Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi köklü dəyişikliklər dövrünü yaşayır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində hərbi-siyasi qarşıdurmalar dərinləşir, ənənəvi təhlükəsizlik mexanizmlərinin effektivliyi azalır, qlobal iqtisadi əlaqələr qurulur. Böyük dövlətlər arasında rəqabətin güclənməsi, enerji təhlükəsizliyinin strateji əhəmiyyətinin artması, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi isə yeni geosiyasi reallıqlar yaradır.
Belə bir mürəkkəb şəraitdə dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu artıq yalnız onların ərazisi, əhalisinin sayı və ya iqtisadiyyatının həcmi ilə ölçülmür. Müstəqil qərarlar qəbul etmək, regional proseslərə təsir göstərmək, beynəlxalq tərəfdaşlar arasında etimad qazanmaq və qlobal çağırışlara praktik həllər təqdim etmək imkanları da dövlətlərin gücünü müəyyənləşdirən başlıca meyarlara çevrilir. Çağdaş dünyamızdakı bu geosiyasi dəyişikliklər, beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni güc mərkəzlərinin formalaşması və qlobal rəqabətin dərinləşməsi fonunda Azərbaycanın siyasi-iqtisadi qüdrəti, beynəlxalq nüfuzu getdikcə artmaqdadır.
Vaxtilə ciddi siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik problemləri ilə üzləşmiş Azərbaycan bu gün Cənubi Qafqazın aparıcı dövlətlərindən biri olmaqla yanaşı, daha geniş coğrafiyada strateji proseslərə təsir imkanlarını artırır. Ölkəmizin beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində, Avrasiya nəqliyyat əlaqələrində, regional diplomatiyada və çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarında geosiyasi imkanlarını gücləndirir.
Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayındakı tarixi əhəmiyyətli çıxışı bu baxımdan ölkəmizin keçdiyi inkişaf yolunun, qazandığı mühüm nailiyyətlərin və qarşıdakı strateji hədəflərin aydın mənzərəsini ortaya qoyur.
Müstəqil dövlətçilik strategiyası
Azərbaycanın bugünkü uğurlarının təməlində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi müstəqil dövlətçilik strategiyası dayanır. Məhz bu siyasi kursun Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni dövrün çağırışlarına uyğun əzmlə davam etdirilməsi nəticəsində ölkəmiz siyasi sabitliyə, güclü iqtisadiyyata, müasir orduya və müstəqil xarici siyasət imkanlarına sahib olub. Bir vaxtlar ciddi təhlükəsizlik və iqtisadi problemlərlə üzləşən Azərbaycan hazırda Cənubi Qafqazın aparıcı dövlətinə, beynəlxalq enerji və nəqliyyat layihələrinin təşəbbüskarına, regionda yeni geosiyasi reallıqları müəyyənləşdirən əsas aktorlardan birinə çevrilib.
Bu yüksəlişin ən mühüm mərhələsi şübhəsiz ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və dövlət suverenliyini tam bərpa etməsidir. 2020-ci ilin Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpası regionda qüvvələr nisbətini əsaslı şəkildə dəyişdi. Azərbaycan öz milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etmək, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini reallığa çevirmək gücündə olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu gün ölkəmiz Cənubi Qafqazda sülhün, təhlükəsizliyin və iqtisadi əməkdaşlığın gələcək istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Dövlətimiz beynəlxalq münasibətlər sistemində orta güc dövləti kimi mövqeyini getdikcə möhkəmləndirir və ölkəmizin diplomatik imkanları regional sərhədləri aşır.
Dünyada qütbləşmənin gücləndiyi bir vaxtda Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif geosiyasi mərkəzlərlə əməkdaşlıq münasibətlərini qoruyub saxlamasıdır. Bir çox dövlətlər beynəlxalq münasibətlərdə müəyyən siyasi və hərbi bloklardan asılı olduğu halda, Azərbaycan milli maraqlarını əsas götürən müstəqil siyasət yürütməyə üstünlük verir.
