Britaniyalı ekspert: Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələdir

Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm hadisədir. Bu sənədin əhəmiyyəti yalnız diplomatik xarakter daşımır. Bəyannamə enerji təhlükəsizliyi, regional nəqliyyat və ticarət əlaqələri, geosiyasi rəqabət və iqtisadi şaxələndirmənin bir-biri ilə sıx bağlı olduğu müasir beynəlxalq şəraitdə Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında münasibətlərin yeni çağırışlara uyğun inkişaf etdirilməsinin vacibliyini əks etdirir.

Bu fikirləri britaniyalı jurnalist və ekspert Neil Vatson AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib.

Onun sözlərinə görə, bəyannamənin əsas əhəmiyyəti Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında tarixən enerji investisiyaları və kommersiya əməkdaşlığı üzərində qurulmuş münasibətlərin daha geniş strateji çərçivəyə keçməsidir.

“Azərbaycan üçün Böyük Britaniya ilə daha sıx əməkdaşlıq beynəlxalq mövqelərini gücləndirmək, qabaqcıl investisiya və texnologiyaları cəlb etmək, eləcə də diplomatik tərəfdaşlıqlarını şaxələndirmək baxımından yeni imkanlar yaradır. Böyük Britaniya üçün isə Azərbaycan yalnız enerji istehsalçısı deyil, həm də Orta Dəhliz və digər ticarət marşrutları vasitəsilə Avropanı, Cənubi Qafqazı, Xəzər regionunu və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən strateji mövqeyə malik ölkədir”, – deyə o, vurğulayıb.

Jurnalistin fikrincə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən noyabrın 12-də Dublində imzalanmış Birgə Bəyannamə xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Çünki bu sənəd üç onillikdən artıq müddətdə formalaşmış diplomatik münasibətlərin inkişafını rəsmiləşdirir. O xatırladıb ki, sənəddə 1994-cü ildə imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməyə, eləcə də 1998-ci ildə qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməyə istinad olunur”.

“Bu tarixi ardıcıllıq göstərir ki, yeni razılaşma ayrılıqda ortaya çıxmış siyasi təşəbbüs deyil, diplomatik əlaqələr, kommersiya investisiyaları və institusional əməkdaşlıq əsasında uzun illər ərzində inkişaf etmiş münasibətlərin növbəti mərhələsidir. 2026-cı il bəyannaməsi iki hökumətin artıq mövcud təməlləri daha geniş tərəfdaşlıq üçün kifayət qədər möhkəm hesab etdiyini göstərir. Bu baxımdan sənəd həm 1990-cı illərdə formalaşmış diplomatik baxışın davamı, həm də gələcək onilliklər üçün nəzərdə tutulan əməkdaşlığın miqyasında dəyişiklik deməkdir”, – deyə o bildirib.

Neil Vatson vurğulayıb ki, bəyannamənin imzalanma vaxtını anlamaq üçün geosiyasi kontekst xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqaz Avropa, Rusiya, Türkiyə, İran və Xəzər hövzəsi arasında strateji baxımdan həssas mövqedə yerləşir.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla münasibətlərin gücləndirilməsi Böyük Britaniyaya Avrasiya nəqliyyat və ticarət əlaqələri baxımından əhəmiyyəti artan regionda iştirakını genişləndirmək imkanı verir. Azərbaycan üçün isə bu tərəfdaşlıq Avropanın mühüm diplomatik, maliyyə və təhlükəsizlik güclərindən biri ilə əlavə əməkdaşlıq kanalı yaradır.

“Azərbaycan ənənəvi olaraq xarici münasibətlərində müxtəlif regional və beynəlxalq güclərlə tərəfdaşlıqlar arasında tarazlığı qoruyaraq əhəmiyyətli dərəcədə bloklara qoşulmamaq siyasəti yürütməyə çalışıb. Buna görə də Böyük Britaniya ilə daha güclü münasibətlər Azərbaycanın şaxələndirilmiş xarici siyasətindən uzaqlaşması deyil, əksinə, həmin siyasətin davamı kimi qiymətləndirilə bilər”, – deyə jurnalist əlavə edib.

Britaniyalı ekspert bəyannamənin ən mühüm istiqamətlərindən birinin müdafiə və təhlükəsizlik sahələrinə xüsusi diqqət ayrılması olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, sənəddə hərbi təlim, potensialın gücləndirilməsi, qarşılıqlı əməliyyat uyğunluğu, müdafiə sənayesi, hüquq-mühafizə orqanları arasında tərəfdaşlıq, sərhəd idarəçiliyi və məhkəmə-hüquq sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi nəzərdə tutulur.

O qeyd edib ki, bu əməkdaşlıq Azərbaycana müdafiənin təşkili, peşəkar hazırlıq, institusional inkişaf və təhlükəsizliyin idarə olunması sahələrində əlavə təcrübə əldə etmək imkanı yarada bilər. Böyük Britaniya üçün isə təhlükəsizlik sahəsində daha sıx əməkdaşlıq, mühüm regional tərəfdaşla əlaqələri inkişaf etdirmək və strateji baxımdan həssas bölgədə sabitliyə töhfə vermək baxımından əhəmiyyətlidir.

Neil Vatson bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də keçirilmiş Vaşinqton Sülh Sammitinin Bəyannaməsinə və Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində sonrakı addımlara istinad edilməsini də mühüm məqam kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, Böyük Britaniya iki ölkənin ikitərəfli dialoq vasitəsilə davamlı sülhə nail olmaq səylərini açıq şəkildə dəstəkləyir.

Neil Vatson sonda qeyd edib ki, Böyük Britaniyanın strateji maraqları baxımından bəyannamə bir neçə qarşılıqlı əlaqəli məqsədə xidmət edir. Sənəd Avropanın enerji təhlükəsizliyi və Avrasiya nəqliyyat əlaqələri üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan Azərbaycanla əməkdaşlığı gücləndirir, Britaniya şirkətləri üçün qeyri-neft sektorlarında yeni imkanlar yaradır.

Ekspertin fikrincə, tərəfdaşlıq, eyni zamanda, bir sıra böyük güclərin rəqabət aparan maraqlarının mövcud olduğu regionda Böyük Britaniyanın diplomatik və təhlükəsizlik əlaqələrini genişləndirir, ölkənin təhsil müəssisələri, maliyyə xidmətləri və texnologiya şirkətləri üçün əlavə imkanlar açır.