BMT-nin iqlim hesabatına əsasən, dünya yaxın bir neçə il ərzində Paris İqlim Sazişində müəyyən edilmiş 1,5 dərəcə istiləşmə hədəfini aşacaq. Hesabatda qeyd olunur ki, hazırkı əsas vəzifə istiləşmənin bu “həddi aşma” dövrünü mümkün qədər məhdudlaşdırmaq, nəticə etibarilə qlobal orta temperaturu yenidən aşağı salmaqdır.
Əvvəlki hesabatlarda 1,5 dərəcə hədəfinə çatmaqla bağlı şübhələr ifadə olunsa da, bu dəfə müəlliflər ilk dəfə olaraq həmin hədəfin əldə edilməməsinin "qaçılmaz və labüd" olacağını bəyan ediblər.
Keçmiş hesabatlarda ölkələrin emissiyaların azaldılması ilə bağlı öhdəlikləri ilə qlobal istiləşməni sənayeləşmədən əvvəlki səviyyədən 1,5°C yuxarı hədlə məhdudlaşdırmaq üçün nələrin tələb olunduğu araşdırılmışdı. Builki hesabatda emissiyaların hədəf səviyyəsini aşdığı yeni ssenarilər araşdırılır, həmçinin emissiyaların azaldılması və karbonun atmosferdən çıxarılması texnologiyalarının tətbiqi vasitəsilə temperaturu yenidən 1,5°C-yə endirməzdən əvvəl onun artım zirvəsini 1,7–1,8°C ilə məhdudlaşdırmaq üçün nələrin tələb olunduğu təhlil edilir.
Hesabat aydın şəkildə göstərir ki, 1,5°C-dən yuxarı istiləşmə buz təbəqələri, daimi donmuş torpaqlardakı karbon, okean sirkulyasiyası və mərcan sistemləri kimi sahələrdə geridönməz dəyişikliklər riskini, eləcə də insanlar üçün dağıdıcı nəticələr ehtimalını artırır. BMT-nin Ətraf Mühit Proqramına (UNEP) əsasən, ən aşağı səviyyəli hədəf göstəricisini müvəqqəti keçmə ssenarisi qlobal istiləşmənin pik həddini 1,7-1,8°C arasında saxlayacaq və 2100-cü ilə qədər qlobal orta temperaturu 1,5°C səviyyəsinə və ya ondan aşağıya qaytaracaq. Bu da onu göstərir ki, istixana qazı emissiyalarının müzakirə olunan təkliflərdən qat-qat çox azaldılması tələb olunur. 2025-ci il səviyyələri ilə müqayisədə 2030-cu ilə qədər 18%, 2035-ci ilə qədər 45% və 2040-cı ilə qədər 69% azalma tələb olunur.
Hesabatda qeyd olunur ki, qlobal temperatur artımının mümkün olan ən aşağı səviyyədə saxlanması ssenarisinə nail olmaq üçün 2035-ci ilə qədər bərpa olunan enerji mənbələri hesabına elektrik enerjisi istehsalı gücünün üç dəfə artırılması, həmçinin qalıq yanacaqların istifadəsinin kəskin şəkildə azaldılması , o cümlədən 2040-cı ilə qədər kömürdən tam imtina edilməsi lazımdır. Bundan əlavə, karbonun kənarlaşdırılması texnologiyalarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsi tələb olunacaq, lakin indiyədək bu texnologiyaların böyük miqyasda işlək olduğu sübuta yetirilməyib.
Bildirilib ki, mövcud emissiyaların azaldılması öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi 2030-cu ilə qədər emissiyaların yalnız 5-8%, 2035-ci ilə qədər isə 11-15% azalması ilə nəticələnəcək. Bu, təxminən 2,6°C-lik pik istiləşməyə gətirib çıxaracaq. Əgər ölkələr mövcud siyasətlərini davam etdirsələr, qlobal istiləşmə təxminən 2,8°C-lik zirvəyə çata bilər. Bu proqnoz ötən illə müqayisədə artıb, buna səbəblərdən biri ABŞ-nin Paris Sazişindən çıxması və emissiyaların azaldılması ilə bağlı öhdəliklərindən imtina etməsidir. Hətta "xalis sıfır" vədi verən dövlətlərin bu vədləri həyata keçirməyə nail olduğu ssenaridə belə qlobal istiləşmə 2,1°C səviyyəsinə çatır.
Hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, təcili tədbirlər görülmədiyi təqdirdə 1,5°C həddinin aşılması ilə bağlı mümkün olan ən aşağı ssenari tezliklə əlçatmaz olacaq. Karbon qazı emissiyalarının mövcud səviyyədə davam etdiyi hər beş il qlobal istiləşmənin pik həddini təxminən 0,1°C daha da artırır. Qlobal istiləşmənin əlavə 0,1°C artması dünya ÜDM-ni daimi olaraq təxminən 1,2% (ildə 1,2 trilyon dollardan çox) azaldır, təxminən 140 milyon daha çox insanı həyatı üçün təhlükəli, son dərəcə isti iqlim şəraitinə sürükləyir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
png_1793093814.png)