Prezident İlham Əliyev qurultaydakı çıxışında bu məsələyə xüsusi diqqət yetirərək Azərbaycanın heç bir qarşıdurma düşərgəsinə qoşulmaq niyyətində olmadığını bildirdi, xarici siyasətin daha fəal, təşəbbüskar xarakter almasının zəruriliyini vurğuladı. Bu yanaşma müasir Azərbaycan diplomatiyasının mahiyyətini əks etdirir. Ölkəmiz beynəlxalq proseslərdə yalnız baş verən hadisələrə münasibət bildirməklə kifayətlənmir, öz təşəbbüsləri, tərəfdaşlıq modelləri və diplomatik platformaları vasitəsilə proseslərə təsir göstərməyə çalışır.
Azərbaycanın müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlərinə nəzər saldıqda da bu siyasətin praktik nəticələri aydın görünür. Ölkəmiz Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini inkişaf etdirir, Avropa İttifaqının bir sıra dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıq əlaqələrini gücləndirir, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığını genişləndirir, Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq qurur, ABŞ ilə münasibətlərini strateji səviyyəyə yüksəldir. Bütün bunlar beynəlxalq siyasətdə xalqımızın və dövlətimizin milli maraqlarına uyğun manevr imkanlarını artırır.
Etibarlı tərəfdaşlıq
Müasir dünya siyasətində etimad getdikcə daha qiymətli resursa çevrilir. Siyasi qarşıdurmaların dərinləşdiyi şəraitdə fərqli maraqlara malik dövlətlərlə dialoq aparmaq, tərəfdaşlar arasında əlaqələndirici rol oynamaq və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün imkanlar yaratmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın diplomatik üstünlüyü də məhz bu imkanlardan irəli gəlir. Ölkəmiz bir-biri ilə rəqabət aparan müxtəlif tərəflərlə konstruktiv münasibətlər qurmaqla regional və beynəlxalq diplomatiyada özünəməxsus mövqe formalaşdırır. Qlobal nüfuzumuzu gücləndirən əsas amillərdən biri enerji təhlükəsizliyində tutduğumuz strateji yerdir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft boru kəməri, “Cənub qaz dəhlizi”, TANAP və TAP kimi nəhəng layihələr Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi imicini möhkəmləndirib. Bu gün Azərbaycan “yalnız enerji” resurslarının ixracatçısı deyil, həm də beynəlxalq enerji əməkdaşlığının mühüm iştirakçısıdır. Bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən layihələr isə ölkəmizin gələcək enerji bazarlarında mövqeyinin daha da güclənməsi üçün yeni perspektivlər yaradır.
Bütün bunlar Azərbaycanın enerji siyasətinin artıq yalnız milli resursların ixracı üzərində qurulmadığını, istehsal, emal, logistika və beynəlxalq enerji aktivlərini əhatə edən daha geniş iqtisadi modelə çevrildiyini göstərir. Eyni zamanda, ölkənin bərpaolunan enerji potensialının inkişaf etdirilməsi, yeni layihələrin həyata keçirilməsi və “yaşıl enerji” bağlantılarının yaradılması enerji sektorunun gələcək perspektivlərini genişləndirir. Ənənəvi enerji resursları ilə yeni enerji texnologiyalarının paralel inkişafı Azərbaycanın dəyişən qlobal enerji bazarındakı mövqeyini gücləndirəcək.
Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artıran digər mühüm istiqamət beynəlxalq nəqliyyat və logistika layihələridir. Qlobal iqtisadi əlaqələrin yenidən formalaşdığı dövrdə nəqliyyat və logistika dəhlizləri dövlətlərin geosiyasi təsir imkanlarını müəyyənləşdirən əsas amillərdən birinə çevrilməkdədir. Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımaların səmərəli, təhlükəsiz və alternativ marşrutlar vasitəsilə həyata keçirilməsinə yaranan ehtiyac Azərbaycanın tranzit ölkə kimi əhəmiyyətini artırır. Ölkəmiz coğrafi mövqeyindən istifadə etməklə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişməsində mühüm logistika infrastrukturu formalaşdırıb. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, müasir avtomobil yolları, dəmir yolu infrastrukturu və logistika mərkəzləri Azərbaycanın beynəlxalq ticarət əlaqələrində rolunun genişlənməsinə xidmət edir. Xüsusən Orta dəhlizin inkişafı Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha aydın göstərir. Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, buradan Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut beynəlxalq ticarətin şaxələndirilməsi üçün mühüm alternativdir. Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi isə Azərbaycanı digər strateji ticarət istiqamətində əhəmiyyətli tranzit iştirakçısına çevirir.
