Azərbaycan Respublikasının xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədov, ABŞ dövlət katibinin siyasi məsələlər üzrə müavini Alison Huker və Ermənistanın xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan arasında üçtərəfli görüş baş tutub.

Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, tarixi Vaşinqton Sammitinin birinci ildönümünə təsadüf edən görüş Azərbaycan ilə Ermənistan arasında normallaşma prosesinə həsr olunub.

Görüş zamanı tərəflər “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” (TRIPP) təşəbbüsü ilə bağlı son vəziyyəti müzakirə edib, maneəsiz regional bağlantının, iqtisadi inkişafın və davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində növbəti addımları nəzərdən keçiriblər. Tərəflər, həmçinin Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədin delimitasiyası üzrə davam edən prosesə dair fikir mübadiləsi aparıb, əldə olunmuş razılaşmalar əsasında bu istiqamətdə praktiki işlərin davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinə və sülh prosesinin davamlı şəkildə həyata keçirilməsinə dəstək verən etimad quruculuğu tədbirlərinə xüsusi diqqət yetirilib.

Tərəflər Vaşinqton Sammitinin birinci ildönümündə üçtərəfli görüşə ev sahibliyi etdiyinə görə ABŞ tərəfinə minnətdarlıqlarını ifadə edib və əldə olunmuş öhdəliklərin konkret nəticələrə çevrilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sosial media hesablarında Naxçıvan səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb.

AZƏRTAC “Qədim diyarımız Naxçıvan!” sərlövhəsi ilə yayımlanan videoçarxı təqdim edir.

Biz Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni idarəetmə sisteminin üstünlüklərini gördük.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində səsləndirib.

Dövlətimizin başçısı əlavə edib: “Əminəm ki, artıq orada yaşayan 90 mindən çox insan da bunu görür. Eyni idarəetmə - Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi Naxçıvanda da tətbiq olundu”, - deyə dövlətimizin başçısı əlavə edib.

Naxçıvan, azad olunmuş ərazilər - Şərqi Zəngəzur, Qarabağ vahid konsepsiya əsasında inkişaf etməlidir. AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində deyib.

Azad edilmiş bütün ərazilərdə şəhərlərin Baş planlarının təsdiqləndiyini xatırladan dövlətimizin başçısı qeyd edib: “Mən göstəriş verdim ki, Naxçıvan şəhərinin də Baş planı işlənilsin, hazırlansın, - bu gün mənə təqdim edilmişdir, - şəhərin inkişafı, müasir infrastrukturun yaradılması ilə bağlı əlavə tədbirlər görülsün”.

Ordubad rayonunda su elektrik stansiyasının tikintisi nəzərdə tutulur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.

Bu yaxınlarda bütövlükdə Naxçıvanın inkişafına dair Dövlət Proqramının qəbul edildiyini, suvarma ilə bağlı tədbirlər planı tərtib olunduğunu xatırladan dövlətimizin başçısı deyib: “Mən buraya böyük heyət ezam etdim, bütün məsələlər təhlil olundu və işlərə başlanıldı”.

Təbii ki, Zəngəzur dəhlizini - bu ideyanı və bu təşəbbüsü biz irəli sürəndə, ilk növbədə, nəqliyyat seqmenti nəzərdə tutulurdu. Amma biz bu gün buna daha geniş baxırıq.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində deyib.

Dövlətimizin başçısı buna misal olaraq bildirib: “Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana Ermənistan ərazisindən elektrik xətlərinin çəkilməsi layihəsi bizdə hazırdır”.

Yerləşdiyimiz bölgədə bizdən başqa bu qədər enerji ilə, istər neft-qaz, istər elektrik enerjisi ilə təmin olunan ikinci ölkə yoxdur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində söyləyib.

“Qonşu ölkələrə ixrac imkanlarımızı genişləndirərək biz, eyni zamanda, Avropa bazarına da çıxacağıq. Çünki biz indi Avropaya neftimizlə, qazımızla çıxmışıq. Ancaq biz elektrik enerjisi ilə də çıxmaq istəyirik”, - deyə dövlətimizin başçısı qeyd edib.

Əlbəttə ki, buradan (Zəngəzur dəhlizindən – red.) keçən tutaq ki, 15 milyon ton, bəlkə daha çox yük daha böyük canlanmaya gətirib çıxaracaq.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.

“Daha çox iş yerləri açılacaq, iqtisadi fəallıq artacaq və Naxçıvan deyə bilərəm ki, əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərinin birinə çevriləcəkdir. Bu, tam mümkündür”, - deyə dövlətimizin başçısı əlavə edib.

Bir çox beynəlxalq qurum, bəzi ölkələr bu yola maraq göstərir, xüsusilə Azərbaycan dəmir yollarının Naxçıvan seqmentinə. Onlardan biri Avropa İttifaqıdır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində söyləyib.

Dövlətimizin başçısı deyib ki, Avropa İttifaqının nümayəndələri Naxçıvana ezam edilmişdir. Burada yerlərdə vəziyyətlə tanış olmuşlar və onlar da bu dəhlizin iştirakçıları olmaq istəyirlər.

Bu gün Horadiz–Ağbənd avtomobil yolu demək olar ki, hazırdır. Bir sıra xırda məsələlər qalıb. Dəmir yolunun tikintisi də sürətlə gedir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.

Dövlətimizin başçısı qeyd edib ki, biz bu layihəni hər an sürətləndirə bilərik. Sadəcə olaraq, Ermənistan hissəsi hazır olmadığı üçün buna lüzum görmürük.

Zəngəzur dəhlizinin yaradılması bildiyiniz kimi, bizim təşəbbüsümüz olub. Azərbaycanın əsas hissəsini onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirmək bizim çoxdankı arzumuz olub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində deyib.

Dövlətimizin başçısı qeyd edib: “Biz bu hədəfə doğru inamla və çox böyük məharətlə addımlayırdıq, yaxınlaşırdıq və artıq yaxınlaşmışıq”.

Naxçıvanda Günəş enerjisinin potensialı çox böyükdür. Aparılan monitorinq və dəqiq təhlil əsasında Günəş elektrik enerjisinin istehsalı üçün Azərbaycan ərazisində ən əlverişli məkan Naxçıvandır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.

Artıq 600 hektardan çox ərazinin müəyyənləşdirildiyini deyən dövlətimizin başçısı orada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının inşa ediləcəyini diqqətə çatdırıb.

Lənkəranda açıq sahədə yanğın başlayıb.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, yanğın hadisəsi rayonun Separadi kəndi ərazisində baş verib.

Dərhal əraziyə FHN-in Lənkəran yanğından mühafizə hissəsinin texnikası və canlı qüvvəsi cəlb olunub. Yanğının söndürülməsi və ətraf ərazilərə keçməməsi üçün müvafiq tədbirlər görülür.

Yanğının hansı səbəbdən baş verdiyi araşdırılır.

Bu gün yerləşdiyimiz regionda əgər elektrik enerjisi ilə problemi olmayan nadir ölkələr varsa, Azərbaycan onların sırasında birincidir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində söyləyib.

“Çünki bu və ya digər səbəblər üzündən bölgəmizdə enerji böhranı yaşanmaqdadır və bu böhran dərinləşə bilər. Həm bölgəmizdə gedən müharibələr, həm artan risklər, enerji daşıyıcılarının nəqli ilə bağlı nəqliyyat zəncirlərinin qırılması və digər amillər. İstisna edilmir ki, gələcəkdə yeni xoşagəlməz hadisələr baş verməsin”, - deyə dövlətimizin başçısı vurğulayıb.

Naxçıvan Muxtar Respublikası hərtərəfli inkişaf edir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.

Prezident kimi Naxçıvana 17 dəfə səfər etdiyini deyən dövlətimizin başçısı vurğulayıb: “Hər səfərimin də böyük mənası və gözəl nəticələri vardır. Bu illər ərzində bir çox önəmli layihələr icra olundu, Naxçıvanın ümumi inkişafı təmin edildi”. 

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölgədə söz sahibidir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində deyib.

Dövlətimizin başçısı, həmçinin Naxçıvanda hərbi potensialın gündən-günə gücləndirildiyini və bundan sonra da gücləndiriləcəyini bildirib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına müsahibə verib.

AZƏRTAC müsahibəni təqdim edir.

Jurnalist: Xoş gördük, cənab Prezident. Əvvəlcə sıx qrafikinizə rəğmən, müsahibəyə vaxt ayırdığınız üçün təşəkkür etmək istərdim. İcazənizlə, suallara keçərdik.

Prezident İlham Əliyev: Buyurun.

Jurnalist: Bu Sizin Naxçıvana 17-ci səfərinizdir və bu səfər çərçivəsində də olduqca mühüm tədbirlərə şahidlik etdik. Ümumilikdə səfərin təfərrüatlarını, yekunlarını və nəticələrini necə qiymətləndirmək olar?

Prezident İlham Əliyev: Əslində, səfərim və səfər zamanı iştirak etdiyim tədbirlər özlüyündə bir göstəricidir. Bir daha göstərir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası hərtərəfli inkişaf edir. Qeyd etdiyiniz kimi, mən Prezident kimi 17-ci dəfədir ki, Naxçıvana səfər edirəm və hər səfərimin də böyük mənası və gözəl nəticələri vardır.

Bu illər ərzində bir çox önəmli layihələr icra olundu, Naxçıvanın ümumi inkişafı təmin edildi. Bugünkü tədbirlər də bir növ görülən işlərin davamıdır və təbii ki, bundan sonra da lazımi qərarlar veriləcək və Naxçıvanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafı təmin ediləcək.

Bu illər ərzində, əlbəttə ki, ilk növbədə Naxçıvanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi məsələsi prioritet məsələlər sırasında idi. Bu istiqamətdə də böyük işlər görüldü və bu gün bayrağın təqdimetmə mərasimində bir daha Naxçıvanın hərbi gücü özünü göstərdi, həm texnika ilə təchizat, - özü də ən müasir texnika ilə, – həm də yeni komando qüvvələrinin yaradılması. Bu da Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində son vaxtlar müşahidə olunan mənzərədir.

Bildiyiniz kimi, Naxçıvanda mənim Sərəncamımla Əlahiddə Ordu yaradılmışdır. Bu ordu, təbii ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Ancaq Naxçıvanın spesifikası, coğrafiyası, Azərbaycanla, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə coğrafi bağlantısının olmaması, əlbəttə ki, bu diyarın - muxtar respublikanın təhlükəsizliyinə daha böyük diqqət göstərməyimizə gətirib çıxardı və bu, daim belədir. Ona görə bu, birinci şərtdir. Bu gün qeyd etdiyim kimi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölgədə söz sahibidir. O cümlədən Naxçıvanda hərbi potensial gündən-günə gücləndirilir və gücləndiriləcək.

Digər tədbirlərə gəldikdə, əlbəttə ki, burada xüsusilə iş yerlərinin yaradılması ilə bağlı görülən və görüləcək işləri qeyd edə bilərəm. Bu gün Naxçıvan Sənaye Parkının təməli qoyuldu. Azərbaycanda mənim göstərişimlə bir çox sənaye parkları yaradılmışdır və onların arasında ərazi nöqteyi-nəzərindən Naxçıvan Sənaye Parkı Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikincidir. Dediyim kimi, təməl daşı qoyuldu və əminəm ki, tezliklə bu Sənaye Parkında artıq praktiki işlər başlanacaqdır.

Eyni zamanda, bu Parkın tərkib hissəsi olaraq 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyası inşa ediləcək. Onu bildirməliyəm ki, bu gün Naxçıvanın generasiya gücü təqribən 200 meqavatdır. Təkcə bir stansiya bunu 1,5 dəfə artıracaq. Təbii ki, bu stansiyanın iki məqsədi var: birincisi, Naxçıvan Muxtar Respublikasını dayanıqlı enerji ilə təmin etmək, ikincisi, ixrac məsələləridir.

Bu gün yerləşdiyimiz regionda əgər elektrik enerjisi ilə problemi olmayan nadir ölkələr varsa, Azərbaycan onların sırasında birincidir. Çünki bu və ya digər səbəblər üzündən bölgəmizdə enerji böhranı yaşanmaqdadır və bu böhran dərinləşə bilər. Həm bölgəmizdə gedən müharibələr, həm artan risklər, enerji daşıyıcılarının nəqli ilə bağlı nəqliyyat zəncirlərinin qırılması və digər amillər. İstisna edilmir ki, gələcəkdə yeni xoşagəlməz hadisələr baş verməsin. Ona görə burada Azərbaycanın xüsusi rolu danılmazdır. Biz elə etməliyik ki, Naxçıvanın davamlı və dayanıqlı enerji təminatı heç vaxt pozulmasın.

Bu məqsədlər üçün vaxtilə yenə də mənim təşəbbüsümlə biz İran İslam Respublikası ilə qaz mübadiləsi sazişini imzaladıq. Bu sazişə əsasən, İrandan Azərbaycana qaz kəməri çəkilmişdir və eyni zamanda, Azərbaycanın Astara rayonundan İran ərazisinə qaz nəqli təmin edilmişdir. Yəni biz Naxçıvanı mübadilə yolu ilə 100 faiz qazla təmin etdik.

Bununla paralel olaraq, qazlaşmanı apardıq. Artıq neçə ildir ki, - təqribən deyə bilərəm, bəlkə 15 il, bəlkə ondan da çox, - Naxçıvanda qazlaşma 100 faizdir. Azərbaycanda ümumilikdə qazlaşmanın səviyyəsi 96 faizdir, bu da çox böyük rəqəmdir. Ancaq Naxçıvanda bu, artıq 100 faizdir. Yəni bu da enerji təhlükəsizliyinə yönəlmiş bir addım idi.

Burada bir çox su və Günəş elektrik stansiyaları, modul tipli elektrik stansiyası inşa edilmişdir. Yəni enerji təhlükəsizliyi fiziki təhlükəsizlikdən sonra ikinci vacib amildir. Bu gün dediyim kimi, həm 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının təməli qoyuldu və 50 meqavat gücündə iki Günəş elektrik stansiyasının tikintisi ilə tanış oldum.

Naxçıvanda Günəş enerjisinin potensialı çox böyükdür. Aparılan monitorinq və dəqiq təhlil əsasında Günəş elektrik enerjisinin istehsalı üçün Azərbaycan ərazisində ən əlverişli məkan Naxçıvandır. Buna görə artıq 600 hektardan çox ərazi müəyyən edildi və orada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyaları inşa ediləcək.

Sevindirici hal ondan ibarətdir ki, bizdə bərpaolunan enerji növlərinin yaradılması ilə bir qayda olaraq, özəl sektor məşğuldur. Mənə bu gün təqdim edilən məlumat onu göstərir ki, bu layihələr iqtisadi cəhətdən, yəni gəlirlilik nöqteyi-nəzərindən investorlar üçün cəlbedicidir.

Yəni burada həm Azərbaycanda investisiya iqliminin müsbət olması, eyni zamanda, bərpaolunan enerji növlərinin inkişafına dövlət dəstəyi və bütövlükdə bizim artan potensialımız, o cümlədən ixrac imkanlarımız mühüm rol oynayır. Çünki qeyd etdiyim kimi, bu gün Naxçıvan elektrik enerjisi ilə təminat baxımından tam sığortalıdır.

Dediyim 200 meqavat generasiya gücü Naxçıvanın bugünkü tələbatından artıqdır. Amma biz gələcəyə baxmalıyıq. Naxçıvanın sürətli inkişafı davam etdiriləcək, o cümlədən Dövlət Proqramının icrası nəticəsində. Bu Proqram da mənim Sərəncamımla qəbul edilmişdir. Naxçıvandan çox böyük həcmdə elektrik enerjisinin ixracı da nəzərdə tutulacaq.

Digər vacib sahə, – yəni o sahə də bu gün səfərimin proqramında öz əksini tapmışdır, – Naxçıvanın tarixi-mədəni abidələrinin qorunmasıdır. Bildiyiniz kimi, Naxçıvan çox zəngin tarixə və mədəniyyətə, o cümlədən memarlıq mədəniyyətinə malikdir. Naxçıvan qədim Atabəylər dövlətinin paytaxtı olub və o dövrə, ondan sonrakı dövrə aid olan bir çox abidələr dünya əhəmiyyətli abidələrdir.

Möminə xatun məqbərəsinin bərpası ilə bağlı görülən işlər bu gün mənə təqdim edildi. Eyni zamanda, digər tarixi-mədəni obyektlərin konservasiyası, qorunması və bərpası nəzərdə tutulur. Möminə xatun məqbərəsinin müəllifi məşhur naxçıvanlı memar Əcəmi Naxçıvaninin şərəfinə abidə ucaldıldı. O abidənin arxasında onun ölməz əsəri Möminə xatun məqbərəsi yerləşir.

Bütün bu məsələlər böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki təbii ki, sosial-iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi vacib məsələlərdir. Ancaq bütün bu görülən işlərin təməlində bizim milli kimliyimiz dayanır, milli ruhumuz dayanır, mədəniyyətimiz, dilimiz, ədəbiyyatımız, tariximiz dayanır. Azərbaycan xalqı xoşbəxt xalqdır. Biz tariximizlə, mədəniyyətimizlə, görkəmli şəxsiyyətlərimizlə fəxr edə bilərik.

