Hər könüldə yerin var

Həyatımızda elə insanlar var ki, onların bizə verdiyi yalnız bir bilik, bir məsləhət və ya bir dərs olmur. Onlar dünyaya baxışımızı dəyişir, doğru ilə yanlışı ayırmağı, yaxşı ilə pisi seçməyi, özümüzə və ətrafımızdakılara hörmət etməyi öyrədirlər. Belə insanların ən önəmli ünvanlarından biri müəllimdir. Müəllim insan həyatına yalnız sinif otağından daxil olmur. O, şagirdin düşüncəsinə, xarakterinə, dünyagörüşünə və gələcəyinə toxunur. 

Müəllimlik böyük məsuliyyət, səbir, fədakarlıq və mənəvi zənginlik tələb edən bir missiyadır. Müəllim qarşısındakı uşağın yalnız bugünkü halını deyil, gələcəkdə necə bir insan olacağını da düşünür. Bu gün parta arxasında oturan uşaq sabah həkim, mühəndis, alim, hərbçi, dövlət qulluqçusu, jurnalist, sahibkar və ya başqa bir peşənin sahibi ola bilər. Onun gələcəyinin təməlində isə ailə ilə yanaşı, müəllimin əməyi dayanır.

Müəllimin əməyinin ən böyük xüsusiyyəti ondadır ki, onun nəticəsi həmişə dərhal görünmür. Bir müəllim illərlə şagirdinə bilik verir, ona səhv etməkdən qorxmamağı öyrədir. Sonra həmin şagird məktəbdən ayrılır və həyat yoluna davam edir. Bəlkə də müəllim onun hansı uğurlara imza atdığını hər zaman görmür. Amma müəllimin verdiyi bilik və formalaşdırdığı dəyərlər həmin insanın həyatında yaşamağa davam edir.

Tariximizə nəzər salanda da müəllim və ziyalıların xalqın mənəvi inkişafında nə qədər böyük rol oynadığını görürük. Azərbaycan xalqının maariflənmə tarixində məktəb, müəllim və kitab xüsusi yer tutur. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində xalqın savadlanması, milli şüurun formalaşması və yeni düşüncənin yayılması istiqamətində çalışan ziyalılarımız cəmiyyətin gələcəyini təhsildə görürdülər. Onlar bilirdilər ki, xalqın gücü yalnız maddi imkanlarla deyil, onun savadı, düşüncəsi və mənəvi dəyərləri ilə ölçülür.

Həsən bəy Zərdabi, Firidun bəy Köçərli, Üzeyir Hacıbəyli, Cəlil Məmmədquluzadə və başqa maarifpərvər ziyalılarımızın fəaliyyəti bu baxımdan böyük bir məktəbdir. Onların əsas qayəsi xalqın maariflənməsi, cəmiyyətin inkişafı, milli düşüncənin və mədəniyyətin güclənməsi idi. Bu ənənənin davamında müəllimlər mühüm rol oynadılar. Məktəb yalnız oxumaq-yazmaq öyrədilən məkan yox, həm də milli yaddaşın qorunduğu, dəyərlərin nəsildən-nəslə ötürüldüyü bir ocaq oldu.

Çünki təhsil yalnız düsturlar, tarixlər, qaydalar və mətnlərdən ibarət deyil. Təhsil həm də insan yetişdirməkdir. Uşağa Vətən sevgisini, böyüyə hörməti, kiçiyə qayğını, zəhmətə münasibəti, dürüstlüyü, ədaləti, məsuliyyəti və mərhəməti aşılamaqdır. Müəllim bu dəyərləri yalnız danışmaqla deyil, öz davranışı ilə də göstərir. Şagird müəllimin necə danışdığını, necə dinlədiyini, haqsızlıq qarşısında necə davrandığını, zəif olana münasibətini də öyrənir. Bu mənada müəllim özü bir nümunədir.

Müəllimin qarşısında oturan hər uşağın fərqli dünyası var. Kimininsə ailəsində problemlər ola bilər, kimsə özünə güvənməyə bilər, digəri istedadlı olduğu halda bunu göstərməyə çəkinə bilər. Müəllimin bir xoş sözü, bir diqqəti, bir dəfə “sən bacararsan” deməsi bəzən həmin uşağın həyatında böyük dönüş yarada bilər. Azərbaycanın tarixində müəllim obrazının xüsusi mənası da buradan gəlir. Müəllim uzun illər cəmiyyətin ən hörmətli simalarından biri olub. Çünki insanlar bilirdilər ki, müəllim öz ömrünün bir hissəsini başqalarının övladlarının gələcəyinə sərf edir. O, səhər sinfə daxil olanda qarşısında sadəcə şagirdlər görmür. Qarşısında gələcəyin insanları, ailələri, cəmiyyəti və ölkəsi dayanır.

