Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin iqtisadi əməkdaşlığının böyük perspektivləri var
Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə iştirak edib. Bir ilə yaxındır ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvüdür.
Bu, sözügedən ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlığımızın daha da inkişafına yeni bir təkan verir. İlk növbədə tədbirin ev sahibi olan Türkmənistanın Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun dövlətimizin başçısı İlham Əliyevə müraciətlə dediyi sözləri diqqətə çatdıraq: "Türkmənistan Azərbaycan Respublikası ilə qardaşlıq münasibətlərinə böyük əhəmiyyət verir və bu münasibətlərin ardıcıl şəkildə möhkəmləndirilməsinə hazırdır. Əminəm ki, çoxtərəfli əməkdaşlığımız Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında mehriban qonşuluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşma əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsinə töhfə verəcəkdir".
Son bir ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin 50 faizdən çox artmasını bu yeniliyin - ölkəmizin məşvərət formatında tamhüquqlu üzv olmasının xoş müjdəsi adlandıraq. Bu gün Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət aktiv şəkildə fəaliyyət göstərir. Son illərdə Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb. Bu fondların hər birinin kapitalı yüz milyonlarla dollar məbləğindədir.
Ümumiyyətlə isə Azərbaycan bu ölkələrlə ikitərəfli və çoxtərəfli sıx əlaqələr saxlayır və önəmli layihələr həyata keçirir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın birlikdə həyata keçirdiyi irimiqyaslı və strateji təşəbbüsü - "Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsini xatırlatmaq kifayətdir. Bu meqalayihə Mərkəzi Asiyada (Özbəkistan və Qazaxıstanda) istehsal olunacaq bərpaolunan enerji resurslarının Xəzər dənizinin dibi ilə çəkiləcək yüksəkgərginlikli kabel vasitəsilə Azərbaycana, oradan isə Gürcüstan və Qara dəniz üzərindən Avropa bazarlarına ixrac edilməsini nəzərdə tutur. Bu barədə üç ölkənin prezidentləri 2024-cü ilin noyabrında Bakıda keçirilən COP29 çərçivəsində sənəd imzalayıblar.
Enerji əməkdaşlığından söz düşmüşkən deyək ki, regionun neft ixracı arteriyası - Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəməri ilə xeyli müddətdir Qazaxıstan və Türkmənistan nefti də ötürülür. Azərbaycan və Özbəkistan neftçiləri sıx əməkdaşlıq əlaqələri saxlayırlar və s.
Prezident İlham Əliyev oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərindəki çıxışında əməkdaşlığımızın əsas sahələrindən birinin də nəqliyyat olduğunu diqqətə çatdırmışdır: "Xəzər dənizi ölkələrimiz arasında nəqliyyat qarşılıqlı əlaqələrində getdikcə daha vacib rol oynayır. Xəzərin hər iki sahilindəki nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiyanı Azərbaycanla və daha sonra beynəlxalq bazarlarla birləşdirmək üçün çox mühüm əhəmiyyətə malikdir. Son illərdə nəqliyyat imkanlarımızı davamlı şəkildə genişləndiririk. Biz nəqliyyat infrastrukturuna, dəniz limanlarının, aeroportların, dəmir və avtomobil yollarının inkişafına böyük sərmayə qoymuşuq. Bu gün Xəzər dənizi vasitəsilə daşımaların həcmlərində əhəmiyyətli dərəcədə artım müşahidə edirik".
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrindən, dostluq və qardaşlığından danışarkən onların prezidentlərinin işğaldan azad olunmuş ərazilərimizə səfərlərini yada salmamaq mümkün deyil. Bu ölkələrin Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda gedən quruculuq və bərpa işlərinə töhfələri də var.
Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin təşəbbüsü və hədiyyəsi olaraq Füzuli şəhərində 960 şagird yerlik müasir tam orta məktəb inşa edilmiş və istifadəyə verilmişdir. Mirzə Uluqbəy adına məktəb xarici dövlət tərəfindən işğaldan azad edilmiş ərazilərdə maliyyələşdirilən və həyata keçirilən ilk irimiqyaslı layihələrdən biridir.
Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılığın Mərkəzi isə Qazaxıstan hökumətinin təşəbbüsü ilə Füzuli şəhərində tikilmişdir. 2700 kvadratmetr sahəni əhatə edən ikimərtəbəli bu mərkəz gənclərin və uşaqların dərnəklərdə və müxtəlif layihələrdə iştirakı üçün nəzərdə tutulub.
Qırğızıstan dövlətinin vəsaiti hesabına Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində orta məktəb binası (Ayköl Manas adına məktəb) inşa edilərək istifadəyə verilib.
2025-ci ilin oktyabr ayında Türkmənistanın təşəbbüsü və dəstəyi ilə Füzuli şəhərində yeni məscid kompleksinin təməli qoyulub. Bir hektardan çox ərazidə inşa edilən məscidin hər biri 40 metr hündürlüyündə 2 minarəsi oilacaq. Əsas günbəzin hündürlüyü 30 metr təşkil edəcək.
Hərtərəfli inkişaf üçün perspektivlər daha çoxdur. Bu baxımdan Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev gələn il Xivə şəhərində "Mərkəzi Asiya - Azərbaycan" biznes-forumunun keçirilməsini təklif etməsi də diqqət çəkir. Qardaş ölkənin Prezidenti belə deyib: "Bu gün keçirilən görüşümüz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İlk dəfədir ki, görüşümüz qardaş Azərbaycanla birlikdə keçirilir. İlham Heydər oğlunu bu görüşümüzdə salamlayıram. "Altı iqtisadiyyat - bir məhsul" formulu qarşıya qoymalı olduğumuz məqsədi yaxşı ifadə edir. Bir neçə ölkənin müəssisələri vahid istehsal zəncirində iştirak etdikdə, məhsul birgə yaradıldıqda iqtisadiyyatlarımız arasında tamamilə fərqli əlaqələr formalaşır. Bu əlaqələr adi əmtəə mübadiləsindən daha möhkəm və dayanıqlı olur. Bu istiqamətdə işlərin inkişaf etdirilməsi məqsədilə 2027-ci ildə qədim Xivə şəhərində "Mərkəzi Asiya - Azərbaycan" biznes-forumunun keçirilməsini təklif edirik".
Azərbaycanı sədrlik münasibətilə təbrik edən Şavkat Mirziyoyev bildirdi: "Fürsətdən istifadə edərək, Azərbaycanı Məşvərət görüşləri çərçivəsində sədrliyi qəbul etməsi münasibətilə təbrik edirəm. Əminəm ki, Azərbaycan tərəfinin rəhbərliyi ilə formatımız çərçivəsində görülən işlərə əlavə təkan veriləcək, qardaşlıq əməkdaşlığımız isə birlik, etimad və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edəcəkdir".
Bu, belə də olacaq. Birgə həyata keçirilən layihələr Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrini vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkana çevirməkdə mühüm rol oynayacaq.
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
jpg_1790429423jpg_1790674709jpg_1791550614.jpg)