Naxçıvan, eyni zamanda, Azərbaycana bir çox görkəmli şəxsiyyətlər bəxş edib. Naxçıvan Azərbaycan xalqına dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev kimi Ulu Öndər bəxş edib. Yəni bu bölgənin zəngin tarixi, bu bölgədə yaşayan insanların mərdliyi, doğma Vətənə bağlılığı və eyni zamanda, Naxçıvanın strateji yerləşməsi və imkanları, burada icra olunan və olunacaq layihələr bu gün təkcə Azərbaycan üçün deyil, – halbuki birinci növbədə Azərbaycan üçün, – geniş coğrafiya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Məsələn, əgər biz nəqliyyat dəhlizlərindən danışırıqsa, bu gün təbii ki, Naxçıvanın timsalında yeni nəqliyyat damarlarını görürük. Biz bunu yaradırıq. Bunu yaratmaq üçün bir çox işlər görülüb və görüləcək. Ona görə bu məsələlərə daim diqqət göstərilir və göstəriləcək.

Bu gün, eyni zamanda, sosial təminatla əlaqədar DOST Mərkəzinin açılışını qeyd edə bilərəm. Onun yanında “ASAN xidmət” mərkəzi dayanır. O da vaxtilə mənim göstərişimlə yaradılmışdır ki, insanlara daha gözəl xidmət göstərilsin.

Yəni proqramın tərkib hissəsinə baxmaq kifayətdir ki, burada hər kəs görsün ki, Naxçıvanın inkişafı reallıqdır. Onu da əlavə edə bilərəm ki, bu yaxınlarda - bir neçə ay bundan əvvəl qəbul edilmiş kənd təsərrüfatının inkişafına dair Dövlət Proqramında da Naxçıvanın xüsusi yeri var, payı var, lazımi vəsait nəzərdə tutulub. O cümlədən kənd təsərrüfatının inkişafı üçün vacib olan amil – suvarma layihələri icra edilir. Bir çox artezian quyuları qazılacaq, müasir suvarma sistemləri quraşdırılacaq. Bu gün suvarılmayan torpaqlara su veriləcək. Beləliklə, muxtar respublikanın inkişafı daha sürətli və hərtərəfli olacaq.

Jurnalist: Cənab Prezident, budəfəki səfər həm də yeni reallıqlar şəraitində baş tutur. Bu reallıqlardan ən ümdəsi yəqin ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır. Hansı ki, müharibədən dərhal sonra Siz onun mütləq açılacağını bəyan etmişdiniz, kimin onu istəyib-istəməməsindən asılı olmayaraq. İndi Naxçıvanın dəmir yolunun və Zəngəzur dəhlizinin bərpası və açılması ilə bağlı işlər hansı mərhələdədir?

Prezident İlham Əliyev: Zəngəzur dəhlizinin yaradılması bildiyiniz kimi, bizim təşəbbüsümüz olub. Azərbaycanın əsas hissəsini onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirmək bizim çoxdankı arzumuz olub. Biz bu hədəfə doğru inamla və çox böyük məharətlə addımlayırdıq, yaxınlaşırdıq və artıq yaxınlaşmışıq.

Təbii ki, yadınızdadır, İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatması ilə əlaqədar üçtərəfli bəyanat imzalanmışdır - Azərbaycan Prezidenti, Rusiya Prezidenti və Ermənistanın Baş naziri. Əslində, bu, Ermənistan üçün kapitulyasiya aktı idi, çünki Ermənistan təslim oldu. O vaxt hələ işğal altında olan, - müharibə yolu ilə hələ biz o bölgələri azad etməmişdik, – Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları bir güllə atılmadan bizə qaytarıldı. Təbii ki, Ermənistan bunu könüllü etməmişdir, biz onu məcbur etdik. Kimisə müharibə şəraitində məcbur edirsənsə, deməli, həmin o tərəf kapitulyasiyaya uğrayır. Yəni bu termində hər hansı bir alçaldıcı, yaxud da ki, təhqiramiz bir məna axtarmaq lazım deyil. Bu, sadəcə olaraq, reallıqdır. Biz tarixi həm olduğu kimi bilməliyik, həm unutmamalıyıq və tarixin təhrifinə, o cəhdlərə heç vaxt imkan verməməliyik. O vaxt - noyabrın 9-da Şuşa işğaldan azad olunandan sonra Rusiya Prezidentinin vasitəsilə üçtərəfli danışıqlar gedirdi. Mən qəti təkid edirdim ki, imzalanacaq bəyanatda Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirən dəhliz mütləq öz əksini tapmalıdır. Ermənistan tərəfi buna razılıq vermək istəmirdi. Ancaq onun o qədər də böyük alternativləri də yox idi. Müharibə davam etdirilsəydi, əlbəttə, biz də itkilər verəcəkdik, amma Ermənistan daha çox itki verəcəkdi. Çünki onların qoşunları demək olar ki, mühasirədə idi və onları məhv etmək faktiki olaraq tam mümkün idi. Ona görə bunu istəməsələr belə Ermənistan buna razılıq verdi və o bəyanat hamıya bəllidir, orada xüsusi bir bənd var.

Ancaq İkinci Qarabağ müharibəsindən keçən 5 il ərzində Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı heç bir praktiki addım atılmamışdır. Dəfələrlə biz bu məsələni həm Rusiyaya, həm Ermənistana çatdırırdıq ki, vaxt gedir, bu bəyanat, onun vacib hissəsi icra edilmir və bu, dözülməz haldır. Müxtəlif vaxtlarda müxtəlif cavablar alırdıq, bu barədə çox danışmaq istəmirəm. Fakt odur ki, Ermənistan bunu hər cür uzatmağa çalışırdı. Rusiya tərəfi isə ya bunu təmin edə bilmirdi, ya da ki, hansısa başqa səbəblər var idi. Yəni fakt o idi ki, keçən ilin avqust ayına qədər məsələ dondurulmuş vəziyyətdə idi.

Amerika Birləşmiş Ştatlarında bu məsələyə yaxınlaşmağa başlayanda, - təqribən keçən ilin yaz aylarından, yazın əvvəlində başlanmış təmaslar nəticəsində artıq bu prosesə start verilmişdir, - təbii ki, Ermənistan-Azərbaycan normallaşma prosesinə öz töhfələrini verməyə çalışırdılar, buna hazır olduqlarını bildirirdilər. Təbii ki, bizim bir neçə önəmli şərtimiz var idi, o cümlədən Zəngəzur dəhlizi.

Nəticə etibarilə 2025-ci il avqustun 8-də tarixi Vaşinqton Zirvə Görüşündə bu məsələ öz həllini tapdı. TRIPP adını daşıyan bu layihənin icrasına artıq start verilmişdir. Bu yaxınlarda, üç gün bundan qabaq - avqustun 8-də Prezident Trampla söhbət əsnasında bu məsələyə də toxunuldu və hər iki tərəf əminliyini vurğuladı ki, bu önəmli nəqliyyat layihəsi mütləq və tezliklə icra ediləcək. Yəni bu, məsələnin tarixçəsidir.

Eyni zamanda, İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatar-çatmaz biz dərhal həm dəmir yollarının, həm də avtomobil yollarının bərpasına başladıq, o cümlədən Naxçıvana doğru gedən yolların tikintisinə. Bu gün Horadiz–Ağbənd avtomobil yolu demək olar ki, hazırdır. Bir sıra xırda məsələlər qalıb. Dəmir yolunun tikintisi də sürətlə gedir. Biz bu layihəni hər an sürətləndirə bilərik. Sadəcə olaraq, Ermənistan hissəsi hazır olmadığı üçün buna lüzum görmürük. Çünki investisiyaları, sərmayələri daha vacib və təcili məsələlərin həllinə yönəltmək üçün.

Ancaq istənilən halda gələn il dəmir yolu da Ermənistan sərhədinə gəlib çatacaq. O ki qaldı, Naxçıvan dəmir yolunun tikintisinə, hazırda işlər gedir. Mənim göstərişimlə Nəqliyyat Nazirliyi bu işlə məşğuldur. Azərbaycan Dəmir Yolları Ordubad istiqamətində inşa işlərinə başlamışdır və olmayan hissələr yenidən tikiləcək. İki hissə mövcud deyildi, hər ikisi də Ermənistan sərhədinə yaxındır - biri Ordubad, ikincisi isə Sədərək rayonlarının ərazisindədir. Hər iki hissənin uzunluğu o qədər də böyük deyil, təqribən 3-5-7 kilometrdir. Qalan dəmir yolu isə prinsipcə işlək vəziyyətdədir və bu gün də ondan istifadə edilir və edilə bilər. Sadəcə olaraq, bu gün mövcud olan dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyəti 1,5 milyon tondur. İlkin mərhələ üçün Zəngəzur dəhlizinin və ümumiyyətlə, Şərq-Qərb dəhlizinin bir qolu olan bu yolun fəaliyyətə başlaması kifayətdir. Amma bizim istəyimiz ondan ibarətdir ki, bu nəqliyyat dəhlizindən ən azı 15 milyon ton yük keçsin. Onun üçün bu gün mövcud olan dəmir yolu yenidən qurulmalıdır, reabilitasiya edilməlidir. Bu gün mənə verilən məlumat və təqdimat çox vacib idi. Mənim də göstərişlərim ondan ibarət idi ki, vaxt itirmək lazım deyil, Azərbaycan öz vəsaiti hesabına bu dəmir yolunu tam işlək və 15 milyon ton yükaşırma qabiliyyətinə malik olan vəziyyətə çatdıra bilər və çatdırmalıdır.

Onu da bildirməliyəm ki, bir çox beynəlxalq qurum, bəzi ölkələr bu yola maraq göstərir, xüsusilə Azərbaycan dəmir yollarının Naxçıvan seqmentinə. Onlardan biri Avropa İttifaqıdır. Avropa İttifaqının nümayəndələri Naxçıvana ezam edilmişdir. Burada yerlərdə vəziyyətlə tanış olmuşlar və onlar da bu dəhlizin iştirakçıları olmaq istəyirlər.

Biz prinsip etibarilə buna etiraz etmirik. Bizim mövqeyimiz ondan ibarətdir ki, Azərbaycanın əsas hissəsində yerləşən ərazilərdə Azərbaycan Dəmir Yolları artıq bütün işləri yekunlaşdırır və burada hər hansı bir xarici iştiraka ehtiyac yoxdur. O ki qaldı, Naxçıvan dəmir yolunun reabilitasiyasına, burada prinsip etibarilə beynəlxalq konsorsium yaradıla bilər. Təbii ki, nəzarət paketi Azərbaycan dövlətinə məxsus olmaq şərti ilə beynəlxalq konsorsium investorlardan ibarət ola bilər və biz buna açığıq. Olmasa da, biz özümüz bu yolu çəkəcəyik. Bizim indi hansısa maliyyə problemlərimiz yoxdur. Olsaydı belə bu önəmli layihəyə hər zaman biz vəsait tapardıq. Amma biz hesab edirik ki, bu yolu beynəlxalq aktorlar və potensial yükgöndərənlər üçün daha cəlbedici etmək məqsədilə Naxçıvan dəmir yolu layihəsi məhz dediyim kimi, bir neçə şirkətdən ibarət konsorsium tərəfindən inşa edilə bilər.

Bu məsələ ilə bağlı bir neçə ölkədən bizə müəyyən mesajlar daxil olub. Hələ ki, bu barədə danışmaq istəmirəm. Sadəcə olaraq, konseptual nöqteyi-nəzərindən bu mümkündür. Ancaq onu da mən bu gün nəqliyyat nazirinə və Dəmir Yolu İdarəsinin rəisinə dedim, biz əlbəttə ki, buna açığıq, amma vaxt itirmək istəmirik. Çünki cənab Prezident Trampla son söhbət zamanı aydın oldu ki, Ermənistan ərazisində dəmir yolunun tikintisi bu il başlanmalıdır, orada cəmi 42 kilometr yoldur.

Naxçıvan ərazisində isə yeni texniki-iqtisadi əsaslandırma əsasında, - çünki tamamilə yeni texniki-iqtisadi əsaslandırma işlənilib, - yolun uzunluğu 194 kilometr olacaq. Əvvəllər daha qısa idi. Nə üçün daha uzundur? Çünki əvvəllər döngələr daha qısa idi və o xətti biz əsas götürsək, əgər tam necə var idi elə bərpa etsək, bu, 15 milyon ton yükü qaldıra bilməz. Ona görə yol daha uzun olacaq - 194 kilometr. Biz vaxt itirə bilmərik. Bizim vəsaitimiz də var bu il və gələn il. Ona görə yəqin ki, mənim sözlərim müxtəlif ünvanlara da çatacaq. Əgər kimsə bu layihədə iştirak etmək istəyirsə, vaxt itirməsin və tezliklə bizimlə artıq razılaşmaya gəlsin. Çünki bəzi bürokratik əngəllər, məsələlərin uzadılması, yəni bu bizim, Azərbaycanın üsuli-idarəsi deyil. Biz məsələləri müəyyənləşdiririk, qərar qəbul edirik, dərhal bunun icrasına başlayırıq.

Bu yolun əhəmiyyəti dediyim kimi, təkcə Azərbaycan üçün yox, geniş coğrafiya üçün olacaq. Çünki qeyd etdiyim kimi, bu, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olacaq. Eyni zamanda, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olacaq. Çünki bu gün Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi deyəndə adətən Rusiya-Azərbaycan-İran, yəni Astaraya keçid, Astara-Rəşt İran ərazisində layihə nəzərdə tutulur. Layihənin icrası bildiyimə görə, ya başlayıb, ya da ki, başlayacaq. Hər halda Azərbaycan ərazisində bu layihə hazırdır. Amma Zəngəzur dəhlizi açılandan sonra artıq Azərbaycandan İrana ikinci dəmir yolu xətti açılacaqdır. Məhz Zəngəzur dəhlizindən Naxçıvana girərək və Culfa dəmiryol məntəqəsindən İrana dəmir yolu var. Yəni bu layihə daha tez reallaşa bilər. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Fars körfəzinə istiqamətləndirilir. Oradan o bölgəyə yaxın olan, məsələn, Pakistana uzana bilər. Yəni bu, çox önəmli bir nəqliyyat layihəsi olacaqdır və bunun mərkəzində Naxçıvan dayanır.

Ona görə bu gün strateji nöqteyi-nəzərindən, bundan əvvəl dediyim amillərlə yanaşı, bu amil də çox önəmli rol oynayır. Əlbəttə ki, buradan keçən tutaq ki, 15 milyon ton, bəlkə daha çox yük daha böyük canlanmaya gətirib çıxaracaq. Daha çox iş yerləri açılacaq, iqtisadi fəallıq artacaq və Naxçıvan deyə bilərəm ki, əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərinin birinə çevriləcəkdir. Bu, tam mümkündür.

Hamımız yaxşı bilirik, dəfələrlə bu barədə danışmışıq, ölkəmizin açıq dənizlərə çıxışı yoxdur, okeanlara çıxışı yoxdur. Amma bu gün Avrasiya nəqliyyat dəhlizlərinin icrası məsələləri müzakirə olunanda bizi “bypass” etmək, bizdən yan keçmək mümkün deyil. Bax, Naxçıvanın da eyni gələcəyi olacaqdır və əlbəttə ki, bu bizə həm iqtisadi, həm başqa dividendlər gətirəcək.

Jurnalist: Cənab Prezident, bu məsələyə artıq qismən toxundunuz. Naxçıvanın enerji təminatı və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Ötən il İğdır-Naxçıvan qaz boru xəttinin istismara verilməsi, həmçinin Naxçıvanın yaşıl enerji potensialının reallaşdırılması istiqamətində addımları xüsusilə qeyd edə bilərik. Ümumilikdə cari vəziyyəti və perspektivləri necə qiymətləndirmək olar? Biz Naxçıvanda da xarici investisiyaları görə bilərikmi? Bu istiqamətdə.

Prezident İlham Əliyev: Bəli, mütləq, mütləq, bu olacaq. Artıq bizə bir çox yerlərdən belə təkliflər daxil olur. Həm Azərbaycanın əsas hissəsində, həm Xəzər dənizində, eyni zamanda, bildiyiniz kimi, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə artıq konkret layihələrə start verildi. Bəziləri artıq istismara da verilmişdir, bəziləri icra edilir. O cümlədən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Günəş potensialını və xüsusilə su potensialını nəzərə alaraq burada daha böyük işlər də görüləcəkdir. Misal üçün, gündəlikdə olan məsələlərdən biri Ordubad rayonunun Tivi kəndindəki 15 meqavatdan bir qədər çox gücdə su elektrik stansiyasının layihəsidir. Bu stansiyanın davam etdirilməsi üçün də biz vəsait ayıracağıq. Yerli investorlar qeyd etdiyim kimi, 50 meqavatlıq Günəş elektrik stansiyaları inşa edirlər. Xarici investorlar da maraq göstərirlər.

