Bu, təxminən bir o qədər həm də enerji mənbəyi deməkdir
Hələ qədim zamanlardan insanlar suya olan ehtiyaclarını ödəmək və əkin sahələrini suvarmaq üçün bu gün "anbar" adlandırdığımız su strukturları inşa etmişlər. Azərbaycanda da Qanlıgöl adlanan ümumi su tutumu 0,9 milyon kubmetr olan ilk su anbarı təxminən 2 əsr əvvəl - 1864-cü ildə Naxçıvanda tikilmişdir.
Hazırda isə ölkəmizin ərazisində irili-xırdalı 153 su anbarı var və onların ümumi su tutumu 21,9 milyard kubmetrdir. Su anbarları sel və daşqın sularını tənzimləmək və enerji istehsal etməklə insanların həyat fəaliyyətinin inkişafında, eləcə də ölkənin əkinçilik təsərrüfatında böyük əhəmiyyətə malikdir. Həm çayın məcrasında (məcra su anbarları), həm də ondan kənarda (məcradan kənar su anbarları) yaradılan su anbarlarının əksəriyyəti fəsillər üzrə nizamlanır, energetika, suvarma və içməli su məqsədilə istifadə olunur.
Enerji istehsalında təbii və ucuz mənbələrdən biri də su anbarıdır. Mingəçevir, Şəmkir, Yenikənd, Araz, Sərsəng, Ceyranbatan, Taxtakörpü, Ağstafa, Varvara, Qız qalası, Zoğalavaçay, Xanbulançay, Xaçınçay, Xudafərin, Suqovuşan su anbarları Azərbaycandakı böyük su təsərrüfatlarıdır. 2023-cü ilin aprelində Prezident İlham Əliyevin "Yengicə su anbarının tikilməsi haqqında" imzaladığı sərəncam bir daha təsdiq edir ki, bu cür su strukturları nə qədər çox olarsa, "yaşıl iqtisadiyyat"ın inkişafı ilə bağlı proqramlar, layihələr daha tez reallaşar.
Bu gün Azərbaycan Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda su ehtiyatlarından maksimum səmərəli istifadə etmək niyyətindədir. Rəsmi məlumata görə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 14 çay, 9 su anbarı, 7 sututarı mövcuddur. Araz, Bərgüşad, Tərtər, Həkəri, Oxçu, Lev, Zabux, Tutqun, Turağay, Bəsit, Qarqar, Quru, Xaçın və Köndələn çaylarının bəzilərinin üzərində Xudafərin, Sərsəng, Qız Qalası, Xaçınçay, Aşağı Köndələnçay, Suqovuşan, Köndələnçay-1, Köndələnçay-2 və Ağdamkənd su anbarları yerləşir. Onlardan ən böyüyü 1 milyard 612 milyon kubmetrlik Xudafərin su anbarıdır. Sadalanan su anbarlarının olması Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda suvarma, içməli su və enerji təminatında çox mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Xəbər verildiyi kimi, hazırda Bakıda Su Həftəsi keçirilir. Tədbirdə su təminatı və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, eləcə də su ehtiyatlarının idarəedilməsi kimi vacib məsələlər müzakirə olunur. Su ehtiyatlarının idarə edilməsi həm ekoloji, həm də ölkənin su təhlükəsizliyinin təmin olunmasında böyük rol oynayır. Su təhlükəsizliyi, etibarlı və davamlı su təchizatına nail olunması Azərbaycanda dövlət siyasətinin prioritet sahələrindən birini təşkil edir.
30 illik işğal zamanı Ermənistan Azərbaycana qarşı su terroru da törədib. Demək olar ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdakı su ehtiyatları məhv edilib, istiqamətləri dəyişdirilib, su anbarları yararsız hala salınıb. Bu sahədə də işlərə start veriləndən qısa müddət sonra xeyli irəliləyiş əldə edilmişdir. Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin sədri Zaur Mikayılov iki gün öncə Bakı Su Həftəsi beynəlxalq konfransının açılış mərasimində demişdir: "Azərbaycanda 20-yə yaxın su anbarının bərpa olunması nəzərdə tutulub. Hazırda onlardan 6-nın bərpa olunması istiqamətində işlər davam edir, 2-də işlər artıq başlamaq üzrədir, 12-də isə hazırlıq işləri bitmək üzrədir. Bundan başqa, 13 anbarın yenidənqurulması məsələsi var. Onlardan 2-si bərpa olunub. Paralel olaraq digər anbarların texniki-iqtisadi əsaslandırılması aparılır. Həkəri çayı üzərində Zabuxçay su anbarının tikintisi üzrə layihə-smeta sənədlərinin hazırlanmasını və tikinti-quraşdırma işlərini Türkiyənin "Cengiz İnşaat Sənaye və Ticarət A.Ş." aparır. Bu işlərin görülməsi üçün şirkətlə 128,2 milyon manatlıq müqavilə imzalanıb".
Göründüyü kimi, gələcəkdə su ehtiyatlarını artırmaq və ekoloji təmiz enerji mənbələrindən istifadə etmək üçün su anbarlarının bərpası, yenilərinin inşası istiqamətində ölkəmizdə dayanmadan tədbirlər görülür.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
