Bu reallığı ATƏT də etiraf etdi
Azərbaycanın siyasi qətiyyəti nəticəsində Cənubi Qafqazda onilliklər boyu davam edən münaqişə artıq tarixə qovuşub. Regionun siyasi xəritəsi və iqtisadi mənzərəsi köklü şəkildə dəyişib, bölgədə yeni və rifaha xidmət edən gerçəkliklər yaranıb. Bu reallığı otuz ilə yaxın müddətdə problemi həll edə bilməyən beynəlxalq institutlar özləri də etiraf edirlər. Bu mənada sentyabrın 3-də Prezident İlham Əliyevin ATƏT Parlament Assambleyasının prezidenti Pere Joan Pons Sanpietronu qəbul etməsi sıradan diplomatik görüş yox, həm də regionda tamamilə dəyişmiş reallığın beynəlxalq səviyyədə bir daha təsdiqlənməsi oldu.
ATƏT məkanındakı münaqişələrdən biri artıq geridə qalıb
Sözügedən görüş zamanı Pere Joan Pons Sanpietro ATƏT məkanında mövcud münaqişələrdən birinin həll olunduğunu və regionda davamlı sülhün təmin edildiyini vurğulayaraq dövlətimizin başçısını Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh gündəliyində qazanılmış nailiyyətlər münasibətilə təbrik etdi.
Təbriklərə görə təşəkkürünü bildirən Prezident İlham Əliyev öz növbəsində yaranmış yeni reallıqla bağlı tarixi həqiqətləri bir daha xatırlatmağı vacib bildi.
Dövlətimizin başçısı 30 ilə yaxın müddətdə münaqişənin həllinə məsul olan ATƏT-in Minsk qrupu tərəfindən danışıqlar prosesində hər hansı bir nəticənin əldə edilmədiyini və BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan qoşunlarının Azərbaycan ərazisindən dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən qətnamələrin yerinə yetirilmədiyini təəssüflə vurğuladı. Faktdır ki, Azərbaycan hər zaman münaqişənin məhz danışıqlar yolu ilə, beynəlxalq hüquq çərçivəsində həll olunmasının tərəfdarı kimi çıxış etmişdi. Lakin münaqişənin həlli missiyasını üzərinə götürən ATƏT-in Minsk qrupu vasitəçilik pərdəsi altında prosesi, sadəcə, Ermənistanın xeyrinə dondurmağa çalışdı. Beləliklə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan qoşunlarının torpaqlarımızdan dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən 4 məlum qətnaməsi kağız üzərində saxlanıldı. Əgər vasitəçilər üç onilliyə yaxın böyük zaman dilimində öz öhdəliklərini yerinə yetirsəydilər, nə müharibəyə ehtiyac qalardı, nə də itkilər, qan-qada olardı. Beynəlxalq mexanizmlərin işləmədiyi yerdə Azərbaycan öz tarixi missiyasını həyata keçirdi. Ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdi. 2020-ci il Vətən müharibəsində qazanılan zəfər həm də beynəlxalq hüququ təmin etdi.
ATƏT Parlament Assambleyasının prezidenti Pere Joan Pons Sanpietronu qəbul edən zaman Prezident İlham Əliyev də vurğuladı ki, Azərbaycan özü münaqişəyə hərbi-siyasi vasitələrlə son qoydu, ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etdi.
Sülh prosesi artıq dönməz xarakter alıb
Bu gün ATƏT-in də etiraf etdiyi kimi, Cənubi Qafqazda münaqişə artıq yoxdur. Azərbaycanın hərbi zəfəri fəaliyyətsizliyi ilə yadda qalan ATƏT-in Minsk qrupunu de-fakto ləğv etmişdisə, 2025-ci ilin tarixi qərarları bu prosesi de-yure də tamamladı.
2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqton Sammitində Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ölkələrimiz arasında münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılması üçün vaxtilə yaradılmış ATƏT-in Minsk prosesi və əlaqədar strukturların bağlanması ilə əlaqədar birgə müraciəti imzaladılar. Həmin il dekabrın 1-də ATƏT rəsmi olaraq Minsk prosesini başa çatdırdı və onunla bağlı strukturları ləğv etdi.
Münaqişənin bitməsi ilə bölgədə tərəqqi və rifaha xidmət edən praktiki addımlar atılmağa başlanılıb. Ötən il keçirilən tarixi Vaşinqton Zirvəsindən və sülh müqaviləsinin mətninin paraflanmasından sonra Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq dövrü başlayıb.
Cənubi Qafqazda gerçəkləşdirilən və onu qlobal maraq dairəsinə salan əsas layihələrdən biri də Vaşinqton Zirvəsində razılaşdırılmış Zəngəzur dəhlizidir (TRIPP).
Orta dəhlizin vacib tərkib hissəsi olan bu nəqliyyat dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməklə yanaşı, bütün regionun logistik xəritəsini dəyişəcəkdir. Azərbaycan öz ərazisində bu marşrut üzrə demək olar ki, bütün dəmir yolu və avtomobil infrastrukturu işlərini yekunlaşdırıb. Ermənistan tərəfində də tikinti və mühəndislik işlərinin başlaması TRIPP-ın tezliklə reallaşmasını təmin edəcək. Bu dəhliz təkcə iki ölkəni deyil, Orta dəhliz vasitəsilə Şərqlə Qərbi, ABŞ və Avropa bazarlarını Mərkəzi Asiya ilə bağlayan qlobal iqtisadi körpüyə çevriləcək.
Azərbaycan Ermənistana qarşı tətbiq edilən bütün tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırıb. İndi ölkəmizin ərazisindən tranzit keçməklə Ermənistana taxıl, gübrə daşınır. Hətta enerjiyə ehtiyacı olan bu ölkəyə birbaşa Azərbaycandan yanacaq - benzin və dizel göndərilir. Bu, Azərbaycanın timsalında qalib tərəfin bölgədə sabitlik və rifah yaratmaq niyyətinin ən humanist və əyani göstəricisidir.
Göründüyü kimi, Azərbaycanın qətiyyəti ilə Cənubi Qafqazda sülh prosesi artıq dönməz xarakter alıb. Təbii ki, tam və yekun sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Ermənistan konstitusiyasının preambula hissəsində Azərbaycana qarşı olan ərazi iddiaları aradan qaldırılmalıdır. Vaşinqton Zirvəsində sülh müqaviləsinin imzalanmamasının səbəbi də bu hüquqi maneə idi.
İllər boyu "həllolunmaz" hesab edilən və beynəlxalq masalarda dondurulan bir münaqişənin Azərbaycan tərəfindən kökündən həll edilməsi qlobal siyasət üçün də mühüm bir dərs oldu. Bakı sübut etdi ki, beynəlxalq hüquq və ədalət, sadəcə, bəyanatlarda qalmamalı, lazım gəldikdə milli iradə və güc hesabına bərpa olunmalıdır.
İndi ATƏT və BMT də daxil olmaqla bütün beynəlxalq təşkilatlar bu tarixi zəfərin yaratdığı faktdan çıxış etmək məcburiyyətindədirlər.
Azərbaycan öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam təmin etməklə regiona çoxdan həsrətində olduğu sabitliyi gətirdi. Bu yeni tarixi mərhələdə Cənubi Qafqazın gələcəyi Bakının müəyyənləşdirdiyi sülh, ləyaqət və inkişaf xətti üzərində qurulur. Və bu sülh bütövlükdə Avrasiya məkanının sabitliyinə və rifahına xidmət edir.
Yasəmən MUSAYEVA,
"Azərbaycan"
