Mövcud ölçmələrə əsasən, təhlil edilən 40 böyük Avropa şəhərindən 37-sinin Avropa İttifaqı tərəfindən tətbiq ediləcək hava çirkliliyi limitlərindən ən azı birinə cavab vermədiyi müəyyən edilib.
Brüsseldə yerləşən və davamlı şəhər nəqliyyatı sahəsində fəaliyyət göstərən qeyri-hökumət təşkilatlarından ibarət "Clean Cities" təşkilatı, "2026-cı il Şəhər Reytinqi" (2026 City Ranking) çərçivəsində azot dioksid və xırda hissəcikli maddələrin səviyyələrini, Avropa İttifaqının 2030-cu ilə qədər tətbiq etməyi planlaşdırdığı gündəlik və illik limit dəyərləri ilə müqayisə edib.
Araşdırmada əsasən Avropa Ətraf Mühit Agentliyinin ölçmə göstəricilərindən istifadə olunub. Çirklənmə səviyyələri ilə yanaşı, tədqiqatda son onillikdə baş verən dəyişikliklər və şəhərlərin nəqliyyat siyasətləri də qiymətləndirilib.
Kopenhagen, eləcə də Stokholm və Helsinki şəhər aqlomerasiyaları iki xüsusi çirkləndirici maddə üçün müəyyən edilmiş bütün gündəlik və illik limitlərə cavab verən yeganə şəhərlər olub və reytinqdə "A" qiyməti qazanıblar. Bunun əksinə olaraq, tədqiq olunan şəhərlərdən 18-i müəyyən edilmiş dörd limit dəyərinin heç birinə cavab verə bilməyib. Zaqreb, Buxarest və Afina reytinqdə son üç yeri tutublar. Ən aşağı iki qiyməti – "E" və "F" – alan hər 11 şəhər Cənubi, Mərkəzi və Şərqi Avropada yerləşir.
Tədqiq olunan şəhərlər arasında azot dioksidinin orta səviyyəsi ən yüksək olan şəhər Afina olub(kubmetrə 37,6 mikroqram).
Belçikanın Gent şəhəri dördüncü, Brüssel beşinci, Antverpen isə 21-ci yerdə qərarlaşıb.
Tədqiq edilən 40 şəhərin heç biri Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hava keyfiyyəti ilə bağlı tövsiyə etdiyi bütün standartlara cavab verə bilməyib.
Aşağı emissiyalı zonalar, elektrik avtobusları, məktəblərin ətrafında nəqliyyat hərəkətinin məhdudlaşdırılması və velosiped infrastrukturunun inkişafı kimi tədbirlərin hava çirklənməsinin azaldılmasına töhfə verdiyi sübuta yetirilib.
Kopenhagen, Stokholm, Ştutqart, Oslo və London son onillikdə azot dioksid səviyyəsində əhəmiyyətli azalma qeydə alınan şəhərlər kimi xüsusi qeyd olunub.
Avropa İttifaqının havanın keyfiyyəti ilə bağlı yeni qaydalarına əsasən, 1 yanvar 2030-cu il tarixinədək azot dioksidin illik orta konsentrasiyası hər kubmetr üçün 20 mikroqramdan, incə hissəciklərin (fine particulate matter) konsentrasiyası isə hər kubmetr üçün 10 mikroqramdan çox olmamalıdır.
Azot dioksid üçün gündəlik orta limit 50 mikroqram, incə hissəciklər üçün isə 25 mikroqram müəyyən edilib. Bununla yanaşı, hər iki çirkləndirici maddə üzrə bu gündəlik limitlərin il ərzində ən çoxu 18 gün aşılmasına icazə verilir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”