Sentyabr ayı Azərbaycanın neft sənayesi tarixinə qızıl hərflərlə yazılıb. Ölkəmizin yeni neft strategiyasının təməl daşı olan "Əsrin müqaviləsi" - Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlarının tammiqyaslı işlənməsi haqqında saziş 1994-cü ilin məhz bu ayının 20-də imzalanıb. 2001-ci ildən isə Azərbaycan neftçiləri həmin bu günün şərəfinə sentyabrın 20-ni Neftçilər Günü kimi qeyd edirlər. Azərbaycanı qaz ixrac edən ölkə kimi tanıdan, Avropanın enerji xəritəsini dəyişdirən "Cənub qaz dəhlizi"nin təməli də sentyabrın 20-də (2014-cü il) qoyulub. 2017- ci il sentyabrın 14-də isə "Yeni əsrin müqaviləsi" imzalanıb - AÇG blokunun işlənməsinin müddəti 2050-ci ilin əvvəlinə qədər uzadılıb.
Azərbaycanın neft tarixini vərəqləyəndə daha bir məqam diqqətimizdən yayınmadı. Bu tarixdə imzası olan neft korifeylərimizdən biri - Xanoğlan Bayramov da məhz bu ayda dünyaya gəlib və özündən sonra çoxlu xeyirxah əməllər, xoş xatirələr qoyub 66 yaşının tamam olduğu ilin sentyabrında da həyata vida edib.
Azərbaycanın görkəmli neftçilərinin bir pleyadası var ki, onsuz "Möcüzələr adası" adını almış Neft Daşlarının tarixindən söhbət açmaq mümkün deyil. Bunlar geoloq Ağaqurban Əliyev, neft təşkilatçısı Sabit Orucov, mühəndis Yusif Səfərov, qazma ustaları Mixail Koveroçkin, Qurban Abbasov və başqalarıdır. Bu dəstəyə Xanoğlan Bayramov da daxildir. Neftçi-inşaatçı Xanoğlan Bayramov.
Yüksək vəzifə və titullar qazansa da, bir çox fəxri adlara və mükafatlara layiq görülsə də, onu elə neftçi-inşaatçı Xanoğlan kimi tanıyırdılar. Maraqlıdır ki, bu günün özündə də haqqında söhbət düşəndə onu sadəcə olaraq "Neft Daşlarını tikən Xanoğlan" deyə xatırlayırlar.
Bəli, hər kəs həyatda bir ad qoyub gedir. Xanoğlan Bayramov da bu adla yaddaşlarda qaldı. Daha dəqiq desək, Azərbaycanın tarixinə "Neft Daşlarını tikən Xanoğlan" kimi daxil oldu.
1949-cu il noyabrın 7-də Xəzərin qoynunda, "Qara daşlar" adlanan ərazidə ilk neft quyusu fontan vurdu. Bu, dünyanın səkkizinci mözücəsi sayılan, dənizin ortasında polad dirəklər üstündə salınan bir şəhərin - Neft Daşlarının ad günü və dünyada dəniz neftinin erasının başlandığı tarix idi.
O zaman Xanoğlanın 16 yaşı vardı, fabrik-zavod məktəbinə (texniki peşə məktəbi) təzəcə qəbul olunmuşdu. Eşitdikləri ona möcüzə təsiri bağışlayırdı. Bir il sonra məktəbi bitirib elektrik qaynaqçısı kimi "Orconikidzeneft"in (sonralar "Suraxanıneft" NQÇİ oldu) tikinti-quraşdırma idarəsində işə düzəldi. Amma heç ağlına belə gətirməzdi ki, bir neçə ildən sonra həyat yolları onu məhz möcüzə saydığı şəhərə aparacaq.
1953-cü ildə Xanoğlan Bayramovu köçürmə yolu ilə "Azərdənizneftinşaat" trestinin Neft Daşlarında fəaliyyət göstərən 6 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsinə işə göndərirlər. Xanoğlan Bakıda böyüsə də, kökü-soyu Lerikin Niməkeş kəndindən idi. Daxilində dağlar oğlunun dözümü-dəyanəti qərar tutmuşdu. Yoxsa, o da bəziləri kimi, Xəzərin dəli dalğalarından vahiməyə düşər, elə birinci qasırğanı görəndən sonra dənizi həmişəlik tərk edərdi...
"Möcüzələr adası" Xanoğlan üçün həyatın bir sınağımı idi? Yoxsa, daxilindəki qurub-yaratmaq eşqini, qəhrəmanlıq ruhunu realizə etmək üçün verilmiş bir şans?
Xanoğlan o vaxt bütün bunlar barədə düşünmürdü və heç romantik duyğulara qapılıb baş verənlərə məna da axtarmırdı. Çətinə düşəndə öz-özünə "qeyrət yeridir, geriyə dönmək olmaz" deyirdi. Canla-başla işləyirdi. İş isə adi iş deyildi. Onlar fırtınalar qoynunda şəhər salırdılar, estakadalar inşa edir, meydançalar tikirdilər. Hamısı da dənizin ortasında, polad dirəklərin üstündə...
