Gündəlik həyatımızda çox vaxt üzərindən səssizcə keçdiyimiz bəzi sağlamlıq problemləri var ki, yalnız irəliləmiş mərhələdə özünü ciddi fəsadlarla büruzə verir. Onlardan biri də damar xəstəlikləri, xüsusilə varikozdur. Əksər hallarda ayaqlarda yaranan ağırlıq, yorğunluq, axşam saatlarında şişkinlik və ya estetik baxımdan narahatlıq yaradan damar torları ciddi qəbul edilmir. Halbuki bu əlamətlər gələcəkdə həyat üçün təhlükə yarada biləcək ağırlaşmaların ilk siqnalları ola bilər.
Əslində bu xəstəliyin tarixi çox qədim dövrlərə təsadüf edir. Onunla hətta Hippokrat, İbn Sina, Qalen kimi həkimlər mübarizə aparmışlar. Varikoza qadınlarda daha çox təsadüf edilir. Statistik məlumatlara əsasən, dünyadakı qadınların 89 faizi bu problemlə üzləşir.
İrsi meyillilik olduqda risk daha da artır
Mövzu ilə bağlı qəzetimizə açıqlama verən həkim-cərrah Zülfiyyə Vahabova bildirir ki, varikoz qan dövranının pozulması nəticəsində damarların genişlənməsi və elastikliyinin itirilməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir: "Əsas səbəb damar qapaqlarının zəifləməsi və qanın geriyə doğru axınının qarşısının alınmamasıdır. Nəticədə qan venalarda toplanır, durğunluq yaranır və damar divarları genişlənməyə başlayır. Damar xəstəlikləri, əsasən, arterial və venoz mənşəli olmaqla iki qrupa bölünür. Ateroskleroz, periferik və yuxu arteriyalarının xəstəlikləri, dərin vena trombozu və varikoz bu sahədə ən çox rast gəlinən patologiyalardır. Varikoza daha çox 35-50 yaşlı insanlarda rast gəlinir. Uzunmüddətli ayaqüstü və ya oturaq iş rejimi, artıq çəki, ağır yüklərin qaldırılması, qeyri-sağlam qidalanma, hormonal dəyişikliklər, dar geyim və hündürdaban ayaqqabılardan istifadə bu problemin yaranmasında əsas rol oynayır. Günün böyük hissəsini kompüter arxasında keçirən, az hərəkət edən insanlarda aşağı ətraflarda qan dövranı zəifləyir, damarlarda durğunluq yaranır. Nəticədə damarlar tədricən genişlənir və xəstəlik formalaşır. İrsi meyillilik olduqda isə risk daha da artır".
Varikoz xəstəliyi tədricən və gizli şəkildə inkişaf edir. Mütəxəssisin sözlərinə görə, ilkin mərhələlərdə əlamətlər az və qeyri-spesifik olur. Xəstələr əsasən ayaqlarda ağırlıq, tez yorulma, yanğı hissi, baldır əzələlərində gecə qıcolmaları və axşam saatlarında şişkinlikdən şikayətlənirlər. Bu narahatlıqlar xüsusilə isti havalarda və günün sonunda daha qabarıq hiss olunur. Xəstəlik irəlilədikcə patoloji damarlar gözlə görünən hala gəlir. Ayaqlarda göy-yaşılımtıl rəngli, qıvrım və şişkin damarlar - varikoz düyünləri əmələ gəlir. Sonrakı mərhələlərdə dərinin rəngi dəyişir, göyərmə yaranır, trofik yaralar formalaşır. Müalicə olunmadıqda varikoz xroniki venoz çatışmazlıqla ağırlaşır və hətta tromb yaranma riski artır ki, bu da həyati təhlükə deməkdir.
Ev şəraitində aparılan "müalicələr" vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər
Müasir tibbin imkanları varikozun müalicəsini əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli asanlaşdırıb. Zülfiyyə Vahabova deyir ki, damar xəstəliyinin diaqnostikasında əsas müayinə üsulu rəngli dopplerdir. Bu zaman damarlar müayinə edilir, mövcud vəziyyətə görə müalicə təyin edilir. Müasir təbabət damar xəstəliklərini ağrısız, narkozsuz müayinə etməyə imkan verir. Əgər ayaqlarda ağrı, şişkinlik və damar torları müşahidə edilərsə, mütləq həkimə müraciət olunmalıdır. Çünki bəzi hallarda varikoz gözlə görünmədən inkişaf edir və yalnız müayinə zamanı aşkarlanır. Xalq təbabəti və ev şəraitində aparılan "müalicələr" isə vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.
"Damar genişlənməsinin qarşısını almaq üçün bir sıra profilaktik tədbirlərə əməl etmək tövsiyə edilir. Fiziki aktivliyi artırmaq, üzgüçülük, qaçış, velosiped sürmək, artıq çəkidən azad olmaq, dar geyimlərdən və hündürdaban ayaqqabılardan uzaq durmaq vacibdir. Hamiləlik dövründə və ya uzunmüddətli gərgin iş zamanı kompression damar corabları geyinmək faydalıdır. Qida rasionunda vitamin C və P ilə zəngin məhsullara - albalı, yaşıl bolqar bibəri, alma, moruq, ərik, sitrus meyvələrinə üstünlük verilməli, şirniyyat və qənnadı məmulatlarının qəbulu azaldılmalıdır. İş gününün sonunda ayaqlara kontrast duş tətbiq etmək də qan dövranını yaxşılaşdırır. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu tədbirlər varikozun yaranmayacağına 100 faiz zəmanət vermir. Çünki xəstəliyin kökündə duran səbəblər çoxşaxəlidir. Buna görə də ilkin mərhələdə aşkarlama məqsədilə ildə ən azı bir dəfə fleboloq müayinəsindən keçmək tövsiyə edilir", - deyə həkim-cərrah qeyd edib.
Ülkər XASPOLADOVA ,
"Azərbaycan"
