Dərman bitkisi olan çoxillik şirinbiyan (və ya sadəcə biyan) dünyanın bir neçə coğrafiyasında, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılıb. Boyu 0,6-0,8 və bəzən 1 metrə çatır. Torpağın 2-7 metr dərinliyinə işləyən biyanın kökləri və kökümsov yumruları oduncağından da faydalıdır. Mayda bənövşəyi rəngdə paxlavari çiçək açmağa başlayır, kiçik lobya qınına bənzər meyvələri sentyabrdan etibarən yetişir.
Nahaq yerə ona "Azərbaycanın jenşeni" demirlər. Ölkəmizdə bitən şirinbiyan çox faydalı dərman bitkisidir. Onun oduncağından, köklərindən, kök yumrularından xalq təbabətində öskürəyə, göyöskürəyə qarşı, bronxların, mədənin, ağ ciyərin, qara ciyərin, böyrəyin bir çox xəstəliklərinə qarşı çarə kimi istifadə olunur. Elmi təbabətdə isə bir çox xəstəliklərin müalicəsi və immunitetin möhkəmləndirilməsi üçün ondan təsirli dərmanlar hazırlanır.
Min bir dərdin dərmanı olan şirinbiyan ölkəmizdə hər tərəfdə - çay sahillərndə, dərə və düzənliklərdə, bağlarda, həyətyanı və əkin sahələrində alaq otu kimi öz-özünə bitir, hətta bəzən cəngəlliklər əmələ gətirir, baxmayaraq ki, bəzi ölkələrdə onu mədəni bitki kimi əkib-becərirlər.
Çoxillik yabanı çılpaq biyan ilin müxtəlif vaxtlarında toplanır, keyfiyyətli dərman xammalı olaraq istifadə edilir. Xammalın təkrar toplanması 8 ildən bir aparılmalıdır ki, həm kök yumruları tam yetişsin, həm də bitkinin nəsli tükənməsin. Hələ ki bizdə bu ehtiyatlar çoxdur. Onu xammal kimi toplayıb satışa çıxarmaqla bəzi rayonlarımızın kənd adamları fayda götürə bilirlər.
Mən Salyanın Arbatan kəndində yaşayıram. Kəndimizin çöllərində, tarla kənarlarında biyan cəngəlliklərini, necə deyərlər, yarıb keçmək olmur. Bir neçə il əvvələ qədər kənd camaatı biyanı ilkin emal edərək xüsusən qardaş Türkiyədən gələn alıcılara satırdılar. Lakin nədənsə bu iş davamlı olmadı. Kaş ki, "Azərbaycan jenşeni" kənd sakinlərinə yenə də qazanc gətirərdi. Bu hamıya faydalı olardı - alana da, satana da.
Rəsul QASIMOV,
Salyan rayonunun Arbata kənd sakini
