Mərkəzi Asiya respublikalarının dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası və inkişafı üçün nəqliyyat və logistikaya böyük ehtiyacları var. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və bu respublikalarda yaşayan xalqlarla eyni kökə mənsubluğu əlaqələrin səmimi və dostluq üzərində qurulmasını şərtləndirən əsas amildir. Tərəflərin praqmatik siyasəti qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq əlaqələrini daha səmərəli edir.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Bakıda fəaliyyət göstərən Özbəkistan Ticarət evinin direktoru, iqtisadçı Ramin Şərifov deyib.
O bildirib ki, son illər ABŞ-nin Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya maraq göstərməsi qlobal siyasətdə baş verən transformasiya ilə əlaqədardır: “Bu gün dünyanın ən qüdrətli dövlətlərindən biri olan ABŞ gələcəkdə də gücünü qoruyub saxlamaq niyyətindədir ki, bu da rəsmi Vaşinqtonun dünyanın müxtəlif regionlarına nüfuz etməsi ilə müşahidə olunur. Maraq doğuran məsələ isə ondan ibarətdir ki, ABŞ Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyaya olduqca praqmatik yanaşaraq iqtisadi əməkdaşlığı əsas götürür. Əlbəttə ki, iqtisadi inkişaf tərəfləri maraqlandıran prioritet məsələdir. Mərkəzi Asiya yalnız Azəərbaycan vasitəsi ilə qlobal iqtisadiyyata inteqrasiya oluna bilər. Bunun üçün nəqliyyat dəhlizləri artıq fəaliyyət göstərir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz) Mərkəzi Asiyanı təkcə Azərbaycan ilə deyil, Avropa daxil olmaqla Qərb ilə birləşdirir. Bunu ABŞ də yaxşı bilir. Ona görə də bu dövlətlərin inkişafına sərmayə yatırmaq və onların inkişafa nail olmaları üçün addımlar atır”.
İqtisadçı vurğulayıb ki, ABŞ Dövlət Departamenti 201 milyon dollar büdcəsi olan TRIPP+ (Sülh və İnkişaf Naminə Tramp Yolu) fondu yaradıb: “Fondun yaradılmasında məqsəd Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada həyata keçirilən beynəlxalq iqtisadi layihələri maliyyələşdiməkdir. Bu fond Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Tacikistana nəqliyyat infrastrukturu yaratmaq və genişləndirmək üçün qrant verə, sərmayə yatıra bilər. Bununla yanaşı, fondun enerji istehsalı və nadir yer metallarının hasilatı üçün aparılan qazıntı işlərini də maliyyələşdirmək imkanı var. ABŞ-nin İnkişaf və maliyyə korporasiyası “TRIPP Development Company” adlı şirkət yaratmağı planlaşdırır. Bu şirkət Bakı ilə Naxçıvan və Türkiyəni bilrləşdirəcək Zəngəzur dəhlizinin tikilməsi üçün nəzərdə tutulan işləri həyata keçirəcək. ABŞ-nin bu addımı təsadüfi xarakter daşımır. Hazırda Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı birləşdirən Orta Dəhlizin yükaşırma gücü 5 milyon tondur. Lakin 2030-cu ilə kimi dəhlizin gücünün 11 milyon tona yüksəldilməsi nəzərdə tutulub ki, bunun üçün də əlavə infrastruktur layihələrin reallaşdırılması lazımdır. Bunlardan biri Zəngəzur dəhlizidir”.
“Mərkəzi Asiya regionu qlobal yaşıl enerji keçidi və yüksək texnologiyalar üçün zəruri olan uran, litium, volfram, molibden və nadir torpaq metalları ilə zəngindir. Yeni texnologiyaların və süni intellektin inkişafı üçün zəruri olan bu metalların dünya bazarına çıxarılması zərurətini başda Prezident Donald Tramp olmaqla, ABŞ-nin iqtisadi elitası başa düşür və bundan faydalanmağa çalışır ki, bu da həm Cənubi Qafqaz, həm də Mərkəzi Asiya respublikalarının milli maraqlarına cavab verir. Avrasiya İnkişaf Bankının hesablamasına görə, 2026-cı ilin birinci yarısında Mərkəzi Asiya respublikalarının ümumi iqtisadi həcmi 600 milyard dolları ötüb ki, bu da çox yüksək göstəricidir. Ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsalı isə 6,5 faiz artıb. Xarici təsirlərin mənfi xarakter daşımasına baxmayaraq, bu inkişaf təqdirəlayiqdir. Nadir yer metallarının dünya üzrə ehtiyatının 38 faizi Mərkəzi Asiyada yerləşir. Bunların işlənməsi və dünya bazarına çıxarılması üçün isə qeyd etdiyimiz kimi nəqliyyat dəhlizinə böyük ehtiyac var və ABŞ bunu təmin etməyə hazırdır. Hazırda Orta Dəhliz tam gücü ilə fəaliyyət göstərir. Lakin Zəngəzur dəhlizinin də istismara verilməsi imkanları daha da genişləndirəcək. Region dövlətləri dəhlizdən istifadə edərək qlobal iqtisadi proseslərə qoşulacaq. ABŞ isə regiona sərmayə yatırmaqla qarşılıqlı iqtisadi səmərə qazanmaqla yanaşı, regionda sülhün dayanıqlı olmasına təminat verəcək”.
