Müasir dünyanın iqtisadi mənzərəsi sürətlə dəyişir. Qlobal bazarlarda yeni çağırışların meydana çıxması, ənənəvi təchizat zəncirlərinin transformasiyası, enerji təhlükəsizliyinə artan tələbat, rəqəmsal texnologiyaların iqtisadi proseslərə sürətli inteqrasiyası dövlətlərin qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Belə bir şəraitdə hər bir ölkənin davamlı inkişafı yalnız malik olduğu resurslarla deyil, həmin resurslardan necə istifadə etməsi, investisiya mühitini necə formalaşdırması və gələcəyin iqtisadi çağırışlarına nə dərəcədə hazır olması ilə müəyyən edilir.
Azərbaycan son illərdə həyata keçirdiyi ardıcıl və məqsədyönlü iqtisadi siyasət nəticəsində bu yeni reallıqlara hazırlıqlı ölkələrdən birinə çevrilib. Ölkəmizdə siyasi sabitliyin və iqtisadi dayanıqlığın təmin olunması, müasir infrastrukturun yaradılması, enerji və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın investisiya cəlbediciliyini artıran mühüm amillərdir.
Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər də məhz Azərbaycanın qarşıdakı inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərinə işıq salır. Burada diqqəti cəlb edən əsas məqam ondan ibarətdir ki, ölkənin iqtisadi siyasəti artıq yalnız mövcud imkanların qorunmasına deyil, yeni iqtisadi dəyər yaradan sahələrin formalaşdırılmasına yönəlir.
Azərbaycanın son 20 ildə 350 milyard ABŞ dollarından çox investisiya cəlb etməsi ölkəmizdə formalaşdırılmış investisiya mühitinin miqyasını göstərən mühüm göstəricidir. Bunun təxminən yarısının birbaşa xarici investisiyaların payına düşməsi isə beynəlxalq biznes dairələrinin Azərbaycan iqtisadiyyatına marağının uzunmüddətli xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Bu nəticənin arxasında ilk növbədə sabitlik, etibarlı tərəfdaşlıq və ardıcıl iqtisadi siyasət dayanır.
Bu gün Azərbaycanın iqtisadi gücü həm də onun maliyyə imkanları ilə ölçülür. Güclü maliyyə sistemi, böyük valyuta ehtiyatları, aşağı xarici borc və milli valyutanın sabitliyi ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyinin əsas dayaqları sırasındadır. Belə maliyyə imkanları qlobal iqtisadi dəyişikliklər fonunda yeni investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün ölkəyə əlavə manevr imkanları yaradır.
Lakin Azərbaycanın yeni iqtisadi gündəliyində əsas məsələlərdən biri mövcud üstünlükləri yeni inkişaf istiqamətləri ilə birləşdirməkdir. Bu baxımdan iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Neft-qaz sektoru ölkə iqtisadiyyatında və ixracında mühüm rolunu qorusa da, qeyri-neft sektorunun inkişafı, yeni sənaye sahələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatı, mədənçilik, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və bərpaolunan enerji kimi istiqamətlərin genişləndirilməsi gələcək iqtisadi inkişafın əsas komponentlərinə çevrilir.
Azərbaycanın enerji potensialı isə yeni məzmun qazanır. Ölkəmiz uzun illər ərzində neft və qaz ixracatçısı kimi tanınıb. İndi isə enerji strategiyasının qarşısında daha geniş məqsədlər dayanır. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, külək və Günəş enerjisi imkanlarının genişləndirilməsi, enerji ötürücü xətlərin yaradılması və enerji saxlanc sistemlərinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanı gələcəyin enerji bazarlarında daha fəal iştirak etməyə hazırlayır.
Xüsusilə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda mövcud olan böyük külək enerjisi potensialı ölkənin qarşısında geniş imkanlar açır. Burada söhbət yalnız daxili enerji tələbatının ödənilməsindən getmir. Azərbaycanın əlavə enerji potensialının regional və beynəlxalq bazarlara çıxarılması yeni iqtisadi əlaqələrin yaranmasına, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə və ölkənin tranzit imkanlarının daha da genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Enerji ilə rəqəmsal texnologiyaların vəhdəti isə Azərbaycanın iqtisadi gələcəyində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dünyada süni intellekt və data mərkəzlərinin inkişafı böyük həcmdə elektrik enerjisinə tələbat yaradır. Azərbaycanın enerji imkanları ilə coğrafi mövqeyinin, rəqəmsal infrastrukturunun və insan kapitalının bir araya gətirilməsi yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin formalaşmasına imkan verə bilər.
Nəqliyyat və logistika sahəsində Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələr də ölkənin investisiya potensialını artıran mühüm amillərdəndir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin fəal iştirakçısıdır. Son illərdə dəmir yollarına, avtomobil yollarına, limanlara, hava limanlarına və digər infrastruktur obyektlərinə yatırılan investisiyalar ölkənin tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.
Bu gün məsələnin mahiyyəti yalnız yüklərin Azərbaycan ərazisindən keçirilməsindən ibarət deyil. Qarşıdakı mərhələdə Azərbaycan ərazisindən keçən logistika axınlarının daha səmərəli idarə olunması, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və multimodal daşımaların inkişafı ölkənin regional logistika mərkəzi kimi imkanlarını daha da genişləndirə bilər.
Mədənçilik və metallurgiya da yeni iqtisadi mərhələnin mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Bu sahənin inkişafına dair qəbul edilən dövlət proqramı təbii resursların iqtisadi dövriyyəyə daha səmərəli cəlb olunmasına, sənaye istehsalının genişləndirilməsinə və yeni investisiya imkanlarının yaradılmasına xidmət edir. Azərbaycanın mədənçilik potensialının müasir texnologiyalarla birləşdirilməsi sənaye zəncirində yeni mərhələnin formalaşmasına səbəb ola bilər.
İqtisadi inkişafın davamlılığı üçün ərzaq təhlükəsizliyi də mühüm məsələdir. Qlobal miqyasda iqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının məhdudluğu və təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər kənd təsərrüfatının strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan üçün bu sahədə əsas məqsədlərdən biri daxili istehsalın gücləndirilməsi, idxaldan asılılığın azaldılması və mövcud kənd təsərrüfatı potensialından daha səmərəli istifadə edilməsidir.
Bütün bu istiqamətlərin uğurlu inkişafı isə ilk növbədə insan kapitalından asılıdır. Müasir iqtisadiyyatın əsas üstünlüyü yalnız təbii sərvətlərin mövcudluğu ilə müəyyən edilmir. Texnologiyanı mənimsəyən, yeni ideyalar yaradan, müasir idarəetmə və istehsal üsullarını tətbiq edən peşəkar kadrlar iqtisadi inkişafın ən mühüm hərəkətverici qüvvəsidir.
Azərbaycanın xaricdə təhsil proqramları və kadr hazırlığı sahəsində həyata keçirdiyi siyasət də məhz bu məqsədə xidmət edir. Müasir bilik və bacarıqlara yiyələnən gənclərin ölkəyə qayıdaraq müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərməsi milli insan kapitalının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu, gələcəyə yönəlmiş ən vacib investisiyalardan biridir.
Azərbaycanın üstünlüklərindən biri də beynəlxalq tərəfdaşlarla uzunmüddətli və etibarlı əməkdaşlıq təcrübəsinə malik olmasıdır. Neft-qaz sektorunda onilliklər ərzində formalaşmış tərəfdaşlıq modeli ölkəyə həm maliyyə resursları, həm texnologiya, həm də müasir idarəetmə təcrübəsi qazandırıb. Bu təcrübənin digər iqtisadi sahələrə tətbiqi yeni investisiya layihələrinin daha geniş miqyasda həyata keçirilməsinə imkan verə bilər.
Bu gün Azərbaycan üçün əsas hədəflərdən biri investisiyanın yalnız həcmini deyil, keyfiyyətini də artırmaqdır. Yüksək texnologiyalara, innovasiyalara, emal sənayesinə, rəqəmsal iqtisadiyyata, yaşıl enerjiyə və insan kapitalına yönələn investisiyalar ölkənin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycanın iqtisadi siyasətində bu istiqamətlərin bir-biri ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Enerji potensialı yeni sənaye və rəqəmsal imkanlara, nəqliyyat infrastrukturu logistika və ticarətə, insan kapitalı texnologiyaya, investisiya mühiti isə bütün bu sahələrin inkişafına əlavə stimul verir. Beləliklə, müxtəlif iqtisadi istiqamətlər vahid inkişaf sisteminin ayrı-ayrı elementlərinə çevrilir.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun keçirilməsi də bu baxımdan Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının beynəlxalq biznes ictimaiyyətinə təqdim edilməsi üçün mühüm platformadır. Forum ölkəmizin yalnız investisiya qəbul edən tərəf kimi deyil, regional iqtisadi əməkdaşlığın və yeni biznes imkanlarının formalaşmasında fəal iştirak edən dövlət kimi mövqeyini nümayiş etdirir.
Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi inkişaf yolu göstərir ki, siyasi sabitlik və iqtisadi dayanıqlıq qorunduğu halda, mövcud potensialı yeni imkanlara çevirmək mümkündür. Qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ bu potensialın daha da genişləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və Azərbaycanın qlobal iqtisadi proseslərdə rolunun gücləndirilməsidir.
Bu mənada Azərbaycanın yeni iqtisadi mərhələsi yalnız investisiyaların cəlb edilməsi ilə məhdudlaşmır. Söhbət daha geniş məqsəddən – milli iqtisadiyyatın texnoloji, enerji, logistika və insan kapitalı baxımından yeni səviyyəyə yüksəldilməsindən gedir. Azərbaycanın malik olduğu imkanlar və həyata keçirilən ardıcıl siyasət ölkənin qarşısında yeni iqtisadi perspektivlər açır.
Bu perspektivlərin reallaşdırılması isə dövlət, biznes və cəmiyyətin birgə səyləri, beynəlxalq tərəfdaşlarla qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq və gələcəyə hesablanmış strateji yanaşma tələb edir. Azərbaycanın yeni iqtisadi reallıqlara uyğunlaşmaqla yanaşı, həmin reallıqların formalaşmasında fəal iştirak etməsi ölkənin davamlı inkişafının əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq.
İlqar İlyasov
YAP Qaradağ rayon təşkilatının sədri
677jpg_1790033437.jpg)
