Azərbaycan Avropanın siyasi xəritəsindəki mövqeyini inamla möhkəmləndirərək, Cənubi Avropadan Balkanlara qədər tərəfdaşlıq şəbəkəsi qurur. Prezident İlham Əliyev ölkənin müttəfiqlər dairəsini genişləndirir, Azərbaycanı siyasi və enerji cazibəsinin mühüm mərkəzinə çevirir. Dövlət başçısının kursu milli maraqların müdafiəsi və tərəfdaşlarla bərabərhüquqlu münasibətlərə əsaslanır. Başqa dövlətlərdən fərqli olaraq, rəsmi Bakı özünü bəyannamələrlə məhdudlaşdırmır, konkret layihələr təklif edir. Məhz buna görə tərəfdaşların sayı artır və əməkdaşlıq coğrafiyası genişlənir.
Balkanlar bu strategiyada xüsusi yer tutur. Tarixən maraqların kəsişməsində yerləşən region indi sabit müttəfiqlər axtarır. Və bir çoxları üçün Azərbaycan belə bir müttəfiqə çevrilir. Balkan ölkələri arasında Serbiya xüsusilə fərqlənir. Belqrad və Bakı son illərdə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər qura biliblər.
Prezident İlham Əliyevin 15 fevralda Belqrada rəsmi səfəri bu dinamikanın əyani təsdiqi oldu. Səfər açıq dialoq və konkret qərarlar atmosferində baş tutdu. Son illərdə iki ölkə arasında əlaqələr daha da inkişaf etmişdir. Bu prosesin mərkəzində Prezident İlham Əliyev və Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuçiç arasında şəxsi münasibətlər dayanır. Serbiya liderinin sözləri də bunu sübut edir: "Serbiya xalqı qarşısında və əlbəttə, Azərbaycan xalqı qarşısında söyləmək istəyirəm ki, hər dəfə Sizinlə danışanda çox şey öyrənirəm, bir çox məsələləri təcrübəli dövlət xadimi, həqiqi liderin fərqli baxış bucağından müşahidə etməyə müvəffəq oluram”. Bu cür qiymətləndirmələr təsadüfi deyil. Onlar nüfuz və təcrübənin tanınmasını təmsil edir. Və bu gün təkcə Belqradda deyil, həm də Mərkəzi Avropadan Balkanlara qədər Bakı öz öhdəliklərini yerinə yetirən və proqnozlaşdırıla bilən şəkildə hərəkət edən bir dövlət kimi qəbul edilir. Bu, Prezident İlham Əliyevin ardıcıl olaraq həyata keçirdiyi strateji kursun nəticəsidir.
Belqrada səfər zəngin oldu. Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının ilk iclası keçirildi. Gündəliyə enerji, investisiya, bərpa olunan enerji, kənd təsərrüfatı, turizm və mədəniyyət daxil idi. Hər bir sahə üzrə konkret tapşırıqlar verildi.
İki dövlət başçısının iştirakı ilə sənəd mübadiləsi mərasimi keçirildi. Qida təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş, Serbiyada qaz turbinli elektrik stansiyasının layihələndirilməsi, tikintisi və idarə olunması haqqında saziş, iqtisadiyyat nazirlikləri arasında əməkdaşlıq, media və kommunikasiya sahəsində əməkdaşlıq, 2026-2030-cu illər üçün mədəni mübadilə, idman sahəsində əməkdaşlıq və tibbi sığorta sahəsində əməkdaşlıq haqqında memorandumlar imzalanmışdır. Əsasən, söhbət ikitərəfli əməkdaşlığın bütöv bir arxitekturasının yaradılmasından gedir. Bununla bağlı Prezident İlham Əliyev mətbuata verdiyi bəyanatda deyib: “Bizim gələcək üçün də açıq-aydın planlarımız var. Həm siyasi, həm iqtisadi, həm də energetika sahəsində əlaqələrimizi daha da gücləndirmək, beynəlxalq platformalarda, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bundan sonra da bir-birimizin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini dəstəkləmək, birgə sərmayə layihələrini həyata keçirmək, energetika və nəqliyyat sahələrində yeni yaranmış imkanlardan yararlanaraq, daha irəliyə baxaraq çox güclü bir sinergiya yaratmaqdır”.