Bu ilin sonunacan Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. Orta müddətdə bu göstəricinin 30 milyon tona yüksəldilməsi strateji hədəf kimi müəyyənləşdirilib. Strateji üstünlüyümüz isə ondan ibarətdir ki, ölkəmiz yalnız bir nəqliyyat istiqamətindən asılı deyil. Müxtəlif coğrafi marşrutların kəsişməsində yerləşməsi və bu marşrutlar üzrə infrastruktur yaratması Azərbaycanın regional və qlobal iqtisadi sistemdə əhəmiyyətini gücləndirir.
Ölkəmizin orta güc dövləti kimi beynəlxalq nüfuzu yalnız enerji və nəqliyyat imkanları ilə də məhdudlaşmır. Bu gün ölkələrin qlobal nüfuzunu müəyyənləşdirən amillərdən biri də beynəlxalq gündəliyin formalaşmasında iştirak və müxtəlif dövlətlər arasında dialoq üçün platforma yaratmaq imkanlarıdır. Son illər Azərbaycanın evsahibliyi etdiyi beynəlxalq tədbirlər, bir sıra beynəlxalq qurumların fəaliyyətinə verdiyi ardıcıl töhfələr bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrliyi, COP29 kimi mötəbər beynəlxalq tədbirə ev sahibliyi etməsi, Türk Dövlətləri Təşkilatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində fəal fəaliyyəti, D-8 təşkilatına üzvlüyü onun qlobal dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi əhəmiyyətini artırır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının yeni mərhələyə yüksəlməsi də ölkəmizin geosiyasi təsir coğrafiyasının uğurla genişləndiyini göstərir.
Güclü iqtisadi potensial
Bütün bu uğurların arxasında dayanan əsas amillərdən biri Azərbaycanın güclü iqtisadi potensiala malik olmasıdır. Ölkəmizin strateji valyuta ehtiyatları artıq 90 milyard dollara çatıb, xarici dövlət borcu isə ümumi daxili məhsula nisbətdə çox aşağı səviyyədədir. Bütün bunlar ölkəmizin maliyyə dayanıqlılığını bir daha nümayiş etdirir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri də Azərbaycanın artan iqtisadi qüdrətinin göstəricisidir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə müasir şəhər və kəndlərin salınması, nəqliyyat, enerji və sosial infrastrukturun yaradılması, Böyük Qayıdış proqramının icrası dövlətimizin qarşıya qoyduğu strateji vəzifələri ardıcıl həyata keçirmək əzmini nümayiş etdirir. Bu bölgələrin ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyası Azərbaycanın gələcək inkişafına əlavə təkan verəcək.
Bu gün Azərbaycan dünya siyasətində öz sözü, mövqeyi və strateji maraqları ilə tanınan, hər kəsin hesablaşdığı, rəyini, mövqeyini nəzərə aldığı dövlətdir. Ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etmiş, iqtisadi müstəqilliyini möhkəmləndirmiş, beynəlxalq tərəfdaşlıq şəbəkəsini genişləndirmiş ölkəmiz yeni tarixi inkişaf mərhələsində gələcəyin böyük hədəflərinə doğru, yeni dünya nizamında mühüm güc mərkəzlərindən biri kimi öz yerini tutmaq istiqamətində inamla irəliləyir.
İradə ƏLİYEVA,
“Azərbaycan”
jpg_1792672548.jpg)
