10 oktyabr 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti kimi and içmişdir
Xalqın ağır sınağa çəkildiyi, dövlətçiliyin gələcəyinin verilən qərarlardan asılı olduğu tarixi məqamlarda atılan addımlar və qəbul edilən məsuliyyət bəzən bir ölkənin gələcək taleyini müəyyənləşdirir. Elə anlar var ki, bir insanın söylədiyi söz, verdiyi vəd, üzərinə götürdüyü məsuliyyət bütöv bir xalqın həyatını dəyişir. Belə məqamları təkcə yaşandığı dövrün hadisələri ilə deyil, onların qarşısında açdığı tarixi yol, yaratdığı siyasi nəticələr və gələcək nəsillərə ötürdüyü dövlətçilik mirası ilə qiymətləndirmək lazımdır.
10 oktyabr 1993-cü il Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti kimi andiçmə mərasimi keçirilən gündür. Bu hadisə müstəqilliyinin ilk illərində son dərəcə ağır siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlarla üzləşmiş Azərbaycanın tarixində mühüm mərhələyə çevrildi. Dövlətin gələcəyinin suallar qarşısında qaldığı, cəmiyyətin sabitliyə və etibarlı idarəçiliyə ehtiyac duyduğu bir vaxtda prezident andı təkcə konstitusion vəzifənin icrasına başlamaq deyildi, bu həm də ölkənin taleyi qarşısında götürülən böyük siyasi məsuliyyətin rəmzi idi. Həmin andın tarixi mənasını anlamaq üçün Azərbaycanın o dövrdəki vəziyyətini xatırlamaq lazımdır.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etmişdi, lakin müstəqilliyin elan edilməsi ilə ölkəmizin qorunması arasında böyük bir məsafə vardı. Dövlət qurmaq, onun sərhədlərini və suveren hüquqlarını müdafiə etmək, iqtisadiyyatı ayağa qaldırmaq, beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli yer tutmaq və cəmiyyətdə gələcəyə inam yaratmaq müstəqilliyin özündən heç də az məsuliyyət tələb etmirdi. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan ağır böhranla üz-üzə qalmışdı. Ermənistanın ölkəmizə qarşı hərbi təcavüzü, torpaqlarımızın işğalı, qaçqın və məcburi köçkünlərin faciəsi, iqtisadi tənəzzül, siyasi qarşıdurmalar və dövlət idarəçiliyindəki ciddi problemlər ölkənin gələcəyini təhdid edirdi. Xarici əlaqələrin genişləndirilməsi, milli iqtisadiyyatın dirçəldilməsi və müasir dövlət institutlarının qurulması həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Belə bir şəraitdə ən böyük sual Azərbaycanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi, müstəqilliyini qoruyub saxlaya biləcəyi və öz gələcəyini müəyyən edən suveren dövlət kimi möhkəmlənə biləcəyi idi. Müstəqillik yalnız siyasi bəyanat deyil, həm də öz qərarlarını vermək, həmin qərarları həyata keçirmək, milli maraqları qorumaq və gələcəyini başqalarının iradəsindən asılı olmadan müəyyənləşdirmək deməkdir. Dövlətçilik tarixinin çətin sınaqları da məhz belə məqamlarda başlayır - xalqın müstəqillik arzusu real siyasi iradə, təşkilatlanmış dövlət idarəçiliyi və uzunmüddətli inkişaf strategiyası ilə birləşməlidir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin 10 oktyabr 1993-cü ildə Prezident kimi and içməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu hadisəni yalnız bir siyasi xadimin hakimiyyətə gəlməsi kimi qiymətləndirmək onun tarixi məzmununu kiçiltmək olardı. Həmin mərhələnin əsas məsələsi Azərbaycanın dövlət kimi yaşaması, möhkəmlənməsi və müstəqillik yolunda davamlı inkişaf imkanları qazanması idi. Andın siyasi mahiyyəti dövlətə sədaqət, xalq qarşısında məsuliyyət və milli maraqların müdafiəsi anlayışlarında ifadə olunurdu.