Mən hesab edirəm ki, təkcə Günəş elektrik enerjisinin istehsalı Naxçıvanda təqribən ən azı 500 meqavat ola bilər, ən azı. Ola bilər 1000 meqavat da olsun. Burada əsas məsələ bunun ixrac imkanlarıdır. Bunun üçün, əlbəttə ki, aidiyyəti ölkələrin qurumları ilə danışıqlar aparılmalıdır və aparılır. Eyni zamanda, ötürücü xətlərin imkanlarını genişləndirməliyik. Çünki təbii ki, bu gün həm İrana, həm Türkiyəyə Naxçıvandan da elektrik xətləri var, ancaq onların imkanı bir qədər məhduddur. Yəni 500 meqavat, hətta 1000 meqavat elektrik enerjisini ixrac etmək üçün burada təbii ki, hələlik iki istiqamət var: biri Türkiyə, biri İran. Amma gələcəkdə bu, Avropa da ola bilər.

Ona görə Zəngəzur dəhlizini konkret layihələrlə təmin etməyimiz daha geniş məna daşıyır. Təbii ki, Zəngəzur dəhlizini - bu ideyanı və bu təşəbbüsü biz irəli sürəndə, ilk növbədə nəqliyyat seqmenti nəzərdə tutulurdu. Amma biz bu gün buna daha geniş baxırıq. Misal üçün, Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana Ermənistan ərazisindən elektrik xətlərinin çəkilməsi layihəsi bizdə hazırdır. İşğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonunda çox böyük yarımstansiya inşa olunmuşdur. O yarımstansiyanın əsas funksiyası ötürücü fəaliyyətdir. Yəni belə yarımstansiyalara çevirici yarımstansiyalar deyirlər. Bu, daxili təminat üçün yox, yəni böyük enerji həcmlərinin ötürülməsi üçün tikilib. O hazırdır. O, məhz Zəngəzur elektrik dəhlizi üçün tikilmişdir.

Ermənistan ərazisində bizim mütəxəssislər tərəfindən aparılan təhlil nəticəsində hətta yerlər də müəyyən edildi - harada elektrik dirəkləri quraşdırılmalıdır. Ümid edirəm ki, Ermənistan tərəfi də bu məsələni uzatmayacaq. Çünki bu, birinci onların özlərinə lazım ola bilər. Çünki onların bu gün əsas enerji mənbəyi atom elektrik stansiyasıdır. Onun da idarəetməsi onların əlində deyil. Bu birincisi. İkincisi, bu stansiya köhnəlib və bütün bölgə üçün təhlükə mənbəyidir. Dəfələrlə Azərbaycan və Türkiyə müxtəlif beynəlxalq platformalarda bu məsələ ilə bağlı öz narahatlıqlarını ifadə ediblər. O stansiyanın ömrünün uzadılması sonsuz proses ola bilməz, gec-tez bağlanmalıdır. Təbii ki, o bağlanarsa, Ermənistan tamamilə enerji böhranına yuvarlanacaq. Ona görə, necə deyərlər, bir əlavə mənbənin olması ancaq xeyir gətirə bilər.

Məsələn, bu gün bizim enerji xətlərimiz Rusiya ilə, İranla, Gürcüstanla, Gürcüstan vasitəsilə Türkiyə ilə birləşdirilib. Ona görə Ermənistan ərazisindən Naxçıvana, ondan sonra Türkiyəyə və Avropaya uzanacaq enerji dəhlizi, eyni zamanda, Ermənistanın enerjisisteminin ayaqda qalmasına, - əgər böhran yaranarsa, - imkan yaradacaq. Ona görə biz bunu nə qədər tez icra etsək, o qədər yaxşıdır. Təbii ki, indi siz də yaxşı bilirsiniz, biz bu son beş ildə Kəlbəcər dağlarında, 3500 metr yüksəkliklərdə qarın içində dirəklər quraşdırmışıq. Yəni əgər biz bu layihəni icra etməli olsaq, bu, maksimum 6 ay çəkər.

Amma Ermənistan təbii ki, özü bunu etməlidir. Ona görə hesab edirəm ki, bu məsələyə tezliklə aydınlıq gətirilməlidir. Bu, Zəngəzur dəhlizinin, TRIPP-in ayrılmaz hissəsi olacaq. Çünki bu layihə təkcə dəmir yolu, avtomobil yolu deyil. Hətta buradan fiber-optik kabel, ondan sonra elektrik xətləri, gələcəkdə əgər ehtiyac olarsa, neft-qaz kəmərləri də keçə bilər.

Çünki nə qədər çox alternativlər olsa, hamı üçün o qədər də yaxşıdır. Ona görə Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi ilə əlaqədar suala cavab verərək, həm də əvvəl dediyim sözlərə qayıtmaq istəyirəm ki, burada tam dayanıqlı və sığortalı enerji sistemi yaradılır, faktiki olaraq yaradılıb, amma biz bunu daha da təkmilləşdiririk. Biz, əlbəttə ki, ixrac imkanlarını, o cümlədən Naxçıvan ərazisindən genişləndirməliyik.

Yenə də deyirəm, yerləşdiyimiz bölgədə bizdən başqa bu qədər enerji ilə, istər neft-qaz, istər elektrik enerjisi ilə təmin olunan ikinci ölkə yoxdur. Qonşu ölkələrə ixrac imkanlarımızı genişləndirərək biz, eyni zamanda, Avropa bazarına da çıxacağıq. Çünki biz indi Avropaya neftimizlə, qazımızla çıxmışıq. Ancaq biz elektrik enerjisi ilə də çıxmaq istəyirik.

Bu gün yeganə marşrut Gürcüstan, Türkiyə, ondan sonra Avropa marşrutudur. Bunu biz genişləndirməliyik. O cümlədən Qara dəniz enerji kabelinin layihəsinin texniki-iqtisadi əsaslandırılması hazırdır. Amma ikinci xətt olsa, bu ancaq bizim gücümüzü artıracaq. Özü də yəqin ki, siz də xatırlayırsınız, hələ 2024-cü ilin noyabrında COP29 zamanı Qazaxıstan, Özbəkistan prezidentləri və mən Xəzərin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilişini razılaşdırdıq, saziş imzaladıq. Yəni ona da biz hazır olmalıyıq.

Azərbaycan həm elektrik enerjisini istehsal edən, qəbul edən, ötürən və ixrac edən ölkə kimi özünü göstərəcək. Yəni bizim strateji baxışlarımız və planlarımız bundan ibarətdir. Yenə də deyirəm, bu planlar bizim bütün həndəvərimizdə yerləşən ölkələrin maraqlarına cavab verir. Sadəcə olaraq, burada koordinasiya işləri düzgün səviyyədə, lazımi səviyyədə aparılmalıdır və danışıqlar sürətləndirilməlidir. Deyə bilərəm ki, bu gün həm Türkiyə ilə, həm İranla bu barədə danışıqlar aparılır. Hələ ki, bir şey demək tezdir. O ki qaldı, Ermənistana, yenə də demək istəyirəm, Ermənistan ərazisində enerji dəhlizi nə qədər tez yaranarsa, o qədər də TRIPP üçün və bütün bölgə üçün yaxşı olar.

Jurnalist: Cənab Prezident, ayrı-ayrı istiqamətlər üzrə görülən və görüləcək işlərə toxundunuz. Ümumilikdə bilmək istərdik, Naxçıvanın inkişafı ilə bağlı, - yəqin ki, bu sualın cavabını Naxçıvanda da böyük maraqla gözləyirlər, - yanaşma, strateji baxış və planlar nədən ibarətdir?

Prezident İlham Əliyev: Qeyd etdiyim kimi, vacib olan məsələlər təhlükəsizlik məsələləri idi, bu həll olundu. Enerji təhlükəsizliyi idi, Naxçıvan Muxtar Respublikası üçün bu, həll olundu. İndi söhbət gedir ki, artıq Naxçıvan enerjinin ixracı ilə məşğul olacaq.

İşsizliklə bağlı görülən tədbirlər. Xüsusilə qeyd etdiyim kimi, Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması buna böyük təkan verəcək. Naxçıvanda müasir sənaye komplekslərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Sosial infrastrukturun yaradılması, bərpası nəzərdə tutulur. Mənə verilən məlumata görə, uşaq bağçalarının tikintisinə, təmirinə ehtiyac var, bunu biz edəcəyik.

Naxçıvan şəhərinin nəqliyyat problemləri həll olundu. Bu gün yeni elektrik avtobuslarının təqdimatı oldu və artıq onlar, yəqin ki, sabahdan xəttə buraxılacaq. Köhnə avtobuslar tamamilə sıradan çıxarılıb və bu yaşıl rəngli avtobusları biz Bakı küçələrində də tez-tez görürük. Daha çox görəcəyik, çünki onların faiz nisbəti dizel avtobuslarla müqayisədə daha da artır. Naxçıvan şəhəri üçün bu məsələ həll olundu.

Bilirəm ki, şəhərlərarası, rayonlararası nəqliyyatda problem var. Göstəriş verildi ki, 217 müasir rayonlararası avtobus alınsın, bu il və gələn il marşruta buraxılsın.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının yol infrastrukturuna da vaxtilə böyük vəsait qoyulmuşdur. Yolları siz də gördünüz, yaxşı vəziyyətdədir. Amma kənd yolları var, yenə də hələ nasaz vəziyyətdə yollar var və hesablamalar aparılıb, təqribən 420 kilometr uzunluğunda müxtəlif kateqoriyalı yolların həm çəkilişi, həm əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu 26 yaşayış məntəqəsindəki əhalinin sayı təxminən 160 min nəfərdir. Bu məsələ öz həllini tapacaq.

Ordubad rayonunda su elektrik stansiyasının tikintisi nəzərdə tutulur. Bildiyiniz kimi, bu yaxınlarda bütövlükdə Naxçıvanın inkişafına dair Dövlət Proqramı qəbul edilmişdir, ondan sonra suvarma ilə bağlı tədbirlər planı tərtib olunmuşdur. Mən buraya böyük heyət ezam etdim, bütün məsələlər təhlil olundu və işlərə başlanıldı.

Bu ilin may ayında kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı qəbul edilmiş Dövlət Proqramında Naxçıvana aid xüsusi bir hissə var və bu göstərişlər verildi. Yəni bununla yanaşı, əlavə tədbirlərin görülməsi üçün sabah mənim tərəfimdən növbəti Sərəncam imzalanacaq. Bu, çox böyük maliyyətutumlu Sərəncam olacaq, orada konkret layihələr göstəriləcək. Əlbəttə, lazımi nəzarət də təmin ediləcək ki, burada işlər daha da sürətlə getsin.

Bütövlükdə bunu mən artıq həm bəyan etmişdim və həm də biz bunu artıq strukturlaşdırdıq ki, Naxçıvan, azad olunmuş ərazilər - Şərqi Zəngəzur, Qarabağ vahid konsepsiya əsasında inkişaf etməlidir. Məsələn, azad edilmiş bütün ərazilərdə şəhərlərin Baş planları təsdiqləndi. Mən göstəriş verdim ki, Naxçıvan şəhərinin də Baş planı işlənilsin, hazırlansın, - bu gün mənə təqdim edilmişdir, - şəhərin inkişafı, müasir infrastrukturun yaradılması ilə bağlı əlavə tədbirlər görülsün.

Naxçıvanın turizm potensialı çox zəngindir: həm tarixi abidələri, həm gözəl təbiəti, təmiz havası və mənzərəli yerləri var. Ancaq əfsuslar olsun ki, mehmanxanaların az olması və o qədər də səviyyəli olmaması turizmin inkişafını əngəlləyir. Bu gün şəhərin mərkəzində beşulduzlu yeni mehmanxananın təməli qoyuldu və yəqin ki, təqribən 2028-ci ildə hazır olacaq.

Yəni dövlət tərəfindən Naxçıvan Muxtar Respublikasının inkişafına nə lazımdırsa, o da bu günə qədər edilib və ediləcək. Naxçıvanda son 20 il ərzində bütün tikintilər dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilib. Hər il Azərbaycan dövlət büdcəsindən Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət büdcəsinə yüz milyonlarla manat vəsait ayrılır. Yəni bu olmasaydı, təbii ki, biz bugünkü inkişaf edən və abad Naxçıvanı da görə bilməzdik.

Ancaq biz hər zaman daha yaxşısını arzulayırıq, daha yaxşısını istəyirik. Nəzərə alsaq ki, Qarabağ, Şərqi Zəngəzur demək olar ki, sıfırdan qurulur və Zəngilan rayonu ilə Ordubad rayonu arasında məsafə cəmi 42 kilometrdir. Bu, faktiki olaraq vahid bir məkandır, tarixən də belə olub. Zəngəzur, Naxçıvan, Qarabağ vahid məkan olub və insanların da miqrasiyası əsrlər boyu olub. Ona görə bu böyük coğrafiyada qohum-əqrəbalar da çoxdur. Ona görə biz bunu vahid, nümunəvi bir inkişaf diyarı kimi nəzərdə tuturuq.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yaşıl enerji zonası elan edilib, Naxçıvan da yaşıl enerji zonasıdır. Bu gün burada istehsal olunan enerjinin əksəriyyəti bərpaolunan enerji hesabınadır. Biz artıq 250 meqavatlıq iki batareya saxlanc qurğusunu yaratmışıq. Mən göstəriş verdim ki, Naxçıvanda da birinci mərhələdə ən azı 100 meqavatlıq batareya saxlanc qurğusu qurulsun. Çünki burada da bərpaolunan enerji - Günəş və su elektrik stansiyaları işləyir. Ona görə bu enerjiləri yığmaq üçün gərək bu müasir texnologiyalardan istifadə edək.

Bütün bu işlər artıq sistemli şəkildə davam edir. Əgər biz ölkəmizin coğrafi yerləşməsini götürsək görərik ki, hər bir bölgə üçün xüsusi bir inkişaf planı var. Hər bir iqtisadi bölgəmiz uğurla inkişaf edir və bu, ölkəmizin ümumi inkişafını təmin edir.

Ona görə planlar böyükdür və bu planların icrası ilə bağlı məndə heç bir şübhə yoxdur. Çünki güclü iradə var, maliyyə resurslarımız da var, heç kimdən də asılı deyilik. Naxçıvanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdakı kimi idarəetmə üsuli-idarəsini yaratmaqla faktiki olaraq biz bu üç bölgəni inzibati nöqteyi-nəzərindən də birləşdiririk. Təbii ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının muxtar respublika statusu qalmaq şərti ilə, ancaq idarəetmə qaydaları təkmilləşməlidir.

Biz Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni idarəetmə sisteminin üstünlüklərini gördük. Əminəm ki, artıq orada yaşayan 90 mindən çox insan da bunu görür. Eyni idarəetmə - Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi Naxçıvanda da tətbiq olundu. Beləliklə, kadr islahatları ilə paralel olaraq, bu struktur islahatları da, əlbəttə, əsas hədəfə istiqamətlənmiş bir yanaşmadır ki, bu bölgə, bu qədim diyar daim inkişaf etsin, insanlar burada rahat, təhlükəsizlik şəraitində yaşasınlar, firavan yaşasınlar.

Jurnalist: Vaxt ayırdığınız üçün çox minnətdaram.

Prezident İlham Əliyev: Sağ olun.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev avqustun 11-də Naxçıvan şəhərində 518 mənzildən ibarət sosial evlər kompleksinin təməlini qoyub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Sadiq Sadıqov dövlətimizin başçısına kompleksdə yaradılacaq şərait barədə məlumat verdi.

Bildirildi ki, Naxçıvan şəhərində çoxmənzilli yaşayış binalarının (güzəştli mənzillər) tikintisi üçün 5 hektara yaxın torpaq sahəsi ayrılıb.

Kompleksdə 6 və 7 mərtəbəli 16 bina inşa ediləcək. Burada 93 birotaqlı, 37 ikiotaqlı, 351 üçotaqlı, 37 dördotaqlı olmaqla, ümumilikdə 518 mənzil olacaq.

Yaşayış Kompleksində sakinlərin rahatlığı üçün zəruri infrastruktur yaradılacaq. Burada uşaq bağçasının və digər iaşə obyektlərinin tikintisi nəzərdə tutulur. Kompleks elektrik enerjisi, qaz, su və çirkab suların axıdılması sistemləri ilə təchiz ediləcək. Ərazidə yolların və səkilərin salınması, abadlaşdırma və yaşıllaşdırma işlərinin görülməsi nəzərdə tutulub.

Dövlətimizin başçısına Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin indiyədək icra etdiyi və nəzərdə tutulan layihələr barədə də məlumat verildi. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva avqustun 11-də Naxçıvan şəhərindəki “Əcəmi seyrangahı” istirahət kompleksində memar Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin açılışında iştirak ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, abidənin müəlliflərindən biri Xalq rəssamı Salxab Məmmədov dövlətimizin başçısına və birinci xanıma abidə barədə məlumat verdi.

Qeyd edək ki, bu il Azərbaycan memarlığının görkəmli nümayəndəsi, Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi Əcəmi Naxçıvaninin anadan olmasının 900 illiyi tamam olur.

Prezident İlham Əliyev Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin qeyd edilməsi, həmçinin onun abidəsinin ucaldılması barədə ötən il Sərəncam imzalayıb.

Abidə kompleksi böyük Azərbaycan memarı Əcəmi Naxçıvaninin zəngin memarlıq irsini daha müasir yanaşma əsasında təqdim etmək məqsədilə yaradılıb.

