçirilmişdir və nəhayət, bu gün biz Azərbaycanda, burada, Ələtdə bu yolun açılışını qeyd edirik. Bu yolun tikintisi Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə arasındakı dostluğun, qardaşlığın nəticəsidir. Üç ölkə bütün sahələrdə uğurla əməkdaşlıq edirlər, bir-birini dəstəkləyirlər, ölkələrimiz, xalqlarımız üçün önəmli olan, dünya üçün önəmli olan layihələri icra edirlər. Bakı-Tbilisi-Qars bu layihələrin arasında öz layiqli yerini tutmuş bir layihədir... Təbii ki, əgər biz əvvəlki dövrlərdə enerji, neft-qaz sahəsində bu nəhəng, böyük miqyaslı layihələri icra etməsəydik, bu gün Bakı-Tbilisi-Qars haqqında ancaq danışa bilərdik".
Dövlətimizin başçısı onu da qeyd etmişdir ki, bir çoxları, xüsusilə bəzi xarici dairələr Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun tikintisinə inanmırdılar. Hesab edirdilər ki, bunun reallaşması mümkün deyil. Bunun reallaşması üçün lazım olan texniki imkanlar və maliyyə vəsaiti imkan verməyəcək ki, layihə gerçəkləşdirilsin: "Ancaq üç ölkə göstərdi və sübut etdi ki, bu mümkündür. Bizim güclü iradəmiz, qarşılıqlı dəstək, bir-birimizə inam olan yerdə bütün işləri görmək mümkündür. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun tikintisi bunun əyani misalıdır. Əminəm ki, regional əməkdaşlığa ən böyük töhfə verən ölkələr - Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə bundan sonra da daim bir yerdə olacaqlar, bir-birini dəstəkləyəcəklər. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu layihəsi kimi nəhəng layihələr bizim birliyimizi, dostluğumuzu daha da möhkəmləndirir".
BTQ tarixi, strateji əhəmiyyətli layihədir. Bu dəmir yolu Avropanı Asiya ilə birləşdirən ən qısa və etibarlı yoldur. Modernləşdirilmiş Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu hazırda Orta dəhlizin əsas komponenti olaraq Çin, Mərkəzi Asiya və Avropa arasında yükdaşımaların qərb və şərq istiqamətində səmərəli həyata keçirilməsini təmin edir. Onun artırılmış yükdaşıma qabiliyyəti Azərbaycanın regionun logistika şəbəkəsində mühüm mərkəz kimi rolunu daha da gücləndirir.
Qeyd edildiyi kimi, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu genişmiqyaslı modernləşdirmə işlərindən sonra tam gücü ilə istismara verilib və fəaliyyətini uğurla davam etdirir. Xətt üzrə əsas yeniliklər həm yükdaşıma, həm də sərnişindaşıma sahəsində mühüm mərhələyə qədəm qoyub.
BTQ-nin hazırkı vəziyyəti ilə bağlı əsas göstəricilər və yeniliklərə nəzər salaq. Gürcüstan hissəsindəki (Marabda-Kartsaxi sahəsi) yenidənqurma işlərindən sonra xəttin illik yükdaşıma gücü 1 milyon tondan 5 milyon tona (bəzi texniki təkmilləşdirmələrlə 7 milyon tona qədər) çatdırılıb.
Xətdə yeni idarəetmə tətbiq olunur. Belə ki, layihənin aktivlərini birgə idarə etmək üçün Azərbaycan və Gürcüstan tərəfindən müştərək "BTKI Railways" MMC yaradılıb və fəaliyyətə başlayıb. Yenilənmiş infrastruktur sayəsində yük qatarlarının hərəkət sürəti təxminən 20 faiz artıb və rəqəmsal sistemlər vasitəsilə Ələt Beynəlxalq Limanı ilə birbaşa inteqrasiya təmin olunub. Beləliklə, marşrut Orta dəhliz (Middle Corridor) çərçivəsində Asiya və Avropa arasında ən cəlbedici keçidlərdən biridir.
Sərnişindaşıma sahəsindəki son vəziyyət də maraq doğurur. Məlum olduğu kimi, Bakı-Tbilisi-Bakı qatarı bərpa edilib. Uzunmüddətli (6 illik) fasilədən sonra Bakı ilə Tbilisi arasında sərnişin qatarlarının hərəkəti bərpa olunub. Qatar hər iki paytaxt arasında gündəlik reyslərlə fəaliyyət göstərir.
Sərnişin qatarları hələlik yalnız Bakı-Tbilisi marşrutu üzrə hərəkət edir. Tbilisi-Qars hissəsində sərnişindaşımanın tam şəkildə nə vaxt başlayacağı ilə bağlı rəsmi qrafik dəqiqləşdirilməyib, hazırda bu hissə əsasən intensiv yükdaşımalar üçün istifadə olunur.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
