Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdimuhammedovun Azərbaycana dövlət səfəri təkcə ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, həm də Xəzər dənizində bütün regional əməkdaşlıq arxitekturası üçün əlamətdar hadisə oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə təkbətək və geniş formatlarda danışıqlar, böyük sənədlər paketinin imzalanması və “Dostluq” neft tankerinin təhvil verilməsi kimi simvolik jestlər Bakı ilə Aşqabad arasında qarşılıqlı əlaqələrin keyfiyyətcə yeni səviyyəsini nümayiş etdirdi.
Qarabağın bərpasında köməyə görə Türkmənistana, Arkadağ Qurbanqulu Məlikquliyeviç Berdiməhəmmədova bir daha təşəkkürünü çatdıran Prezident İlham Əliyev xüsusilə vurğuladı ki: “Münasibətlərimiz möhkəm təməl - tarixi bağlar, mədəni əlaqələr və mənəvi əlaqələr üzərində qurulub. Bütün bunlar bizim birliyimizin nümayişidir. Əməkdaşlığımızı konkret məzmunla zənginləşdirməyə və qarşılıqlı fəaliyyətimizi dərinləşdirməyə çalışırıq”. Qeyd etmək lazımdır ki, son illərdə Azərbaycan və Türkmənistan arasındakı münasibətlər nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişib. Əvvəllər ehtiyatlılıq və ara sıra fikir ayrılıqları ilə xarakterizə olunan münasibətlər var idisə, bu gün həqiqətən isti, qarşılıqlı faydalı və bir çox cəhətdən qardaşlıq tərəfdaşlığının yaranmasından danışa bilərik. Bu yaxınlaşma təkcə tarixi və mədəni əlaqələrə deyil, həm də ortaq iqtisadi maraqların praqmatik anlaşılmasına əsaslanır. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi: “Təbii ki, ölkələrimiz arasında bu sahədə əməkdaşlıq artıq uzunmüddətli xarakter daşıyır, hətta deyərdim ki, bu, təkcə bizim üçün deyil, təkcə qonşularımız üçün deyil, həm də geniş bir coğrafiya üçün strateji əhəmiyyətə malikdir. Çünki bu gün dünyada öz aralarında əməkdaşlıq edən ölkələri birləşdirən çox etibarlı, təhlükəsiz nəqliyyat marşrutları o qədər də çox deyil. Bu, böyük nailiyyətdir. Belə olan halda nəqliyyat və logistika layihələrini siyasi qarşılıqlı fəaliyyətdən təcrid olunmuş şəkildə nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Siyasi qarşılıqlı fəaliyyət olmasaydı, heç bir coğrafi şərait səylərimizi birləşdirməyə imkan verməzdi”.
Bakı Gəmiqayırma Zavodunda inşa edilən “Dostluq” tankerinin təhvil verilməsi təkcə praktik deyil, həm də simvolik əhəmiyyətə malikdir. Gəminin adının özü ölkələr arasında münasibətlərin mövcud dinamikasını əks etdirir. Bu addım Azərbaycanın sənaye istehsalında imkanlarını nümayiş etdirir və eyni zamanda, Türkmənistanın nəqliyyat və logistika potensialını gücləndirir. Daha geniş şəkildə desək, söhbət Xəzər əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi və iki ölkənin enerji və nəqliyyat axınlarının asanlaşdırılmasındakı rolunun gücləndirilməsindən gedir.
Səfərin eyni dərəcədə vacib bir hissəsi, demək olar ki, bütün əsas əməkdaşlığın sahələrini əhatə edən bir sıra ikitərəfli sənədlərin imzalanması oldu. İki ölkə liderləri tərəfindən imzalanan birgə bəyanat tərəfdaşlığın strateji xarakterini təsdiqlədi və onun gələcək inkişafı üçün əsas istiqamətləri müəyyən etdi.
Gömrük əməkdaşlığı sahəsində sənədlər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Daşınan mal və nəqliyyat vasitələri barədə əvvəlcədən məlumat vermək üçün texniki spesifikasiyaların mübadiləsi, eləcə də qarşılıqlı ticarət üçün gömrük statistikası protokolu ticarət əməliyyatlarının şəffaflığının və səmərəliliyinin artırılması üçün zəmin yaradır. Bu da öz növbəsində ticarət dövriyyəsinin artmasına və inzibati maneələrin azaldılmasına kömək edir.
