29 il əvvəl “Əsrin müqaviləsi” çərçivəsində ilkin neft hasil olundu  

Bu gün AÇG fəaliyyətinin yeni dövrünü yaşayır

29 il əvvəl noyabrın 12-də “Əsrin müqaviləsi” adını almış “Azəri-Çıraq-Günəşli” (AÇG)  yataqlarının tammiqyaslı işlənməsi layihəsi çərçivəsində ilkin neft alındı. Hasilat “Çıraq” platformasından əldə olundu. 

Bu münasibətlə platformada təntənəli mərasim keçirildi və Ulu Öndər Heydər Əliyev həmin tədbirdə iştirak etdi. Əslində AÇG-nin ilkin nefti müəllifi Ümummilli Lider Heydər Əliyev olan yeni neft və qaz strategiyamızın ilk və böyük təntənəsi idi. Bu, həm də vaxtilə həmin möhtəşəm layihə barədə bədgüman olanlara, hətta hər cəhdlə maneəçilik törətməyə çalışanlara tutarlı cavab idi.

AÇG ötən illər ərzində fasiləsiz və təhlükəsiz fəaliyyət göstərərək öz uğur hekayəsini yazdı. Bir zamanlar tənəzzülə uğramış iqtisadiyyatımızın dirçəlməsində misilsiz rol oynadı. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə qeyd edib ki, “Azəri-Çıraq-Günəşli” Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbəyidir.

Bu gün AÇG müqavilə sahəsində 7 hasilat platforması fəaliyyət göstərir. İndiyədək “Çıraq”, “Mərkəzi Azəri”, “Qərbi Azəri”, “Şərqi Azəri”, “Dərinsulu Günəşli”, “Qərbi Çıraq” və ACE platformalarından birlikdə 4,6 milyard bareldən artıq neft hasil olunub. 

Ötən illər ərzində AÇG blokundan çıxarılan səmt qazı müqavilənin şərtlərinə uyğun şəkildə təmənnasız olaraq Azərbaycan dövlətinə təhvil verilib.  Bügünədək təhvil verilən qazın həcmi 63 milyard kubmetrdən çox təşkil edir. Əslində, bu, ayrıca bir layihə həcmində əldə olunan qaz ehtiyatları qədərdir.

Lakin hazırda blokun ehtiyatlarının tükəndiyi barədə tez-tez fikirlər səslənir. Doğrudan da belədirmi?

Şübhəsiz ki, AÇG özünün pik hasilat dövrünü yaşayıb. Bu, danılmazdır və istənilən yatağın öz yetkin mərhələsinə çatdıqdan sonra hasilatının azalması labüddür.

Bununla belə, AÇG yenə də ahəngdar işləyərək neft və səmt qazı verir. Cari ilin ötən üç rübü ərzində blokdan ümumi hasilat – “Çıraq” (18 min 800), “Mərkəzi Azəri” (84 min 600), “Qərbi Azəri” (72 min), “Şərqi Azəri” (45 min 700), “Dərinsulu Günəşli” (46 min 700), “Qərbi Çıraq” (25 min 300) və ACE (26 min 900) platformalarından birlikdə gündə orta hesabla 320 min barel və ya ümumilikdə təxminən 87 milyon barel, yəni 12 milyon ton olub. AÇG-də 154 neft hasilatı, 50 su injektor və 11 qaz injektor quyusu istismardadır. 

BP-nin Xəzər, Mərkəzi Asiya və Türkiyə regionunda kommunikasiya və xarici əlaqələr üzrə vitse-prezidenti Bəxtiyar Aslanbəyli bildirir ki, bu gün AÇG təxminən 95 faiz əməliyyat səmərililiyi və 99 faizə yaxın qurğu etibarlılığı göstəriciləri ilə fəaliyyət göstərir. Bu da dünyada çox az ölkədə və çox az layihədə olan göstəricidir.

Hazırda hasilatın uzunmüddətli dayanıqlılığının təmin edilməsinin innovativ yanaşmalar və yeni texnologiyalar vasitəsilə nail olunmasına səy göstərilir. Əsas məqsəd hasilatın azalma tempini idarə etmək və maksimum neft hasilatına nail olmaqdır. Bunun üçün br neçə istiqamətdə iş davam edir.

Bu ilin iyun ayında AÇG-də sərbəst təbii qaz hasilatı əməliyyatlarının başlanması ilə blokun işlənməsində yeni mərhələyə qədəm qoyulub və ilk kommersiya qaz hasilatına start verilib. 

B.Aslanbəyli bildirir ki, ilk sərbəst təbii qaz hasilatı əməliyyatı Qırmakıaltı Qumlu lay dəstində başlanıb və ilkin dövr hasilatı olmaqla yanaşı birinci quyuda və lay dəstində sınaq işlərinin aparılması da həyata keçirilir. Qarşıdan gələn dövrlərdə bu quyudan alınan qaz və kondensatı mövcud AÇG infrastrukturu neft-qaz işlənməsi sistemlərinə inteqrasiya yolu ilə Səngəçal terminalına, oradan da ixrac infrastrukturları ilə bazarlara çatdıracaq. Artıq AÇG-dən xam neftlə bərabər kommersiya qazının da, sərbəst təbii qazın da ixracına nail olunacaq.

Xatırladaq  ki, blokun çıxarıla bilən sərbəst təbii qaz ehtiyatlarının xeyli iri həcmdə - 4 trilyon kubfutadək olduğu düşünülür. Deməli, AÇG öz ömrünün növbəti bir dövrünü yaşayır.

Flora SADIQLI,

“Azərbaycan”