İllər keçdikcə estakadalar 10 kilometrlərlə dənizin qoynuna addımlayırdı. 1957-ci ildə 24 yaşlı elektrik qaynaqçısının əlini sıxıb ona respublika Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanını verdilər. Bir il sonra isə eşitdiyinə az qala inanmadı. Bütün qəzetlər, radio, televiziya Xanoğlan Vəli oğlu Bayramova Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilməsi barədə xəbər yaydılar. 25 yaşında əmək cəbhəsində bu yüksək adı alanlar bütün keçmiş sovet məkanında tək-tək olurdu.
"Qızıl Ulduz"lu, "Lenin" ordenli (bunlar o dövrün ən yüksək mükafatları idi) gənc isə başını aşağı salıb yenə də öz işi-gücü, sadə peşəsi ilə məşğul idi. Məsuliyyətini, səriştəsini, işə yenilikçi münasibətini nəzərə alıb onu usta, sonra iş icraçısı təyin etdilər. 1967-ci ildə Bolqarıstana bir mütəxəssis ezam etmək lazım gələndə dərhal Xanoğlan Bayramov yada düşdü. Beləliklə, Xanoğlan dəst-xəti Qara dənizdə də göründü. O, Qara dənizin Bolqarıstan şelfində hidrotexniki qurğuların ilk quraşdırıcısı oldu.
Vətənə qayıdandan sonra Xanoğlan Bayramov 6 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsinin rəisi təyin edilir. Daha sonra isə "Xəzərdəniznefttəmirtikinti" trestinin müdiri vəzifəsinə irəli çəkilir. Bu trest ləğv olunandan sonra X.Bayramov "Azərdənizneftinşaat" trestində rəis müavini vəzifəsində çalışır. Lakin Xəzər öz fatehini yenidən dalğalar qoynuna çəkdiyindən o, sözügedən trestin 1 nömrəli ixtisaslaşdırılmış təmir-tikinti idarəsinin rəisi vəzifəsinə keçərək dənizə qayıdır.
Xanoğlan Bayramov, sözün əsl mənasında, zəhmətkeş bir insan idi. O, istehsalatda işləyə-işləyə neft texnikumunu bitirmiş, onlarla səmərəli təkliflər irəli sürmüşdü. Estakadaların "ömrünü uzatmaq", onları korroziyadan qorumaq üçün alimlərlə birlikdə xüsusi metod işləyib hazırlamışdılar. Bütün bunlara görə Azərbaycanda aldığı mükafat və fəxri fərmanlardan əlavə, müxtəlif illərdə Moskvada fəaliyyət göstərən Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin medallarına da layiq görülmüşdü.
Ev quran, yol çəkən, körpü salan babalarımız "tikdim ki, izim qala" deyiblər. Xanoğlanın izi isə Xəzərin qoynunda qalıb. Bunlar kilometrlərlə uzanan polad estakadalar, kompressor stansiyaları, gəmilər üçün yanalma körpüləri, neft və qaz daşıyan sualtı kəmərlər, "Günəşli" yatağındakı dərin özüllər və daha neçə-neçə dəniz obyektləridir.
Bütün bunları "Xanoğlanın polad avtoqrafı" adlandırmaq olar. Qocaman neftçilərdən biri sanki onların çoxunun fikrini ifadə edərək danışır:
- Dəniz neftçilərinin dostluğu çox möhkəm olur. Biz onunla həm çiyin-çiyinə işləmiş, həm də ürək və çörək dostu olmuşuq. Xanoğlan Bayramov ciddi və məsuliyyətli bir insan idi, rəhbər vəzifədə çalışdığı zaman tabeliyində olan işçilərə böyük tələbkarlıqla yanaşırdı. Bununla bərabər, dostluqda da əvəzi yox idi.
İxtiyar yaşlı neftçi bir xatirə də söyləyir:
- Ümummilli Lider Heydər Əliyev növbəti dəfə Neft Daşlarına gəlmişdi. Bizimlə səmimi söhbət etdi, işimizlə, qayğılarımızla maraqlandı. Sonra birdən nədənsə gözü uzaqlara, üfüqlə dənizin birləşdiyi nöqtəyə zilləndi və əlini irəliyə uzatdı. Üzünü yanında dayanmış Xanoğlan Bayramova tutub dedi ki, indi bax oraları, daha uzaq yataqları kəşf etmək lazımdır. Bu həmin yer idi ki, sonralar orada "Günəşli" yatağı işlənməyə başladı...
Xanoğlan Bayramov 1933-cü il sentyabrın 13-də anadan olmuşdu. 1999-cu il sentyabrın 20-də dünyasını dəyişdi. Bu da bir təsadüf. Qeyd etdiyimiz kimi, ölkəmizdə hər il sentyabrın 20-si Azərbaycanın yeni neft erasının başlanğıcının - "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasının növbəti ildönümü, neftçilərin peşə bayramı kimi qeyd olunur. Amma "hər təsadüf zərurətdən doğur" deyiblər. Xanoğlanın dünyaya gəlişi də, yaşadığı şərəfli ömür də, son nəfəsinədək Azərbaycanın neft həyatı ilə bağlılığı da bir zərurət idi...
Flora SADIQLI,
"Azərbaycan"
677jpg_1790033437.jpg)
