Azərbaycanın tarixi zəfəri  

Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, həmin günlər təkcə təqvimin müəyyən bir tarixi deyil, bütöv bir xalqın yaddaşına, mənəvi dünyasına və milli kimliyinə həkk olunur. 27 Sentyabr – Anım Günü də məhz belə əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix xalqımızın azadlıq və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin, Vətən torpaqlarının müdafiəsi naminə göstərilən misilsiz qəhrəmanlığın, şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinin və Azərbaycan dövlətinin tarixi Zəfərinin rəmzidir. Hər il sentyabrın 27-də Azərbaycan xalqı Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində, eləcə də ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçmiş bütün şəhidlərimizin xatirəsini dərin ehtiramla yad edir.

Bu gün hər bir azərbaycanlı üçün həm hüzn, həm də qürur günüdür. Hüzn ona görə ki, Vətən torpağının azadlığı və müdafiəsi uğrunda minlərlə igid övladımız həyatını qurban verib. Qürur ona görə ki, onların qəhrəmanlığı, fədakarlığı və sarsılmaz iradəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına, xalqımızın tarixi ədalətə qovuşmasına yol açıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin şəhidlərimizin xatirəsinə həsr etdiyi fikirlər bu tarixi günün mənəvi mahiyyətini aydın ifadə edir: “Əziz həmvətənlər, Anım Günündə bütün şəhidlərimizin xatirəsi qarşısında, Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidlərinin ruhu qarşısında bir daha baş əyir, onlara Allahdan rəhmət diləyirəm. Onların yaxınlarına, qohumlarına deyirəm ki, mən demişdim, onların qanı yerdə qalmayacaq və qalmadı. Biz onların qanını aldıq!” Bu fikirlər yalnız qələbənin ifadəsi deyil. Bu, uzun illər Vətən həsrəti ilə yaşayan insanların ümidinin, şəhid ailələrinin gözləntilərinin və Azərbaycan xalqının milli iradəsinin təcəssümüdür.

Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il 2 dekabr tarixli Sərəncamına əsasən, hər il sentyabrın 27-si Azərbaycan Respublikasında Anım Günü kimi qeyd edilir. Bu qərar Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızda Azərbaycan Bayrağını dalğalandırmış, ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda canlarını fəda etmiş hərbi qulluqçularımızın və bütün şəhidlərimizin xatirəsinə dərin ehtiramın ifadəsidir. Anım Gününün təsis edilməsi şəhidlərimizin adlarının və qəhrəmanlıqlarının gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki şəhidlik yalnız bir insanın həyatını Vətən uğrunda fəda etməsi deyil, eyni zamanda xalqın azadlıq, müstəqillik və dövlətçilik ideallarına sədaqətinin ən ali təzahürüdür. Sentyabrın 27-də ölkəmizin bütün ərazisində saat 12:00-da bir dəqiqəlik sükutun elan edilməsi ümumxalq ehtiramının rəmzinə çevrilib. Həmin anlarda həyat öz axarında davam etsə də, milyonlarla insanın düşüncəsi Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəmanlarımızın xatirəsinə yönəlir. Bir dəqiqəlik sükut hər birimizin qəlbində yaşayan minnətdarlığın, ehtiramın və unudulmaz xatirənin ifadəsidir. Bu günün mahiyyəti yalnız keçmişi xatırlamaqla məhdudlaşmır. Anım Günü həm də bu günümüzün hansı fədakarlıqlar hesabına qurulduğunu dərk etmək, gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətimizi anlamaq və dövlətimizin müstəqilliyini qorumağın vacibliyini bir daha xatırlamaq deməkdir.

Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan xalqının tarixində onilliklər ərzində ağır izlər buraxmış faciəli hadisələrlə müşayiət olunub. Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, işğalçılıq siyasəti və hərbi təcavüzü nəticəsində yüz minlərlə soydaşımız doğma yurdlarından didərgin düşüb, yaşayış məntəqələri dağıdılıb, tarixi-mədəni irsimizə ciddi ziyan vurulub. Azərbaycan xalqı bu illər ərzində öz torpaqlarının işğalı ilə heç vaxt barışmayıb. Ölkəmiz münaqişənin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında, sülh yolu ilə həllinə çalışıb. Lakin uzun müddət davam edən danışıqlar prosesi işğalın aradan qaldırılmasına gətirib çıxarmayıb. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və işğal edilmiş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması ilə bağlı tələblər əks olunmuşdu. Buna baxmayaraq, həmin sənədlərin icrası uzun illər təmin edilmədi. Azərbaycan diplomatik səylərini davam etdirdiyi bir vaxtda Ermənistan işğalçı siyasətini sürdürür, atəşkəs rejimini pozur, təmas xətti boyunca yaşayan dinc sakinlərin təhlükəsizliyini təhdid edirdi. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyulunda Tovuz istiqamətində baş verən hadisələr bölgədə vəziyyətin nə qədər gərgin olduğunu bir daha göstərdi. Azərbaycan xalqının səbir və təmkininə baxmayaraq, Ermənistanın davam edən hərbi təxribatları münaqişənin sülh yolu ilə həlli imkanlarını getdikcə məhdudlaşdırırdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin cəbhəboyu mövqelərimizə və yaşayış məntəqələrimizə genişmiqyaslı hücumları nəticəsində Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Beləliklə, 44 gün davam edən Vətən müharibəsi başlandı. Bu müharibə Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində yaşadığı torpaq həsrətinə son qoymaq, ölkəmizin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və tarixi ədaləti təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə döyüş meydanında böyük qəhrəmanlıq və peşəkarlıq nümayiş etdirdi. Əsgər və zabitlərimiz çətin relyef və mürəkkəb döyüş şəraitində irəliləyərək işğal altında olan torpaqlarımızı azad etdilər. Vətən müharibəsi dövründə Azərbaycan xalqı misilsiz birlik nümayiş etdirdi. Cəbhədə döyüşən hərbçilərimizlə yanaşı, arxa cəbhədə çalışan insanlar, könüllülər, həkimlər, müəllimlər, jurnalistlər və müxtəlif sahələrdə çalışan vətəndaşlarımız ümumi Qələbə naminə səfərbər oldular.

Müharibə dövründə tez-tez səsləndirilən “Öldü var, döndü yoxdur” ifadəsi Azərbaycan əsgərinin döyüş əzmini, Vətən sevgisini və qarşıya qoyulan məqsədə sarsılmaz bağlılığını əks etdirirdi. Bu, yalnız bir şüar deyildi. Bu, torpaqlarını azad etmək əzmi ilə döyüşə atılan minlərlə igidimizin mənəvi mövqeyi idi.

44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan əsgəri və zabiti misilsiz şücaət göstərdi. Onlar Vətənin hər qarış torpağı uğrunda döyüşdülər, ağır sınaqlardan keçdilər və tarixi Qələbənin əldə olunmasına öz töhfələrini verdilər. Hər bir şəhidimizin həyat hekayəsi ayrıca bir qəhrəmanlıq salnaməsidir. Onların arasında ailəsinin qayğısını çəkən gənclər, valideynlərinin dayağı olan övladlar, gələcəklə bağlı arzuları olan tələbələr və peşəkar hərbçilər var idi. Onları birləşdirən isə Vətənə sevgi, torpağa bağlılıq və Azərbaycanın azad gələcəyinə inam idi. Şəhidlərimizin fədakarlığı qarşısında hər birimizin mənəvi borcu var. Bu borc onların adlarını ehtiramla yad etmək, ailələrinə diqqət göstərmək, qəhrəmanlıqlarını gənc nəsillərə çatdırmaq və Vətənimizin inkişafına öz töhfəmizi verməkdir. Prezident İlham Əliyevin şəhidlərimiz və qazilərimiz barədə səsləndirdiyi fikirlər də bu mənəvi məsuliyyəti ifadə edir: “Birinci Qarabağ və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidləri bizim qəlbimizdə əbədi yaşayacaq. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Onların qəhrəmanlığı, fədakarlığı nəticəsində biz torpaqlarımıza qayıdırıq.” Bu sözlər şəhidlərimizin xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacağını və onların fədakarlığının heç vaxt unudulmayacağını bir daha təsdiqləyir.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının milli iradəsinin, dövlətimizin gücünün və ordumuzun döyüş qabiliyyətinin təntənəsi oldu. Müharibə zamanı Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və Şuşa şəhərləri, eləcə də çoxsaylı kənd və qəsəbələr işğaldan azad edildi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması müharibənin gedişində həlledici mərhələlərdən biri oldu. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Sonrakı mərhələdə Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları Azərbaycana qaytarıldı. Beləliklə, Azərbaycan xalqı uzun illər davam edən işğala son qoyulması istiqamətində tarixi nəticə əldə etdi. Bu Qələbə şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin sağlamlığı, əsgər və zabitlərimizin qəhrəmanlığı, xalqımızın birliyi hesabına qazanıldı. 2023-cü il sentyabrında həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində Azərbaycanın bütün ərazisi üzərində suverenliyi bərpa olundu. Bu hadisə dövlətimizin ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda uzun illər davam edən mübarizənin mühüm mərhələsi oldu. Anım Günü bu tarixi prosesin başlanğıcını və onun arxasında dayanan böyük fədakarlığı xatırladır.

Şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram yalnız anım mərasimləri ilə məhdudlaşmamalıdır. Onların ailələrinə qayğı göstərmək, qazilərimizin sağlamlığının bərpasına dəstək olmaq, sosial təminatlarını gücləndirmək cəmiyyətin və dövlətin mühüm vəzifələrindəndir. Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi sosial müdafiə tədbirləri şəhid ailələrinin və müharibə iştirakçılarının ehtiyaclarının qarşılanmasına yönəlib. Bu istiqamətdə müxtəlif proqramlar, sosial dəstək mexanizmləri və reabilitasiya tədbirləri həyata keçirilir. “YAŞAT” Fondunun fəaliyyəti də şəhid ailələrinə və müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərə dəstək göstərilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Fondun fəaliyyəti cəmiyyətin həmrəyliyinin və şəhid ailələrinə olan diqqətinin təzahürüdür. Qazilərimizin sağlamlıqlarının bərpası, müasir protezlərlə təmin olunması və normal həyata qayıtmaları üçün görülən işlər də bu qayğının mühüm istiqamətlərindəndir. Şəhid ailələrinin hər bir üzvünə göstərilən diqqət, qazilərimizin problemlərinin həlli və onların cəmiyyətə inteqrasiyası ümumi məsuliyyətimizdir. Bu məsuliyyət yalnız dövlət qurumlarının deyil, hər bir vətəndaşın üzərinə düşür.

Şəhidlərimizin qəhrəmanlığını gələcək nəsillərə çatdırmaq milli yaddaşımızın qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, mədəniyyət ocaqlarında və ictimai tədbirlərdə Vətən müharibəsinin tarixi, şəhidlərimizin həyat yolu və qəhrəmanlıqları haqqında məlumatların verilməsi gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsinə xidmət edir. Bakıda yaradılmış Zəfər parkı və Zəfər muzeyi bu yaddaşın qorunması istiqamətində mühüm məkanlardır. Bu məkanlar xalqımızın tarixi Qələbəsini, şəhidlərimizin fədakarlığını və Azərbaycanın müasir tarixində baş vermiş mühüm hadisələri gələcək nəsillərə çatdırmaq məqsədi daşıyır. Zəfər parkının 2024-cü il noyabrın 8-də açılması və Zəfər muzeyinin 2025-ci il noyabrın 8-də fəaliyyətə başlaması Qələbənin yaddaşlarda yaşadılması istiqamətində görülən işlərin davamıdır. Bu məkanlar hər bir ziyarətçiyə Vətən uğrunda mübarizənin dəyərini, sülhün əhəmiyyətini və müstəqilliyimizin qorunmasının vacibliyini xatırladır.

27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının milli yaddaşında əbədi yaşayacaq. Bu tarix şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, xalqımızın sarsılmaz birliyinin və dövlətimizin tarixi Zəfərinin rəmzidir. Bu gün biz yalnız keçmişi xatırlamırıq. Həm də şəhidlərimizin bizə əmanət etdiyi müstəqil, suveren və bütöv Azərbaycanın gələcəyi qarşısında məsuliyyətimizi dərk edirik. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı xalqımızın yaddaşında yaşayacaq, onların adları gələcək nəsillər tərəfindən ehtiramla anılacaq. Vətən uğrunda canından keçən hər bir qəhrəmanımızın xatirəsi bizim üçün müqəddəsdir. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin! Qazilərimizə şəfa, şəhid ailələrinə səbir və dözüm diləyirik. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayacaq!

Şahin Seyidzadə