Bu gün dünyamız sürətlə dəyişir. Texnologiya inkişaf edir, informasiya əlçatan olur, uşaqların öyrənmə imkanları artır. Bir çox məlumatı internetdən bir neçə saniyə ərzində əldə etmək mümkündür. Amma məlumatın bolluğu müəllimin əhəmiyyətini azaltmır. Əksinə, doğru məlumatı yanlışdan ayırmaq, düşünmək, analiz etmək, mənbəni qiymətləndirmək və əldə olunan bilikdən düzgün istifadə etmək bacarığı daha vacib olur. Müəllim bu prosesdə uşağa istiqamət göstərən əsas insanlardan biridir.

Müasir müəllim həm də dəyişən dövrün tələblərini anlamalıdır. O, texnologiyadan istifadə etməyi, yeni tədris üsullarını öyrənməyi və uşaqların dəyişən dünyasına uyğunlaşmağı bacarmalıdır. Lakin bütün yeniliklərin içində dəyişməməli olan bir məqam var: müəllimin insana münasibəti. Texnologiya dəyişə bilər, dərsliklər yenilənə bilər, tədris metodları fərqli ola bilər, amma müəllimin uşağa verdiyi diqqət, qayğı, ədalət və mənəvi dəstək öz dəyərini heç vaxt itirmir.

Müəllimlərin bir dərsinin arxasında hazırlıq, araşdırma, yoxlama, planlaşdırma və böyük səbir dayanır. Bəzən müəllimin iş günü məktəbin qapısından çıxanda bitmir. Dəftərlər, yazılar, qiymətləndirmələr, növbəti dərsin hazırlığı onu evdə də gözləyir. Bütün bunların qarşılığında ən böyük mükafat isə şagirdinin uğurudur.

İllər sonra bir şagirdin müəlliminin yanına gəlib “Sizin dediyiniz söz mənə çox kömək oldu” deməsi, yaxud uğur qazandıqda ilk olaraq müəllimini xatırlaması müəllim üçün ən qiymətli təşəkkürlərdəndir. Çünki müəllim əməyinin bəhrəsini yalnız qiymət cədvəlində deyil, yetişdirdiyi insanların həyatında görür.

Müəllim keçmişdən gələn milli-mənəvi dəyərləri yeni nəslə çatdıran, eyni zamanda uşaqları gələcəyin dünyasına hazırlayan keçmişlə gələcək arasında qurulan körpüdür. Dilimizi, tariximizi, ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi, adət-ənənələrimizi tanımaq və qorumaq yalnız keçmişə bağlı qalmaq demək deyil. Öz kökünü bilən insan gələcəyə daha inamla baxa bilər.

Bir xalqın yaddaşı məktəblərdə də qorunur. Ana dilinin gözəlliyi, klassik ədəbiyyatımızın zənginliyi, tariximizin şanlı və çətin səhifələri, milli musiqimiz, folklorumuz, adət-ənənələrimiz yeni nəsilə müəllim vasitəsilə çatdırılır. Bu baxımdan müəllim həm də milli yaddaşın qoruyucusudur.

Müəllimlik müqəddəsdir, çünki müəllim insan yetişdirir. O, gələcəyin valideynini, həkimini, mühəndisini, alimini, sənətçisini, rəhbərini, vətəndaşını yetişdirir. Bir müəllimin sinifdə dediyi sözün təsiri bəzən həmin sinif otağından çox-çox uzaqlara gedib çıxır.

Ona görə də müəllimə hörmət yalnız ildə bir dəfə, Müəllimlər Günündə göstərilən diqqətlə məhdudlaşmamalıdır. Müəllim əməyinə verilən qiymət cəmiyyətin təhsilə, elmə, gələcəyə verdiyi qiymətin göstəricisidir. Müəllimə hörmət edən cəmiyyət əslində öz gələcəyinə hörmət edir.

Nərminə ƏSGƏROVA,

“Azərbaycan”