Son dövrlərdə elektron siqaretlər cəmiyyətin müxtəlif yaş
qrupları arasında sürətlə yayılmağa başlayıb. Siqaretə daha "təhlükəsiz"
alternativ kimi təqdim edilsə də, bu cihazların estetik görünüşü, müxtəlif dad
seçimləri, istifadəsinin rahatlığı və sosial mediada populyarlaşdırılması
onların xüsusilə yeniyetmə və gənclər arasında trendə çevrilməsinə səbəb olub.
Məlumatlara görə, dünyada 13-15 yaş arası 38 milyondan artıq
yeniyetmə elektron siqaretdən istifadə edir. Araşdırmalar göstərir ki, ənənəvi
tütün məhsullarını buraxmaq məqsədilə elektron siqaretə keçənlərin təxminən 80
faizi sonradan bu məhsullardan asılı vəziyyətə düşür.
Cərimələr də müəyyən edilir
Artıq dünyanın 40-dan çox ölkəsində elektron siqaret qadağan
edilib. Önümüzdəki illərdə bu sayın daha da artacağı gözlənilir. Azərbaycan da
elektron siqaretlə mübarizə aparan ölkələr sırasındadır.
Elektron siqaretlərin və onların komponentlərinin dövriyyəsinin
qadağan edilməsi və bundan irəli gələn məsələlərin tənzimlənməsi məqsədilə
"Tütün və tütün məmulatları haqqında", "Reklam haqqında" və
"Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında"
qanunlarda dəyişiklik edilməsi barədə hazırlanan qanun layihəsi dekabrın 30-da
Milli Məclisdə səsverməyə qoyularaq üçüncü oxunuşda qəbul olunub.
Elektron siqaretlərin və onların komponentlərinin idxalı,
ixracı, istehsalı, topdan və pərakəndə satışı və satış məqsədilə saxlanılmasına
görə cərimələr də müəyyənləşdirilib. Layihəyə əsasən, aprelin 1-dən elektron
siqaretlərin və onların komponentlərinin idxalı, ixracı, istehsalı, topdan və pərakəndə
satışı və satış məqsədilə saxlanılmasına görə inzibati xətanın bilavasitə
obyekti olmuş mallar müsadirə edilməklə, fiziki şəxslər üç yüz əlli manatdan
beş yüz manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər min altı yüz əlli manatdan iki min
iki yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər dörd min manatdan beş min manatadək
məbləğdə cərimə ediləcək.
Mövzu ilə bağlı qəzetimizə açıqlama verən Milli Məclisin
İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafanın sözlərinə
görə, elektron siqaretlərlə bağlı qanunun qüvvəyə minməsi aprelin 1-dən nəzərdə
tutulur. Komitə sədri bildirib ki, qanun pozuntusuna görə sanksiyalar məsələsi
də artıq müzakirə olunur: "Elektron siqaretlər proqnozlaşdırılmayan müəyyən
xəstəliklərin yayılmasına səbəb olur, bu da olduqca zərərlidir. Zahirən təhlükəsiz
görünsələr də, həm kimyəvi tərkibi, həm də gələcəkdə hansı fəsadlara səbəb
olacağı ilə bağlı hər hansı elmi tədqiqat yoxdur. Buna görə də elektron
siqaretlərin qadağan olunması zərurəti yarandı. Bu istiqamətdə irəli sürülən təşəbbüs
Milli Məclisin müvafiq komitələri tərəfindən dəyərləndirilərək qanunda dəyişiklik
təklif olundu".
Zərərli vərdişdən yalnız birgə səylə xilas olmaq mümkündür
Elektron siqaret aerozollarının tərkibində olan
propilenqlikol, dadlandırıcı maddələr, nitrozaminlər və müxtəlif metallar kimyəvi
oksidləşmə və iltihabi proseslərə səbəb olaraq damarların zədələnməsinə,
laxtalanmaya və koronar arteriyaların spazmına gətirib çıxarır. Nəticədə ürək
damarlarında qan dövranı azalır ki, bu da ürək-damar və xroniki tənəffüs xəstəlikləri
riskini artırır. Alimlər əvvəlki illərdə aparılmış və infarkt üzrə 430875,
insult üzrə isə 1 milyondan çox insanı əhatə edən 12 elmi tədqiqatın nəticələrini
təhlil ediblər. Aydın olub ki, elektron siqaretdən istifadə edən şəxslərdə
infarkt keçirmə ehtimalı istifadə etməyənlərlə müqayisədə 53 faiz daha yüksəkdir.
Xüsusilə əvvəllər ənənəvi siqaret çəkmiş və hazırda elektron siqaret istifadə
edənlərdə riskin daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Araşdırmada qeyd olunub ki,
əvvəllər siqaret çəkmiş və sonradan elektron siqaret istifadə edən şəxslərdə
insult riski siqaret çəkməyənlərlə müqayisədə 73 faiz çoxdur.
Xüsusilə yeniyetmə və gənclər arasında elektron siqaret
istifadəsinin yayılması qəbuledilməzdir. Belə ki, yeniyetməlik dövrü şəxsiyyətin
formalaşması baxımından olduqca həssas mərhələdir. Elektron siqaretlər hələ tam
inkişaf etməmiş beyin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərərək yaddaş zəifliyi, depressiya,
davranış problemləri və diqqət pozuntularına səbəb olur.
Yeniyetmə və gənclərin elektron siqaret istifadəsinin
qarşısını almaq üçün valideynlər, müəllimlər, səhiyyə mütəxəssisləri və dövlət
qurumları birgə, sistemli və maarifləndirici tədbirlər həyata keçirməlidirlər.
Ailə güclü təsir vasitəsidir. Əgər valideynlər və ya ailənin digər üzvləri
tütün məmulatları və ya elektron siqaret istifadə edirsə, bu davranış yeniyetmə
üçün normal qəbul edilə bilər. Valideyn nəzarətinin zəif olması, uşağın emosional
ehtiyaclarının qarşılanmaması, maraqlı və faydalı fəaliyyətlərin çatışmaması gənclərin
zərərli vərdişlərə yönəlməsini asanlaşdırır.
Həyatda məqsəd, motivasiya və məşğulluq olmadıqda riskli
davranışlara meyil artır. Buna görə də gənclərə maraqlı alternativ fəaliyyətlər,
sağlam həyat tərzi nümunələri və düzgün informasiya təqdim olunmalıdır ki,
onlar bu zərərli vərdişlərdən uzaq dursunlar. İdman və incəsənətlə məşğul olmaq
yeniyetmələrin vaxtlarını səmərəli keçirməsinə kömək edir, eyni zamanda onların
mənəvi və sosial ehtiyaclarını qarşılayır. Gənclərin elektron siqaretə
marağının azalması yalnız bir qurumun səyi ilə mümkün deyil. Bu problem cəmiyyətin
bütün təbəqələrinin birgə fəaliyyəti ilə həll oluna bilər. Maarifləndirmə, dəstək,
alternativ imkanların yaradılması və effektiv nəzarət bu mübarizənin əsas
dayaqlarını təşkil edir.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