Müəllifləri Xalq rəssamları Salxab Məmmədov, Əli İbadullayev və Naxçıvan Muxtar Respublikası Memarlar Birliyinin sədri Heydər Əhmədov olan heykəlin hündürlüyü 270, postamentin hündürlüyü 90, ümumilikdə abidənin hündürlüyü isə 385 santimetrdir. Heykəl bürüncdən, postament qranitdən hazırlanıb. Kompleksin ərazisində abadlıq işləri aparılıb, yaşıllıqlar salınıb.

Orta əsrlər Azərbaycan memarlığının inkişafında mühüm rol oynayan memar Əcəmi Naxçıvaninin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi ilk növbədə Azərbaycan dövlətinin tarixi şəxsiyyətlərimizin parlaq irsinə göstərdiyi diqqətin təzahürüdür. Bu layihənin icrası, eyni zamanda, onların fəaliyyətinin gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən mühüm tədbirlərdən biridir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Əcəmi Naxçıvaninin 850 illik yubileyi 1976-cı ildə Azərbaycanda təntənəli şəkildə qeyd olunub. Hazırda isə onun 900 illiyinin UNESCO çərçivəsində qeyd edilən yubileylər siyahısına daxil edilməsi bütövlükdə çoxəsrlik mədəni zənginliklərimizin beynəlxalq səviyyədə daha geniş təbliğində vacib rol oynayır.

Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Naxçıvan şəhərində Möminə xatun türbəsində aparılan bərpa və konservasiya işləri ilə tanış olublar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Atelier Erich Pummer gmbh” şirkətinin direktoru Erix Pummer dövlətimizin başçısına və birinci xanıma türbədə görülən işlər barədə məlumat verdi.

Prezident İlham Əliyevin 2023-cü ildə imzaladığı Sərəncamla təsdiqlənmiş “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023-2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nda muxtar respublikadakı tarix-memarlıq abidələrinin mövcud vəziyyətinin qiymətləndirilməsi və bərpa-konservasiya işlərinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Möminə xatun türbəsində görülən işlər də bu proqrama uyğun icra olunur.

Yerli və xarici ekspertlər tərəfindən 2023-2025-ci illərdə aparılmış baxış və tədqiqatlar nəticəsində türbədə bərpa və konservasiya işlərinin görülməsi zəruri hesab edilib.

Dövlətimizin başçısı dünya əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi olan Möminə xatun türbəsinin bərpası və konservasiyası ilə bağlı tədbirlər haqqında 2025-ci ildə Sərəncam imzalayıb.

Azərbaycan memarlığının görkəmli abidələrindən biri olan bu türbə 1186-cı ildə memar Əcəmi Naxçıvani tərəfindən inşa edilib. Tarixi mənbələrə əsasən, türbə Atabəylər Memarlıq Kompleksinin tərkib hissəsi olub. Dövrümüzədək kompleksdən yalnız bu abidə qorunub saxlanılıb. Abidənin ümumi hündürlüyü 34 metr olub. Lakin sonralar xarici örtüyünün 8 metrlik hissəsi dağıldığından hazırda onun hündürlüyü təxminən 26 metrdir. Türbə yeraltı və yerüstü hissələrdən ibarətdir.

Abidənin memarlıq xüsusiyyətləri və əhəmiyyəti nəzərə alınaraq Avstriyanın bu sahədə çoxillik təcrübəsi olan şirkəti ilə müqavilə bağlanıb, abidənin mövcud vəziyyəti qiymətləndirilərək hərtərəfli tədqiq və ölçmə işləri aparılıb. Hazırda abidənin bərpası, damın yenidən qurulması, məqbərədə mövcud əyilmənin ölçülməsi və nəzarətdə saxlanılması, həmçinin drenaj sisteminin qurulması ilə bağlı işlər görülür.

Möminə xatun türbəsi 2001-ci ildə dünya əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət mühafizəsinə götürülüb. 1998-ci ildə isə UNESCO-nun Ümumdünya İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilib.

Qeyd edək ki, bu layihənin icrası tarixi irsimizin qorunması və təbliği baxımından çox mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan milli memarlığının möhtəşəm abidəsi, Şərq memarlığının isə incilərindən biri olan Möminə xatun türbəsi böyük tarix və mədəniyyət yadigarımızdır. Görkəmli Azərbaycan memarı Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı bu nadir və monumental sənət nümunəsi kompozisiya həlli ilə seçilir. Türbə, həmçinin Azərbaycanda həmin dövrlərdə yüksək inkişaf etmiş mədəniyyətin və dövlətçilik ənənələrinin mövcudluğunun əyani göstəricisidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva avqustun 11-də “Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planı” ilə tanış olublar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri Anar Quliyev dövlətimizin başçısına və birinci xanıma yeni Baş Plan, şəhərin gələcək inkişafı üzrə müəyyən edilmiş hədəflər və görüləcək işlər barədə məlumat verdi.

Bildirildi ki, Baş Plan “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”na uyğun olaraq, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sifarişi əsasında “Azərmemarlayihə” Dövlət Baş Layihə İnstitutu və beynəlxalq məsləhətçi şirkət "Chapman Taylor" tərəfindən hazırlanıb.

Azərbaycanın ən qədim yaşayış məskənlərindən olan Naxçıvan şəhərinin müstəqillik dövründə ilk dəfə hazırlanan yeni Baş Planı onun perspektivdə məkan inkişafının vahid strateji baxışını müəyyən edir. Konsepsiya şəhər mərkəzinin yenilənməsi, rekreasiya zonalarının genişləndirilməsi, dayanıqlı mobilliyin təşviqi, yaşayış və sosial infrastrukturun gücləndirilməsi və turizm potensialının daha səmərəli reallaşdırılması əsasında formalaşdırılıb.

Şəhərin əsas inkişaf istiqamətlərindən biri onun mərkəzi hissəsinin yenidən formalaşdırılmasıdır. Bu məqsədlə 74 hektar ərazini əhatə edən mərkəzi rayonun müfəssəl planı, həmçinin bu rayon daxilində mövcud planlaşdırma strukturu qorunmaqla 12,5 hektarlıq ərazini əhatə edən hissə üçün yeni memarlıq konsepsiyası hazırlanıb. Layihədə şəhər mərkəzinin daha canlı, yığcam və əlçatan məkana çevrilməsi nəzərdə tutulur. Konsepsiyaya əsasən, tarixi əhəmiyyət kəsb etməyən köhnəlmiş tikililərin mərhələli şəkildə yenilənərək müasir çoxmərtəbəli yaşayış və çoxfunksiyalı binalarla əvəzlənməsi, ərazidə yeni inzibati kompleksin yaradılması, mərkəzi meydanın isə yeni landşaft və kiçik memarlıq elementləri əlavə edilməklə insanyönümlü ictimai məkana çevrilməsi təklif edilir. Bütün bu yanaşmalar nəticəsində yaşayış, iş, xidmət, istirahət və ictimai funksiyaların bir-birini tamamladığı müasir şəhər mərkəzi formalaşdırılacaq.

Ekoloji infrastrukturun şəhərin ayrılmaz hissəsinə çevrilməsini hədəfləyən Baş Planın icrası dövründə mövcud yaşıllıq sistemi də genişləndiriləcək, Naxçıvançay boyunca ərazi şəhər həyatına inteqrasiya olunacaq, burada yeni parklar, istirahət zonaları və ictimai məkanlar yaradılacaq. Nəticədə adambaşına düşən yaşıllıq sahəsinin 15 kvadratmetrdən 27 kvadratmetrə çatdırılması nəzərdə tutulur.

Şəhər mobilliyinə yanaşma da yeni prinsiplər üzərində qurulub. Dayanıqlı, ekoloji təmiz nəqliyyat həllərinin tətbiqini dəstəkləyən konsepsiyaya əsasən, küçə-yol şəbəkəsinin ümumi uzunluğu 188,4 kilometr, velosiped infrastrukturunun uzunluğu isə 122 kilometr təşkil edəcək. Bu, ümumi küçə-yol şəbəkəsinin 65 faizdən çoxunun velosiped hərəkəti üçün uyğunlaşdırılması deməkdir.

Baş Planda Naxçıvanın zəngin tarixi-mədəni irsi və əlverişli coğrafi mövqeyi şəhərin turizm potensialını formalaşdıran əsas üstünlüklər kimi dəyərləndirilir. Tarixi irsin qorunması ilə yanaşı, xidmət sahələrinin genişləndirilməsi və şəhər mühitinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi turizm sektorunun rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasına imkan yaradacaq.

Naxçıvanın gələcək inkişafı şəhərin artım potensialı nəzərə alınmaqla planlaşdırılıb. Baş Plana əsasən, göstərilən müddət ərzində məskunlaşma ərazisinin 1831 hektardan 2630 hektara çatdırılması nəzərdə tutulur. Bununla şəhərin mövcud ərazisinin təxminən 44 faiz genişlənəcəyi, əhali sayının isə 97 min 200 nəfərdən 130 min nəfərə çatacağı proqnozlaşdırılır.

Əhalinin sıxlığı nəzərə alınaraq yaşayış fondunun 3,9 milyon kvadratmetrə çatdırılması hesablanıb. Bu, orta hesabla adambaşına 30 kvadratmetr yaşayış sahəsinin təmin olunmasına imkan verəcək və yeni yaşayış məhəllələrinin sosial, nəqliyyat və mühəndis infrastrukturu ilə kompleks şəkildə formalaşdırılmasına şərait yaradacaq.

Şəhərin böyüməsi ilə paralel olaraq sosial infrastruktur da genişləndiriləcək. Təhsil və səhiyyə xidmətləri nəzərə alınaraq, ümumtəhsil müəssisələrinin tutumu 23 min 400, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin tutumu 7 min 800, xəstəxanaların çarpayı fondu isə 650 yerə çatdırılacaq. Xidmət, nəqliyyat və logistika, sənaye, tikinti, turizm və aqrar sektorların inkişafı hesabına məşğulluq səviyyəsinin də 40 faizə yaxın artaraq 78 min nəfərə çatacağı gözlənilir.

Beləliklə, Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətli hissəsi olan Naxçıvan şəhəri 2044-cü ilədək daha böyük potensiala malik yaşayış məkanı kimi inkişaf edəcək. Şəhərin tarixi-mədəni irsini müasir şəhərsalma prinsipləri ilə uzlaşdıran yeni Baş Plan onun dayanıqlı, inklüziv və insanyönümlü regional mərkəz kimi inkişafının strateji əsasını formalaşdıracaq.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva avqustun 11-də “Naxçıvan” Mehmanxana Kompleksinin təməlqoyma mərasimində iştirak ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər müdiri Ramin Quluzadə dövlətimizin başçısına və birinci xanıma görüləcək işlər barədə məlumat verdi.

Bildirildi ki, kompleksin ümumi sahəsi 1 hektardan çox olacaq. Ərazidə yeddimərtəbəli mehmanxana binası ilə yanaşı, texniki binalar və köməkçi sahələr də yaradılacaq. Mehmanxanada eyni vaxtda 307 qonaq qala biləcək. Burada 131 otaq, o cümlədən fiziki məhdudiyyətli şəxslər üçün otaqlar nəzərdə tutulub. Mehmanxana binasında müxtəlif ictimai-iaşə obyektləri, kafe, restoran, tədbir və ziyafət zalı yaradılacaq. Bu zal ziyafət zamanı 350, konfrans vaxtı isə 500 yerlik olacaq. Burada, həmçinin görüş, iclas və iş otaqları, idman zalı da yaradılacaq. Eyni zamanda, yeraltı avtodayanacağın inşası da nəzərdə tutulur.

Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Naxçıvanda Əlahiddə Ümumqoşun Orduda yeni yaradılan əməliyyat (komando) hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının verilməsinə həsr olunmuş mərasimdə iştirak ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Əlahiddə Ümumqoşun Ordu Qərargahının ərazisində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevi və birinci xanım Mehriban Əliyevanı Müdafiə Nazirliyinin rəhbər heyəti qarşıladı.

Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov yeni yaradılan hərbi hissələr barədə Ali Baş Komandana məruzə etdi.

Prezident İlham Əliyevə hərbi hissələrə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi mərasiminə hazırlıq barədə məruzə olundu.

Müzəffər Ali Baş Komandan şəxsi heyəti salamladı.

Əməliyyat (komando) hərbi hissələrinin komandirləri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevə məruzə etdikdən sonra Döyüş bayraqlarını qəbul edərək sıraya durdular.

Dövlətimizin başçısı və birinci xanım komando hərbi hissələrinin şəxsi heyəti ilə xatirə fotosu çəkdirdilər.

Sonda Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevaya ordumuzun arsenalında olan silah sistemləri və hərbi-texniki vasitələr barədə məlumat verildi.

İnşaat işlərinin ikinci mərhələsi yekunlaşan “Dərnəgül” elektrik deposu tarixində ilk qatarı qəbul edərək vacib mərhələni geridə qoyub.

Bu barədə AZƏRTAC-a “Bakı Metropoliteni” QSC-dən məlumat verilib.

Bildirilib ki, deponun qismən istismara verilməsi çərçivəsində sınaq qatarının hərəkəti uğurla tamamlanıb, depo yolları bütün zəruri texniki parametrlər üzrə tam yoxlanılıb.

Yeni depoda Bakı metropoliteninin Yaşıl xəttində hərəkət edən qatarların təmir-baxışı, texniki qulluğu, gecələməsi və digər profilaktik tədbirlər həyata keçiriləcək.

Qeyd edək ki, “Dərnəgül” deposunun istismara verilməsi Yaşıl və Qırmızı xətlərin ayrılması layihəsinin mühüm tərkib hissəsidir. Layihə metropolitendə xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, sərnişin sıxlığının və qatarlararası intervalların minimuma endirilməsinə xüsusi töhfə verəcək.

Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Naxçıvan şəhərində istifadəyə veriləcək elektrik mühərrikli yeni avtobuslara baxıb, Naxçıvan Muxtar Respublikasının dəmir yolu infrastrukturunda aparılan yenidənqurma işləri ilə tanış olublar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyev və “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri Rövşən Rüstəmov dövlətimizin başçısına və birinci xanıma görülmüş işlər barədə məlumat verdilər.

Əvvəlcə Prezident İlham Əliyevə Zəngəzur dəhlizi üzrə dəmir yollarının tikintisi layihələri barədə məlumat verildi. Bildirildi ki, bu layihələr yekunlaşdıqdan sonra dəmir yolunun buraxılış qabiliyyəti illik 15 milyon ton nəzərdə tutulur. Horadiz-Yuxarı Mərcanlı-Soltanlı stansiyalarını əhatə edən 30 kilometrlik hissə müvəqqəti istismara verilib və 2024-cü ilin mayından “Araz Vadisi İqtisadi Zonası" Sənaye Parkına yükdaşımalar həyata keçirilir. Bu günədək həmin istiqamət üzrə ümumilikdə 43 min ton yük daşınıb.

Naxçıvan dəmir yolu xəttinin layihələndirilməsinə və tikinti işlərinin icrasına 2025-ci ildən başlanılıb. Hazırda xəttin uzunluğu 188 kilometrdir, yeni layihəyə əsasən isə bu göstərici 194,2 kilometr təşkil edəcək. 10 stansiyanın və 3 sərnişin dayanacağı platformasının yenidən qurulması nəzərdə tutulur.

Hazırda Naxçıvan dəmir yolu xəttinin Salamməlik stansiyasından Ermənistanla dövlət sərhədinədək olan 7 kilometrlik hissəsi üzrə layihələndirmə işləri tamamlanıb və tikinti işlərinə başlanılıb. Ərazidə mühəndislik və infrastrukturun yaradılması işlərinin bir qismi yekunlaşıb, digər hissəsi isə davam edir.

Əraziyə hazırda 7 kilometrlik rels və 7 min ədəd şpal daşınıb. Burada sentyabrın sonunadək yolun üst quruluşunun 6,3 kilometrlik hissəsinin quraşdırılması planlaşdırılır. Sərhəddən 700 metr məsafədə yerləşən qalan hissədə isə minatəmizləmə işləri tamamlandıqdan və layihələrin uzlaşdırılması məqsədilə TRIPP marşrutu üzrə layihə hazır olduqdan sonra tikinti-quraşdırma işlərinə başlanılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, Sədərək stansiyasından Türkiyə ilə dövlət sərhədinədək olan hissənin gələcəkdə Türkiyə tərəfindən icra edilən Qars-İğdır-Dilucu dəmir yolu ilə texniki və layihə baxımından uyğunlaşdırılması planlaşdırılır. Hazırda qeyd olunan dəmir yolu xətti üzrə Türkiyə tərəfindən layihələndirmə işləri aparılır.

“Naxçıvan şəhərində ictimai nəqliyyatın tənzimlənməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Prezident İlham Əliyevin ötən il imzaladığı Sərəncama əsasən, şəhərin ictimai nəqliyyat sistemində sərnişindaşımanın yalnız elektrik mühərrikli avtobuslarla təşkili məqsədilə ölkəmizdə yığılan və uzunluğu 8,7 metr olan, hər biri 53 sərnişin tutumuna malik “BYD” markalı 60 avtobus alınıb, enerjidoldurma cihazları quraşdırılıb, avtobuslara xidmət göstərilməsi üçün depo infrastrukturu təkmilləşdirilib.

