Ermənistan konstitusiyasından qonşu dövlətlərə qarşı ərazi iddialarını nəzərdə tutan maddə çıxarılmalıdır
Son dövrlər regionda siyasi və diplomatik anlamda müşahidə olunan dinamika göstərir ki, İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi zəfərdən və suverenliyin tam bərpasından sonra Cənubi Qafqaz prinsipcə yeni geopolitik mərhələyə qədəm qoyub. Uzun illər davam edən münaqişənin tarixin arxivinə gömülməsi ilə bölgədə barış, sabitlik və iqtisadi tərəqqi üçün misilsiz imkanlar yaranıb.
Bu yeni reallığın, postmünaqişə dövründə formalaşan dayanıqlı təhlükəsizlik arxitekturasının baş memarı və təşəbbüskarı isə uzaqgörən, qətiyyətli diplomatiya yürüdən rəsmi Bakıdır. Azərbaycanın nümayış etdirdiyi strateji təmkin, hərbi-siyasi iradə və konstruktiv sülh gündəliyi regionda de-fakto sülh mühitini artıq təmin edib. Lakin bu müsbət mühitin de-yure və dönməz sülhə çevrilməsi üçün həlledici addım İrəvandan gözlənilir.
Praktiki sülh addımları
Ərazilərinin işğal altında olduğu illərdə də hər zaman münaqişənin danışıqlar yolu ilə həll olunması tərəfdarı olan Azərbaycan, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini hərb yolu ilə özü yerinə yetirərək torpaqlarını azad etdikdən sonra da bölgədə normallaşma, sülh istiqamətində qətiyyətli addımlar atmağa başladı. Vətən müharibəsi başa çatandan sonra məhz ölkəmiz, şəxsən Prezident İlham Əliyev sülh danışıqlarının başlanmasının təşəbbüskarı oldu. Ermənistana təkmil sülh modeli təklif edən Bakının səylərinin nəticəsi olaraq, xüsusilə 2024-cü ildən etibarən bu istiqamətdə müsbət nəticələr əldə olundu.
Azərbaycan sülh gündəliyini yalnız bəyanatlarla məhdudlaşdırmayıb, dərhal bu istiqamətdə hərəkətə keçdi. Bu reallıq cari ilin iyul ayında Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfəri zamanı bir daha diqqətə çatdırıldı. Almaniya Federal Kansleri Fridrix Merts ilə mətbuata bəyanatı zamanı dövlətimizin rəhbəri dedi ki, uzun illərdən sonra Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması və sülh sazişinin paraflanması, Vaşinqtonda, Ağ Evdə Prezident Trampın iştirakı və imzası ilə Birgə Bəyannamənin imzalanması faktiki olaraq 30 il davam edən münaqişəyə son qoydu. Azərbaycan bu razılaşmadan dərhal sonra praktiki addımlara keçdi: "Bu gün Azərbaycan tərəfindən təchiz edilmiş benzin və dizel yanacağı Ermənistanın enerji təhlükəsizliyinə çox böyük töhfədir. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, bu gün neft məhsullarının ixracı və idxalı ilə bağlı bir çox problemlər müəyyən səbəblərə görə mövcuddur və eyni zamanda Azərbaycan ərazisindən Ermənistana tranzit yüklərin göndərilməsi də artıq geniş vüsət alıb. Bu günə qədər 40 min tondan çox tranzit yüklər Azərbaycan ərazisindən keçib".
Dövlətimizin başçısının da vurğuladığı kimi, Vaşinqtonda sülh sazişi mətninin paraflanması və Birgə Bəyannamənin imzalanmasından dərhal sonra Bakı humanitar və iqtisadi sahədə real addımlar atıb. Azərbaycan tərəfindən İrəvana göndərilən benzin və dizel yanacağı Ermənistanın enerji təhlükəsizliyinə birbaşa töhfə verir. Bakının Ermənistana yük tranziti üzrə bütün məhdudiyyətləri götürməsi bu ölkəni onilliklər boyu davam edən regional izolyasiyadan xilas edən "nəfəslik" rolunu oynayır.
