Prezident İlham Əliyevin 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, bu sahəyə yanaşma yalnız yeni yataqların istismarı ilə məhdudlaşmır. Əsas məqsəd Azərbaycanın təbii resurslarını iqtisadi dəyərə çevirən, hasilatdan emala və son məhsula qədər uzanan tam sənaye zəncirinin formalaşdırılmasıdır. Prezident çıxışında bu istiqamətin qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün perspektivli olduğunu və yeni, müasir sənaye istiqaməti yaradacağını vurğuladı.
Bu siyasətin mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, dağ-mədən sənayesinin inkişafı ölkənin iqtisadi şaxələndirilməsi ilə birbaşa əlaqələndirilir. Neft hasilatının azalması fonunda qeyri-neft sektorunun inkişafının xüsusi əhəmiyyət daşıdığı qeyd edilir. Cari ilin ilk səkkiz ayında qeyri-neft sektorunda 5,4 faiz artım qeydə alınıb və yeni dövlət proqramlarının bu artımın uzunmüddətli xarakter almasına xidmət etməsi nəzərdə tutulur.
Burada əsas strateji istiqamətlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının dövriyyəyə cəlb edilməsidir. Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilanda yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının istismara qaytarılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda mövcud yataqların müasir geoloji üsullarla yenidən qiymətləndirilməsi planlaşdırılır. Bu, sovet dövründən qalan məlumatların yenilənməsi və yeni texnologiyalar vasitəsilə ehtiyatların daha dəqiq müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Digər mühüm istiqamət geoloji kəşfiyyat coğrafiyasının genişləndirilməsidir. Xüsusilə Naxçıvan Muxtar Respublikasında gələn ildən geoloji kəşfiyyat işlərinin başlanmasının nəzərdə tutulması ölkənin mineral-xammal bazasının daha sistemli şəkildə öyrənilməsi baxımından diqqət çəkir.
Prezidentin çıxışında dövlət və özəl sektorun əməkdaşlığına da xüsusi yer verilir. Dövlət xətti ilə “AzerGold”un fəaliyyəti ilə yanaşı, özəl və xarici investorların da prosesə cəlb edilməsi mümkün hesab olunur. Bununla belə, əsas prioritet resursların xammal kimi ixracı deyil, onların ölkə daxilində zənginləşdirilməsi və emal edilməsidir. Başqa sözlə, məqsəd filizi satmaqdan daha çox, filizdən əlavə dəyəri yüksək olan sənaye məhsulu istehsal etməkdir.
Bu yanaşmanın konkret nümunələrindən biri Balakəndəki “Filizçay” polimetal yatağı ilə bağlıdır. Yatağın istismara hazırlanması, texniki-iqtisadi əsaslandırmanın tamamlanması və investisiya qərarının qəbul edilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda “AzerGold”un layihədə aparıcı rolunun saxlanılması və gələcəkdə xarici investorların müəyyən payla cəlb olunması imkanları qeyd edilir.
Qərb Sənaye Parkının yaradılması isə dağ-mədən sənayesinin regional inkişaf siyasəti ilə əlaqələndirilməsinin göstəricisidir. “Daşkəsən” filiz yatağının istismarı və ətraf ərazilərdə həyata keçiriləcək layihələrin bu sənaye parkının yaradılmasını şərtləndirdiyi bildirilir. Burada filiz hasilatı ilə yanaşı zənginləşdirmə, pelet və briketlənmiş dəmir istehsalı kimi mərhələlərin yaradılması planlaşdırılır. Beləliklə, regionda sadəcə mədənçilik deyil, bir-biri ilə əlaqəli sənaye istehsalı formalaşdırılması hədəflənir.
Digər tərəfdən, dövlət başçısının çıxışında iqtisadi səmərəliliklə ekoloji təhlükəsizlik arasında balansın qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir. Ekoloji ekspertizanın maksimum səviyyədə aparılması, ekoloji normaların ən yüksək standartlara uyğunlaşdırılması və həm dövlət, həm də xarici tərəfdaşlar tərəfindən bu tələblərə əməl olunmasının təmin edilməsi vurğulanır. Bu, mineral resursların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsinin təbiətin qorunması hesabına aparılması prinsipini ortaya qoyur.
Metallurgiya istiqamətində isə əsas hədəflərdən biri alüminium istehsalının 2030-cu ilin sonuna qədər 100 min tona çatdırılması və bunun üçün yeni zavodların yaradılmasıdır. Bu yanaşma da xammalın ilkin formada ixracından daha çox, ölkə daxilində emal və istehsal imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlib.
Ümumilikdə, Dövlət Proqramının iqtisadi mahiyyəti üç əsas nəticədə ifadə olunur: yeni sənaye sahəsinin formalaşdırılması, regionlarda məşğulluğun və iqtisadi aktivliyin artırılması, həmçinin ixrac və büdcə gəlirlərinin genişləndirilməsi. Prezidentin çıxışında 5 mindən çox yeni daimi iş yerinin yaradılması, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi, ixrac potensialının gücləndirilməsi və uzunmüddətli perspektivdə milyardlarla manat həcmində iqtisadi təsirin mümkünlüyü qeyd edilir.
Beləliklə, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair yeni yanaşma Azərbaycanın təbii sərvətlərinin sadəcə hasil edilməsini deyil, onların ölkə daxilində emal edilərək əlavə dəyər yaratmasını qarşıya məqsəd qoyur. Bu siyasət qeyri-neft iqtisadiyyatının genişləndirilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi reinteqrasiyası, regionlarda sənayeləşmənin sürətləndirilməsi və Azərbaycanın sənaye potensialının daha da gücləndirilməsi baxımından mühüm istiqamət kimi təqdim olunur.
Vasif Qafarov,
Milli Məclisin deputatı