Hərəkətin idarə olunması üçün rəqəmsal dispetçer və monitorinq sistemi quraşdırılıb, həmçinin avtobuslarda bank kartları, QR kod, “Apple Pay” və “Google Pay” vasitəsilə nağdsız ödəniş imkanları yaradılıb.

Bu layihənin icrası ilə Naxçıvan şəhərində 9 marşrut xətti üzrə il ərzində 4,5 milyon sərnişinə yüksək səviyyədə xidmət göstərilə bilər.

Monitorinq mərkəzi vasitəsilə avtobusların hərəkəti real vaxt rejimində izləniləcək. Bu da sərnişinlərin təhlükəsiz və fasiləsiz daşınmasına nəzarəti təmin edəcək.

“BakuBus” MMC-nin Naxçıvan şəhərində fəaliyyətə başlaması ictimai nəqliyyat xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və ödəniş proseslərinin tam nağdsız formata keçirilməsinə mühüm töhfə verəcək.

Üç hektara yaxın ərazisi olan depoda zəruri infrastruktur yaradılıb, o cümlədən texniki baxış və təmir postları, avtomatlaşdırılmış uçot sistemli elektrikdoldurma stansiyası və saatda 15 avtobusun yuyulmasına imkan verən kompleks quraşdırılıb. Depo ikinövbəli iş rejimində fəaliyyət göstərəcək və 200 sürücü, 22 inzibati heyət işlə təmin ediləcək. Sürücülərin aylıq əməkhaqqı isə 1000 manatdan çox olacaq.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva avqustun 11-də Naxçıvan Sənaye Parkının təməlqoyma mərasimində iştirak ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov dövlətimizin başçısına və birinci xanıma Naxçıvan Sənaye Parkı barədə məlumat verdi.

Bildirildi ki, bu sənaye parkı Azərbaycan Prezidentinin 2024-cü ildə imzaladığı Fərmanla yaradılıb. Naxçıvan Sənaye Parkının fəaliyyətinin təşkili məqsədilə ilkin olaraq ərazinin istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilməsi, növbəti mərhələdə isə xarici və daxili infrastrukturun, o cümlədən elektrik və istilik enerjisi, qaz, su, rabitə, nəqliyyat, istehsal, inzibati, sosial və digər obyektlərin yaradılması nəzərdə tutulur. Naxçıvan şəhərinin cənub-qərb hissəsində, Naxçıvan-Sədərək avtomobil yolunun cənubunda yerləşən bu sənaye parkı 310 hektar ərazini əhatə edəcək. Artıq sənaye parkına potensial sahibkarların cəlb olunması istiqamətində bir sıra layihələr üzrə danışıqlar aparılır.

Ölkəmizdə hazırda 8 sənaye parkı (Sumqayıt Sənaye Parkı, Mingəçevir Sənaye Parkı, Qaradağ Sənaye Parkı, Pirallahı Sənaye Parkı, Ağdam Sənaye Parkı, Hacıqabul Sənaye Parkı, “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı, Balaxanı Sənaye Parkı) fəaliyyət göstərir.

Bundan başqa, Gəncə şəhərinin və Şəmkir rayonunun inzibati ərazilərində yaradılacaq Qərb Sənaye Parkında infrastrukturun qurulması üçün texniki şərtlərin alınması prosesi aparılır.

Bu sənaye parklarında ümumilikdə 184 rezident qeydiyyata alınıb ki, onların da 101-i artıq fəaliyyət göstərir. İndiyədək rezidentlər tərəfindən 7,1 milyard manatdan çox investisiya cəlb edilib, 11 min 500-dən çox iş yeri yaradılıb.

Xatırladaq ki, 2026-cı ilin iyulun 1-ə olan məlumata görə, sənaye parklarında ümumilikdə 21,4 milyard manatlıq məhsul istehsal edilib, bunun da 6,7 milyard manatlıq hissəsi ixrac olunub.

Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində olan DOST Agentliyinin Naxçıvan Regional DOST Mərkəzinin açılışında iştirak ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Anar Əliyev mərkəzdə yaradılmış şərait barədə dövlətimizin başçısına və birinci xanıma məlumat verdi.

Bildirildi ki, bu mərkəzdə əhaliyə 164 sosial xidmət göstəriləcək. Ümumilikdə 117 işçinin və 50 könüllünün fəaliyyət göstərəcəyi mərkəzdə gün ərzində orta hesabla 500-600 vətəndaşın qəbulu nəzərdə tutulur.

Bütün xidmətlər “Bir pəncərə” prinsipi əsasında təşkil olunub və Naxçıvan sakinlərinə rahat, operativ və əlçatan şəkildə təqdim ediləcək. Bu yanaşma müxtəlif sosial istiqamətlər – pensiya, əmək və məşğulluq, sosial müavinətlər, əlillik, övladlığagötürmə və digər sosial xidmətlərin vahid məkanda, şəffaf formada göstərilməsinə imkan yaradır.

Əlilliyi olan şəxslərin mərkəzdə tibbi-sosial ekspertizası, onların fərdi ehtiyaclarına uyğun reabilitasiya vasitələri ilə təminatı, eyni zamanda, reabilitasiya xidmətlərindən yararlanmaları üçün ixtisaslaşmış reabilitasiya müəssisələrinə göndərişlərin rəsmiləşdirilməsi də icra ediləcək.

Dövlətimizin başçısı və birinci xanım qabaqcıl beynəlxalq istehsalçı şirkətlərin məhsulları olan protezlərə də baxdılar. Bu protezlər istifadəçilərə təbii fizioloji, sərbəst və təhlükəsiz hərəkət, müxtəlif səth və sürətlərə uyğunlaşma, həmçinin sosial həyata və əmək fəaliyyətinə daha sürətli inteqrasiya imkanı yaradır. İndiyədək 500-dən çox hərbçiyə 620 yüksək texnologiyalı protez təqdim olunub. Həmçinin yüksək texnologiyalı reabilitasiya və tibbi-sosial xidmətlər sayəsində müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan 300-dək şəxs əvvəlki sağlamlığına qovuşub.

Ölkəmizdə müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərin yüksək texnologiyalı protezlərlə təminatı üzrə işlər nəcib fəaliyyəti ilə seçilən Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə başladılıb.

Əlilliyi olan şəxslərin reabilitasiya vasitələri ilə təminatının gücləndirilməsi üçün dövlətimiz tərəfindən həyata keçirilən sosial müdafiə siyasəti nəticəsində reabilitasiya vasitələrinin çeşidinin sayı 57-dən 130-a çatdırılıb. Əlilliyi olan şəxslər bu ilin əvvəlindən bəri 300 minədək müxtəlif növ reabilitasiya vasitələri ilə təmin edilib.

Dövlətimizin başçısı və birinci xanım nazirliyin inklüziv mərkəzlərinin benefisiarları tərəfindən hazırlanmış bədii oyma, xalçaçılıq, dulusçuluq, təsviri incəsənət, vitraj, floristika və digər sənət növləri üzrə əl işlərindən ibarət sərgiyə baxdılar. Həssas qruplardan olan şəxslərin yaradıcılıq potensiallarının üzə çıxarılması və iqtisadi fəallıqlarının dəstəklənməsi məqsədilə yaradılmış “dostart.az” portalı vasitəsilə həmin əl işlərinin onlayn satışı həyata keçirilir və bu təşəbbüs onların əmək bazarına inteqrasiyasına mühüm töhfə verir.

Prezident İlham Əliyevə və birinci xanım Mehriban Əliyevaya Naxçıvan Regional İnformasiya Mərkəzinin bazasında yaradılması nəzərdə tutulan Naxçıvan DOST İnklüziv İnkişaf və Yaradıcılıq Mərkəzinin layihəsi də təqdim edildi.

Qeyd olundu ki, əlilliyi olan şəxslərə hazırda 13 istiqamət üzrə göstərilən sosial bacarıqların inkişafı xidmətlərinin yeni mərkəzdə daha da genişləndirilərək 20-yə çatdırılması nəzərdə tutulur.

Son illərdə ölkəmizdə həyata keçirilən sosial islahatlar dünya səviyyəsində yüksək qiymətləndirilib və müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən 300-dən artıq mükafat və sertifikatla təltif olunub. Onların arasında “Hamı üçün inklüziv və bərabər sosial təminat xidmətləri” təşəbbüsünə görə BMT-nin Dövlət Xidmətləri Mükafatı da var.

Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə yaradılmış DOST mərkəzləri sosial xidmətlərin göstərilməsində keyfiyyətcə yeni mərhələnin formalaşmasına səbəb olub. Bu mərkəzlərdə indiyədək vətəndaşlara 164 növ xidmət, ümumilikdə isə 4,6 milyon sosial xidmət göstərilib, xidmətlərdən məmnunluq səviyyəsi isə təxminən 99 faiz olub.

Hazırda DOST şəbəkəsinin ölkə üzrə genişləndirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. 2026-2027-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının bütün rayon mərkəzlərində DOST qəbul şöbələrinin yaradılması, 2030-cu ilədək isə ölkə üzrə 18 DOST mərkəzinin, o cümlədən 60 şöbə və məntəqədən ibarət geniş xidmət şəbəkəsinin formalaşdırılması nəzərdə tutulur.

Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin Naxçıvan şəhərinin mərkəzində ucaldılan abidəsini ziyarət ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, dövlətimizin başçısı və birinci xanım abidənin önünə gül dəstəsi qoyub, Ulu Öndərin xatirəsini ehtiramla yad ediblər.

Macarıstan parlamenti ölkənin yeni prezidenti vəzifəsinə Ali Məhkəmənin keçmiş sədri Andraş Bakanı seçib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, onun namizədliyinin lehinə 140 deputat, əleyhinə isə 6 deputat səs verib. Səsvermədə ümumilikdə 146 parlamentari iştirak edib. Andraş Baka prezidentliyə yeganə namizəd olub. “Bizim Vətənimiz” partiyasının nümayəndəsi Tot Mate isə namizədliyinin irəli sürülməsi üçün tələb olunan sayda tövsiyə səsi toplaya bilməyib.

Hakim “Fides-KDNP” koalisiyası Tomaş Şuyokun vəzifədən uzaqlaşdırılmasını qanunsuz hesab edərək seçkidə iştirak etməyib.

Səsvermənin nəticələri elan edildikdən sonra Andraş Baka prezident andı içib. O, avqustun 19-da vəzifəsinin icrasına başlayacaq. Andraş Baka çıxışında qanunun aliliyinin, konstitusiya mədəniyyətinin və cəmiyyətin dövlət institutlarına etimadının bərpasının zəruriliyini bildirib.

Yeni dövlət başçısı vurğulayıb ki, milli birlik baxışların eyniliyi demək deyil və prezident siyasi neytrallığını qorumalıdır. O, həmçinin bütün vətəndaşların hüquqlarının qorunmasına və onlara hörmətlə yanaşılmasına çağırıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfərə gəliblər.

Avqustun 10-da Amerika Birləşmiş Ştatlarına səfəri çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədov ABŞ Dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisinin birinci müavini Endryu Stou ilə görüş keçirib.

Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, görüş zamanı Azərbaycan-ABŞ ikitərəfli münasibətlərinin mövcud vəziyyəti və inkişaf perspektivləri barədə fikir mübadiləsi aparılıb, iki ölkə arasında tərəfdaşlığın geniş spektr üzrə daha da inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Müzakirələr zamanı, xüsusilə Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının həyata keçirilməsi, eləcə də Bakı İqtisadi Dialoqunun nəticələri diqqət mərkəzində olub.

Bununla yanaşı, tərəflər qarşılıqlı maraq doğuran bir sıra regional və beynəlxalq məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparıb, sülhün, təhlükəsizliyin və rifahın təşviqinə xidmət edən məsələlər üzrə sıx qarşılıqlı əlaqələrin davam etdirilməsinə və məsləhətləşmələrin aparılmasına hazır olduqlarını təsdiqləyiblər.

Avropadakı elektrik enerjisinin ötürülməsi sistemi operatorları avqustun 12-də baş verəcək Günəş tutulmasının fotovoltaik elektrik enerjisi istehsalında 9,7 giqavata qədər müvəqqəti azalmaya səbəb ola biləcəyi gözləntisi ilə sistemin təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində hazırlıqları tamamlayıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Avropa Elektrik Enerjisinin Ötürülməsi Sistemi Operatorları Şəbəkəsinin (ENTSO-E) açıqlamasına görə, Ayın Günəşin qarşısından keçməsi nəticəsində Avropanın geniş hissəsində Günəş enerjisindən elektrik istehsalı müvəqqəti olaraq azalacaq.

Açıq səma şəraitində Avropa üzrə fotovoltaik elektrik enerjisi istehsalında 9,7 giqavata qədər azalma baş verə biləcəyi hesablanır. İstehsalda sürətli, lakin əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilən dəyişikliklərin Mərkəzi Avropa Yay vaxtı ilə saat 19:15-21:30 arasında baş verəcəyi gözlənilir.

Günəş enerjisi hesabına elektrik enerjisi istehsalına ən böyük təsirin İspaniya və Almaniyada müşahidə olunacağı proqnozlaşdırılır.

Günəş tutulmasının elektrik enerjisi sistemi baxımından əsas təsiri istehsalın müvəqqəti azalması ilə yanaşı, bu dəyişikliklərin qısa müddət ərzində baş verməsi ilə bağlıdır. Elektrik enerjisi sistemində istehsal və istehlakın daim balansda saxlanılması tələb olunduğundan, günəş enerjisi istehsalında baş verən sürətli dəyişikliklər sistem operatorlarının real vaxt rejimində idarəetməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tutulma davam etdikcə Günəş enerjisi istehsalının azalması, Ayın Günəşin qarşısından çəkilməsi ilə isə istehsalın yenidən artması gözlənilir. Bu səbəbdən sistem operatorları həm istehsaldakı azalmanı, həm də tutulmadan sonra baş verəcək sürətli bərpa prosesini idarə etməli olacaqlar.

ENTSO-E və Avropadakı elektrik enerjisinin ötürülməsi sistemi operatorları tutulma zamanı elektrik sisteminin təhlükəsiz və sabit fəaliyyət göstərməsini təmin etmək məqsədilə bir sıra əlaqələndirilmiş tədbirlər həyata keçirib.

Həmin çərçivədə idarəetmə mərkəzlərində çalışan operatorlara tutulmanın gözlənilən təsirləri barədə əvvəlcədən məlumat verilib. Elektrik enerjisi bazarının iştirakçılarına da Günəş enerjisi istehsalında gözlənilən azalma ilə bağlı məlumat təqdim olunub.

Yerli sistem operatorlarının real vaxt rejimində qərar qəbul etmə proseslərini dəstəkləmək məqsədilə meteoroloji xidmət təminatçılarından əlavə və yenilənmiş fotovoltaik istehsal proqnozları əldə edilir.

Elektrik enerjisinin ötürülməsi sistemi operatorları, həmçinin tutulmanın baş verəcəyi dövrdə əməliyyat çevikliyini mümkün olan ən yüksək səviyyədə saxlamaq məqsədilə əvvəlcədən planlaşdırılmış şəbəkə kəsintilərindən qaçınırlar.

ENTSO-E hazırlıqları əlaqələndirmək, vəziyyəti izləmək və tutulmadan əvvəl və sonra Avropadakı sistem operatorları arasında məlumat mübadiləsini təmin etmək məqsədilə xüsusi işçi qrupunu fəaliyyətə keçirib.

Avropa Elektrik Enerjisinin Ötürülməsi Sistemi Operatorları Şəbəkəsinin məlumatına görə, Günəş enerjisi Avropanın elektrik enerjisi istehsalı strukturunun mühüm elementlərindən birinə çevrilib və 2025-ci ildə Avropa İttifaqında ümumi elektrik enerjisi istehsalının təxminən 13 faizini təşkil edib.

Bərpaolunan enerji mənbələrinin elektrik enerjisi sistemində payının artması ilə hava şəraiti və təbii hadisələrdən qaynaqlanan qısamüddətli istehsal dəyişikliklərinin əvvəlcədən proqnozlaşdırılması və idarə edilməsi də şəbəkənin təhlükəsizliyi baxımından daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

ENTSO-E bildirir ki, Avropanın enerji keçidini davam etdirməsi ilə bərpaolunan enerji istehsalında baş verən qısamüddətli dalğalanmalara operativ reaksiya vermək imkanları təhlükəsiz, etibarlı və səmərəli elektrik enerjisi sisteminin fəaliyyətinin əsas elementlərindən biri olacaq.

Şəbəkə çərçivəsində fəaliyyət göstərən 40 elektrik enerjisi ötürülməsi sistemi operatoru 36 ölkəni təmsil edir. Bu operatorlar Avropanın bir-biri ilə əlaqəli elektrik enerjisi sisteminin təhlükəsiz və əlaqələndirilmiş şəkildə fəaliyyət göstərməsinə cavabdehdir.

Qəbələ festivalı 15 illiyini qeyd edir və musiqini, incəsənəti, müxtəlif mədəniyyətlərin nümayəndələrini bir araya gətirir. “Gabala Fest” festivalı konsertlər çərçivəsindən kənara çıxaraq, sənətçilərin ünsiyyəti və birgə fəaliyyəti məkanı yaradır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “Euronews” telekanalının Qəbələdə keçirilən musiqi festivalına həsr olunmuş reportajında məlumat verilir.