Hər bir dövlət rəhbərinin siyasi fəaliyyətinə qiymət verilərkən onun qarşılaşdığı şərait, seçdiyi yol və əldə olunan nəticələr birlikdə nəzərdən keçirilir. Tarixə münasibətin obyektivliyi də məhz buradan başlayır. Ulu Öndərin dövlətçilik fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın siyasi idarəçiliyinin və beynəlxalq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi, ölkənin iqtisadi potensialının inkişafı üçün zəmin yaradılması oldu. Bu istiqamətdə görülən işlər sonrakı illərdə ölkəmizin inkişaf modelinin formalaşmasına təsir göstərdi. Tarixin dərsi budur - ağır böhran şəraitində qəbul edilən qərarlar təkcə həmin günün problemlərini həll etməməli, gələcək dövlətin dayaqlarını da yaratmalıdır.
Siyasi müstəqilliyin uzunömürlülüyü üçün iqtisadi müstəqilliyin möhkəm təməlləri olmalıdır. İqtisadiyyatı zəif, maliyyə imkanları məhdud, istehsal potensialı tükənən və xarici təsirlərə qarşı dayanıqlığı az olan dövlətin öz milli maraqlarını bütün sahələrdə qətiyyətlə müdafiə etməsi çətinləşir. Müstəqilliyimizin ilk illərində iqtisadiyyatın dirçəldilməsi buna görə strateji məsələ idi. Neft strategiyasının formalaşdırılması, xarici sərmayələrin cəlb edilməsi, beynəlxalq enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi və ölkəmizin dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası istiqamətində atılan addımlar ölkənin gələcək iqtisadi inkişafı üçün mühüm zəmin yaratdı. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" bu siyasətin ən mühüm tarixi hadisələrindən biri oldu. Həmin müqavilənin əhəmiyyəti təkcə neft hasilatının artırılması və iqtisadi gəlirlərin əldə edilməsi ilə məhdudlaşmırdı, həm də Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıqda etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyinin güclənməsinə, ölkənin enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması istiqamətində yeni imkanların yaranmasına xidmət edirdi.
Sonrakı illərdə həyata keçirilən enerji layihələri, xüsusilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəməri və "Cənub qaz dəhlizi" Azərbaycanın regional və beynəlxalq əhəmiyyətini artıran mühüm infrastruktura çevrildi. Bununla belə, iqtisadi qüdrətin həqiqi ölçüsü yalnız ixracın və gəlirlərin həcmi deyil, eyni zamanda onun əsas göstəriciləri olan insanın yaşayış səviyyəsi, yeni iş yerləri, qeyri-neft sektorunun inkişafı, kənd təsərrüfatının məhsuldarlığı, regionların tərəqqisi, sahibkarlığın imkanları və gələcək nəsillərin iqtisadi təhlükəsizliyidir. Dövlətin iqtisadi uğurları o zaman daha böyük ictimai məna qazanır ki, bunlar insanın gündəlik həyatında hiss olunur. Müstəqilliyin iqtisadi məzmunu məhz budur - milli sərvət milli inkişafın mənbəyinə, iqtisadi imkanlar isə xalqın rifahına çevrilməlidir.
Azərbaycan dövlətçiliyinin ən ağrılı sınaqlarından biri ərazi bütövlüyümüzün pozulması və torpaqlarımızın işğalı idi. Buna görə ordu quruculuğu yalnız hərbi sahəyə aid məsələ deyildi, həm də dövlətin yaşamaq hüququ, xalqın təhlükəsizliyi və milli suverenliyin müdafiəsi ilə birbaşa bağlı idi. Müstəqil dövlətin güclü ordusu olmalıdır. Güclü ordu isə təkcə silah və texnikadan ibarət deyil, həm də peşəkar zabit korpusu, nizam-intizam, müasir hərbi təhsil, döyüş hazırlığı, müdafiə sənayesi, möhkəm maddi-texniki təminat və milli məqsədlərə xidmət edən vahid strategiya üzərində qurulur. Ordu quruculuğunun sistemli dövlət siyasətinə çevrilməsi bu baxımdan tarixi əhəmiyyət daşıyırdı. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılması, hərbi infrastrukturun yenilənməsi və peşəkar hərbi kadrların hazırlanması istiqamətində görülən işlər dövlətin təhlükəsizlik potensialının güclənməsinə xidmət etdi.
