Novruz bayramının gəlişi ilə bütün mağaza və bazarların piştaxtalarında quru meyvə və çərəzlərə rast gəlirik. Öz xüsusi şirniyyatları və xonçaları ilə seçilən bayramı bu məhsullarsız təsəvvür etmək mümkün deyil. Lakin təəssüfdoğurucu məqam odur ki, onlar heç də həmişə gigiyena qaydalarına riayət edilərək təqdim edilmir, çox zaman üstüaçıq satılır.
Bəs alıcılar quru meyvə və çərəzləri alarkən nələrə diqqət etməlidirlər? Bu məhsulların təzə və keyfiyyətli olmasını necə müəyyən etmək olar? Ümumiyyətlə, onlar necə və hansı şəraitdə saxlanılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı qəzetimizə açıqlama verən qida məsələləri üzrə mütəxəssis Ağa Salamovun sözlərinə görə, istehsal texnologiyasının tələblərinə düzgün riayət edilərsə, quru meyvə və çərəzlər sağlamlıq üçün olduqca faydalıdır: "Tərkibində insan orqanizmi üçün vacib olan vitamin, mineral və zülallarla zəngin bu məhsullar ürək, beyin, sinir sistemi və əzələlərin fəaliyyətinə müsbət təsir edir, qan təzyiqini normallaşdırır. Çərəzlər və quru meyvələr nəmişlikdən uzaq, quru yerdə saxlanılmalı, sənaye müəssisələri və iaşə obyektlərində yerdən ən az 15 santimetr hündür olmaqla mühafizə olunmalıdır. Ev şəraitində isə onlar şüşə qablara yığılmalıdır".
Quru meyvə və çərəzlərin üstüaçıq şəkildə satıldıqda fiziki və mikrobioloji çirklənməyə məruz qaldığını qeyd edən mütəxəssis bunun yolverilməz olduğunu bildirib: "Buna misal kimi toz, həşəratların məhsulla təması, alıcıların məhsula açıq əllə toxunması kimi çirklənmə səbəblərini sadalamaq olar. Bu amilləri nəzərə alıb onların istehlakdan öncə yuyulmasını tövsiyə edirik. Qabıqlı çərəzləri yumağa ehtiyac yoxdur. Amma quru meyvələr və qabıqsız çərəzlər birbaşa yeyildiyi, üzərində toz, mikrob və saxlanma müddətini artırmaq üçün istifadə olunan kimyəvi maddələr olduğu üçün öncədən iliq su ilə yuyulub, kağız dəsmal üzərində qurudulmalıdır".
Quru meyvələri alarkən bir sıra məqamlara diqqət etməyin vacibliyini vurğulayan Ağa Salamov deyib ki, bu qida məhsulları nə çox bərk, nə də çox yumşaq olmalıdır: "Meyvə qurudulan zaman onun tərkibindəki nəmlilik dərəcəsi 18-25 faizədək azalır. Buna görə də o, elastik, eyni zamanda rahatyeyilən olmalıdır. Məhsulun tərkibində su az olduqda mikroorqanizmlər zəif inkişaf edir və ya inkişafdan qalır ki, bu da quru meyvələrin uzun müddət saxlanılmasına şərait yaradır. Quru meyvə alarkən rənglərinə də diqqət yetirmək lazımdır. Keyfiyyətli quru meyvələrin rəngi mat, parıltısız və təbii olmalıdır. Parlaq və cəlbedici rəng isə onun süni yolla qurudulduğuna və sağlamlıq üçün zərərli olduğuna işarədir. Üstəlik, düzgün texnologiya ilə hazırlanmış quru meyvələrin təbii və spesifik qoxusu olmalıdır. Dadında acılıq və xoşagəlməz qoxusu olan məhsullardan uzaq durmaq lazımdır".
Mütəxəssis onu da bildirib ki, təbii mineral və vitaminlərlə zəngin olan quru meyvə və çərəzlərdən gün ərzində yalnız bir ovuca sığacaq qədər yemək lazımdır: "Məsələn, yağ, zülal, karbohidrat, maqnezium, manqan, sink, fosfor, C, E və B qrup vitaminləri ilə zəngin olan qoz orqanizmin ehtiyacı olan bitki tərkibli Omega - 3 ilə təmin edən yeganə çərəzdir. O, sinir sisteminə müsbət təsir göstərir, xolesterolun və qan şəkərinin stabilləşməsinə kömək edir. Tərkibindəki lif, vitamin, mineral və antioksidantlar bir çox xəstəliyə qarşı qalxan rolunu oynayır. Fındığın tərkibində olan yağların 96 faizi orqanizm üçün faydalı olan doymamış turşular - olein və linolindən, həmçinin zülal, karbohidrat, doymamış yağlar, E və B qrupu vitaminləri, yüksək miqdarda kalium, kalsium və natriumla zəngindir. O, immun sistemini gücləndirir, diabet riskini azaldır, orqanizmi xərçəngdən, hüceyrələri yaşlanmaqdan qoruyur, beyin fəaliyyətini və zehni qabiliyyəti yaxşılaşdırır, əzələləri gücləndirir, toxluq hissini artırır. Badam da lif, doymamış yağ turşuları ilə yanaşı, E və B qrupu vitaminləri, maqnezium, kalsium, fosfor, dəmir, sink, selen və mis kimi minerallarla zəngindir. O, qan təzyiqini tənzimləyir, beynin fəaliyyətini yaxşılaşdırır, qanda şəkərin səviyyəsini tənzimləyir, sümük əriməsini əngəlləyir. Yalnız Novruz süfrələrində görməyə öyrəşdiyimiz iydə və innab da orqanizmin müxtəlif xəstəliklərə qarşı müqavimətini artırır. Bu məhsullar kalori dəyəri aşağı olduğu üçün xüsusən pəhriz saxlayanlar üçün əlverişli seçimdir".
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