Vurğulanır ki, festival bu il ənənəvi konsert proqramının hüdudlarından kənara çıxaraq müxtəlif ölkələrdən musiqiçiləri, rəssamları və sənətçiləri bir araya gətirən “Gabala Fest” layihəsinə start verib.

“İştirakçıların sözlərinə görə, klassik musiqi və muğamdan müasir ifalaradək festival yeni ideyaların axtarışı üçün məkan yaradır, eyni zamanda mədəni ənənələrə ehtiram göstərir. “Mədəniyyətlərin kəsişməsi” adlı bədii sərgi də 30-dan çox yerli və xarici rəssamı bir araya gətirib”, - deyə reportajda qeyd olunur.

Telekanal qeyd edir ki, 2027-ci ildə mədəni proqramın daha da genişləndirilməsi planlaşdırılır.

Avqustun 11-də Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Rövşən Rzayevin vətəndaşlarla növbəti görüşü olub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, görüşdə vətəndaşların müraciətləri diqqətlə dinlənilib və qaldırılan məsələlərin müvafiq qaydada araşdırılacağı və qanunvericiliyə uyğun şəkildə həll ediləcəyi bildirilib.

Görüşdə Prezident İlham Əliyevin keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarında rahat və təhlükəsiz yaşayış şəraitinin təmin olunması məqsədilə verdiyi tapşırıqların ardıcıllıqla həyata keçirildiyi, Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işlərini diqqətlə izlədiyi və onun göstərişləri ilə müvafiq tədbirlərin görüldüyü vurğulanıb.

Komitə sədri bildirib ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa-quruculuq işlərinə uyğun olaraq, ilk növbədə ağır şəraitdə və qəzalı binalarda yaşayan keçmiş məcburi köçkünlər mərhələli şəkildə köçürülür.

Görüşdə vətəndaşların müraciətləri əsasən, işğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdış, köçürülmənin prinsipləri, sorğularda iştirak, məşğulluq, müvəqqəti məskunlaşma yerlərində mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, kommunal xidmətlər, status, vahid aylıq müavinət və digər sosial məsələlərə dair olub.

Azərbaycan muzeylərində virtual (VR) və artırılmış reallıq (AR), 360 dərəcəlik turlar, eləcə də süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi nəzərdə tutulur.

Bu barədə AZƏRTAC-a Mədəniyyət Nazirliyinin Yaradıcı sənayelər və rəqəmsal inkişaf şöbəsinin müdiri Fuad Maqsudov məlumat verilib.

Bildirib ki, yaxın illərdə müasir rəqəmsal həllərin muzey, qalereya və sərgilərdə mədəni irsin təqdimatı imkanlarının genişləndirilməsi və ziyarətçilər üçün yeni təcrübənin yaradılması məqsədilə istifadəsi planlaşdırılır. Bunun üçün beynəlxalq təcrübə öyrənilir, müvafiq texnologiyaların tətbiqi mexanizmləri hazırlanır və zəruri texniki infrastruktur formalaşdırılır.

“Eyni zamanda, muzey fondlarının rəqəmsallaşdırılması davam etdirilir. “e-Culture” rəqəmsal inkişaf strategiyası çərçivəsində eksponatların rəqəmsallaşdırılması, onlar haqqında məlumatların sistemləşdirilməsi və vahid informasiya resursunda birləşdirilməsi istiqamətində iş aparılır. Muzey, qalereya və sərgilərdəki eksponatların QR kodlarla təchiz edilməsi də nəzərdə tutulur.

Vahid Mədəniyyət Reyestrinə daxil edilən “Milli mədəniyyət əmlakının Dövlət Siyahısı” çərçivəsində Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının 12 498, Milli İncəsənət Muzeyinin isə 17 053 eksponatı artıq rəqəmsal formata keçirilib.

Növbəti mərhələdə muzeylərin rəqəmsal məlumat bazalarının genişləndirilməsi, informasiya resurslarının inteqrasiyası və məlumatlara əsaslanan idarəetmə modelinin tətbiqi planlaşdırılır. Həmçinin analitik alətlərdən istifadə və Vahid Mədəniyyət Reyestrinin daha da inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur”, - deyə o qeyd edib.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaradılan və bərpa olunan muzeylərin də ayrıca istiqamət təşkil etdiyini bildirən Fuad Maqsudovun sözlərinə görə, burada da QR kodlardan və eksponatlar haqqında məlumatların Vahid Mədəniyyət Reyestrinə inteqrasiyasından tutmuş, virtual reallıq və 360 dərəcəlik virtual turlara qədər müasir rəqəmsal həllərin tətbiqi planlaşdırılır: “Bununla yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarix və mədəniyyət abidələrinin sənədləşdirilməsi üçün artıq rəqəmsal texnologiyalardan istifadə olunur. Xüsusilə GIS, LiDAR, pilotsuz uçuş aparatları, fotogrammetriya və 3D modelləşdirmə texnologiyalarından tətbiq edilir. Bu texnologiyalar mədəni irs obyektlərinin dəqiq rəqəmsal modellərinin yaradılmasına, onların monitorinqinin və sənədləşdirilməsinin aparılmasına, həmçinin əldə olunan məlumatlardan bərpa işlərinin planlaşdırılması zamanı istifadəyə imkan verir”.

Beləliklə, Azərbaycanda muzey sahəsinin rəqəmsal transformasiyası yalnız eksponatlar haqqında məlumatların elektron formata keçirilməsini deyil, həm də mədəni irsin ziyarətçilərə yeni formada təqdim edilməsinə və rəqəmsal şəkildə qorunmasına imkan verəcək texnologiyaların tətbiqini nəzərdə tutur.

Baş Prokurorluq, Daxili İşlər Nazirliyi və Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti tərəfindən birgə və koordinasiyalı şəkildə aparılmış kompleks istintaq və əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində ötən il itkin düşmüş, 1954-cü il təvəllüdlü Timofeyeva Lyudmila Veniaminovnanın qəsdən öldürülməsi müəyyən edilib.

Baş Prokurorluğun mətbuat xidmətindən AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, ibtidai istintaq zamanı toplanmış sübutlarla 1994-cü il təvəllüdlü Məmmədov Elnur Həsən oğlunun 2025-ci ilin iyul ayında aralarında yaranmış mübahisə zəminində birgə yaşadıqları Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Şüvəlan qəsəbəsində yerləşən fərdi yaşayış evində anası Timofeyeva Lyudmila Veniaminovnanın bədəninin müxtəlif nahiyələrinə çoxsaylı yumruq və təpik zərbələri vurması, nəticədə ona sağlamlığa ağır zərər vurmaya aid xəsarətlər yetirməsi və həmin xəsarətlər nəticəsində sonuncunun ölməsi, daha sonra isə meyiti yaşadıqları fərdi yaşayış evinin həyətində basdırması ilə bağlı əsaslı şübhələr müəyyən edilib.

İş üzrə icra olunan prosessual hərəkətlər, o cümlədən hadisə yerinə baxış zamanı Səhiyyə Nazirliyinin Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya ETT Birliyinin ekspertlərinin iştirakı ilə Timofeyeva Lyudmila Veniaminovnanın yaşadığı ünvanda qazıntı işləri aparılıb və orada insan skeleti aşkar edilərək götürülüb.

Qeyd olunan faktla bağlı Baş Prokurorluğun İstintaq idarəsində Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb və toplanmış ilin sübutlar əsasında Elnur Məmmədov qeyd oluna maddə ilə təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb olunub və ona həmin maddə ilə ittiham elan edilib.

Hazırda cinayət işi üzrə hadisənin bütün hallarının tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılması istiqamətində zəruri istintaq hərəkətləri və əməliyyat-axtarış tədbirləri davam etdirilir.

Qeyd edək ki, ötən illərdən bağlı qalmış cinayət işlərinin üstünün açılması, o cümlədən itkin düşmüş şəxslərlə bağlı faktların araşdırılması Baş Prokurorluq tərəfindən daim diqqət mərkəzində saxlanılmaqla, aidiyyəti dövlət qurumları ilə birgə kompleks tədbirlər davam etdirilir.

İstənilən nəqliyyat dəhlizinin fəaliyyətinin təmin edilməsi üçün ilk növbədə infrastrukturun yaradılması və düzgün təşkil olunması lazımdır. Müasir dünyada elə coğrafi regionlar var ki, yüklərin həmin ərazidən daşınması məsafəni və nəqliyyat xərclərini azaldır. Lakin orada infrastruktur yoxdur və perspektivdə yaradılacağı da gözlənilmir. Əgər beynəlxalq yükdaşıma üçün məsafə və nəqliyyat xərci azdırsa, onda hansı səbəbdən infrastruktur yaradılıb dəhlizlər salınmır? Bu suala 2 aspektdən cavab vermək olar. Birincisi təhlükəsizlik məsələsidir ki, bu da ciddi yanaşma tələb edir. Hər hansı bir regionda münaqişə və silahlı toqquşmalar varsa, heç bir şirkət və dövlət buradan keçən yoldan istifadə etməz. Digər məsələ qeyd etdiyimiz kimi infrastrukturun olmamasıdır. Yəni region təhlükəli olduğu üçün sərmayə yatırılmır və infrastruktur yaradılmır.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlaması zamanı Memarlıq və İnşaat Universitetinin nəqliyyat fakültəsinin dekanı, nəqliyyat üzrə ekspert Elçin Yusifzadə deyib.

Onun sözlərinə görə, prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan qələbə qazandıqdan sonra Zəngəzur dəhlizi təşəbbüsü ilə çıxış etdi və tez bir zamanda beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən dəstəkləndi.

“Amerika və Avropa dövlətləri də Zəngəzur dəhlizinin real olduğunu bildirdilər. Dəhlizə qarşı beynəlxalq maraq yalnız regionda sülh prosesi başladıqdan sonra artdı. Digər bir məsələ isə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi infrastruktur məsələsidir. Məhz sabitlik yarandıqdan sonra ümumi uzunluğu 140,6 kilometr olan Horadiz-Ağbənd dəmir yolunun tikintisi başlandı. Tikintinin 85 faizi artıq yekunlaşıb. Başqa bir infrastruktur layihə avtomobil yoludur. Azərbaycan ərazisində Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsi olan əsas avtomobil yolu 123,8 kilometr uzunluğunda 4 və 6 hərəkət zolaqlı Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd magistralıdır. Bu strateji yolun tikinti işləri sürətlə davam etdirilir”, - deyə Elçin Yusifzadə vurğulayıb.

Ekspert nəzərə çatdırıb ki, magistral yol tikintisinin mühüm layihə komponentlərindən biri tunellərdir: “Tunellər üzrə tikinti işləri artıq böyük ölçüdə tamamlanıb. Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd magistralında şərti adları T1, T2 və T3 olan tunellərinin hər birində qazma, püskürtmə beton işləri artıq yekunlaşıb. Layihə üzrə ümumilikdə 28 körpü tikilir, bunlardan 16-ı su ötürücü, 12-si isə yol ötürücüdür. 19 körpünün tikintisi artıq yekunlaşıb, 8 körpüdə tikinti işləri davam edir. Zəngəzur dəhlizində təhlükəsizlik və infrastruktur - hər iki amil əks olunub. Dəhlizin keçdiyi ərazinin təhlükəsizliyi təmin olunub və yuxarıda göstərdiyimiz kimi infrastrukturu da hazırlanır. Bunları nəzərə alaraq Zəngəzur dəhlizinin yaxın illərdə istismara daxil olacağına şahidlik edəcəyik”.

Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan “Məkkə Müdafiə Sazişi” Yaxın Şərqin təhlükəsizlik arxitekturasında güc balansına təsir göstərə biləcək mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Saziş ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən hərbi müstəviyə keçməsi riskinin artdığı, Yəməndən Husi hücumlarının və regiondakı silahlı qrupların yaratdığı təhlükələrin gündəmdə olduğu bir dövrdə imzalanıb. Sazişin məqsədi mümkün təcavüzə qarşı kollektiv çəkindirməni gücləndirməkdir. Tərəflərdən birinə qarşı silahlı hücumun hər üç ölkəyə qarşı hücum kimi qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma ənənəvi hərbi əməkdaşlıqdan daha geniş məna daşıyaraq ortaq çəkindirmə mexanizminin formalaşdırılmasına zəmin yarada bilər. Məqsəd üç ölkənin təhlükəsizlik maraqlarını uzlaşdırmaq, regional riskləri bölüşmək və müdafiə imkanlarından qarşılıqlı şəkildə yararlanmaqdır.

AZƏRTAC “Məkkə Müdafiə Sazişi”nin Azərbaycanın geosiyasi mövqeyinə, strateji tərəfdaşları ilə təhlükəsizlik əlaqələrinə, eləcə də ölkənin nəqliyyat və logistik imkanlarına mümkün təsirlərinə nəzər salır.

Kollektiv maraqlar

Saziş hücum xarakterli siyasətə əsaslanmır və konkret ölkəyə qarşı yönəlmiş sənəd kimi təqdim edilmir. Eyni zamanda, onu indiki mərhələdə NATO tipli hərbi alyans kimi xarakterizə etmək də doğru olmazdı. NATO-dan fərqli olaraq, üçtərəfli formatın vahid komandanlıq strukturu və təhlükələrə dair formalaşmış ortaq hərbi konsepsiyası hələ mövcud deyil. Buna görə də üç ölkə arasında kollektiv müdafiə mexanizminin NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər səviyyəyə çatması üçün müəyyən vaxt və institusional inkişaf tələb olunur. Bununla belə, yaxın perspektivdə Ər-Riyad, Ankara və İslamabadın müdafiə əməkdaşlığını daha sistemli şəkildə quracaq institusional mexanizmlər formalaşdırması mümkündür.

Məkkə Sazişinin əsas xüsusiyyəti üç ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik öhdəliklərini ortaq çərçivədə birləşdirməsidir. Tərəflərin hər birinin bu əməkdaşlığa qoşulmaq üçün fərqli təhlükəsizlik və strateji motivləri olsa da, həmin maraqlar üçtərəfli əməkdaşlıq üçün ortaq zəmin yaradır.

Ər-Riyadın Türkiyə və Pakistanla təhlükəsizlik əməkdaşlığını gücləndirməsi regionda güc balansının dəyişdiyi bir dövrə təsadüf edir.

Səudiyyə Ərəbistanının ictimai diplomatiya üzrə müavini Rayed Krimli sosial media paylaşımında bildirib ki, razılaşma hərbi ox və ya məzhəb bloku yaratmaq məqsədi daşımır. Bu yanaşma göstərir ki, Yəməndəki husilərin və İraqdakı şiə silahlı qruplarının yaratdığı təhlükələrlə üzləşən Səudiyyə Ərəbistanı üçün əsas məqsəd tərəfdaşlıq şəbəkəsini genişləndirmək və təhlükəsizlik əməkdaşlığını gücləndirməkdir. Bu baxımdan, məzhəb amili deyil, ortaq təhlükəsizlik maraqları ön plana çıxır.

Bununla belə, Səudiyyə Ərəbistanına mümkün hücum zamanı Türkiyə və Pakistanın hansı formada və miqyasda dəstək göstərəcəyi tərəflərin təhlükəsizlik və geosiyasi prioritetlərini nə dərəcədə uzlaşdıra bilməsindən asılı olacaq.

Pakistan Səudiyyə Ərəbistanı ilə qarşılıqlı müdafiə sazişi bağladıqdan sonra Misir və İordaniya da daxil olmaqla regiondakı digər tərəfdaşları ilə müdafiə əməkdaşlığını genişləndirmək istiqamətində addımlar atıb. İslamabad üçün təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarının şaxələndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır və Məkkə Sazişi də bu siyasətin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Pakistanın xarici işlər naziri Məhəmməd İshaq Dar bildirib ki, “Məkkə Müdafiə Sazişi” tamamilə müdafiə xarakteri daşıyır və heç bir ölkəyə qarşı yönəlməyib.

Digər tərəfdən, NATO üzvü Türkiyə və ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki əsas tərəfdaşlarından biri olan Səudiyyə Ərəbistanı ilə üçtərəfli əməkdaşlıq Pakistanın Vaşinqtonla münasibətlərinə də yeni imkanlar aça bilər. Nüvə dövləti olan Pakistan bununla Çinlə strateji tərəfdaşlığını qorumaqla yanaşı, ABŞ və onun regional müttəfiqləri ilə əlaqələrində manevr imkanlarını genişləndirməyə çalışa bilər.

Ankara üçün Məkkə Sazişi Qətər, Suriya və Liviyada formalaşdırdığı tərəfdaşlıq şəbəkəsini daha geniş regional təhlükəsizlik əməkdaşlığı ilə tamamlayan yeni imkan kimi qiymətləndirilir. Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz da Sazişin konkret ölkəyə qarşı yönəlmədiyini bildirib. Xarici işlər naziri Hakan Fidan isə sənəddə nəzərdə tutulan kollektiv müdafiə prinsipinin mahiyyət etibarilə NATO-nun 5-ci maddəsi ilə oxşarlıq təşkil etdiyini vurğulayaraq deyib: “Bizə hücum etməyən heç bir ölkə bizim üçün hədəf deyil”.