İdmandan səhiyyəyə və sosial müdafiəyə qədər sosial və humanitar sahədə sazişlər və memorandumlar tərəflərin iqtisadi əməkdaşlıqdan kənara çıxmaq və vətəndaşların həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş hərtərəfli əməkdaşlıq qurmaq istəyini göstərir. Bu cür təşəbbüslər etimad yaradır və tərəfdaşlıq üçün uzunmüddətli təməl yaradır.
Ərzaq təhlükəsizliyi haqqında saziş xüsusi diqqətə layiqdir. Təchizat qeyri-sabitliyi və iqlim dəyişikliyi ilə bağlı qlobal çətinliklər nəzərə alınmaqla, bu sahədə səylərin əlaqələndirilməsi strateji əhəmiyyət kəsb edir. Əhəmiyyətli kənd təsərrüfatı potensialına malik Azərbaycan və Türkmənistan təkcə öz ehtiyaclarını ödəməklə yanaşı, həm də regional bazarlar üçün etibarlı qida təchizatçıları kimi çıxış etmək iqtidarındadırlar.
Sənaye və enerji əməkdaşlığı əsas sahə olaraq qalır. 2026-2028-ci illər üçün Sənaye Əməkdaşlıq Proqramı birgə müəssisələrin yaradılması, texnologiya mübadiləsi və investisiya qoyuluşu üçün imkanlar açır. Enerji müqaviləsi isə öz növbəsində iki ölkənin Avrasiya enerji xəritəsində mühüm oyunçular kimi mövqelərini gücləndirir.
Bundan əlavə, Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə Türkmənistanın müvafiq qurumları arasında əməkdaşlıq da daxil olmaqla, maliyyə və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı da vacibdir. Bu, maliyyə sistemlərinin daha sıx inteqrasiyası və genişlənmiş investisiya imkanları üçün ilkin şərtlər yaradır.
Xarici işlər nazirlikləri arasında 2026-2029-cu illər üçün əməkdaşlıq proqramı beynəlxalq arenada səylərin əlaqələndirilməsini nümayiş etdirir. Bu, xüsusilə də əlaqələndirilmiş mövqelərin milli maraqların daha effektiv qorunmasına imkan verdiyi dəyişən geosiyasi mühitdə vacibdir. Ümumiyyətlə, imzalanmış sənədlər paketi əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi üçün möhkəm institusional təməl yaradır. Bu sənəd ticarət, enerji, sənaye, kənd təsərrüfatı, sosial sahə və xarici siyasət sahələrini əhatə edir və tərəfdaşlığın hərtərəfli xarakterini nümayiş etdirir.
Sərdar Berdiməhəmmədovun Ümummilli Lideri, müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Heydər Əliyevin, görkəmli oftalmoloq Zərifə Əliyevanın xatirəsini yad etməsi, Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsində göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlığın və qazandığı möhtəşəm tarixi Zəfərin yaddaşlarda yaşadılması, şəhidlərimizin əziz xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə yaradılmış Zəfər parkını ziyarət etməsi, bütövlükdə, Bakıya səfəri mühüm simvolik ölçüyə malikdir. Bu, Azərbaycanın tarixinə və nailiyyətlərinə hörmət jestidir və qarşılıqlı etimad mühitini daha da gücləndirir.
Səfərin əsas nəticəsi ondan ibarətdir ki, Bakı ilə Aşqabad arasındakı münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etimad və praqmatizmə əsaslanan strateji qarşılıqlı fəaliyyət səviyyəsinə çatıb. Bu əməkdaşlıq təkcə iki ölkəyə deyil, həm də bütün Xəzər dənizi regionuna və daha geniş mənada Avrasiyaya fayda verir.
Azərbaycan və Türkmənistan arasında əlaqələrin gücləndirilməsi nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına, enerji təhlükəsizliyinin artırılmasına və yeni iqtisadi imkanların yaradılmasına töhfə verir. Qlobal qeyri-sabitlik şəraitində bu cür tərəfdaşlıqlar davamlılıq və inkişaf üçün əsas amilə çevrilir.
Beləliklə, Türkmənistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfəri regional əməkdaşlığın yeni modelinin, daha sıx, daha effektiv və uzunmüddətli nəticələrə yönəlmiş modelinin formalaşması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Hicran HÜSEYNOVA,
Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri
komitəsinin sədri,
professor
jpeg_1782202552.jpeg)
