- Yaxın dostum inzibati xətaya görə məsuliyyətə cəlb olunub. Cəzasının azalması və ya yüngül cəza ilə əvəz olunması üçün hansı hallar nəzərə alına bilər?
Teymur HƏTƏMLİ,
Şirvan şəhəri
- Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 31.2-ci maddəsinə əsasən, hər hansı şəxs barəsində inzibati tənbeh tətbiq edilərkən, xətanın xarakteri, inzibati xəta törədən şəxsin şəxsiyyətini xarakretizə edən hallar, onun təqsirinin dərəcəsi, əmlak vəziyyəti, habelə məsuliyyəti yüngülləşdirən hallar nəzərə alınır. Yəni inzibati xətanın xarakterindən asılı olaraq məhkəmə və ya səlahiyyətli orqan inzibati xəta hadisəsini araşdırarkən qeyd olunan məqamları nəzərdən keçirməlidir. Bununla belə, İnzibati Xətalar Məcəlləsi inzibati xəta törətmiş şəxsin əməlinə qiymət verilməsi zamanı yüngülləşdirici halların hansı hallardan ibarət olmasının çərçivəsini müəyyən etmişdir. Həmin hallar məcəllənin
32-ci maddəsində təsbit olunmuşdur və aşağıdakılardan ibarətdir:
* inzibati xəta törətmiş şəxsin səmimi peşmançılığı;
* inzibati xətanın yetkinlik yaşına çatmayanlar tərəfindən törədilməsi;
* inzibati xətanın hamilə qadın və ya himayəsində azyaşlı uşağı olan qadın tərəfindən törədilməsi;
* inzibati xətanın fiziki və ya psixi məcburiyyət təsiri altında, yaxud maddi, xidməti və ya sair cəhətdən asılılıq nəticəsində törədilməsi;
* inzibati xətanın zəruri müdafiənin və ya son zərurətin bu məcəllə ilə müəyyən edilmiş şərtlərini pozmaqla törədilməsi;
* inzibati xətanın zərərçəkmiş şəxsin qanunsuz və ya əxlaqsız hərəkətlərinin təsiri altında və ya bu hərəkətlər nəticəsində qəflətən baş vermiş güclü ruhi həyəcan (affekt) vəziyyətində törədilməsi;
* törədilmiş inzibati xətanın zərərli nəticələrinin inzibati xəta törətmiş şəxs tərəfindən aradan qaldırılması və ya vurulmuş zərərin əvəzinin könüllü surətdə ödənilməsi.
Nəzərə almaq lazımdır ki, yuxarıda qeyd olunan yüngülləşdirici hallardan başqa, digər hallar da hakim tərəfindən məsuliyyəti yüngülləşdirən hal qismində nəzərə alına bilər.
Beləliklə, inzibati xəta törətmiş dostunuzla bağlı yuxarıda sadalanan hallar mövcuddursa, ona tənbeh tədbiri tətbiq olunarkən daha yüngül cəzanın verilməsi mümkündür.
- Zəruri müdafiə nədir və hansı hallarda tətbiq olunur? Əgər biri mənə hücum etsə və mən özümü qorumaq üçün ona qarşı tədbir görsəm, bu, qanun qarşısında necə qiymətləndirilir? Belə halda məsuliyyət daşıyırammı?
Kərim ƏLİZADƏ,
Bakı şəhəri
- Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən zəruri müdafiə - şəxsin öz hüquq və azadlıqlarını, eləcə də digər şəxslərin hüquqlarını və qanuni mənafelərini hüquqazidd hücumdan qorumaq məqsədilə etdiyi müdafiə tədbiridir. Bu müdafiə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 36-cı maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə görə, zəruri müdafiə vəziyyətində, yəni özünü müdafiə edənin və ya başqa şəxsin həyatını, sağlamlığını və hüquqlarını, dövlətin və cəmiyyətin mənafelərini qəsd edənə zərər vurmaq yolu ilə ictimai təhlükəli qəsddən qoruyarkən törədilmiş hərəkət, zəruri müdafiə həddini aşmamışdırsa, cinayət sayılmır. Hərəkətin zəruri müdafiə hesab olunması üçün hücum real və mövcud olmalıdır, lakin gələcəkdə mümkün ola biləcək təhlükəyə qarşı qabaqlayıcı tədbirlər zəruri müdafiə hesab edilmir. Qəsd hüquqa zidd olmalıdır. Məsələn, dövlət qulluqçusunun qanuni fəaliyyəti zamanı müqavimət göstərmək zəruri müdafiə sayılmır. Müdafiənin ölçüsü zəruri həddi keçməməlidir. Yəni müdafiə ilə hücum arasında balans olmalıdır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, qəsdin xarakterinə və ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə açıq-aşkar uyğun gəlməyən qəsdən törədilən hərəkətlər zəruri müdafiə həddini aşmaq hesab edilir.
Beləliklə, əgər bir şəxs sizə qanunsuz şəkildə hücum edirsə və siz özünüzü qorumaq üçün uyğun tədbir görürsünüzsə, bu, zəruri müdafiə sayılır və zəruri müdafiə həddini aşmamışsınızsa, cinayət məsuliyyətiniz yaranmayacaqdır.
Sualları cavablandırdı:
Fərhad NƏCƏFOV,
Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü
