Azərbaycan ilə Almaniya arasındakı tərəfdaşlıq bütün tərəfləri ilə yanaşı humanitar bağlara və mədəni inteqrasiyaya söykənir. Əsrlər boyu müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin dinc yanaşı yaşadığı tolerantlıq və multikulturalizm məkanı olan Azərbaycanda alman irsi xüsusi və silinməz yer tutmaqdadır.
İki xalq arasında qarşılıqlı münasibətlərin bünövrəsi XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Alman ailələri 1819-cu ildən Azərbaycanda məskunlaşıblar. Onlar, əsasən, Azərbaycanın qərb bölgəsində kompakt halda məskunlaşaraq yeni yaşayış məntəqələri salıblar. Almanlar özləri ilə Avropa təsərrüfat ənənələrini və texnologiyalarını gətiriblər, müasir üzümçülük və şərabçılığın təməlini qoyublar.
Almanların Azərbaycandakı fəaliyyəti bununla məhdudlaşmayıb. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən alman sənayeçiləri ölkəmizin iqtisadiyyatında mühüm rol oynamağa başlayıblar. 1863-cü ildə Almaniyanın "Simens qardaşları" firması Gədəbəy ərazisindəki mis yataqları bazasında iri misəritmə zavodları tikiblər. XX əsrin əvvəllərinədək bu zavodlar Cənubi Qafqazda əridilən misin üçdəiki hissəsini istehsal ediblər. Şirkət həmçinin Daşkəsəndə kobalt zavodu inşa edib, su-elektrik stansiyası tikib, dəmir yolları çəkib. XIX əsrin sonlarında bu müəssisələrin payı elektrik avadanlıqları və nəqliyyat istehsalında 75 faizə çatmışdı və burada 6-8 min nəfər çalışırdı. Gədəbəydə "Simens qardaşları"nın filiz daşınması üçün tikdirdiyi körpülər bu gün də qorunub saxlanılır.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərindəki neft istehsalının inkişafı dövründə Bakıdakı tikinti işlərində alman memarları da fəal iştirak ediblər. Onların layihələri paytaxtın memarlıq simasını zənginləşdirib. Memar Nikolay fon der Nonne Bakının ilk baş planını hazırlayıb, sanitariya və kanalizasiya sistemlərinin layihələndirilməsinə rəhbərlik edib.
Almanlar Azərbaycanın siyasi həyatında da yaxından iştirak ediblər. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin parlamentində milli azlıqları təmsil edən fraksiyanın 4 üzvündən biri məhz alman icmasını təmsil edən Lorentz Kuntz idi. Bu, azərbaycanlılar və almanlar arasındakı dərin etimadın və inteqrasiyanın bariz göstəricisidir.
Tarixin kədərli səhifələrindən biri İkinci Dünya müharibəsi dövrünə təsadüf edir. 1941-ci ilin oktyabrında sovet hökumətinin qərarı ilə Azərbaycanda yaşayan alman əhalisinin əmlakları müsadirə olunaraq Qazaxıstana sürgün edildi. Buna baxmayaraq, almanların qoyub getdikləri irs Azərbaycan dövləti və xalqı tərəfindən böyük hörmətlə qorunub saxlanılır. Ən zəngin alman irsi Göygöldə qalmaqdadır. Şəhərin tarixi hissəsində 300-dən çox yaşayış binası, lüteran kilsəsi, məktəb və sənaye obyektləri öz ilkin memarlıq quruluşunu saxlayıb. Evlərin interyerindəki tavana ucalan zərif kaminlər, eləcə də yerüstü binaları yeraltı tunellərlə bir-birinə bağlayan şərab anbarları yüksək mühəndislik düşüncəsindən xəbər verir.
Göygöldə 2007-ci ildə vəfat edən sonuncu alman sakin Viktor Klaynın ev-muzeyi dövlət tərəfindən təmir edilərək fəaliyyət göstərir. Mənəvi irsin nümunəsi kimi, Göygöldə alman mətbəxindən gələn və yerli əhalinin "kuxa" adlandırdığı şirniyyat, həmçinin qədim çəlləkçilik sənəti bu gün də yaşadılır.
Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2017-ci ildə Cənubi Qafqazda alman məskənlərinin salınmasının 200 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu. Bu münasibətlə Parisdə UNESCO-nun baş qərargahında, Berlin Humboldt Universitetində, Bakıda və Şəmkirdə mühüm tədbirlər keçirildi.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən "Die Brücke" Mərkəzi 1941-ci ildə sürgün olunmuş almanların varisləri ilə canlı əlaqələr qurur. Həmin varislər tez-tez Azərbaycana gələrək ata-baba yurdlarını, məzarları ziyarət edirlər. Almaniyadan gələn qonaqlar indi bu evlərdə yaşayan azərbaycanlı ailələr tərəfindən mehribanlıqla qarşılanır və bu səmimi münasibətlər insan taleləri üzərində qurulmuş yeni dostluq körpüləri yaradır.
Almaniya Azərbaycanın Avropadakı siyasi və iqtisadi tərəfdaşlarından biridir. Almaniya Azərbaycanı Cənubi Qafqazın lider dövləti və vacib tərəfdaşı kimi qəbul edir, ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam dəstəkləyir. Həmçinin Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki strateji rolunu yüksək qiymətləndirir.
İki ölkə arasında şəhərlərarası əməkdaşlıq da dinamik inkişaf edir: Bakı ilə Mayns, Sumqayıt ilə Lüdviqşafen şəhərləri "qardaşlaşmış" statusuna sahibdir. Bu yerli və mədəni bağlarla yanaşı, iqtisadi müstəvidə də yüzlərlə alman şirkəti Azərbaycanda uğurla fəaliyyət göstərir. Son zamanlar alman investorlarının işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki bərpa-quruculuq işlərinə vəsait yatırmaq marağı kəskin artıb.
Ümumilikdə, Bakı və Berlin arasında qurulan genişmiqyaslı tərəfdaşlıq bütövlükdə Avrasiya coğrafiyasının nəqliyyat, enerji təhlükəsizliyi və siyasi sabitliyinə xidmət edən uzunmüddətli və davamlı bir strategiyadır.
Təhminə VERDİYEVA,
"Azərbaycan"