10 oktyabr 1993-cü il ilə müasir Azərbaycanın bugünkü mənzərəsi arasında uzun və mürəkkəb tarixi yol dayanır. Bu yolun hər mərhələsi eyni şəraitdə keçməyib, hər dövrün öz sınaqları, qərarları və nəticələri olub. Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri müstəqil Azərbaycanın qorunması və möhkəmləndirilməsini strateji məqsəd kimi önə çəkməsi idi. Ulu Öndərin siyasi kursu sonrakı dövrlərdə davam etdirildi, yeni şəraitə uyğunlaşdırıldı və Azərbaycanın inkişaf tarixinin bir hissəsinə çevrildi.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, enerji və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi dövlətin müasir inkişaf mərhələsinin əsas hadisələri sırasında yer aldı. Bu tarixi mərhələlərə nəzər salarkən bir mühüm həqiqəti unutmamalıyıq - dövlətçilik ayrı-ayrı şəxslərin fəaliyyəti ilə inkişaf etsə də, onun davamlılığı xalqın iradəsindən, dövlət institutlarının möhkəmliyindən, milli birliyin qorunmasından və gələcəyə yönəlmiş siyasətin ardıcıllığından asılıdır. Keçmişin siyasi irsi yalnız xatırlanmaq üçün deyil, ondan nəticə çıxarmaq üçün də mövcuddur. Tarixi şəxsiyyətlərin xidmətlərini qiymətləndirmək onların gördüyü işləri, qarşılaşdıqları çətinlikləri və qoyub getdikləri institusional mirası obyektiv şəkildə dərk etmək deməkdir. Eyni zamanda hər bir nəslin dövlətçilik məsuliyyətini öz üzərinə götürməsi, bir dövrün qazandığı nailiyyətləri qorumaq, onları inkişaf etdirmək, yeni problemlərə həll yolları tapmaq və ölkəni gələcək çağırışlara hazırlamaq sonrakı nəsillərin borcudur. Müstəqilliyin əbədiliyi yalnız tarixi arzu kimi səslənməklə təmin olunmur, həm də güclü dövlət institutları, dayanıqlı iqtisadiyyat, müasir ordu, hüquqi təminatlar, milli həmrəylik və vətəndaş məsuliyyəti ilə möhkəmlənir.
Bu gün 10 oktyabr 1993-cü ilə qayıdanda həmin günün əhəmiyyətini yalnız keçmişin xatirəsi kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Həmin tarix müstəqilliyin ilk illərində dövlət qarşısında dayanan ağır vəzifələri, xalqın sabitlik və təhlükəsizlik ehtiyacını, Azərbaycanın gələcəyini qurmaq zərurətini xatırladır. Heydər Əliyevin həmin gün and içməsinin tarixi mənası bu günümüzün nailiyyətləri ilə yanaşı, qarşıda duran vəzifələr barədə də düşünməyə çağırır. Tarixdə bəzi andlar bir mərasimin çərçivəsində qalır, bəzilərinin mənası isə illər keçdikcə daha geniş siyasi və mənəvi məzmun qazanır. 1993-cü il oktyabrın 10-u da Azərbaycan dövlətçiliyinin mürəkkəb və taleyüklü mərhələsini anlamaq baxımından belə tarixlərdəndir. Müstəqilliyin ən böyük qələbəsi yalnız onu qorumaq deyil, onu elə möhkəm təməl üzərində yaşatmaqdır ki, gələcək nəsillər bu torpaqda azadlığın, təhlükəsizliyin, ədalətin və firavanlığın bəhrəsini görsünlər.
10 oktyabr 1993-cü ilin tarixi mənası da bu düşüncədə yaşayır - müstəqillik bir dəfə qazanılan siyasi hüquq olmaqla yanaşı, hər gün qorunmalı, möhkəmləndirilməli və gələcəyə ötürülməli olan milli məsuliyyətdir. Azərbaycanın tarixi yolu, xalqımızın iradəsi və dövlətimizin gələcək inkişafı naminə bu məsuliyyətin dərk edilməsi hər bir vətəndaşın, dövlət qurumunun və yeni nəslin qarşısında duran mühüm vəzifədir.
Elşən QƏNİYEV,
"Azərbaycan"
jpg_1790429423jpg_1790674709jpg_1791550614.jpg)