Sərhəd delimitasiyası bu prosesdə xüsusi önəm daşıyır. Qazaxın 4 kəndinin qaytarılması və sərhədlərin delimitasiyası ikitərəfli formatın effektivliyini sübut edir.
Azərbaycanın sülhməramlı liderliyinin ən mühüm göstəricilərindən biri "Sülh körpüsü" təşəbbüsüdür. Aprelin 10-12-də ölkəmizdə keçirilən növbəti ikitərəfli "dəyirmi masa", Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında kənar vasitəçilər olmadan birbaşa əlaqələrin qurulmasına xidmət edirdi. Erməni nümayəndə heyətinin Azərbaycana quru sərhədi vasitəsilə, delimitasiya və demarkasiya edilmiş sahədən daxil olması regionda faktiki sülhün və hüquqi qaydaların işlədiyinin bariz nümunəsidir.
Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında dialoq isə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ iderlərinin iştirakı ilə keçirilmiş üçtərəfli sammitdə təsdiqlənmiş ikitərəfli sülh gündəliyi çərçivəsində aparılır.
Atılan bütün konstruktiv addımlara baxmayaraq, yekun sülh sazişinin imzalanması üçün əsas şərt Ermənistanın ana qanunvericiliyi ilə bağlıdır və bu hüquqi maneədir.
Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevin Türkiyənin "Haber Global" televiziya kanalına verdiyi son açıqlama məsələnin mahiyyətini aydın şəkildə ortaya qoyur: "Ermənistan konstitusiyasında Azərbaycana, həmçinin Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarını nəzərdə tutan maddə çıxarılmalıdır".
Hikmət Hacıyevin sözlərinə görə, bu xüsusda alınan siqnallar ondan ibarətdir ki, Ermənistanda yeni konstitusiyanın qəbulu üçün proses başlamaqdadır: "Bu ərazi iddiaları konstitusiyadan çıxarıldıqdan sonra Azərbaycan yekun sülh sazişinin imzalanması üçün problem görmür. Bunun fövqündə bölgəmizdə artıq de-fakto sülh vəziyyəti mövcuddur".
Ermənistan konstitusiyasının preambula hissəsində yer alan Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadlar qonşu dövlətlərin ərazi bütövlüyünə birbaşa təhdiddir. Əgər bu bəndlər ləğv edilməzsə, gələcəkdə Ermənistanda hakimiyyətə gələ biləcək hər hansı revanşist qüvvə həmin konstitusiya normasına istinad edərək sülh sazişini ləğv edə və ya yenidən ərazi iddiası irəli sürə bilər. Bu səbəbdən hüquqi baza dəyişmədən imzalanacaq hər hansı sənəd kövrək olaraq qalacaq.
Qonşularla inteqrasiya, yoxsa "dalan ölkə"
Hazırda Ermənistanda Nikol Paşinyan hökumətinin qarşısında daxili siyasi müqavimətə, kilsə ilə yaşanan gərginliyə və radikal müxalifətin təzyiqlərinə baxmayaraq, cəsarətli siyasi iradə göstərmək tapşırığı durur. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Ermənistanın keçmişdə "böyük Ermənistan" xülyasına qapılaraq özünü tranzit imkanlarından məhrum etməsi onların öz strateji səhvi olub.
Bu gün isə gündəmdə olan Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) və regional layihələr Ermənistana iqtisadi dirçəliş imkanı təklif edir. Azərbaycan sülh çərçivəsini bərqərar edib və bütün şərtlərini beynəlxalq hüquq normaları əsasında təqdim edib. Seçim artıq Ermənistan tərəfinindir. Ya konstitusiya dəyişikliyi ilə tarixi fürsətdən yararlanıb regional inteqrasiyanın bir hissəsi olacaq, ya da revanş hisslərinə qapılıb özünü yenidən dərin demoqrafik böhran və təcrid olunmuş "dalan ölkə" statusuna məhkum edəcək.
Yasəmən MUSAYEVA,
"Azərbaycan"
