İrəvan üçün ən optimal yol Bakının təklif etdiyi sülh və əməkdaşlıq modelini icra etməkdir
Azərbaycan və Ermənistan arasında illərlə davam edən münaqişəyə son qoyulduqdan və regionda yeni reallıqlar formalaşdıqdan sonra İrəvanın xarici siyasətdə nümayiş etdirdiyi qeyri-müəyyənlik və tərəddüd bu ölkənin konkret mövqeyini və gələcəyini sual altında qoyur.
Paşinyan hökuməti fərqli güc mərkəzləri arasında balansı mümkün qədər saxlamağa, bir-birinə zidd siyasi qütblərin maraqlarını toqquşdurmadan manevr etməyə çalışsa da, bu yanaşma dövlətin strateji yönünü seçməsində ciddi problemə səbəb olur.
İrəvanın bir tərəfdən ənənəvi təhlükəsizlik və iqtisadi platformalarda qalmaq istəyini bəyan etməsi, digər tərəfdən isə alternativ təşkilatlara inteqrasiya cəhdləri xarici siyasət kursunun aydın olmadığını ortaya qoyur. Ermənistan rəhbərliyinin ard-arda səsləndirdiyi ziddiyyətli bəyanatlar da siyasi çaşqınlığın göstəricisidir. Baş nazir Nikol Paşinyanın fərqli tədbir və görüşlərdə verdiyi açıqlamalar hökumətin hələ də dəqiq istiqamət müəyyənləşdirə bilmədiyini nümayiş etdirir.
Avqustun 24-də N.Paşinyan Ermənistanın tezliklə Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün rəsmi ərizə hazırlamağa başlayacağını elan edib. Lakin Baş nazir Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının tədbirində çıxışı zamanı gələcək iqtisadi tərəfdaşların seçilməsi məsələsinin "hələ tam yetişmədiyini" vurğulayıb. Paşinyan iqtisadi inteqrasiya istəyinin heç bir tərəfə qarşı yönəlmədiyini söyləyib. Baş nazir sentyabrın 1-də Rusiya Prezidenti ilə ikitərəfli təmasdan dərhal sonra tamamilə fərqli tonda danışıb: "Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putinlə çox yaxşı görüşüm oldu və biz mənim Moskvaya qarşıdan gələn səfərim zamanı səmimi və konstruktiv söhbəti davam etdirmək barədə razılığa gəldik".
Görünən odur ki, diplomatik tərəddüdlər fonunda rəsmi İrəvan dəyişən şəraiti bəhanə edərək mövcud ziddiyyətlərin üzərini örtməyə çalışır. Paşinyan "yenidən formalaşan münasibətlər daha yaxşı, konstruktiv, faydalı və səmimi olacaq", - deyərək fərqli siyasi qütblər arasında yaranan etimadsızlığı gizlətməyə cəhd edir. Ancaq fərqli platformalarda, məsələn ABŞ nümayəndə heyəti ilə görüşdə regional marşrutlar üzrə müzakirələr aparıldığı halda, Bişkekdə referendum ideyasından imtina edildiyinin bildirilməsi rəsmi İrəvanın güc mərkəzləri arasında sıxılıb qaldığını, yekun qərarı nə vaxt, necə verəcəyini müəyyənləşdirə bilmədiyini sübut edir.
Nikol Paşinyan Bişkekdə ABŞ senatoru Stiv Deynsin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb. Tərəflər Ermənistan-ABŞ əlaqələrinin müxtəlif istiqamətlərdə davamlı inkişafının vacibliyini vurğulayıblar, regional prosesləri müzakirə ediblər. Xüsusən, TRIPP layihəsinin bölgədə kommunikasiyaların açılmasında və inkişaf etdirilməsində roluna diqqət çəkilib.
Mövcud mənzərə göstərir ki, İrəvanın hələlik reallaşdırmağa risk etmədiyi iddiaları ənənəvi müttəfiqlərlə siyasi uçurumu dərinləşdirir. Daha ciddi təhdid isə odur ki, təhlükəsizlik çətirindəki iştirakın dondurulması, diplomatik gərginliyin artması və alternativ tərəfdaş axtarışları bu ölkəni siyasi qütblərin açıq qarşıdurma meydanına çevirə bilər. Yəni xarici təzyiqlər fonunda var-gəl edən İrəvan ikili oyunlar ilə daha böyük iqtisadi-siyasi basqılara məruz qalacağının fərqində deyil.
Ermənistandakı mövcud vəziyyət həm də xaricdəki lobbi şəbəkələrinin fərqli qanadları arasında gedən mübarizə ilə bağlıdır. Bəzi hallarda hakimiyyətini qorumağa çalışan Ermənistan rəhbərliyi lobbinin xidmət etdiyi kənar güc mərkəzlərinin də maraqları ilə hesablaşmaq məcburiyyətində qalır.
Əlbəttə, bu geosiyasi burulğanlardan və xarici təzyiqlərdən xilas olmağın optimal yolu da mövcuddur. İrəvan fərqli güc mərkəzlərinin siyasi alətinə çevrilməkdən xilas olmaq üçün diqqətini uzaq qütblərin vədlərinə deyil, birbaşa regional reallıqlara yönəltməlidir. Bu xüsusda ən rasional seçim Bakının irəli sürdüyü sülh gündəliyinə tam uyğun hərəkət etmək, regionda bərqərar olunmuş yeni reallıqları qeyd-şərtsiz qəbul etmək və qonşularla dinc yanaşı yaşamaq prinsipini əsas götürməkdir. Azərbaycanın regionda yaratdığı yeni nəqliyyat, logistika və kommunikasiya imkanlarından yararlanmaq, tranzit yükdaşımalarına qoşulmaq və regional əməkdaşlıq formatlarında yer almaq İrəvan üçün real müstəqilliyin yeganə çıxış yoludur.
Siyasi qütblər arasında qalmaq Ermənistana nə real təhlükəsizlik zəmanəti verir, nə də davamlı iqtisadi inkişaf vəd edir. Bu ölkənin varlığını sürdürməsi və gələcək perspektivləri Bakının təklif etdiyi regional sülh və əməkdaşlıq modelini mənimsəməkdən keçir. Əgər İrəvan rəhbərliyi siyasi avantüralardan, tarixi illüziyalardan və ərazi iddialarından tamamilə imtina edərək, regional inteqrasiya yolunu seçərsə, həm fərqli güc mərkəzlərinin təzyiqindən azad olar, həm də Cənubi Qafqazın dinc, təhlükəsiz və dayanıqlı gələcəyinin bərabərhüquqlu tərəfdaşına çevrilər.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