Əlbəttə ki, enerji məsələlərinə xüsusi diqqət yetirildi. Bu, təəccüblü deyil. 500 meqavattlıq qaz turbinli elektrik stansiyasının tikintisi müzakirənin əsas mövzusu idi. Zavodun 2029-cu ilə qədər istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Serbiya üçün bu, enerji dayanıqlığının gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımdır. Azərbaycan üçün isə regionda əsas tərəfdaş statusunu təsdiqləyir. Prezident İlham Əliyev Serbiyadakı investisiya iqliminə toxunaraq, onun müsbət olduğunu vurğulayaraq, bunun xarici investorlar üçün əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirdi: “Bu elektrik stansiyasının yaradılması prosesi məhz Serbiyada mövcud olan investisiya - sərmayə imkanlarına söykənir. Çünki əgər investisiya iqlimi müsbət olmasaydı, Serbiya xarici investorlar üçün o qədər də cəlbedici olmazdı. Məhz aparılan islahatlar nəticəsində bir çox ölkələr, o cümlədən Azərbaycan Serbiyaya böyük həcmdə sərmayə qoymağa hazırdır”.
Ümumiyyətlə, enerji əməkdaşlığı artıq nəzərəçarpacaq nəticələrə malikdir. Serbiyaya Azərbaycan qazının tədarükü 2024-cü ilin fevral ayında Serbiya-Bolqarıstan birləşdiricisi vasitəsilə başlayıb. Əvvəlcə həcm ildə 400 milyon kubmetrə qədər idi. Tərəflər indi bunu bir milyard kubmetrə çatdırmağı planlaşdırırlar. Bu, Serbiyanın daxili tələbatının əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edəcək və ənənəvi marşrutlardan asılılığı azaldacaq.
Son illərdə Azərbaycan Avropaya etibarlı enerji təchizatçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Ötən il qaz ixracı 25 milyard kubmetri keçib, təxminən 13 milyard kubmetr isə Avropa istehlakçılarına çatıb. Bu baxımdan, Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, ümumilikdə iki ölkə arasında enerji münasibətləri hazırda çoxşaxəli formatda inkişaf edir: "Bir müddət bundan əvvəl biz Serbiyaya təbii qazın ixracına başlamışıq və bu gün qərara gəldik ki, ixracın həcmini artıracağıq. İndi Serbiya ixrac ediləcək qazı da elektrik enerjisinə çevirərək, artıq təmiz elektrikin əldə edilməsinə də nail olacaq. Bu, həm Serbiya bazarı üçün və gələcəkdə ixrac üçün də imkanlar yaradacaq. Bu gün Azərbaycanın energetika sahəsində ixrac potensialı 2 giqavata bərabərdir. Bu rəqəm artacaq. Çünki biz indi bir çox bərpaolunan enerji stansiyalarının tikintisi ilə məşğuluq və bu sahədə də Serbiya ilə əməkdaşlıq etməyə hazırıq. Biz 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücünü əldə edəcəyik və bunun böyük hissəsi ixraca gedəcək. Bunun üçün bizim yeni və daha genişhəcmli transmissiya imkanlarımız olmalıdır. Çünki bizim əsas ixrac istiqamətimiz Avropa məkanıdır”.
İki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız qazla məhdudlaşmır, iqtisadi əlaqələr genişlənir. Xidmət ticarəti 2012-ci ildən bəri on altı dəfə artıb. Artıq əlli yeddi sənəd imzalanıb və bu da sabit müqavilə çərçivəsi yaradır. May ayında Bakı ilə Belqrad arasında birbaşa uçuş həyata keçiriləcək. Bu, tərəfdaşlığın insanlar və müəssisələr arasında gündəlik qarşılıqlı əlaqələrə çevrilməsini simvolizə edir. Serbiya Azərbaycanda keçiriləcək investisiya forumunda iştirakını təsdiqləyib və Bakı Belqradda keçiriləcək EXPO 2027-də iştirak edəcək.
Beləliklə, Serbiyaya rəsmi səfər Prezident İlham Əliyevin strategiyasının konkret nəticələr verdiyinin daha bir təsdiqi oldu. Azərbaycan sadəcə dəyişən dünyaya uyğunlaşmır, o, öz ətrafında davamlı əlaqələr məkanı yaradır. Serbiya ilə münasibətlər düşünülmüş xarici siyasətin real layihələrə, investisiyalara və uzunmüddətli əməkdaşlığa necə çevrildiyinin parlaq nümunəsidir.
Hicran Hüseynova,
Milli Məclisin komitə sədri, professor
jpg_1771314952.jpg)
