BMT-nin Baş katibi bazar ertəsi günü beynəlxalq hüququn “cəngəllik qanunları” ilə əvəzlənməsi təhlükəsi barədə xəbərdarlıq edib və dünya güclərini sülhün, ədalətin, çoxtərəfli əməkdaşlığın təməli kimi beynəlxalq hüquqa yenidən sadiq qalmağa çağırıb.
AZƏRTAC təşkilatın məlumatına istinadla xəbər verir ki, Antonio Quterreş yanvar ayında BMT Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik edən Somali tərəfindən çağırılan yüksəksəviyyəli açıq müzakirələrdə çıxış edib.
Müzakirələrin mövzuları münaqişələrin çoxalması, qlobal gərginliyin artması və beynəlxalq qurumlara və qaydalara inamın azalması ilə əlaqədar olub. Diqqətə çatdırılıb ki, bu gərginliklər hətta BMT müharibələrin qarşısını almaq və əzabları azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş prinsipləri müəyyən edən təsis Nizamnaməsinin qəbul edilməsinin 80 illiyini qeyd etdiyi bir vaxtda baş verir. Quterreş BMT Nizamnaməsini beynəlxalq nizamın “döyünən ürəyi” adlandırıb və bildirib ki, qanunun aliliyi qlobal sülhün və təhlükəsizliyin təməl daşıdır.
Onun sözlərinə görə, Nizamnamə səksən ildir ki, Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi, Cenevrə Konvensiyaları və digər əsas hüquqi sənədlərlə birlikdə bəşəriyyətə başqa bir dünya müharibəsindən qaçmağa və saysız-hesabsız münaqişələrin qurbanlarını azaltmağa kömək edib. Bununla belə, Baş katib beynəlxalq hüquqla bağlı öhdəliklərin getdikcə daha çox qulaqardına vurulduğunu qeyd edib.
“Dünyada qanunun aliliyi cəngəllik qanunu ilə əvəz olunur", - deyən Quterreş, həmçinin diqqəti BMT Nizamnaməsinin və beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulması kimi təsvir etdiyi hərəkətlərə, o cümlədən qanunsuz güc tətbiqi, mülki infrastruktura hücumlar, insan hüquqlarının pozulması və həyat qurtaran humanitar yardımın rədd edilməsinə çəkib. BMT-nin rəhbəri xəbərdarlıq edib ki, bu cür pozuntular təhlükəli presedentlər yaradır, cəzasızlığı təşviq edir və millətlər arasında etimadı sarsıdır.
Baş katib bildirib ki, kiçik və daha az güclü ölkələr, xüsusən də tarixi bərabərsizliklərdən və müstəmləkəçilik mirasından təsirlənən ölkələr üçün beynəlxalq hüquq bərabərhüquqlu münasibət, suverenlik, ləyaqət və ədalət vəd edən bir xilasedici xətdir. O əlavə edib ki, güclü ölkələr üçün bu, fikir ayrılığı, bölünmə və açıq münaqişə dövründə nəyin məqbul, nəyin isə məqbul olmadığını müəyyən edən bir səddir. Quterreş bütün üzv dövlətlər üçün məcburi qərarlar qəbul etmək və beynəlxalq hüquqa əsasən güc tətbiqinə icazə vermək üçün Nizamnamə ilə səlahiyyətləndirilmiş yeganə orqan olan Təhlükəsizlik Şurasının unikal məsuliyyətini vurğulayıb.
BMT-nin Baş katibi gələcək fəaliyyət üçün üç prioritet sahəni qeyd edib.
Birincisi, ölkələr Nizamnamə çərçivəsində götürdükləri öhdəlikləri yerinə yetirməli, o cümlədən mübahisələri dinc yolla həll etməli, insan hüquqlarının qorunmasına və dövlətlərin suveren bərabərliyinə hörmətlə yanaşmalıdır.
İkincisi, mübahisələri həll etmək üçün dinc vasitələrdən - danışıqlar, vasitəçilik və məhkəmə yolu ilə həll etməklə yanaşı, regional təşkilatlarla daha güclü tərəfdaşlıqdan istifadə etmək, bərabərsizliyin və təcridin köklü səbəblərini aradan qaldırmaq üçün inkişafa daha çox investisiya qoymaq lazımdır.
Üçüncüsü, ədalətli, müstəqil məhkəmə proseslərinin zəruriliyi nəzərə alınmalıdır. Baş katib Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (BƏM) də daxil olmaqla müstəqil məhkəmələrə və tribunallara daha çox etibar etməyə və beynəlxalq cinayət ədalətinə daha güclü dəstək verməyə çağırıb.
