- Obyekt kişinin adınadır və şəxs bir ay əvvəl vəfat edib. Mərhumun birinci nikahından 2, ikinci nikahından isə 1 övladı var. Birinci həyat yoldaşı boşandıqdan müəyyən vaxt sonra vəfat edib. Obyekt ikinci nikah dövründə alınıb. İndi ikinci həyat yoldaşı obyekti tam şəkildə öz adına keçirtmək istəyirsə, birinci nikahdan olan övladlarının imtina ərizəsi tələb olunacaqmı?
Tamella XƏLİLOVA,
Bakı şəhəri
- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, bu halda burada həm vərəsəlik hüququ, həm də ailə qanunvericiliyinin prinsipləri kəsişir. Qeyd edək ki, mülkiyyətin birbaşa tam şəkildə həyat yoldaşının adına keçirilməsi sadə proses deyil.
Obyekt ikinci nikah dövründə alındığı üçün Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən, bu əmlak ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunur (əgər ər-arvad arasında fərqli şərtləri nəzərdə tutan nikah müqaviləsi yoxdursa, yaxud birgə mülkiyyət hesab olunmama barədə məhkəmə qərarı mövcuddursa). Bu isə o deməkdir ki, obyektin bir hissəsi (1/2 və yaxud digər hissə) artıq sağ qalan yoldaşına məxsusdur. Digər hissə isə, yəni kişiyə aid hissə kişinin (miras qoyanın) miras payı (vərəsəlik kütləsi) hesab olunur.
Ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. Qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1159.1.1-1159.1.5-ci maddələrinin tələblərinə görə qanun üzrə vərəsəlik zamanı birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər) bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar. Övladlığa götürülən və onun övladları övladlığa götürənin vərəsələri və ya qohumları kimi övladlığa götürənin uşaqlarına və onların övladlarına bərabər tutulurlar. Həmçinin Mülki Məcəllənin 1193-cü maddəsinə əsasən, vəsiyyət edənin uşaqlarının, valideynlərinin və arvadının (ərinin) vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq mirasda məcburi payı vardır.
Beləliklə, kişinin (miras qoyanın) həm ikinci arvadı, həm də birinci nikahından olan uşaqları, həm də ikinci nikahından doğulan uşağı onun qanun üzrə birinci dərəcəli vərəsələridir. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, kişinin (miras qoyanın) valideynləri sağdırlarsa, o zaman onlar da qanun üzrə birinci dərəcəli vərəsə hesab olunurlar.
Qeyd olunan şəxslər kişinin (miras qoyanın) birinci dərəcəli vərəsələri olduğu üçün onların miras əmlakdan (obyektdən) pay hüquqları vardır. Əgər kişi (miras qoyan) obyektlə bağlı vəsiyyətnamə qoymuşsa və miras əmlak üzrə vərəsəlik üzrə vəsiyyətnamə münasibətləri yaranmışsa o zaman qeyd olunan şəxslərin (uşaqların, valideynlərin və arvadın) vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq, mirasda məcburi payı vardır. Bu pay qanun üzrə vərəsəlik zamanı onlara çatası payın yarısını (məcburi pay) təşkil etməlidir.
Mülki Məcəllənin 1202-ci maddəsinə əsasən, məcburi pay almaq hüququ olan vərəsə onu qəbul etməkdən imtina edə bilər, lakin bu imtina digər vərəsələrin məcburi payının artmasına səbəb olmur. Onun payı vəsiyyət üzrə vərəsələrə keçir. Məcburi paydan imtina olunması mirasdan imtina olunması üçün müəyyənləşdirilmiş vaxt ərzində həyata keçirilməlidir.
Həmçinin Mülki Məcəllənin 1261-ci maddəsi ilə vərəsə mirası qəbul etməkdən qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə vərəsələr sırasından başqa şəxslərin xeyrinə imtina edə bilər. Ləyaqətsiz vərəsə sayılmış və ya vəsiyyətnamənin birbaşa göstərişi ilə vərəsəlik hüququndan məhrum edilmiş şəxsin xeyrinə mirasdan imtina yolverilməzdir. Bu cür imtina barəsində digər vərəsələr məhkəməyə şikayət verə bilərlər.
Obyektin (miras əmlakın) adına keçirilməsi ilə bağlı razılığın alınması məsələsinə gəlincə, miras əmlakın ikinci həyat yoldaşının adına keçirilməsi üçün mütləq şəkildə miras əmlak üzrə digər vərəsələrin razılığı tələb olunur. Bu razılıq notarial qaydada miras paydan qadının xeyrinə imtina etmə kimi rəsmiləşdirilməlidir.
Sualı cavablandırdı:
Paşa SƏFƏROV,
Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü
