2020-ci il Azərbaycan üçün ağır imtahanların və böyük tarixi hadisələrin yaşandığı bir zaman oldu. Dünyanı iflic edən pandemiya, neft qiymətlərində kəskin dəyişiklik və ardınca 44 günlük müharibə ölkə iqtisadiyyatını eyni vaxtda bir neçə sınaqla üz-üzə qoydu. Bir tərəfdə qlobal iqtisadi daralma, digər tərəfdə enerji bazarındakı qeyri-müəyyənlik, sentyabrdan etibarən isə müharibənin yaratdığı yeni reallıq...
Zaman o zaman idi ki, dünya COVID-19 pandemiyasının ağır sınağından keçirdi. İqtisadi əlaqələr pozulur, istehsal və ticarət zəncirləri çətinliklərlə üzləşir, müxtəlif ölkələrdə müəssisələr fəaliyyətini məhdudlaşdırırdı. Qlobal təsərrüfat sisteminin və dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün belə bir zamanda Azərbaycan iqtisadiyyatı qarşısında da mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Üstəlik, savaş günlərində milyonlarla insanın gündəlik həyatı, ərzaq təminatı, enerji sisteminin və iqtisadi fəaliyyətin davamlılığı təmin edilməli idi. Ön cəbhədə silah səsləri eşidilərkən arxa cəbhədə Azərbaycan iqtisadiyyatının ritmi vururdu.
Həmin günlərdə kənd təsərrüfatı torpağın səssiz gücünü və dirənişini nümayiş etdirirdi. Tarlada yetişən məhsul, bağdan toplanan meyvə, yığılan pambıq iqtisadi göstərici olmaqdan çox, həyatın davam etdiyinin işarələri idi. Məlum: müharibə yalnız cəbhədə gedən döyüşlərdən ibarət deyil. Arxa cəbhədə həyatın öz axarında davam etməsi də bu savaşın bir parçasıdır. Müharibənin özünəməxsus qanunu var. Ön cəbhədə - döyüşdə vaxt saniyələrlə, dəqiqələrlə ölçülür. Arxa cəbhədə isə zaman başqa cür axır. Torpaq müharibə sevmir, o öz ritmini heç vaxt pozmur: əkin vaxtında aparılmalı, yetişən məhsul vaxtında yığılmalı, bağlar becərilməli, təsərrüfatlar öz işini davam etdirməlidir.
2020-ci il bu baxımdan diqqətəlayiq nəticələrlə yadda qaldı. Dövlət Statistika Komitəsinin ozamankı məlumatına görə, həmin il Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsulunun ümumi həcmi 8 milyard 428,9 milyon manat təşkil edib və əvvəlki illə müqayisədə 2 faiz artıb. Bitkiçilik məhsullarının həcmi 0,8 faiz, heyvandarlıq məhsullarının həcmi isə 3,1 faiz yüksəlib. Bu göstəricilər təsadüfi deyildi. Kəndlərdə səhərlər yenə erkən açılır, texnika sahələrə çıxır, məhsul yığılır, kənd təsərrüfatı işçiləri gündəlik əmək fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. Cəbhə bölgələrinə yaxın ərazilərdə yaşayan insanlar üçün həyatın ağırlığı daha çox hiss olunsa da, kənd təsərrüfatında mövsümi işlər dayandırılmadı.
Cəbhədə baş verən ağır hadisələr hər bir ailəyə təsir etsə də, təsərrüfatlarda görülməli işlər təxirə salınmırdı. Çünki ölkənin ərzaq təminatı, kənd əhalisinin məşğulluğu və kənd təsərrüfatı məhsullarının daxili bazara çıxarılması bu fəaliyyətin davam etməsindən asılı idi. Kəndlinin, fermerin öz təqvimi var. Bu təqvim müharibəyə, pandemiyaya və digər çətinliklərə baxmayaraq, qaydasında işləməlidir. Vaxtında yığılmayan məhsul itkiyə çevrilər, aparılmayan əkin növbəti ilin məhsuluna təsir göstərər, xüsusilə də savaş günlərində bu işlərin gecikməsi bütövlükdə ərzaq təminatı üçün əlavə çətinliklər yarada bilərdi.
Pambıqçılıq həmin dövrün kənd təsərrüfatında xüsusi yer tuturdu. Çünki o, bir sıra rayonda minlərlə insanın məşğulluğunu təmin edən vacib sahədir. Müharibənin davam etdiyi günlərdə pambıq sahələrində məhsul yığımı öz axarı ilə gedirdi. Fermerlər, mexanizatorlar və digər kənd təsərrüfatı işçiləri məhsulun vaxtında toplanması üçün fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. Eyni vəziyyət üzümçülükdə, meyvəçilikdə və digər bitkiçilik sahələrində də müşahidə olunurdu.
Burada bir məqama xüsusilə diqqət çəkmək istəyirik. 2020-ci ildə kənd təsərrüfatının ümumi məhsulunun 2 faiz artması, bitkiçilik və heyvandarlıq sahələrində müsbət dinamikanın qorunması göstərirdi ki, müharibə şəraitində belə aqrar sahənin əsas istehsal mexanizmləri işlək vəziyyətdə idi. 8 milyard 428,9 milyon manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulunun arxasında minlərlə təsərrüfat, yüz minlərlə əmək günü və böyük insan zəhməti dayanırdı. Hər yığılan məhsul həmin dövrdə ölkənin iqtisadi həyatının davam etdiyini göstərən kiçik, lakin mühüm bir fakt idi.
Müharibə günlərində Azərbaycan üçün iqtisadi sabitliyin qorunması ümumi mübarizənin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdi. Döyüşdə hərbi əməliyyatlar davam etdiyi bir vaxtda əhalinin ərzaqla təmin olunması, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı, sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti və enerji təminatının qorunması ölkənin normal həyatının davam etdirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyırdı.
Beləliklə, 44 günlük müharibənin iqtisadi mənzərəsində kənd təsərrüfatı xüsusi bir yer tutur. Müharibənin yaratdığı bütün çətinliklərə baxmayaraq, kənd təsərrüfatının istehsal ritmi qorunurdu. Bu isə Azərbaycanın arxa cəbhədə iqtisadi fəaliyyətin davamlılığının ən aydın göstəricilərindən biri idi.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
