Dünya sürətlə dəyişir. Bir vaxtlar inkişafın əsas göstəricisi təbii sərvətlər, iri sənaye müəssisələri və istehsal gücü hesab olunurdusa, bu gün dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini müəyyənləşdirən amillər sırasına bilik, innovasiya, rəqəmsal texnologiyalar və insan kapitalı da daxil olub. Süni intellektdən rəqəmsal dövlət xidmətlərinə, yüksək texnologiyalardan elmi tədqiqatların kommersiyalaşdırılmasına qədər geniş bir sahəni əhatə edən yeni reallıq ölkələr qarşısında mühüm vəzifələr qoyur. Rəqəmsal keçid artıq seçim deyil, zamanın çağırışıdır. Azərbaycan dövləti də bu çağırışa özünün sistemli inkişaf modeli ilə cavab verir.
Son illər ölkəmizdə rəqəmsallaşmanın dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilməsi təsadüfi deyil. Məqsəd yalnız ayrı-ayrı xidmətləri elektron formata keçirməklə məhdudlaşmır. Rəqəmsal transformasiya dövlət idarəçiliyi və iqtisadiyyatla yanaşı, təhsil, elm, biznes və vətəndaş xidmətləri də daxil olmaqla, cəmiyyətin bir çox sahəsini əhatə edir. Bu baxımdan, sentyabrın 14-də Prezident İlham Əliyevin Bakıda Elm və Təhsil Nazirliyinin Yüksək Texnologiyalar Parkında qurulan "SABAH.city" innovasiya şəhərciyinin birinci mərhələsinin açılışında iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
"SABAH.city", sadəcə, yeni tikililərdən və müasir infrastruktura malik ərazidən ibarət deyil. Burada əsas ideya elm, təhsil, texnologiya və biznes arasında birbaşa əlaqənin qurulmasıdır. Başqa sözlə, universitet auditoriyasında yaranan ideyanın laboratoriyada tədqiqata, oradan startapa, daha sonra isə real iqtisadi məhsula çevrilməsi üçün vahid ekosistem formalaşdırılır. Bu model Azərbaycanın bilik iqtisadiyyatına keçidini sürətləndirməyə, innovativ düşüncəli yeni nəslin imkanlarını genişləndirməyə hesablanıb.
Layihə ümumilikdə 20 hektar ərazidə icra olunacaq. Birinci mərhələ 5 hektardan çox ərazini və 20 min kvadratmetr tikili sahəsini əhatə edir. Tikinti işlərinə ötən ilin oktyabrında başlanılıb və bir-biri ilə əlaqələndirilmiş dörd korpusdan ibarət kompleks yaradılıb. Şəhərcikdə restoranlar, market, tədbirlər zalı ilə yanaşı, basketbol və futbol meydançaları, iki padel kortu, açıq istirahət zonaları, piyada və velosiped zolaqları, parklanma sahələri də təşkil edilib. Lakin layihənin əsl miqyasını onun fiziki infrastrukturu deyil, burada yaradılan intellektual mühit göstərir. "SABAH.city"də Bakı Dövlət Universitetinin, Azərbaycan Texniki Universitetinin və Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin mühəndislik, informasiya texnologiyaları və tətbiqi elmlər istiqamətlərində təhsil alan 1500-dən çox tələbəsinin tədrisə və praktiki fəaliyyətə cəlb olunması nəzərdə tutulur. Şəhərcik tam fəaliyyətə başladıqdan sonra gündəlik ziyarətçi sayının təxminən 3 min nəfərə çatacağı gözlənilir.
Burada diqqətçəkən əsas məqamlardan biri tələbənin yalnız nəzəri bilik alan tərəf kimi deyil, innovasiya prosesinin birbaşa iştirakçısı kimi nəzərdə tutulmasıdır. Universitet, laboratoriya, texnologiya şirkəti və startap eyni mühitdə fəaliyyət göstərdikdə təhsillə əmək bazarı arasındakı məsafə də azalır. Gənc mütəxəssis universiteti bitirdikdən sonra ilk dəfə real layihə ilə qarşılaşmır, əksinə, təhsil aldığı dövrdən onun içərisində olur. Bu isə müasir iqtisadiyyatın tələb etdiyi çevik, yaradıcı və texnoloji bacarıqlara malik insan kapitalının yetişdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
"SABAH.city"də üç universitet tərəfindən yaradılan ümumilikdə 13 tədris və tədqiqat laboratoriyası fəaliyyət göstərəcək. Bu laboratoriyalarda süni intellekt, robototexnika, kompüter elmləri, kibertəhlükəsizlik, biotexnologiya, nanobiologiya, nanofizika, kimya, telekommunikasiya və digər prioritet elmi-texnoloji istiqamətlər üzrə tədqiqat və tətbiqi fəaliyyət nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, 12 startapın yerləşdiyi kovorkinq zonası və yerli, beynəlxalq texnologiya şirkətləri, korporativ tədqiqat və inkişaf mərkəzləri, eləcə də innovasiya ekosisteminin digər iştirakçıları üçün 22 ofis sahəsi yaradılıb. Birinci mərhələyə 3 ali təhsil müəssisəsi, 8 texnologiya və innovasiyayönümlü şirkət və 12 startap olmaqla ümumilikdə 23 əsas ekosistem iştirakçısı cəlb edilib.