Azərbaycan üçün qazanc

Beynəlxalq nizamda parçalanma meyillərinin gücləndiyi və alternativ əməkdaşlıq formatlarının meydana çıxdığı bir dövrdə yeni kollektiv təhlükəsizlik mexanizmlərinin formalaşması Azərbaycan üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Türkiyə ilə yüksəksəviyyəli strateji müttəfiqliyi, Pakistanla yaxın siyasi və hərbi-texniki tərəfdaşlığı, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanı ilə son illərdə sürətlə inkişaf edən siyasi-iqtisadi əlaqələri Bakının regional manevr imkanlarını genişləndirən mühüm amillərdir. Bu baxımdan, Cənubi Qafqazda mühüm geosiyasi çəkiyə malik Türkiyə, regiona marağı artan Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında müdafiə əməkdaşlığının dərinləşməsi Azərbaycan üçün də yeni strateji imkanlar yarada bilər. Hər üç ölkənin Bakı ilə yaxın münasibətləri Azərbaycanın həm Cənubi Qafqazda, həm də daha geniş regional proseslərdə mövqeyini dəstəkləyən əlavə amil kimi çıxış edə bilər.

Məkkə Sazişi fonunda Azərbaycan üçün bir neçə mühüm məqam ön plana çıxır. İlk növbədə, Bakı ilə hər üç ölkə arasında mövcud sıx siyasi və təhlükəsizlik əlaqələri Azərbaycanın regional mövqeyini gücləndirən strateji amildir. Azərbaycan Sazişin tərəfi olmasa da, yaxın tərəfdaşlarının təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığının dərinləşməsi Bakının da daxil olduğu daha geniş regional tərəfdaşlıq şəbəkəsinin əhəmiyyətini artırır.

Digər mühüm istiqamət ticarət və nəqliyyat yollarının təhlükəsizliyidir. Sazişi imzalayan üç dövlət regional kommunikasiyaların sabit və təhlükəsiz fəaliyyətində ortaq maraqlara malikdir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan üçün bu amil xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regional təhlükəsizliyin möhkəmlənməsi enerji və nəqliyyat layihələrinin dayanıqlılığına, logistika risklərinin və sığorta xərclərinin azalmasına, nəticədə Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişlənməsinə müsbət təsir göstərə bilər.

Bu gündən İstanbulun Demokratiya və Azadlıqlar Adasında “Bosfor Diplomatiya Forumu 2026” (BDF) işə başlayıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu il “Böhranlar dövründə humanitar diplomatiya” mövzusunda Gənc Diplomatiya Dərnəyi tərəfindən keçirilən tədbir orta məktəb şagirdləri və universitet tələbələrini diplomatiya, eləcə də beynəlxalq münasibətlər sahəsində bir araya gətirmək məqsədi daşıyır.

Forumun açılış mərasimində İstanbul valisi Davut Gül, İlim Yayma Vəqfinin Müvəkkillər Heyətinin sədri Nəcməddin Bilal Ərdoğan, Türkiyə Prezident Administrasiyasının İnvestisiya Ofisinin rəhbəri Ahmet Burak Dağlıoğlu, “Türk Telekom”un baş direktoru Əbubəkir Şahin, Sıfır Tullantı Vəqfinin sədri və COP31 üzrə yüksəksəviyyəli iqlim çempionu Samed Ağırbaş, Gənc Diplomatiya Dərnəyinin sədri Selman Bilir, sədr müavini Ömər Tayyib Ərdoğan, dərnəyin İdarə Heyətinin üzvləri, protokol nümayəndələri və tələbələr iştirak ediblər.

Avqustun 16-dək keçiriləcək “BDF 2026” çərçivəsində gənclər böhranların siyasi nəticələri ilə yanaşı, onların insan həyatına birbaşa təsirlərini humanitar diplomatiya perspektivindən müzakirə edəcəklər.

Forum çərçivəsində 3-ü ingilis, 1-i türk, 1-i ərəb və 1-i fransız dillərində olmaqla, ümumilikdə 6 komitə fəaliyyət göstərəcək. Komitələr müasir müstəmləkəçilikdən təsirlənən regionları humanitar diplomatiya çərçivəsində nəzərdən keçirəcəklər.

Avqustun 15-də Filadelfiyada keçiriləcək “UFC 330” turnirinin əsas döyüşündə yarımorta çəki dərəcəsində hazırkı çempion İslam Maxaçev İen Maçado Qerri ilə qarşılaşacaq.

AZƏRTAC xəbər verir ki, dağıstanlı döyüşçü rəqibini məğlub edəcəyi təqdirdə UFC tarixində ən uzun qələbə seriyası üzrə yeni rekord müəyyənləşdirəcək.

Maxaçev peşəkar MMA karyerasında 28 qələbə qazanıb, bir dəfə məğlub olub. Qerrinin hesabında isə 17 qələbə və bir məğlubiyyət var. Maxaçev UFC-də isə ardıcıl 16 dəfə rəqiblərinə qalib gəlib və bu göstərici üzrə əfsanəvi Anderson Silvanın rekordunu təkrarlayıb. Qerri üzərində mümkün qələbə Maxaçevi rekordun mütləq sahibi edəcək.

Qeyd edək ki, İen Maçado Qerri ilə döyüş İslam Maxaçev üçün yarımorta çəki dərəcəsində ilk titul müdafiəsi olacaq. O, 2025-ci il noyabrın 15-də Nyu-Yorkda keçirilmiş “UFC 322” turnirinin əsas döyüşündə avstraliyalı Cek Della Maddalena üzərində qələbə qazanaraq UFC-nin yarımorta çəki üzrə çempionu olub. O, bundan əvvəl yüngül çəki dərəcəsində çempion idi və titulunu dörd dəfə qoruyub. Maxaçev yarımorta çəkiyə keçmək üçün 2025-ci ilin mayında yüngül çəki üzrə çempionluq kəmərindən imtina edib.

Bu ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycan Respublikasının hüquqi və fiziki şəxsləri dünyanın 173 ölkəsindəki tərəfdaşları ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirib.

Dövlət Statistika Komitəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, hesabat dövründə 119 ölkəyə məhsul ixrac edilib, 155 ölkədən isə məhsul idxal olunub.

Yanvar-iyun aylarında xarici ticarət dövriyyəsi 26 milyard 54,2 milyon dolları təşkil edib. Bu dövrdə 9 milyard 372 milyon dollar məbləğində müsbət ticarət saldosu yaranıb. Ötən ilin yanvar-iyun ayları ilə müqayisədə xarici ticarət dövriyyəsi nominal ifadədə 9,1 faiz artıb, real ifadədə isə 13,1 faiz azalıb.

UEFA hakimlərin qərar qəbuletmə proseslərinə aydınlıq gətirmək üçün “Clear Line” (“Aydın xətt”) platformasını tətbiq edir.

AZƏRTAC xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, UEFA-nın bəyanatında deyilir: “UEFA üzvü olan bütün federasiyaların hakimləri “Clear Line” qaydasından həm milli, həm də Avropa səviyyələrində hakim qərarlarının və VAR müdaxilələrinin ardıcıl və vahid tətbiqi üçün istinad çərçivəsi kimi təsdiqləyiblər. “Clear Line” 150-dən çox hakim ssenarisini bir araya gətirir və oyun qaydalarının necə şərh edilməli olduğu, habelə VAR sisteminin konkret vəziyyətlərə nə vaxt müdaxilə etməli və ya etməməli olduğu barədə ətraflı təlimat verir. Bu təlimat həm yerli, həm də UEFA yarış səviyyələrində tətbiq olunur. Bu platforma VAR protokolunun əsas prinsiplərindən birini gücləndirir və video icmalının yalnız aydın və aşkar səhvlər halında istifadə edilməli olduğunu vurğulayır”.

UEFA “Clear Line” platformasını Avropadakı matç hakimləri, oyunçular, məşqçilər, şərhçilər və azarkeşlər üçün əlçatan etməklə, həmçinin hakim qərarlarının daha yaxşı başa düşülməsini və oyun qaydalarının idmanda daha ardıcıl tətbiqini təşviq etməyi hədəfləyir.

Bildirilib ki, “Clear Line” futbolun ən mürəkkəb və mübahisəli vəziyyətlərinin çoxunda qərarların arxasındakı məntiqə geniş çeşiddə videolar və vizual izahatlar vasitəsilə aydınlıq gətirir. Platforma zamanla inkişaf etməyə davam edəcək və yeni vəziyyətlərin yaranması və ya müəyyən ssenarilər üzrə əlavə aydınlaşdırma tələb olunması fonunda yenilənəcək.

UEFA-nın hakimlər direktoru Roberto Rosetti təqdimatla bağlı şərh verib: “Clear Line” Avropa futbolunda matç hakimlərinə aydın və dəqiq təlimat vermək, yarışlar arasında qərar qəbuletmə proseslərində daha çox ardıcıllığı təmin etmək və oyunun xeyrinə VAR-ın istifadəsinə daha standartlaşdırılmış yanaşma gətirmək üçün nəzərdə tutulub. Heç bir halda iki vəziyyət tam eyni olmasa da və bəzən səhvlər qaçılmaz olsa da, “Clear Line” oyunçular, məşqçilər, şərhçilər və azarkeşlər üçün mərkəzi istinad nöqtəsi təmin edəcək, hakim qərarlarının arxasındakı məntiqi izah etməyə və qərar qəbuletmə prosesini daha yaxşı başa düşməyə kömək edəcək”.

Prezident Donald Tramp, Prezident İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın 2025-ci ilin avqustunda Ağ Evdə imzaladıqları Vaşinqton Bəyannaməsindən bir il sonra Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) artıq diplomatik təşəbbüs çərçivəsindən kənara çıxaraq praktiki məzmun qazanmağa başlayıb. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin mühüm elementlərindən biri kimi gündəmə gələn marşrut tədricən real infrastruktur layihəsinə çevrilir. TRIPP-in əhəmiyyəti yalnız logistika və nəqliyyat imkanları ilə məhdudlaşmır. Layihə Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında elektrik enerjisi və digər strateji resursların ötürülməsinə imkan yarada biləcək regional enerji dəhlizi kimi də perspektiv vəd edir. Bu yanaşma Cənubi Qafqazın mövcud geoiqtisadi reallıqları ilə də uzlaşır. Regionda nəqliyyat və enerji infrastrukturu tarixən bir-birini tamamlayan strateji istiqamətlər kimi inkişaf edib. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Trans-Xəzər bağlantıları bunun mühüm nümunələridir. İndi oxşar yanaşma yeni istiqamətdə özünü göstərir - nəqliyyat bağlantıları ilə paralel olaraq enerji infrastrukturunun inkişafı üçün də yeni imkanlar yaranır. Bu baxımdan TRIPP-i yalnız yeni logistika marşrutu kimi qiymətləndirmək layihənin daha geniş regional və strateji potensialını tam əks etdirməz.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında İsveçrədə yerləşən “Caspian-Alpine Society” təşkilatında enerji sahəsi üzrə müstəqil ekspert kimi fəaliyyət göstərən Aytac Məhəmmədova bildirib.

Məhz bu kontekstdə son bir ildə TRIPP ətrafında baş verən ən maraqlı dəyişikliyin onun enerji komponentinin ortaya çıxması olduğunu vurğulayan ekspert deyib: “Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ tərəfindən dəhliz boyunca elektrik enerjisi ötürücü xəttinin yaradılmasına verilən dəstək layihənin ilkin konsepsiyasını genişləndirir. Əgər əvvəlcə əsas məqsəd insanları və yükləri bir ərazidən digərinə daşımaq idisə, indi həmin bağlantıdan enerji ötürülməsi üçün də istifadə etmək imkanından danışılır. Bu, ilk baxışda texniki detal kimi görünə bilər. Əslində isə bunun arxasında daha böyük geosiyasi dəyişiklik dayanır. Çünki enerji infrastrukturu qurulduğu zaman ölkələr arasında yalnız fiziki bağlantı deyil, uzunmüddətli iqtisadi qarşılıqlı asılılıq da yaranır. Bu enerji komponentinin Azərbaycan tərəfində ilk real göstəricisi Zəngəzur Enerji Dəhlizidir.

Bununla yanaşı, TRIPP-in keçəcəyi təxminən 43 kilometrlik hissə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında elektrik bağlantısının tamamlanmasına xidmət edəcək. Naxçıvan onilliklər ərzində Azərbaycanın əsas elektrik şəbəkəsindən fiziki olaraq ayrı vəziyyətdə olub və enerji sisteminin sabitliyi baxımından qonşu şəbəkələrdən asılı qalıb. Yeni enerji xətti bu struktur zəifliyini aradan qaldırmaqla Naxçıvanı Azərbaycanın vahid enerji sisteminə daha etibarlı şəkildə inteqrasiya etməyə imkan verəcək. Beləliklə, Zəngəzur Enerji Dəhlizi TRIPP-in daha geniş regional enerji funksiyasının Azərbaycan daxilindəki ilk konkret elementlərindən birinə çevrilir. Buradan TRIPP-in əsas strateji üstünlüyü ortaya çıxır. Nəqliyyat infrastrukturu ilə enerji infrastrukturu eyni coğrafiyada inkişaf etdikcə dəhlizin iqtisadi əhəmiyyəti də artır. Dəmir yolu və avtomobil yolu yük daşımalarını təmin edə bilər. Fiber-optik xətlər rəqəmsal əlaqəni gücləndirə bilər. Elektrik ötürücü xətləri isə enerji axınlarını təmin edə bilər. Beləliklə, TRIPP tək bir nəqliyyat marşrutundan çox, müxtəlif infrastrukturların birləşdiyi çoxfunksiyalı regional bağlantı qovşağına çevrilə bilər”.

Ekspert bildirib ki, bu çoxfunksiyalı model xüsusilə Azərbaycanın enerji strategiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan uzun illər Avropanın əsas neft və qaz təchizatçılarından biri olub. Son illərdə Bakı öz enerji strategiyasını tədricən genişləndirərək bərpaolunan enerji sahəsinə və gələcək elektrik enerjisi ixracına daha çox diqqət yetirir: “Azərbaycanın 2030-cu ilə qədər elektrik enerjisi istehsal gücündə bərpaolunan enerjinin payını 30 faizə çatdırmaq hədəfi də bu dəyişimin göstəricisidir. Xəzərdə külək enerjisinin inkişafı, Günəş enerjisi layihələri, Qara dəniz Yaşıl Enerji Dəhlizi və Mərkəzi Asiya ilə gələcək enerji bağlantıları Azərbaycanın qarşısında yeni bir enerji ixrac modeli formalaşdırır. Burada əsas məsələ yalnız elektrik enerjisinin istehsal olunması deyil. İstehsal olunan enerjinin istehlak bazarlarına çatdırılması üçün güclü ötürücü şəbəkəyə ehtiyac var. Azərbaycan üçün bu istiqamətdə əsas hədəflərdən biri Xəzər hövzəsini Qafqaz, Türkiyə və Avropa enerji sistemləri ilə əlaqələndirməkdir.

“Türkiyə artıq Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çıxarılmasında mühüm tranzit ölkədir. TANAP və TAP vasitəsilə Cənub Qaz Dəhlizi bunun ən mühüm nümunəsidir. Gələcəkdə eyni coğrafiyada elektrik enerjisinin də hərəkət etməsi Türkiyənin enerji mərkəzi kimi rolunu daha da gücləndirə bilər. Beləliklə, Azərbaycan enerji istehsalçısı və ixracatçısı, Türkiyə isə enerji tranziti və paylama mərkəzi kimi çıxış edə bilər. Ermənistan üçün də bunun potensial faydaları var. Ölkə uzun illər regional nəqliyyat və enerji layihələrinin böyük hissəsindən kənarda qalıb. Sərhədlərin bağlı olması və regional siyasi qarşıdurmalar Ermənistanın iqtisadi və infrastruktur bağlantılarını məhdudlaşdırıb. TRIPP bu vəziyyəti dəyişə bilər. Yeni nəqliyyat bağlantısı Ermənistan üçün tranzit gəlirləri, yeni investisiyalar və regional ticarət imkanları yarada bilər”, - deyə ekspert vurğulayıb.

Beynin zədələrdən və bəzi autoimmun xəstəliklərdən sonra özünü bərpa etmək qabiliyyətinin əvvəllər düşünüldüyündən daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Sürix Universitetinin alimləri siçanlar üzərində apardıqları araşdırmada beyində zədələnmiş toxumanın bərpasına kömək edən xüsusi “bərpaedici” astrositlər qrupu aşkar ediblər. Astrositlər beyində neyronları qidalandıran, qan axınını tənzimləyən və beyin toxumasının sağlamlığını qoruyan dəstək hüceyrələridir. Əvvəllər hesab olunurdu ki, bu hüceyrələr itirildikdə yetkin beyin onları tam şəkildə bərpa edə bilmir.

Tədqiqat zamanı alimlər canlı siçanların beynini bir neçə həftə ərzində real vaxt rejimində müşahidə ediblər. Nəticədə zədələnmiş sahələrin kənarında yerləşən xüsusi astrositlərin toxumanın bərpasında iştirak etdiyi müəyyənləşdirilib.

Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri bu hüceyrələrin yeni yaranmış hüceyrələrin nüvələrini uzun məsafələr boyunca zədələnmiş beyin sahələrinə göndərməsidir. Bu proses astrosit şəbəkəsinin yenidən qurulmasına və zədələnmiş toxumanın bərpasına kömək edir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu mexanizmin necə işlədiyini daha yaxşı anlamaq gələcəkdə beyin zədələri və astrositlərin itirilməsi ilə müşayiət olunan bəzi xəstəliklərdən sonra sağalmanı sürətləndirə bilər. Alimlər, həmçinin bərpa prosesi zamanı aktivləşən bir sıra gen və siqnal yollarını müəyyən ediblər. Bu mexanizmlərin gələcəkdə zədələnmiş beyin toxumasının məqsədyönlü şəkildə bərpası üçün yeni müalicə üsullarının hazırlanmasında istifadə oluna biləcəyi gözlənilir.

Araşdırmanın müəllifləri bildirirlər ki, nəticələr yetkin beynin özünü bərpa etmək qabiliyyətinin əvvəllər məlum olmayan xüsusiyyətlərini ortaya qoyur.

2025–2026-cı tədris ilindən etibarən ümumi təhsil müəssisələrinin məzunlarına təhsil haqqında dövlət sənədləri ilk dəfə olaraq elektron formatda təqdim olunur. 2026-cı il məzunları attestatlarını myGov platformasından əldə edə bilərlər.

Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, yeni tətbiq çərçivəsində təxminən 300 min məzunun attestatı elektron sənəd formasında hazırlanıb. Təhsil müəssisələrinin rəhbərləri tərəfindən elektron imza ilə təsdiqlənmiş attestatlar artıq “myGov” platformasında əlçatandır.

Məzunlar sənədlərini “myGov” (web) → “Təhsil məlumatlarım” → “Elektron təhsil sənədlərim” bölməsindən əldə edə bilərlər. Valideynlər isə övladlarına aid təhsil sənədlərinə “Övladlarımın təhsil sənədləri və məlumatları” bölməsi vasitəsilə baxa bilərlər

Elektron attestatın üzərindəki QR kod oxutmaqla və ya edu.gov.az saytının “Sənəd yoxlama” bölməsində sənədin nömrəsi və doğum tarixini daxil etməklə attestatın həqiqiliyini yoxlamaq mümkündür.

Qeyd edək ki, elektron attestatların yaxın günlərdə “myGov” mobil tətbiqində də əlçatan olması təmin ediləcək.

Elektron attestatların tətbiqi məzunlara təhsil sənədlərini daha rahat, operativ və əlçatan şəkildə əldə etmək imkanı yaradır.

Türkiyə ictimaiyyətində “Turan Dəhlizi” və ya “Zəngəzur Dəhlizi” kimi tanınan TRIPP Cənubi Qafqazın nəqliyyat arxitekturasını yenidən formalaşdıra biləcək mühüm qlobal ticarət marşrutu kimi qiymətləndirilir. Layihənin əhəmiyyəti yalnız yeni ticarət yolunun yaradılması ilə məhdudlaşmır. TRIPP uzun illərdir üzərində iş aparılan, Çindən başlayaraq Türküstan coğrafiyasındakı türk dövlətlərini, Azərbaycanı və Türkiyəni Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhlizin mühüm tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin siyasi şərhçisi, “Akademik Araşdırmalar” beyin mərkəzinin prezidenti Osman Kepenek bildirib.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, TRIPP-in fəaliyyətə başlaması ilə Azərbaycan ərazisindən Naxçıvana, oradan isə birbaşa Türkiyəyə uzanan yeni nəqliyyat bağlantısı formalaşacaq. Ermənistan ərazisindən keçməsi nəzərdə tutulan bu xətt daşımaların Gürcüstan istiqamətindən asılılığını azaldaraq alternativ marşrut yaradacaq.

“Regiondakı ticarət yolları və qlobal ticarətin mövcud vəziyyəti kompleks şəkildə qiymətləndirildikdə, TRIPP-in Orta Dəhlizə inteqrasiyasının Azərbaycan və Türkiyənin Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsində rolunu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə biləcəyi görünür. Hər iki ölkə sadəcə tranzit məntəqəsi olmaqdan çıxaraq müxtəlif istiqamətləri birləşdirən mühüm bağlantı mərkəzlərinə çevrilə bilər. Cənubi Qafqazda gedən transformasiya prosesində isə Azərbaycanın əsas ağırlıq mərkəzlərindən biri olduğu aydın görünür. Layihə tamamlandıqdan sonra əldə ediləcək nəticə yalnız yeni yolun açılması ilə məhdudlaşmayacaq. Orta Dəhlizlə bağlı qiymətləndirmələrdə əsas diqqət çox vaxt Çin mərkəzli ticarət şəbəkəsinə yönəlsə də, regiondakı türk respublikalarının ildən-ilə artan istehsal potensialı da nəzərə alınmalıdır. Türkiyədə əhalinin artması, ixtisaslı işçi qüvvəsinin genişlənməsi və bu potensialın çoxtərəfli beynəlxalq əməkdaşlıqla dəstəklənməsi yeni ticarət marşrutlarının gələcəkdə real mənada “Turan Dəhlizi” kimi formalaşmasına zəmin yarada bilər”, - deyə O.Kepenek bildirib.

O bildirib ki, Azərbaycan artıq yalnız tranzit keçid marşrutu olmaqdan çıxaraq regional siyasətin və geosiyasətin əsas aktorlarından birinə çevrilib. Bunun əsas səbəblərindən biri, şübhəsiz ki, Qarabağ Zəfəridir. Lakin Qarabağ Zəfərindən əvvəl də Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki mövcud rolu kifayət qədər güclü idi. TRIPP-in tamamlanması isə bu rola daha yeni və daha müəyyənedici ölçü əlavə edəcək.

“Azərbaycan artıq yalnız Şərqdən gələn yüklərin Qərbə daşındığı tranzit ölkə olmayacaq. Ölkə öz ərazisindən Avropaya iki fərqli çıxış istiqamətini təmin edən və regionun əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilən dövlət kimi mövqeyini daha da gücləndirəcək. Gürcüstan marşrutu ilə yanaşı, Naxçıvan-Türkiyə istiqamətinin də Azərbaycan üzərindən fəaliyyət göstərməsi Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan nəqliyyat marşrutlarında Bakının və Azərbaycanın infrastruktur imkanlarının rolunu artıracaq.

TRIPP-in ən konkret nəticələrindən biri Naxçıvan Muxtar Respublikasının quru bağlantısının daimi və fasiləsiz xarakter alması ola bilər. Ötən ilin mayında layihənin Azərbaycan ərazisindəki inkişafını, eləcə də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan infrastruktur işlərini yerində müşahidə etmək imkanımız olub. Müşahidələrimiz göstərir ki, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə tərəfində mühüm irəliləyiş əldə edilib. Bu isə layihənin artıq yalnız diplomatik müzakirə predmeti olmadığını, praktiki icra mərhələsinə keçdiyini göstərir. Azərbaycanın nümayiş etdirdiyi siyasi iradə də razılaşdırılmış nəqliyyat marşrutunun həyata keçirilməsi istiqamətində prosesin davam etdiriləcəyinə əsas verir.

Azərbaycan üçün digər mühüm məqam Qarabağ Zəfərindən sonra başlayan normallaşma prosesinin tədricən praktiki iqtisadi nəticələr verməsidir. Son bir il ərzində Azərbaycan üzərindən Ermənistana və Ermənistandan digər ölkələrə on minlərlə ton yük daşınıb, həmçinin Azərbaycandan Ermənistana neft məhsulları tədarük edilib. Mövcud göstəricilər hələlik böyük həcmdə olmasa da, TRIPP tam fəaliyyətə başladıqdan sonra yükdaşımaların və qarşılıqlı ticarətin əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsi üçün potensialın olduğunu göstərir”, - deyə siyasi şərhçi vurğulayıb.

Türkiyə baxımından TRIPP-in əhəmiyyətinin daha geniş strateji çərçivədə qiymətləndirilməli olduğunu bildirən O.Kepenek qeyd edib ki, ölkənin mövcud enerji tranziti imkanları onun Avrasiya enerji geosiyasətində mühüm aktorlardan birinə çevrilməsində əsas amillərdən biridir. TRIPP marşrutunun fəaliyyətə başlaması və Orta Dəhlizin genişlənməsi Türkiyənin regional enerji axınlarının istiqamətləndirilməsi və şaxələndirilməsində rolunu daha da gücləndirə bilər. TRIPP-in fəaliyyətə başlaması ilə Orta Dəhliz üzrə daşınan yüklərin ümumi həcminin hazırkı 5 milyon tondan 20 milyon tona qədər yüksələ biləcəyi proqnozlaşdırılır. Bu gözləntilər reallaşarsa, Azərbaycan və Türkiyənin tranzit gəlirlərinin artması, liman və logistika infrastrukturuna investisiyaların genişlənməsi, eləcə də əlaqəli sahələrdə yeni məşğulluq imkanlarının yaranması üçün əlavə şərait formalaşa bilər.

“Naxçıvan-Türkiyə bağlantısının fasiləsiz xarakter alması Mərkəzi Asiyanın türk dövlətlərindən başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan və Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə uzanan davamlı nəqliyyat xəttinin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu marşrut Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistanın Azərbaycan və Türkiyə üzərindən daha geniş bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə də töhfə verə bilər. TRIPP-in neft və təbii qaz nəqli, elektrik enerjisinin ötürülməsi, eləcə də fiber-optik xətləri əhatə edən çoxşaxəli təşəbbüs kimi nəzərdə tutulması onun əhəmiyyətini yalnız avtomobil və dəmir yolu bağlantısı ilə məhdudlaşdırmır. Bu baxımdan, layihə nəqliyyat, enerji və rəqəmsal infrastrukturu birləşdirən kompleks bağlantı platforması kimi çıxış edə bilər. TRIPP-in Orta Dəhlizə inteqrasiyası Azərbaycan və Türkiyənin Avrasiyanın nəqliyyat sistemində rolunu daha da gücləndirmək potensialına malikdir. Azərbaycan üçün bu, Naxçıvanla quru bağlantısının təmin edilməsi ilə yanaşı, tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi deməkdir. Türkiyə üçün isə Mərkəzi Asiyaya birbaşa çıxış imkanlarının genişlənməsi, enerji tranzitində rolunun artması və Avropa ilə əlaqələrdə strateji əhəmiyyətinin yüksəlməsi baxımından yeni imkanlar yarada bilər”, - deyə O.Kepenek bildirib.

ABŞ-nin “İnter Mayami” klubunda çıxış edən 39 yaşlı futbolçu Luis Suares yenidən Uruqvay millisinə dəvət ala bilər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə yığmada baş məşqçinin səlahiyyətlərini icra edən Dieqo Forlan “TyC Sports”a açıqlamasında deyib.

Mütəxəssis bildirib ki, Suares kimi təcrübəli hücumçu milli komanda üçün faydalı olar: “Onun milliyə qayıdışına isti yanaşıram. Yenidən yığmaya çağırıla bilər, çünki uruqvaylıdır. Belə təcrübəyə və qol vurmaq bacarığına malik bir oyunçu komanda üçün çox faydalı olardı. Suares bunu MLS-də hər həftəsonu sübut edir. Məncə, heç kim onun necə oyunçu olduğu ilə bağlı mübahisə etməz. Futbolçuları qiymətləndirərkən ilk növbədə onların oyun keyfiyyətlərinə, meydandakı davranışlarına və peşəkarlıqlarına baxıram. Bunlar çox vacib amillərdir. Bütün uruqvaylı oyunçular milli komandaya dəvət ala bilərlər”.

Qeyd edək ki, Luis Suares 2026-cı ildə ABŞ çempionatında keçirdiyi 14 matçda 10 qol vurub və 2 məhsuldar ötürmə edib.

Budapeştdə İkinci Dünya müharibəsindən qalma bomba ilə bağlı maraqlı hadisə baş verib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Dunayın paytaxt ərazisindən keçən hissəsində aşkar edilən aviasiya bombası sonradan çayın dibində yoxa çıxıb.

Məlumata görə, partlayıcı qurğu əvvəlcə dalğıclar tərəfindən müəyyən edilib və onun təhlükəsiz şəkildə çıxarılması planlaşdırılıb. Lakin çayda suyun səviyyəsinin dəyişməsi və güclü axın nəticəsində bomba əvvəlki yerində tapılmayıb. Hadisə ilə əlaqədar müvafiq qurumlar axtarış tədbirlərinə başlayıblar.

Macarıstanın paytaxtında İkinci Dünya müharibəsi dövründən qalan partlamamış sursatların aşkarlanması nadir hal deyil. Ölkənin hərbi mütəxəssisləri belə qurğuların zərərsizləşdirilməsi zamanı təhlükəsizlik tədbirlərinin ciddi şəkildə qorunmasının vacibliyini bildirirlər.

Dunayda aparılan axtarışların nəticələri barədə əlavə məlumat veriləcəyi gözlənilir.

Finlandiyanın Aalto Universitetinin alimləri beynəlxalq tərəfdaşlarla birlikdə insanların oxu prosesini indiyədək ən dəqiq şəkildə izah edən süni intellekt modeli hazırlayıblar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Nature Human Behaviour” jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, yeni model insanın mətn oxuyarkən gözlərini necə hərəkət etdirdiyini deyil, həm də oxuduqlarından mənanı necə formalaşdırdığını izah edə bilir.

Tədqiqatçılar modelin hazırlanmasında robototexnikada geniş istifadə olunan möhkəmləndirici öyrənmə metodundan yararlanıblar. Model oxucunun mətn boyunca irəliləyərkən diqqətini hara yönəltməli olduğuna dair qərarları təhlil edir və müxtəlif oxucu xüsusiyyətlərini nəzərə alır.

Əvvəlki süni intellekt modelləri əsasən mətn parçaları ilə göz izləmə məlumatları arasındakı əlaqələri öyrənərək insan davranışını təqlid edirdi. Lakin həmin modellər mətnin məzmununu tam başa düşməkdə və müxtəlif dillər və vəziyyətlərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirdi.

Yeni model isə oxu prosesinin psixoloji mexanizmlərini nəzərə alır. Burada oxucunun dili, yaddaş qabiliyyəti, görmə xüsusiyyətləri və göz hərəkətlərinin sürəti kimi amillər mühüm rol oynayır.

Məsələn, sürətli oxuyan və yaddaşı güclü olan şəxs mətndə daha sürətlə irəliləyə bilər. Yaddaş qabiliyyəti nisbətən zəif olan oxucu isə əvvəlki cümlə və ya abzaslara daha tez-tez qayıda bilər.

Tədqiqatçılar modeli milyonlarla mətnin olduğu mühitdə öyrədərək onun diqqəti ən səmərəli şəkildə yönəltməsinə nail olublar. Model oxuduğu mətnin yığcam məzmununu formalaşdırır və vacib məlumat çatışmadıqda həmin hissəyə yenidən qayıda bilir.

Alimlər daha sonra modelin qərarlarını real insanların göz izləmə məlumatları ilə müqayisə ediblər. Nəticələr göstərib ki, modelin diqqətin bölüşdürülməsi ilə bağlı davranışı insanların oxu zamanı nümayiş etdirdiyi davranışla böyük ölçüdə üst-üstə düşür. Tədqiqatçıların fikrincə, yeni model gələcəkdə mətnlərin konkret oxuculara uyğunlaşdırılmasına və daha ağıllı artırılmış reallıq sistemlərinin yaradılmasına imkan verə bilər.

Məsələn, ağıllı eynəklər vasitəsilə ekranda göstərilən mətnin sürəti və yerləşdirilməsi istifadəçinin ehtiyaclarına və konkret vəziyyətə uyğunlaşdırıla bilər. Həmçinin mürəkkəb hüquqi və ya texniki mətnlərin müxtəlif oxucular üçün daha anlaşıqlı versiyaları avtomatik hazırlana bilər.

Aalto Universitetinin professoru Antti Oulasvirta bildirib ki, hazırda mətnlər əsasən kütləvi istifadə üçün hazırlanır və fərdi oxucunun xüsusiyyətləri nəzərə alınmır. Yeni model isə bu yanaşmanı dəyişmək üçün imkan yaradır.

Tədqiqat qrupunun növbəti məqsədi modeldən disleksiya və dil biliyi aşağı olan şəxslərə kömək etmək üçün istifadə imkanlarını araşdırmaqdır.

Alimlər həmçinin texnologiyanın real vaxt rejimində, məsələn, sürücülərə diqqətlərini yayındırmadan zəruri məlumatları çatdırmaq üçün tətbiq edilə biləcəyini bildirirlər.

Araşdırmada Aalto Universiteti ilə yanaşı, Honq-Konq Elm və Texnologiya Universiteti, Honq-Konq Şəhər Universiteti və Sinqapur Milli Universitetinin alimləri də iştirak ediblər.

Avqustun 1-nə aktiv vergi ödəyicilərinin sayı ilin əvvəli ilə müqayisədə 3,4 faiz artaraq 888 min 320, aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı isə 5,8 faiz artaraq 61 min 805 təşkil edib.

Dövlət Vergi Xidmətindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, həmin tarixə aktiv təsərrüfat subyektlərinin (obyektlərinin) sayı 4,5 faiz artıb və 243 min 263 olub.