Bakının Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri son illər ənənəvi diplomatiyadan daha geniş çərçivədə inkişaf edib. Qazaxıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik münasibətləri qurulub və regionun digər dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıqlar möhkəmlənir. Qırğızıstanla münasibətlər artıq yeni səviyyəyə çatıb. Siyasi bəyannamələr nəqliyyat, enerji, investisiya, rəqəmsal texnologiya və ticarət sahələrində konkret layihələrlə dəstəklənir.
Bu barədə AZƏRTAC-a beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq üzrə ekspert, Kahramanmaraşdakı Sütçü İmam Universitetinin professoru Toğrul İsmayıl bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu proseslər sadəcə ikitərəfli əməkdaşlıq məsələsi deyil, tədricən region dövlətlərini birləşdirən qarşılıqlı əlaqələr şəbəkəsi yaranır. Bu, yeni regional siyasətin əsas xüsusiyyətidir.
Professor qeyd edib: “Bu prosesdə türk amilinin əhəmiyyətini qiymətləndirməmək olmaz. Ortaq tarix, dil və mədəniyyət Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında etimad üçün unikal təməl yaradır. Türk Dövlətləri Təşkilatı da siyasi, iqtisadi və humanitar qarşılıqlı əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Lakin davam edən prosesləri təkcə mədəni və tarixi yaxınlıqla izah etmək olmaz. Bu gün baş verən yaxınlaşma obyektiv geosiyasi və geoiqtisadi maraqlara daha çox əsaslanır. Mərkəzi Asiya dövlətləri nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsində, qlobal bazarlara çıxışın genişləndirilməsində, investisiyaların cəlb edilməsində və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsində maraqlıdır. Azərbaycan isə nəqliyyat, enerji və logistika mərkəzi kimi rolunu genişləndirməkdə maraqlıdır. Bu maraqlar üst-üstə düşür. Buna görə də mədəni yaxınlıq təməl yaradır, geoiqtisadiyyat isə onu real strateji sistemə çevirir”.
Qırğız Respublikasının bu baxımdan xüsusi yerə malik olduğunu əlavə edən Toğrul İsmayıl qeyd edib ki, Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsi Mərkəzi Asiyanın nəqliyyat coğrafiyasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirmək potensialı daşıyır. O vurğulayıb: “Bu layihə perspektivdə Xəzər dənizi, Azərbaycan və daha da irəliyə - Türkiyə və Avropaya doğru genişləndirilə bilər. Nəticədə uzun müddət Mərkəzi Asiyanın dərinliklərində yerləşən dövlət kimi qəbul edilən Qırğızıstan Qərb bazarlarına daha çox birbaşa çıxış əldə edəcək. Bu, həmçinin Azərbaycan üçün yeni imkanlar açır. Bakı Mərkəzi Asiyanın böyüyən nəqliyyat şəbəkəsinin qərb uzantısına çevrilir. Zəngəzur marşrutu bu sistemin daha da vacib elementi ola bilər. Əgər Orta Dəhliz Xəzər dənizi boyunca şərq-qərb oxunu təşkil edərsə, Zəngəzurdan keçən nəqliyyat marşrutlarını birləşdirmək Azərbaycan, onun Naxçıvan bölgəsi, Türkiyə və Avropa regionu arasındakı əlaqəni daha da gücləndirə bilər. Bu marşrutlar birlikdə daha davamlı və şaxələndirilmiş nəqliyyat sistemi yarada bilər”.
Türkiyəli professor əlavə edib ki, bir sadə geosiyasi prinsipi anlamaq vacibdir; müasir dünyada hər hansı bir dövlətin əhəmiyyəti təkcə coğrafi mövqeyi deyil, həm də onun tranzit imkanları ilə müəyyən edilir. Məhz buna görə də Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyəti tədricən Cənubi Qafqazın hüdudlarından kənara çıxır.
“Cəmi bir neçə onillik əvvəl Azərbaycanın beynəlxalq siyasətdəki rolu enerji resursları və Cənubi Qafqazdakı strateji mövqeyi ilə daha çox müəyyən edilirdi. Bu gün həmin rol xeyli genişlənir. Azərbaycan, həmçinin Avropa üçün enerji tərəfdaşı, Xəzər regionunda mühüm dövlət, Orta Dəhlizin nəqliyyat mərkəzi, Mərkəzi Asiyanın tərəfdaşı və Şərq ilə Qərb arasında əlaqə vasitəsidir. Beləliklə, coğrafi mövqe tədricən yeni nəsil geosiyasi resursa çevrilir”, - deyə Toğrul İsmayıl sözlərini yekunlaşdırıb.
jpg_1787697443.jpg)