Şəhərcikdə ASAN Süni İntellekt Mərkəzinin - "ASAN AI Hub"ın yaradılması isə Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyasının digər mühüm istiqamətini önə çıxarır. Mərkəzin məqsədi süni intellekt sahəsində innovativ təşəbbüsləri dəstəkləmək, tədqiqatçıları, dövlət qurumlarını, özəl sektoru və fərdi istifadəçiləri vahid rəqəmsal platformada bir araya gətirmək, dövlət, biznes və təhsil müəssisələri arasında əməkdaşlığı gücləndirməkdir. Artıq burada 50 süni intellekt həlli təqdim olunub. Mərkəz ölkədə fəaliyyət göstərən səkkiz universitet, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, həmçinin Çinin Sinxua, Böyük Britaniyanın Oksford və Türkiyənin Boğaziçi universitetləri daxil olmaqla xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq əlaqələri qurub.
İnnovasiyanın iqtisadi nəticəyə çevrilməsi baxımından startapların dəstəklənməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. "ASAN xidmət"in "INNOLAND" İnkubasiya və Akselerasiya Mərkəzindən indiyədək 150 startap yararlanıb, onlardan dördü xarici investorlar tərəfindən satın alınıb. Eyni zamanda "Süni İntellekt Assistent" platforması "ASAN xidmət"in müxtəlif fəaliyyət istiqamətləri barədə məlumatın sürətli və adi söhbət formatında əldə olunmasına, təhlil və proqnozlaşdırmaya imkan yaradır.
Bütün bunlar ölkədə son dövrdə rəqəmsallaşma istiqamətində atılan addımların ümumi məntiqi ilə üst-üstə düşür. Prezident İlham Əliyevin 27 fevral 2026-cı il tarixli fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasının yaradılması rəqəmsal transformasiyanın vahid mərkəzdən əlaqələndirilməsi üçün yeni institusional mexanizm formalaşdırdı. Həmin gün dövlətimizin başçısının sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026-2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı" da təsdiqləndi. Sənəd müasir texnologiyaların tətbiqinin, yerli istehsal potensialının genişləndirilməsinin, dövlət idarəetməsi və infrastrukturun rəqəmsallaşdırılmasının dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli inkişafın mühüm şərtlərindən biri kimi müəyyənləşdirildiyini göstərir.
Rəqəmsal İnkişaf Şurasına Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın sədrlik etməsi bu sahəyə verilən yüksək önəmin göstəricisidir. İyunun 29-da şuranın ilk iclasında Mehriban Əliyeva qarşıdakı üç il üçün rəqəmsallaşma, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və innovasiya ekosisteminin inkişafını əhatə edən konkret yol xəritəsinin müəyyənləşdirildiyini vurğulayıb. Birinci vitse-prezidentin qeyd etdiyi kimi, məqsəd yalnız yeni texnologiyaları tətbiq etmək deyil, həm də iqtisadi inkişafa güclü təkan vermək, müasir innovasiya ekosistemi yaratmaq, yerli və xarici investisiyaları cəlb etmək, startapları dəstəkləmək və daha səmərəli dövlət idarəetmə sistemi formalaşdırmaqdır.
Mehriban Əliyevanın "Süni intellekt artıq gələcəyin deyil, bu günün əsas inkişaf amilidir" fikri əslində yeni dövrün mahiyyətini dəqiq ifadə edir. Bu gün süni intellekt iqtisadi üstünlük vasitəsi olmaqla yanaşı, dövlət idarəçiliyindən təhlükəsizliyə qədər çoxsaylı sahələrdə mühüm rol oynayır. Buna görə də Azərbaycanın qarşısında duran məqsəd texnologiyanın sadəcə istifadəçisi olmaq deyil, onun yaradıldığı, inkişaf etdirildiyi və iqtisadi dəyərə çevrildiyi ekosistemi qurmaqdır.
Prezident İlham Əliyevin "SABAH.city" innovasiya şəhərciyinin birinci mərhələsinin açılışında iştirakı da dövlət səviyyəsində bu istiqamətə verilən diqqətin növbəti ifadəsidir. Azərbaycanın qarşısında duran hədəf artıq yalnız rəqəmsal xidmətlərin sayını artırmaq deyil. Məqsəd rəqəmsal dövlət, innovativ iqtisadiyyat, güclü elmi mühit və rəqabətqabiliyyətli insan kapitalını vahid inkişaf modelində birləşdirməkdir.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
